PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong những năm trở lại đây, song song với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, thì mạng lưới dịch vụ y tế đã được mở rộng, và xã hội hóa, đặc biệt chất lượng của đội ngũ y bác sĩ cũng như số lượng giường bệnh đang được cải thiện rõ rệt. Thực tế hiện nay hệ thống cung cấp dịch vụ y tế đang quá tải, gây nhiều khó khăn cho người bệnh, trước thực tế này, ngày 21/8/2012 Bộ Y tế đã họp bàn về đề án quy hoạch phát triển hệ thống y tế Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030. Mục tiêu quan trọng của đề án là hướng tới đáp ứng đủ nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng cao của người dân.
Đặc biệt, trong thời gian qua đã có nhiều chính sách, giải pháp hỗ trợ cho người nghèo, người dân ở vùng khó khăn, vùng dân tộc ít người. Tuy nhiên, sự tiếp cận các dịch vụ khám chữa bệnh của các đối tượng này vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế. [36] Từ khi các bệnh viện thực hiện Nghị định số 141/2016/NĐ-CP, quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các đơn vị sự nghiệp công, thì việc phải nâng cao chất lượng dịch vụ của các cơ sở y tế là một đòi hỏi cấp thiết. Trong những năm gần đây, sự đa dạng hoá các hình thức chăm sóc sức khoẻ (nhà nước, dân lập và tư nhân) nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao về chăm sóc sức khoẻ nhân dân.
Chính sự đa dạng hoá các hình thức chăm sóc sức khoẻ đã tạo ra thị trường cạnh tranh trong lĩnh vực y tế. Do vậy, đã bắt buộc các cơ sở khám chữa bệnh công lập phải nâng cao chất lượng về mặt dịch vụ bao gồm cơ sở vật chất, trang thiết bị, môi trường, nguồn nhân lực và đặc biệt là mối quan hệ ứng xử giữa cán bộ y tế với bệnh nhân. Với mục tiêu lấy người bệnh là trọng tâm, là khách hàng trên cơ sở đó mọi hoạt động của bệnh viện đều nhằm mang lại chất lượng điều trị, sự tiện nghi, thoải mái và làm hài lòng người bệnh. [37] Bệnh viện K1 là cơ sở chuyên khoa đầu ngành của cả nước về phòng chống ung thư, là nơi cung cấp các dịch vụ khám chữa bệnh thuộc chuyên khoa ung bướu chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của nhân dân trên phạm vi cả nước.
Đây là bệnh viện có hệ thống máy móc trang thiết bị phục vụ cho công tác chuẩn đoán và điều 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trị ung thư vào loại hiện đại nhất trong cả nước, đặc biệt có ưu thế trong chuẩn đoán mô bệnh học ung thư - phương pháp chuẩn đoán quan trọng nhất trong ung thư và có đủ mọi phương tiện và thiết bị thực hiện trọn gói các phác đồ điều trị đa mô thức của hầu hết các loại ung thư. Bệnh viện K cơ sở 1 Quán Sứ là một trong những cơ sở tập trung nhiều bệnh nhân ung thư từ nhiều tỉnh thành đến điều trị tại đây, để thấy rõ được việc tiếp cận các dịch vụ khám chữa bệnh của bệnh nhân nội trú tại bệnh viện K1 đang ở mức độ nào, tôi nghiên cứu đề tài: “Tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh của bệnh nhân nội trú hiện nay tại bệnh viện K cơ sở 1 Quán Sứ – Hà Nội”. Với mục đích là tìm hiểu mức độ tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh của bệnh nhân nội trú, đồng thời cũng lý giải một số yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh của bệnh nhân. Ý nghĩa nghiên cứu 2.1 Ý nghĩa lý luận Đề tài mang một ý nghĩa khoa học nhất định, từ cách tiếp cận xã hội học với tư cách là một bộ môn khoa học nghiên các mối quan hệ xã hội, quá trình xã hội hóa cá nhân, đề tài này vận dụng hệ thống lý thuyết Xã hội học cơ bản như thuyết l ựa chọn hợp lý, lý thuyết nhu cầu của Maslow, lý thuyết hành động xã hội để lý giải những vấn đề có liên quan tới khả năng tiếp cận các dịch vụ khám chữa bệnh của bệnh nhân nội trú tại bệnh viện K1 hiện nay.
Kết quả nghiên cứu của đề tài không những giúp đưa ra những luận điểm bổ sung cho các lý thuyết Xã hội học mà còn nhằm làm rõ những phát hiện bằng những nghiên cứu thực nghiệm.2 Ý nghĩa thực tiễn Với kết quả nghiên cứu về việc tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh của bệnh nhân nội trú, sẽ làm sáng rõ khả năng tiếp cận dịch vụ, cũng như các yếu tố tác động đến khả năng tiếp cận của bệnh nhân. Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm cơ sở thực tiễn giúp cho các nhà hoạch định chính sách, quản lý có cái nhìn xác thực hơn, từ đó có thể đưa ra những 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính sách phù hợp để giải quyết các vấn về tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh cho bệnh nhân. Tổng quan nghiên cứu Nguyễn Đức Truyến (2000), “Quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân với tác động của những yếu tố kinh tế xã hội”, tạp chí Xã hội học (2/2000). Bài viết đã giải thích và phân tích về mối quan hệ giữa thầy thuốc và bệnh nhân, đồng thời cũng chỉ rõ các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới mối quan hệ này bao gồm tôn giáo, văn hóa, xã hội…vv.
Tuy nhiên, tác giả vẫn chưa làm rõ được yếu tố thuộc về nhân khẩu học, chính sách y tế có tác động như thế nào tới mối quan hệ thầy thuốc - bệnh nhân. Mặt khác, bài viết chưa phân tích sâu cơ hội tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh của bệnh nhân, mới chỉ nêu ra được giải pháp tăng cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân bằng việc tăng cường chế độ phúc lợi cho người nghèo trong dịch vụ y tế thay vì hạ giá các dịch vụ y tế. Trên cơ sở này, luận văn của tác giả sẽ làm rõ và cụ thể hơn về khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người bệnh hiện nay. Dựa trên kết quả nghiên cứu “Tác động của viện phí và bảo hiểm y tế tới sự công bằng về tài chính, tiếp cận và sử dụng các dịch vụ y tế”, tác giả đã có những giải thích và phân tích về thực trạng của viện phí không chính thức như thế nào? Những tác động của nó tới khả năng sử dụng các dịch vụ y tế ra sao cũng như tới hoàn cảnh kinh tế của chính người bệnh, gia đình họ thế nào? Bài viết đã đưa ra các kết luận xác đáng cho mức viện phí chính thức và phi chính thức, hơn nữa tác giả còn cho biết hình thức chi phí bồi dưỡng cho đội ngũ nhân viên y tế rất phổ biến, các chi phí cơ hội hội càng lớn càng làm người bệnh không thể tiếp cận được các dịch vụ y tế.
Kế thừa những luận điểm phân tích nêu trên, với tác giả luận văn sẽ phân tích cụ thể hơn các yếu tố tác động khiến cho người bệnh ít có cơ hội tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh. Bài viết được dựa trên một số kết quả của dự án nghiên cứu: “Bài toán công bằng và hiệu quả trong vấn đề tài chính của bệnh viện tư ở Việt Nam hiện 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nay” được thực hiện bởi phòng Xã hội học sức khỏe, Viện Xã hội học để đề cập tới một số khía cạnh quan trọng xung quanh vấn đề cung cấp các dịch vụ Chăm sóc sức khỏe của hệ thống bệnh viện tư ở Việt Nam hiện nay. Đặc biệt, bài viết đề cập tới một số đặc điểm và chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe tại các bệnh viện tư hiện nay. Việc ra đời ngày càng nhiều của bệnh viện tư hiện nay đã gia tăng thêm cơ hội cho người dân tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
Mặt khác, các nguồn lực từ cộng đồng sẽ được huy động thêm cho công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân. Mặc dù, bài viết đã chỉ ra được tình hình khám chữa bệnh, cơ hội tiếp cận, mức độ hài lòng của người bệnh, song vẫn dừng ở mức độ mô tả tổng quát chung về khả năng tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh, chưa phân tích cụ thể tình hình khám chữa bệnh, khả năng tiếp cận của người bệnh như thế nào. [30] Nguyễn Đình Tấn, (2014), “Một số yếu tố ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người nghèo ở nước ta hiện nay”, tạp chí nghiên cứu con người. Với mục đích nâng cao được tuổi thọ để hướng tới mục tiêu phát triển bền vững con người, cho nên việc nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho người nghèo, tác giả bài viết đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới cơ hội tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người nghèo.
Những yếu tố mà tác giả đã chỉ ra được như: chi phí khám chữa bệnh cao; khoảng cách địa lý đến cơ sở y tế; phân bố cơ sở và cán bộ y tế; nhận thức của người dân. Mặc dù, đã chỉ ra được các yếu tố tác động trực tiếp tới cơ hội tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh cho người nghèo, song vẫn còn thiếu nhiều yếu tố khác. Chính vì vậy, luận văn này tác giả sẽ phân tích thêm một số yếu tố tác động khác ảnh hưởng tới khả năng tiếp cận dịch vụ y tế như về nhân khẩu học, quan hệ xã hội hay chính sách. [18] Đặng Kim Khánh Ly (2016), “Quan hệ xã hội trong việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người dân tại bệnh viện công hiện nay (Nghiên cứu trường hợp một bệnh viện công Hà Nội)”, Luận án Tiến sĩ Xã hội học, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn.
Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra được mối liên hệ giữa các đặc điểm của mối quan hệ xã hội giữa người cung cấp dịch vụ và người hưởng thụ dịch vụ đến sự hài lòng của người bệnh trong tiếp cận dịch vụ chăm sóc. Bên cạnh đó, luận án cũng đã nhận diện được những quan hệ xã hội cơ bản giữa người cung cấp và người sử dụng dịch vụ. [10] 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.