Luận văn: Làng nghề truyền thống và ý nghĩa phát triển du lịch tại Ninh Bình

Luận văn phân tích vai trò làng nghề truyền thống trong phát triển du lịch Ninh Bình, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát huy hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Kim Cúc
• Trường học: Đại học Dân lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Văn hóa
• Đề tài: Làng nghề truyền thống và ý nghĩa đối với vấn đề phát triển du lịch ở Ninh Bình (Nghiên cứu trường hợp tại 3 làng: Kim Sơn, Văn Lâm, Ninh Vân)
• Loại tài liệu: Khóa luận
• Địa điểm: Ninh Bình

Tóm tắt

I. Khám phá tiềm năng phát triển du lịch làng nghề Ninh Bình

Ninh Bình sở hữu một tiềm năng to lớn để phát triển du lịch gắn liền với các làng nghề truyền thống. Vùng đất Cố đô Hoa Lư không chỉ nổi tiếng với các danh lam thắng cảnh như Tràng An, Tam Cốc mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc. Theo thống kê, toàn tỉnh có 60 làng nghề, trong đó 36 làng được công nhận là làng nghề truyền thống. Các làng nghề này là minh chứng sống động cho lịch sử phát triển lâu đời, phản ánh trình độ kỹ thuật và óc sáng tạo của các nghệ nhân Ninh Bình qua nhiều thế hệ. Sự đa dạng về sản phẩm, từ chiếu cói Kim Sơn đến đồ thêu ren Văn Lâm hay đá mỹ nghệ Ninh Vân, tạo nên một hệ sinh thái sản phẩm độc đáo. Việc khai thác tiềm năng này không chỉ góp phần đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn thúc đẩy phát triển du lịch bền vững, bảo tồn di sản văn hóa Ninh Bình và tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương. Các làng nghề này là nguồn tài nguyên nhân văn quý giá, có khả năng thu hút du khách, đặc biệt là những người yêu thích tìm hiểu và trải nghiệm văn hóa bản địa. Sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên và giá trị văn hóa làng nghề tạo nên một lợi thế cạnh tranh đặc biệt cho du lịch Ninh Bình.

1.1. Di sản văn hóa Ninh Bình và vai trò của các làng nghề

Các làng nghề truyền thống là một bộ phận không thể tách rời của di sản văn hóa Ninh Bình. Lịch sử hình thành nhiều làng nghề gắn liền với các triều đại Đinh, Tiền Lê, Lý, khi Hoa Lư là kinh đô của nước Đại Việt. Chẳng hạn, làng nghề thêu ren Văn Lâm tương truyền do bà Trần Thị Dung, vợ thái sư Trần Thủ Độ, truyền dạy cho người dân từ thế kỷ XIII. Những sản phẩm thủ công không chỉ là hàng hóa mà còn là những tác phẩm nghệ thuật chứa đựng câu chuyện lịch sử, phong tục và tín ngưỡng của vùng đất. Chúng là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp du khách hiểu sâu hơn về một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc. Do đó, bảo tồn và phát triển làng nghề cũng chính là bảo tồn một phần quan trọng của hồn cốt văn hóa dân tộc.

1.2. Bản sắc văn hóa Cố đô thể hiện qua sản phẩm thủ công

Mỗi sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Ninh Bình đều mang đậm bản sắc văn hóa Cố đô. Từ những chiếc chiếu cói mộc mạc của Kim Sơn, những đường thêu tinh xảo của Văn Lâm đến những tác phẩm điêu khắc đá hoành tráng của Ninh Vân, tất cả đều phản ánh sự khéo léo, cần cù và óc thẩm mỹ tinh tế của người dân địa phương. Đề tài trang trí trên sản phẩm thường lấy cảm hứng từ thiên nhiên non nước hữu tình của Ninh Bình hoặc các biểu tượng văn hóa lịch sử. Ví dụ, hình ảnh hoa sen, rồng, phượng thường xuất hiện trong các tác phẩm điêu khắc đá và thêu ren, thể hiện sự giao thoa giữa văn hóa cung đình và văn hóa dân gian. Những sản phẩm này không chỉ phục vụ đời sống mà còn trở thành những món quà lưu niệm ý nghĩa, giúp lan tỏa giá trị văn hóa của vùng đất Cố đô đến với du khách trong và ngoài nước.

II. Thách thức lớn trong phát triển du lịch làng nghề Ninh Bình

Mặc dù sở hữu tiềm năng to lớn, việc phát triển du lịch làng nghề truyền thống Ninh Bình vẫn đối mặt với nhiều thách thức đáng kể. Khoảng cách giữa tiềm năng và thực trạng khai thác còn khá lớn. Các làng nghề vẫn đang hoạt động theo lối truyền thống, quy mô nhỏ lẻ và thiếu sự liên kết chặt chẽ. Việc thiếu một chiến lược phát triển đồng bộ và bền vững đang cản trở các làng nghề phát huy hết giá trị của mình trong chuỗi giá trị du lịch của tỉnh. Theo tài liệu nghiên cứu, nhiều vấn đề tồn tại từ khâu sản xuất, quản lý đến quảng bá sản phẩm và dịch vụ du lịch. Những tồn tại này không chỉ làm giảm sức hấp dẫn của các điểm đến làng nghề mà còn ảnh hưởng đến môi trường và đời sống của chính cộng đồng dân cư. Để du lịch làng nghề thực sự trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, việc nhận diện và giải quyết triệt để các thách thức này là yêu cầu cấp bách. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và người dân để tạo ra một môi trường phát triển thuận lợi và bền vững.

2.1. Thực trạng sản xuất manh mún và ô nhiễm môi trường

Một trong những thách thức lớn nhất là tình trạng sản xuất còn manh mún, nhỏ lẻ, chủ yếu dựa vào kinh tế hộ gia đình. Điều này dẫn đến việc thiếu vốn đầu tư cho công nghệ, khó kiểm soát chất lượng sản phẩm một cách đồng bộ và hạn chế khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn. Hơn nữa, quá trình sản xuất ở một số làng nghề như nhuộm cói, chế tác đá... đã gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường đáng báo động. Tài liệu gốc chỉ rõ: "Tình trạng ô nhiễm môi trường ở một số làng nghề đã ở mức báo động vì vậy cần phải có các giải pháp khắc phục". Việc xử lý chất thải chưa được quan tâm đúng mức, ảnh hưởng trực tiếp đến cảnh quan, sức khỏe người dân và trải nghiệm của du khách.

2.2. Hạn chế về cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực du lịch

Cơ sở hạ tầng tại nhiều làng nghề chưa đáp ứng được yêu cầu phục vụ du lịch. Hệ thống giao thông, bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng, và các dịch vụ bổ trợ còn thiếu và yếu. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực phục vụ du lịch vừa thiếu về số lượng, vừa yếu về chất lượng. Đa số lao động là người dân địa phương làm du lịch một cách tự phát, chưa được đào tạo bài bản về kỹ năng giao tiếp, ngoại ngữ hay kiến thức văn hóa, lịch sử. Điều này làm giảm tính chuyên nghiệp trong phục vụ và hạn chế khả năng khai thác các giá trị văn hóa sâu sắc của làng nghề để giới thiệu đến du khách.

2.3. Thiếu sự kết nối du lịch làng nghề với các tour lớn

Hiện tại, việc kết nối du lịch làng nghề với các tuyến, điểm du lịch nổi tiếng khác của Ninh Bình như Tràng An, Bái Đính, Cúc Phương còn rất hạn chế. Các tour du lịch làng nghề thường chỉ là điểm đến phụ, chưa được xây dựng thành một sản phẩm du lịch độc lập và hấp dẫn. Du khách đến Ninh Bình có thể không biết đến sự tồn tại của các làng nghề đặc sắc này hoặc không có đủ thông tin để ghé thăm. Sự thiếu liên kết này làm lãng phí một nguồn tài nguyên du lịch quan trọng và khiến các làng nghề chưa thể hưởng lợi một cách tương xứng từ sự phát triển chung của ngành du lịch tỉnh nhà.

III. Giải pháp bảo tồn và nâng tầm sản phẩm thủ công mỹ nghệ

Để vượt qua thách thức, giải pháp cốt lõi nằm ở việc bảo tồn giá trị truyền thống song song với việc nâng cao chất lượng và giá trị cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Sản phẩm chính là linh hồn của làng nghề và là yếu tố quyết định sức hấp dẫn đối với du khách. Cần có những chiến lược cụ thể để vừa giữ gìn được kỹ thuật, bí quyết cha ông truyền lại, vừa đổi mới để phù hợp với thị hiếu hiện đại. Việc đầu tư vào chiều sâu, từ khâu nguyên liệu, thiết kế đến hoàn thiện sản phẩm và xây dựng thương hiệu, sẽ tạo ra một bước đột phá. Quá trình này đòi hỏi sự chung tay của các nghệ nhân Ninh Bình, các nhà thiết kế, doanh nghiệp và sự hỗ trợ từ chính quyền. Mục tiêu là biến mỗi sản phẩm không chỉ là một món đồ lưu niệm mà còn là một đại sứ văn hóa, mang câu chuyện của vùng đất Cố đô đến với thế giới. Việc này sẽ giúp tăng giá trị kinh tế, cải thiện thu nhập cho người dân và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển du lịch bền vững.

3.1. Đầu tư công nghệ và đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm

Cần khuyến khích và hỗ trợ các hộ sản xuất, doanh nghiệp đầu tư vào máy móc, công nghệ phụ trợ. Việc này giúp giải quyết các công đoạn nặng nhọc, tăng năng suất và đảm bảo độ chính xác của sản phẩm, trong khi vẫn giữ lại các khâu thủ công tinh xảo đòi hỏi tay nghề cao. Song song đó, việc đa dạng hóa mẫu mã là yếu tố sống còn. Cần có sự hợp tác với các nhà thiết kế chuyên nghiệp để tạo ra những dòng sản phẩm mới, có tính ứng dụng cao, phù hợp với không gian sống hiện đại và thị hiếu của du khách quốc tế, thay vì chỉ sản xuất các mặt hàng truyền thống.

3.2. Xây dựng thương hiệu và tiêu chuẩn cho sản phẩm

Xây dựng một thương hiệu chung cho sản phẩm thủ công Ninh Bình là vô cùng cần thiết. Việc đăng ký thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và phát triển các sản phẩm OCOP Ninh Bình sẽ giúp khẳng định chất lượng và nguồn gốc xuất xứ. Điều này không chỉ bảo vệ người sản xuất chân chính mà còn tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng và du khách. Cần xây dựng các bộ tiêu chuẩn chất lượng cụ thể cho từng dòng sản phẩm, từ đó nâng cao giá trị và sức cạnh tranh trên thị trường. Một sản phẩm có thương hiệu rõ ràng, chất lượng đảm bảo sẽ dễ dàng tiếp cận các kênh phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu.

IV. Bí quyết kết nối du lịch làng nghề bền vững tại Ninh Bình

Để phát triển du lịch làng nghề truyền thống Ninh Bình một cách bền vững, việc tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn và kết nối chúng một cách hiệu quả là chìa khóa thành công. Thay vì chỉ xem làng nghề là nơi bán hàng lưu niệm, cần biến chúng thành những điểm đến trải nghiệm sống động. Mô hình du lịch trải nghiệm Ninh Bình cho phép du khách không chỉ quan sát mà còn trực tiếp tham gia vào một số công đoạn sản xuất, trò chuyện với nghệ nhân và tìm hiểu về đời sống văn hóa địa phương. Sự chuyển đổi này đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện, từ việc xây dựng các chương trình tour đặc sắc, đẩy mạnh quảng bá, đến việc nâng cao năng lực cho cộng đồng địa phương. Việc kết nối du lịch làng nghề vào hệ thống du lịch chung của tỉnh sẽ tạo ra hiệu ứng cộng hưởng, mang lại lợi ích cho cả du khách và người dân, đồng thời góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa Cố đô một cách thiết thực và sống động.

4.1. Phát triển tour du lịch làng nghề trải nghiệm độc đáo

Cần thiết kế các tour du lịch làng nghề chuyên biệt, nơi du khách được thực hành làm sản phẩm dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Ví dụ, tour học thêu cơ bản tại làng nghề thêu ren Văn Lâm, tự tay dệt một mảnh chiếu nhỏ tại làng nghề Kim Sơn, hay thử tài chạm khắc đơn giản tại làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân. Những trải nghiệm chân thực này tạo ra những kỷ niệm khó quên và giúp du khách trân trọng hơn giá trị của lao động và sản phẩm thủ công. Các tour này có thể kết hợp với việc thưởng thức ẩm thực địa phương và nghỉ ngơi tại các homestay để tăng tính hấp dẫn.

4.2. Tăng cường quảng bá và phát triển du lịch cộng đồng

Hoạt động quảng bá cần được đẩy mạnh trên các nền tảng số như website du lịch, mạng xã hội, và qua các kênh truyền thông. Cần xây dựng các câu chuyện hấp dẫn về lịch sử làng nghề, về cuộc đời của các nghệ nhân tiêu biểu. Song song, cần phát triển mô hình du lịch cộng đồng Ninh Bình tại các làng nghề. Mô hình này đảm bảo người dân địa phương được tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch và hưởng lợi từ nó. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống mà còn nâng cao ý thức của cộng đồng trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch một cách có trách nhiệm.

4.3. Đào tạo chuyên môn cho nghệ nhân và lao động địa phương

Cần tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân. Nội dung đào tạo bao gồm kỹ năng giao tiếp, thuyết minh, phục vụ du khách và kiến thức cơ bản về an toàn, vệ sinh. Đặc biệt, cần bồi dưỡng cho các nghệ nhân Ninh Bình để họ không chỉ là người sản xuất giỏi mà còn là những "hướng dẫn viên tại chỗ" lôi cuốn, có khả năng truyền cảm hứng và chia sẻ những câu chuyện văn hóa đặc sắc đằng sau mỗi sản phẩm. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của du khách.

V. Top 3 làng nghề Ninh Bình tiêu biểu cho du lịch trải nghiệm

Ninh Bình là nơi hội tụ của nhiều làng nghề độc đáo, mỗi nơi mang một vẻ đẹp và câu chuyện riêng. Trong số đó, ba làng nghề nổi bật nhất, đại diện cho tinh hoa thủ công mỹ nghệ của vùng đất Cố đô và có tiềm năng lớn cho du lịch trải nghiệm Ninh Bình, bao gồm làng cói Kim Sơn, làng thêu Văn Lâm và làng đá Ninh Vân. Đây là những điểm đến không thể bỏ qua cho những ai muốn khám phá chiều sâu văn hóa của Ninh Bình. Theo nghiên cứu, "đây là 3 làng nghề tiêu biểu ở Ninh Bình, sản phẩm thủ công của 3 làng độc đáo, có tính tiêu biểu cho nền nghệ thuật của dân tộc, có giá trị văn hóa cao phục vụ đắc lực cho hoạt động du lịch". Mỗi làng nghề cung cấp một trải nghiệm khác biệt, từ sự mộc mạc của cây cói, sự tinh tế của đường kim mũi chỉ đến sự vững chãi của hồn đá. Khám phá ba làng nghề này là hành trình tìm về cội nguồn sáng tạo và bản sắc văn hóa Cố đô.

5.1. Làng nghề chiếu cói Kim Sơn Tinh hoa từ cây cói

Gắn liền với lịch sử khẩn hoang lấn biển của danh sĩ Nguyễn Công Trứ, làng nghề Kim Sơn đã biến những cây cói bình dị thành các sản phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo. Nổi tiếng nhất là sản phẩm chiếu cói Kim Sơn, bền, đẹp và mang hoa văn độc đáo. Ngày nay, các nghệ nhân còn sáng tạo ra hàng trăm mặt hàng khác như túi xách, dép, hộp, đồ trang trí. Làng nghề nằm gần Nhà thờ đá Phát Diệm, một công trình kiến trúc độc đáo, tạo điều kiện thuận lợi để kết nối du lịch làng nghề với du lịch văn hóa-tôn giáo. Du khách đến đây có thể tham quan quy trình sản xuất, từ khâu chọn cói, phơi, nhuộm màu đến dệt thành phẩm và mua sắm những sản phẩm thân thiện với môi trường.

5.2. Làng nghề thêu ren Văn Lâm Nét đẹp trong từng đường kim

Với lịch sử hơn 700 năm, làng nghề thêu ren Văn Lâm là cái nôi của nghệ thuật thêu tay truyền thống. Nằm ngay tại khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, làng nghề có lợi thế lớn trong việc thu hút khách du lịch. Sản phẩm của Văn Lâm đa dạng, từ tranh phong cảnh, ga gối đến áo kimono, rèm cửa, tất cả đều được thực hiện với những đường nét tinh xảo, mềm mại. Tháng 11/2007, Hiệp hội Làng nghề Việt Nam đã công nhận Văn Lâm là một trong 12 làng nghề tiêu biểu của cả nước. Du khách có thể dạo quanh làng, xem các nghệ nhân miệt mài bên khung thêu và lựa chọn những tác phẩm nghệ thuật tinh tế làm quà.

5.3. Làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân Hồn đá trong văn hóa Việt

Cách thành phố Ninh Bình không xa, làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân là nơi những khối đá vô tri được thổi hồn thành các tác phẩm nghệ thuật sống động. Với lịch sử khoảng 400 năm, các nghệ nhân Ninh Vân đã tạo ra vô số sản phẩm từ nhỏ như tượng, lư hương, chậu cảnh đến các công trình kiến trúc đá quy mô lớn cho đền chùa, nhà thờ trên khắp cả nước. Bàn tay tài hoa của người thợ có thể chạm khắc những hoa văn tinh xảo, thể hiện các điển tích, linh vật một cách sống động. Đây là điểm đến lý tưởng cho những ai yêu thích nghệ thuật điêu khắc và muốn chứng kiến sức sáng tạo phi thường của con người trên chất liệu đá.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Cơ sở lí luận về làng nghề truyền thống và du lịch làng nghề truyền thống. - Chương II: Thực trạng làng nghề truyền thống Ninh Bình. - Chương III: Một số giải pháp phát triển du lịch làng nghề truyền thống Ninh Bình. Sinh Viên: Trần Thị Kim Cúc – Lớp VH1003 – ĐHDLHP 3 Đề tài : Làng nghề truyền thống và ý nghĩa đối với vấn đề phát triển du lịch ở Ninh Bình (Nghiên cứu trường hợp tại 3 làng: Kim Sơn, Văn Lâm, Ninh Vân) CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ LÀNG NGHỀ VÀ LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG NINH BÌNH 1.

Làng nghề và làng nghề truyền thống 1. Khái niệm làng nghề Từ xa xưa do đặc thù nền sản xuất nông nghiệp đòi hỏi phải có nhiều lao động tham gia đã khiến cư dân Việt cổ sống quần tụ lại với nhau thành từng cụm dân cư đông đúc, dần hình thành nên làng xã. Trong từng làng xã đã có cư dân sản xuất các mặt hàng thủ công, lâu dần lan truyền ra cả làng,xã tạo nên những làng nghề và truyền nghề từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đề tài làng nghề truyền thống là đề tài rất thú vị, đã có rất nhiều nhà văn hóa nghiên cứu về đề tài này.

Theo Tiến sĩ Phạm Côn Sơn trong cuốn “Làng nghề truyền thống Việt Nam” thì làng nghề được định nghĩa như sau: “làng nghề là một đơn vị hành chính cổ xưa mà cũng có nghĩa là nơi quần cư đông người, sinh hoạt có tổ chức, kỉ cương tập quán riêng theo nghĩa rộng. Làng nghề không những là làng sống chuyên nghề mà cũng hàm ý là những người cùng nghề sống hợp quần để phát triển công ăn việc làm. Cơ sở vững chắc của các làng nghề là sự vừa làm ăn tập thể, vừa phát triển kinh tế, vừa giữ gìn bản sắc dân tộc và các cá biệt của địa phương”.[1, tr9] Xét theo góc độ kinh tế, trong cuốn: “Bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa” Tiến sĩ Dƣơng Bá Phƣợng cho rằng: “Làng nghề là làng ở nông thôn có một hoặc một số nghề thủ công tách hẳn ra khỏi thủ công nghiệp và kinh doanh độc lập. Thu thập từ các làng nghề đó chiếm tỉ trọng cao trong tổng giá trị toàn làng.”[3, tr13] Làng nghề theo cách phân loại về thời gian gồm có: làng nghề truyền thống và làng nghề mới.

khóa luận chỉ đi sâu tìm hiểu định nghĩa làng nghề truyền thống vì có nhiều ý nghĩa trong phát triển du lịch. Sinh Viên: Trần Thị Kim Cúc – Lớp VH1003 – ĐHDLHP 4 Đề tài : Làng nghề truyền thống và ý nghĩa đối với vấn đề phát triển du lịch ở Ninh Bình (Nghiên cứu trường hợp tại 3 làng: Kim Sơn, Văn Lâm, Ninh Vân) 1.2 Khái niệm làng nghề truyền thống Hiện nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất về làng nghề truyền thống, nhưng ta có thể hiểu làng nghề truyền thống là làng cổ truyền làm nghề thủ công truyền thống. Theo Giáo sƣ Trần Quốc Vƣợng thì làng nghề là: “Làng nghề là làng ấy, tuy có trồng trọt theo lối thủ nông và chăn nuôi (gà, lợn, trâu,…) làm một số nghề phụ khác (thêu, đan lát,…) song đã nổi trội một nghề cổ truyền, tinh xảo với một tầng lớp thợ thủ công chuyên nghiệp hay bán chuyên nghiệp, có ông trùm, ông phó cả cùng một số thợ và phó nhỏ đã chuyên tâm, có quy trình công nghệ nhất định “sinh ư nghệ, tử ư nghệ”, “nhất nghệ tinh, nhất thân vinh”, sống chủ yếu bằng nghề đó và sản xuất ra những hàng thủ công, những mặt hàng này đã có tính mỹ nghệ, đã trở thành sản phẩm hàng hóa và có quan hệ tiếp thị với thị trường là vùng rộng xung quanh với thị trường đô thị, thủ đô và tiến tới mở rộng ra cả nước rồi có thể xuất khẩu ra nước ngoài.”[8,tr12] Làng nghề ở đây không nhất thiết là tất cả mọi người dân trong làng đều sản xuất thủ công, người thợ thủ công cũng có thể là người nông dân làm thêm nghề phụ trong lúc nông nhàn. Tuy nhiên do yêu cầu về tính chuyên môn hóa cao đã tạo ra những người thợ thủ công chuyên nghiệp, chuyên sản xuất hàng thủ công truyền thống ngay tại quê hương của mình.

Nghiên cứu một làng nghề thủ công truyền thống là phải quan tâm đến nhiều mặt, tính hệ thống, toàn diện của làng nghề thủ công truyền thống đó, trong đó yếu tố quyết định là nghệ nhân của làng, sản phẩm thủ công, thủ pháp kĩ thuật sản xuất và nghệ thuật. Làng nghề thủ công truyền thống là trung tâm sản xuất hàng thủ công, nơi quy tụ các nghệ nhân và nhiều hộ gia đình chuyên làm nghề mang tính lâu đời, được truyền đi truyền lại qua các thế hệ, có sự liên kết hỗ trợ trong sản xuất, bán sản phẩm theo kiểu phường hội, hệ thống doanh nghiệp vừa và nhỏ, thậm chí là bán lẻ, họ có cùng tổ nghề, các thành viên luôn có ý thức tuân theo những hương Sinh Viên: Trần Thị Kim Cúc – Lớp VH1003 – ĐHDLHP 5 Đề tài : Làng nghề truyền thống và ý nghĩa đối với vấn đề phát triển du lịch ở Ninh Bình (Nghiên cứu trường hợp tại 3 làng: Kim Sơn, Văn Lâm, Ninh Vân) ước, chế độ, gia tộc, cùng phường nghề trong quá trình lịch sử phát triển đã hình thành nghề ngay trên đơn vị cư vị cư trú của xóm của họ. Làng nghề thủ công truyền thống thường có đại đa số hoặc một số lượng lớn dân cư làm nghề cổ truyền, thậm chí là 100% dân cư làm nghề thủ công hoặc một vài dòng họ chuyên làm nghề lâu đời, kiểu cha truyền con nối. Sản phẩm của họ không những có tính ứng dụng cao mà còn là những sản phẩm độc đáo, ấn tượng, tinh xảo.

Ngày nay trong quá trình phát triển của kinh tế xã hội. Làng nghề đã thực sự thành đơn vị kinh tế tiểu thủ công nghiệp, có vai trò, tác dụng tích cực rất lớn đối với đời sống kinh tế xã hội. Du lịch làng nghề truyền thống Nhìn chung khái niệm du lịch làng nghề truyền thống vẫn còn khá mới mẻ ở nước ta. Du lịch làng nghề truyền thống thuộc loại hình du lịch văn hóa.

Du lịch làng nghề truyền thống đang là loại hình du lịch thu hút được sự quan tâm của nhiều du khách trong và ngoài nước. Xu hướng hiện đại ngày nay cuộc sống căng thẳng nhiều áp lực, con người quay về với những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Nhu cầu đi du lịch về những miền nông thôn, làng nghề truyền thống ngày càng cao, vậy du lịch làng nghề truyền thống là gì? Trước hết phải hiểu thế nào là du lịch văn hóa, vậy du lịch văn hóa là: Theo Tiến sĩ Trần Nhạn trong: “Du lịch và kinh doanh du lịch” thì: “ Du lịch văn hóa là loại hình du lịch mà du khách muốn thẩm nhận bề dày lịch sử, di tích văn hóa, những phong tuc tập quán còn hiện diện…Bao gồm hệ thống đình, chùa, nhà thờ, lễ hội, các phong tục tập quán về ăn, ở, mặc, giao tiếp,…”[2, tr15] Đối với làng nghề truyền thống thì đó là nơi chứa đựng kho tàng kinh nghiệm kỹ thuật, bí quyết nghề nghiệp từ việc sử dụng nguyên liệu, kỹ thuật chế tác đến chủ đề sáng tạo trong việc tạo ra một sản phẩm thủ công truyền thống. Đó chính là phần văn hóa phi vật thể.

Ngoài ra làng nghề truyền thống còn có Sinh Viên: Trần Thị Kim Cúc – Lớp VH1003 – ĐHDLHP 6 Đề tài : Làng nghề truyền thống và ý nghĩa đối với vấn đề phát triển du lịch ở Ninh Bình (Nghiên cứu trường hợp tại 3 làng: Kim Sơn, Văn Lâm, Ninh Vân) các giá trị văn hóa vật thể khác như: đình, chùa, các di tích có liên quan trực tiếp đến các làng nghề, các sản phẩm thủ công của làng nghề thủ công truyền thống… Khách du lịch đến đây chính là để tìm hiểu các giá trị văn hóa đó. Vì vậy mà du lịch làng nghề truyền thống được xếp vào loại hình du lịch văn hóa. Từ đó ta có thể hiểu du lịch làng nghề truyền thống như sau: “Du lịch làng nghề truyền thống là một loại hình du lịch văn hóa mà qua đó du khách được thẩm nhận các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể có liên quan mật thiết đến một làng nghề cổ truyền của một dân tộc nào đó”. Điều kiện phát triển du lịch làng nghề truyền thống Xu hướng ngày nay con người đi du lịch hướng về các giá trị văn hóa cổ xưa, việc phát triển du lịch làng nghề là vô cùng cần thiết vì nó sẽ mang lại rất nhiều thuận lợi cho cả hoạt động du lịch và sự phát triển của làng nghề.

Phát triển du lịch làng nghề đem lại lợi nhuận cho địa phương đó, giải quyết được công ăn việc làm cho một lượng lớn lao động tại chỗ, cải thiện đời sống nhân dân, góp phần bảo tồn, phát triển các làng nghề thủ công truyền thống, giữ lại những nét đẹp văn hóa độc đáo có một không hai của dân tộc. Làng nghề truyền thống là nguồn tài nguyên du lịch nhân văn vô cùng quý giá, để phát triển được du lịch làng nghề truyền thống cần có những điều kiện nhất định. Trước hết phải có những điều kiện tồn tại và phát triển làng nghề: - Thuận tiện cho việc giao thương: đây là yếu tố quan trọng để một làng nghề có thể phát triển vì gần đường giao thông sẽ thuận lợi cho việc vận chuyển, thông thương giữa làng nghề và các vùng khác. - Gần nguồn nguyên liệu để có thể liên tục phát triển sản xuất.

- Lao động và tập quán sản xuất của từng vùng. Muốn du lịch làng nghề truyền thống phát triển cần những điều kiện sau: - Làng nghề đó phải có sản phẩm độc đáo, đặc trưng. Sinh Viên: Trần Thị Kim Cúc – Lớp VH1003 – ĐHDLHP 7 Đề tài : Làng nghề truyền thống và ý nghĩa đối với vấn đề phát triển du lịch ở Ninh Bình (Nghiên cứu trường hợp tại 3 làng: Kim Sơn, Văn Lâm, Ninh Vân) - Gần các danh lam thắng cảnh để có thể kết nối tour du lịch. - Phải có các cơ sở vật chất kĩ thuật, cơ sở hạ tầng phục vụ cho du lịch.

Mối quan hệ giữa việc phát triển du lịch và các làng nghề truyền thống Đối với kinh tế xã hội du lịch có nhiều tác động mạnh mẽ, du lịch đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển các làng nghề truyền thống: -Du lịch giúp tạo ra nhiều công ăn việc làm cho dân cư địa phương, thu hút nguồn lao động từ các vùng lân cận, tăng thêm thu nhập và góp phần cải thiện đời sống cho nhân dân.