Më ®Çu I- lý do chän ®Ò tµi KÕ thõa vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n ho¸ lµng x· truyÒn thèng ®ang trë thµnh vÊn ®Ò quan t©m cña c¸c cÊp l·nh ®¹o §¶ng, c¸c nhµ nghiªn cøu vµ qu¶n lý v¨n ho¸; gi÷ g×n vµ ph¸t huy thÕ nµo, ra sao ®Ó kÕ thõa ®îc nh÷ng gi¸ trÞ truyÒn thèng tèt ®Ñp cña v¨n ho¸ lµng, x· nãi chung, vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn tØnh NghÖ An nãi riªng. V¨n ho¸ lµng lµ mét thµnh tè quan träng cña nÒn v¨n ho¸ d©n téc; lµ nÒn t¶ng c¬ së ®Ó x©y dùng n«ng th«n ph¸t triÓn bÒn v÷ng.V× vËy t×m hiÓu cÆn kÏ, cã hÖ thèng vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ lµng vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn tØnh NghÖ An lµ néi dung c¬ b¶n cña luËn v¨n nµy. Nh÷ng thËp kû gÇn ®©y viÖc nghiªn cøu t×m hiÓu v¨n ho¸ lµng x· ®îc §¶ng vµ nhµ níc ta ®Æc biÖt quan t©m. C¸c nghÞ quyÕt §¹i héi VI,VII,VIII, IX cña §¶ng ®Òu ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò x©y dùng vµ ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ë n«ng th«n : x©y dùng n«ng th«n míi theo híng C«ng nghiÖp ho¸ - HiÖn ®¹i ho¸.
Thñ tíng chÝnh phñ ®· cã chØ thÞ sè 24/1999/TTtg vÒ x©y dùng vµ thùc hiÖn h¬ng íc, qui íc v¨n ho¸ ë c¸c lµng, b¶n, th«n Êp, côm d©n c nh»m n©ng cao ®êi sèng vËt chÊt vµ tinh thÇn cña ngêi d©n lao ®éng vµ lµm c¬ së v÷ng ch¾c cho viÖc n©ng cao ®êi sèng v¨n ho¸ ë n«ng th«n hiÖn nay ph¸t triÓn ®óng híng theo tinh thÇn nghÞ quyÕt Trung ¬ng V (kho¸ VIII) cña §¶ng vÒ x©y dùng vµ ph¸t triÓn mét nÒn v¨n ho¸ ViÖt Nam tiªn tiÕn ®Ëm ®µ b¶n s¾c d©n téc. Vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn tØnh NghÖ An cã vÞ trÝ vµ tÇm quan träng ®Æc biÖt trong chiÕn lîc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi, an ninh quèc phßng cña tØnh nhµ. Lµ n¬i tËp trung ®«ng nhÊt vÒ d©n sè, chiÕm 3/4 d©n sè cña c¶ tØnh; n¬i tËp trung nhiÒu trung t©m 1 v¨n ho¸ khoa häc kü thuËt vµ chÝnh trÞ cña tØnh nh: thµnh phè Vinh, thÞ x· Cöa Lß. Lµ ngêi ®Þa ph¬ng võa lµm c«ng t¸c ®µo t¹o ®éi ngò c¸n bé v¨n ho¸ th«ng tin cho c¬ së vµ ®· cã qu¸ tr×nh theo dâi, tham gia c¸c ho¹t ®éng v¨n ho¸ th«ng tin cña tØnh, nªn ®· cã nh÷ng am hiÓu nhÊt ®Þnh vÒ v¨n ho¸ nãi chung, v¨n ho¸ c¬ së ë c¸c lµng x· vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn NghÖ An nãi riªng.
T¸c gi¶ muèn nghiªn cøu, t×m hiÓu vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ cña quª h¬ng m×nh ®Ó n©ng cao hiÓu biÕt nh÷ng gi¸ trÞ v¨n ho¸ truyÒn thèng cña ®Þa ph¬ng, lµm giµu cho hµnh trang tri thøc cña m×nh ®Ó phôc vô c«ng t¸c ®îc tèt h¬n. Môc ®Ých vµ nhiÖm vô nghiªn cøu 1. Môc ®Ých nghiªn có LuËn v¨n cã ý tëng hÖ thèng l¹i c¸c thµnh qu¶ cña ®iÒu tra x· héi häc, cña c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu khoa häc tríc ®©y, x©y dùng l¹i thµnh mét chØnh thÓ vÒ b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc cña lµng x· vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn tØnh NghÖ An, ®Ó phôc vô cho môc ®Ých nghiªn cøu cña m×nh. Trªn c¬ së ®ã, ®Ò ra ®îc nh÷ng gi¶i ph¸p gi÷ g×n, ph¸t huy cã hiÖu qu¶, cã chÊt lîng viÖc x©y dùng lµng v¨n ho¸ hiÖn nay, gãp phÇn b¶o tån vµ ph¸t huy b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc theo tinh thÇn nghÞ quyÕt Trung ¬ng V( kho¸ VIII) cña §¶ng.
NhiÖm vô nghiªn cøu Nghiªn cøu c¬ së lý luËn vÒ lµng , v¨n ho¸ lµng vµ nh÷ng ®Æc ®iÓm V¨n ho¸ lµng ë vïng ®ång b»ng ven biÓn TØnh NghÖ An ®Ó t×m ra nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m gi÷ g×n, ph¸t huy ®îc nh÷ng b¶n s¾c V¨n ho¸ lµng tèt ®Ñp ë vïng nµy. III- ®èi tîng vµ ph¹m vi nghiªn cøu 1. §èi tîng nghiªn cøu 2 LuËn v¨n x¸c ®Þnh ®èi tîng nghiªn cøu lµ v¨n ho¸ truyÒn thèng, b¶n s¾c v¨n ho¸ lµng vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn tØnh NghÖ An. Ph¹m vi nghiªn cøu LuËn v¨n nghiªn cøu v¨n ho¸ vËt chÊt, v¨n ho¸ tinh thÇn, v¨n ho¸ vËt thÓ, v¨n ho¸ phi vËt thÓ cña lµng x· tríc ®©y, do vËy nh÷ng lµng x· vµ nh÷ng ®¬n vÞ t¬ng ®¬ng víi lµng ë ®Þa bµn cña vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn NghÖ An lµ ph¹m vi cña ®Ò tµi.
NÕu kh¶o s¸t, nghiªn cøu kü cµng t liÖu v¨n ho¸ truyÒn thèng cña lµng x·, dï chØ ë mét ®Þa bµn h¹n hÑp, còng cã thÓ cho phÐp ta ph¸t hiÖn, rót ra nh÷ng kÕt luËn khoa häc mang tÝnh kh¸i qu¸t cã gi¸ trÞ ngo¹i suy cho nh÷ng ®Þa bµn kh¸c réng h¬n. IV- Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 1. Ph©n tÝch néi dung thuËt ng÷ v¨n ho¸ lµng. ë luËn v¨n nµy, ngêi viÕt cè g¾ng tr×nh bµy néi dung thuËt ng÷ v¨n ho¸ lµng víi nh÷ng nÐt ®¹i c¬ng nhÊt.
Mµ chÝnh ®ã lµ c¬ së, tiÒn ®Ò vÒ mÆt lý thuyÕt gióp chóng t«i kh¶o s¸t nh÷ng phÇn tiÕp theo nh môc ®Ých cña ®Ò tµi nªu ra. Ph¬ng ph¸p. Chóng t«i sö dông ph¬ng ph¸p ph©n tÝch tæng hîp c¸c tµi liÖu vÒ ®Þa lÝ, lÞch sö h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn v¨n ho¸ lµng ë vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn NghÖ An , ®i ®iÒn d·, quan s¸t thùc tÕ t×m hiÓu kü phong tôc tËp qu¸n, t«n gi¸o, tÝn ngìng lÔ héi. §Æc biÖt lµ tÝch cùc khai th¸c m¶ng phong tôc tËp qu¸n, t«n gi¸o, tÝn ngìng, lÔ héi, dßng hä.
ChÝnh v× phong tôc tËp qu¸n, lÔ héi, dßng hä lµ mét bé phËn rÊt quan träng cña v¨n ho¸ lµng ; nã hµm chøa tÊt c¶ hÖ t tëng, ®¹o ®øc, t×nh c¶m, lèi sèng cña nh©n d©n; lµ nh÷ng thµnh tè c¬ b¶n t¹o nªn b¶n s¾c v¨n ho¸ lµng. Bëi vËy, nÕu nghiªn cøu kü c¸c vÊn 3 ®Ò nµy sÏ lµm s¸ng tá ®Æc trng cña v¨n ho¸ lµng ViÖt nãi chung, v¨n ho¸ lµng NghÖ An nãi riªng mµ cô thÓ lµ ë vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn. LÞch sö vÊn ®Ò Lµng ( village ) vµ v¨n ho¸ lµng ®· ®îc ®Ò cËp tíi trong c¸c t¸c phÈm kh¸c nhau, ®Æc biÖt víi nh÷ng t¸c gi¶ viÕt vÒ v¨n ho¸ häc. Cã thÓ kÓ tªn nh §µo Duy Anh, D¬ng Qu¶ng Hµm, NguyÔn Kh¾c ViÖn, Phan Ngäc, Ph¹m §øc D¬ng, TrÇn Quèc Vîng, Hµ V¨n TÊn, TrÇn Ngäc Thªm.
Hay nãi kh¸c ®i, viÕt vÒ v¨n ho¸ ViÖt Nam kh«ng thÓ kh«ng ®Ò cËp tíi v¨n ho¸ lµng. ë NghÖ TÜnh nãi chung, NghÖ An nãi riªng còng ®· xuÊt hiªn mét sè t¸c phÈm. DÉu cho tªn gäi t¸c phÈm kh«ng nãi th¼ng lµ viÕt vÒ v¨n ho¸ lµng nhng trªn thùc tÕ néi dung cã liªn quan xa gÇn tíi vÊn ®Ò nµy Tríc n¨m 1945 ®· xuÊt hiÖn c¸c t¸c phÈm nh "Quúnh Lu phong thæ ký", "DiÔn Ch©u phong thæ chÝ", "Thanh Ch¬ng huyÖn chÝ"," NghÖ An ký", " Hoan Ch©u phong thæ ký", " Hoan Ch©u phong thæ tho¹i"," Nh©n S¬n phong thæ ký"," Nho L©m phong thæ ký"," Quúnh §«i phong thæ ký", " TriÒu khÈu phong thæ ký". Sau n¨m 1945 , viÖc nghiªn cøu vÒ v¨n ho¸ lµng ë níc ta nãi chung ®îc quan t©m vµ ®Èy m¹nh h¬n.
Riªng vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn NghÖ An cã thªm c¸c c«ng tr×nh nh: " H¸t vÝ NghÖ TÜnh" cña NguyÔn Chung Anh, " H¸t giÆm nghÖ TÜnh","Ca dao NghÖ TÜnh" cña NguyÔn §æng Chi vµ Ninh ViÕt Giao, " H¸t phêng v¶i", " VÌ NghÖ TÜnh","Th¬ v¨n X« viÕt NghÖ TÜnh"," ChuyÖn kÓ d©n gian xø NghÖ","TruyÖn tr¹ng xø NghÖ"," TruyÒn thuyÕt nói Hai Vai"," ¢m nh¹c d©n gian xø NghÖ"," Kho Tµng ca dao xø NghÖ"v.v vµ nhiÒu c«ng tr×nh quan träng kh¸c nh : "V¨n ho¸ c¸c dßng hä tiªu biÓu ë 4 NghÖ An"," NghÒ , lµng nghÒ thñ c«ng truyÒn thèng", " H¬ng íc NghÖ An"," Trß ch¬i d©n gian xø NghÖ'," Tôc thê thÇn vµ thÇn tÝch nghÖ An", " V¨n ho¸ Èm thùc xø NghÖ" vµ ®Þa chÝ v¨n ho¸ thuéc c¸c huyÖn: Quúnh Lu, Nam §µn, DiÔn Ch©u, Yªn Thµnh. §Æc biÖt tõ khi cã chØ thÞ cña thêng trùc TØnh uû vµ uû ban nh©n d©n tØnh vÒ viÖc su tËp biªn so¹n" §Þa chÝ v¨n ho¸ lµng x· ë NghÖ An" ngµy 12/11/1993, viÖc biªn so¹n ®Þa chÝ v¨n ho¸ trë nªn thêng xuyªn h¬n. §Õn nay ®· cã 295 trªn 469 lµng x· cña c¶ tØnh ®· vµ ®ang tiÕn hµnh biªn so¹n ®Þa chÝ v¨n ho¸. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y cïng víi c¶ níc, NghÖ An ®· ®Èy m¹nh phong trµo x©y dùng lµng v¨n ho¸, ®¬n vÞ v¨n ho¸ vµ ®· thu ®îc kÕt qu¶ ®¸ng khÝch lÖ.
Tuy vËy viÖc t×m hiÓu , nghiªn cøu v¨n ho¸ truyÒn thèng ë c¸c lµng x· míi triÓn khai bíc ®Çu vµ kÕt qu¶ ®¹t ®îc cßn qu¸ khiªm tèn so víi gi¸ trÞ vèn cã cña v¨n ho¸ lµng. VI- KÕt qu¶ nghiªn cøu vµ ®ãng gãp cña luËn v¨n 1. KÕt qu¶ nghiªn cøu LuËn v¨n nµy muèn tõ nh÷ng tµi liÖu thùc tÕ v¨n ho¸ lµng vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn tØnh NghÖ An ®Ó nh»m rót ra ®îc nh÷ng ®Æc trng riªng cña v¨n ho¸ khu vùc. KÕt qu¶ nµy gióp cho chóng ta cã thÓ hiÓu ®îc b¶n s¾c v¨n ho¸ vïng ®ång b»ng ven biÓn NghÖ An nãi riªng, NghÖ TÜnh nãi chung, tõ mét phÝa, vµ tõ phÝa kh¸c cã thÓ hiÓu râ sù kh¸c biÖt giao thoa víi v¨n ho¸ lµng ®ång b»ng B¾c bé, lµng ®ång b»ng Nam bé.
Gióp cho viÖc gi÷ g×n , ph¸t huy nh÷ng b¶n s¾c v¨n ho¸ tèt ®Ñp vµ biÕt kh¾c phôc nh÷ng h¹n chÕ cña lµng hiÖn nay. §ãng gãp cña luËn v¨n LuËn v¨n lµ tµi liÖu cã tÝnh thêi sù gióp cho c¸c nhµ l·nh ®¹o, c¸c nhµ qu¶n lý v¨n ho¸ cã thªm c¨n cø khoa häc trong viÖc x©y dùng 5 kÕ ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi ë n«ng th«n nãi chung, ë vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn NghÖ An nãi riªng. Cã thÓ xem luËn v¨n nµy lµ tµi liÖu bæ Ých cho viÖc nghiªn cøu v¨n ho¸ ®Þa ph¬ng nãi riªng vµ ®Þa ph¬ng häc nãi chung. §ång thêi còng nªu râ nh÷ng yÕu tè tèt ®Ñp cÇn g×n gi÷, ph¸t huy, nh÷ng h¹n chÕ cÇn kh¾c phôc trong c«ng cuéc x©y dùng gia ®×nh v¨n ho¸, lµng v¨n ho¸ ë ®Þa bµn n«ng th«n vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn NghÖ An.
VII - Bè côc cña luËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu, kÕt luËn, tµi liÖu tham th¶o, luËn v¨n chia lµm 3 ch¬ng. Ch¬ng I: B¶n s¾c v¨n ho¸ ViÖt Nam vµ V¨n ho¸ lµng ( 15 trang) Ch¬ng II: V¨n ho¸ lµng vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn NghÖ An ( 44 trang) Ch¬ng III: Nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m gi÷ g×n b¶n s¾c v¨n ho¸ lµng vïng ®ång b»ng vµ ven biÓn NghÖ An ( 11 trang ) Ngoµi ra, luËn v¨n cßn cã phÇn phôc lôc ( 23 trang) ®Ó minh ho¹ cho nh÷ng néi dung trong luËn v¨n 6 Ch¬ng I B¶n s¾c V¨n ho¸ ViÖt Nam vµ V¨n ho¸ Lµng [ I- TiÓu dÉn V¨n ho¸ ViÖt Nam ®îc ®Æt trong bèi c¶nh §«ng Nam ¸.