lời mở đầu cuốn tiểu thuyết cho đây là “ cuốn tiểu thuyết hấp dẫn và bổ ích” cùng với lời giới thiệu nhƣ sau “phàm là ngƣời đam mê lịch sử và văn chƣơng cầm cuốn sách này khó có thể dứt ra đƣợc. Rất giống nhƣ cảm giác thủa học trò đọc Tam Quốc Diễn nghĩa hay Thủy Hử, bạn sẽ bị cuốn sách lôi cuốn ngay cả khi đang ăn hay trƣớc khi đi ngủ”và “cách kể chuyện nhƣ lùa ngƣời đọc vào hết mê hồn trận này đến những bí sử kia”[77]. Ngoài ra còn có bộ ba tiểu thuyết : Gió lửa, Đất trời, Bể dâu của Nam Dao, Sông Côn mùa lũ của Nguyễn Mộng Giác. Và đặc biệt, tiểu thuyết Giàn thiêu của Võ Thị Hảo – một nữ nhà văn , khi xuất hiện cũng thu hút đƣợc sự quan tâm, chú ý của dƣ luận.
Tác phẩm đã dành đƣợc giải thƣởng cao của Hội nhà văn Hà Nội năm 2003. Thậm chí, đạo diễn Đỗ Minh Tuấn có ý định xây dựng Giàn thiêu thành phim. Ông đã nhận thấy “đây là cuốn tiểu thuyết về triều Lý hấp dẫn về tƣ tƣởng, về không gian văn hóa. Đặc biệt, Giàn thiêu có tính điện ảnh cao và Giàn thiêu có cách nhìn lịch sử gai góc, đa diện”[74].
Nhƣ vậy, qua các tác phẩm viết về đề tài lịch sử sau Đổi mới chúng ta nhận thấy: quan niệm của các nhà văn về lịch sử đã có nhiều đổi mới. Lịch sử Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ đã trở thành chất liệu hấp dẫn để các nhà văn thỏa mãn ý đồ sáng tạo nghệ thuật của mình làm cho “tiểu thuyết lịch sử trở thành ấn tƣợng và suy tƣ cá nhân, cá nhân trở thành trung tâm của tự sự”[76]. Nghĩa là, mỗi nhà văn có thể đề xuất một cách nhìn mới về những sự kiện lịch sử đã qua, họ cũng có thể mƣợn lịch sử để trình bày những vấn đề của hiện tại, hoặc có thể tìm hiểu để xóa đi những “điểm trắng” mà sử liệu đã không ghi, hay những điều trong quá khứ còn ít ngƣời biết đến…Từ đó tạo ra sức sống mới cho lịch sử. Nói chung văn xuôi viết về lịch sử từ sau Đổi mới đã đạt đƣợc những thành tựu đáng kể và chắc chắn sẽ tiếp tục là nguồn chất liệu hấp dẫn, còn nhiều hứa hẹn ở phía trƣớc.
Sáng tác của Võ Thị Hảo Võ Thị Hảo sinh năm 1956 tại mảnh đất Diễn Châu – Nghệ An – mảnh đất chịu nhiều thiệt thòi bởi sự khắc nghiệt của thiên nhiên, với những dấu vết văn hóa có tính đặc thù rõ rệt. Có lẽ chính nhờ những điều này đã tạo nên một Võ Thị Hảo luôn bền bỉ, kiên cƣờng, không bao giờ tắt niềm đam mê, đồng thời nó cũng là ngọn lửa ngầm đã hun đúc lên con ngƣời, phong cách nhà văn. Khi nhớ và nghĩ về quê hƣơng mình, nhà văn nói: “nơi có tiếng cót két rợn ngƣời của những bụi tre và những câu chuyện về ma quỷ mà các ngƣời già và đám ngƣời lớn thì thầm kể cho nhau nghe trong đêm, cùng không khí khốc liệt của chiến tranh và bom đạn”[21tr 558]. Quê hƣơng góp một vai trò không nhỏ để hình thành nên giọng văn Võ Thị Hảo “ Tôi cảm ơn những kỉ niệm, mà đau khổ là nhiều hơn hạnh phúc, vì chính chúng đã tạo ra tôi…làm nên Võ Thị Hảo – ngƣời viết nên những câu văn vừa bạo liệt vừa huyễn hoặc” [21;tr558].
Tốt nghiệp khoa Ngữ văn Đại học tổng hợp Hà Nội, Võ Thị Hảo đã công tác ở Nhà xuất bản văn hóa dân tộc trong vai trò ngƣời biên tập. Với 17 năm kinh nghiệm, Võ Thị Hảo là ngƣời có công rất lớn trong việc cho ra đời nhiều “đứa con tinh thần” của các nhà văn khác. Đây cũng là cái duyên đƣa Võ Thị Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ Hảo đến với văn chƣơng. Giống nhƣ Võ Thị Hảo đã từng chia sẻ “đã từng nghĩ và sẽ trở thành nhà thơ, nhƣng rồi chị lại viết văn và thành danh với văn xuôi”.
“Cái thứ văn chƣơng đã trót dấn thân thì nó là “nghiệp” mất rồi. Nó đeo bám và dƣờng nhƣ là máu thịt của mình. Ngay cả khi ngƣời chồng yêu quý của chị, ngƣời đàn ông mà chị đã tự nguyện kí thác, gửi gắm cả đời mình cũng không thể chịu nổi không khí văn chƣơng len lỏi vào đời sống của gia đình, song chị vẫn lặng lẽ, bƣớng bỉnh để thu vén cho mình một góc riêng, để tôn thờ rồi “sống”và “chết” vì nó. Một gia đình với hai đứa con gái bé nhỏ, một ngƣời chồng mặc dù cùng học văn chƣơng ra nhƣng không dễ mấy khi thông cảm cho niềm đam mê của vợ, thêm vào đó là cuộc sống chật vật, khó khăn của những năm tháng đất nƣớc chƣa thoát khỏi bao cấp”[64;tr553].
Bắt đầu xuất hiện chính tức và đều đặn vào thập niên 90 với cái tên Võ Thị Hảo trên văn đàn. Bên cạnh nhiều nhà văn nổi tiếng khác nhƣ Nguyễn Huy Thiệp, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Thị Thu Huệ, Lý Lan… Võ Thị Hảo đã khẳng định đƣợc mình qua một số tác phẩm. Bằng những truyện ngắn gây ấn tƣợng mạnh mẽ trên văn đàn nhƣ : Người sót lại của rừng cười, Biển cứu rỗi, Vườn yêu, Góa phụ đen …”chị đƣợc xếp vào hàng những cây bút sắc sảo và giàu nữ tính”[39;tr238]. Khi nhận xét về Võ Thị Hảo, nhiều ý kiến cho rằng “Võ Thị Hảo là ngƣời kể chuyện cổ tích giữa đời thƣờng”.
Đọc truyện ngắn của chị “ ta thấy không khí của truyện cổ tích dân gian bàng bạc. Điều đó đƣợc tạo nên bởi ý nghĩa ngợi ca cái đẹp, cái thiện với cái triết lý ở hiền gặp lành, với giọng kể nhỏ nhẹ tâm tình xen vào đó là sự tham gia của các yếu tố kì ảo đã làm cho truyện ngắn của chị có sức hấp dẫn, lôi cuốn ngƣời đọc một cách kỳ lạ[44;tr22-30]. Nhƣng Võ Thị Hảo không kể chuyện cổ tích giữa đời thƣờng “ngƣời phụ nữ nhỏ bé và khiêm nhƣờng ấy” chỉ mƣợn không khí cổ tích, tái hiện yếu tố kì ảo trong truyện cổ tích xƣa để nói chuyện hôm nay – những chuyện mà Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ cuộc sống hàng ngày con ngƣời đang đối diện. Bởi vậy, truyện của Võ Thị Hảo bao giờ cũng mang một triết lý, một chiều sâu tƣ tƣởng mới bên cạnh cái vẻ bề ngoài của nó.Với 4 tập truyện ngắn đã xuất bản là : Hồn trinh nữ, Người sót lại của rừng cười, Những chuyện không nên đọc lúc nửa đêm Võ Thị Hảo đã khiến ngƣời đọc bị lôi cuốn bởi cách viết, cách nhìn nhận vấn đề rất riêng của chị.
Những hiện thực nghiệt ngã, những phức tạp bộn bề của cuộc sống đã đƣợc truyền tải bởi văn phong ảo và thực, câu chữ ngọt ngào, dịu nhẹ. Một sự nhẹ nhàng, nữ tính nhƣng thực chất là để bao bọc cái nhìn mạnh mẽ, quyết liệt với cuộc sống. Qua việc tìm hiểu truyện ngắn của chị ta có thể thấy “dù ngợi ca những điều tốt đẹp con ngƣời, của cuộc đời hay phê phán những hiện tƣợng tiêu cực của xã hội thì Võ Thị Hảo vẫn luôn giữ đƣợc cái nhìn khá điềm tĩnh – sự điềm tĩnh của một ngƣời dám nhìn thẳng vào sự thật ở đời. Đồng thời cũng thể hiện thái độ bao dung độ lƣợng và niềm tin bất diệt vào bản tính tốt đẹp của con ngƣời”[47].
Năm 2002 khi cuốn tiểu thuyết Giàn thiêu ra mắt bạn đọc, chị lại làm sửng sốt độc giả, những ngƣời yêu văn chƣơng bởi cuốn tiểu thuyết dã sử đậm chất huyền bí.Tác phẩm đã dành đƣợc giải thƣởng cao nhất của Hội nhà văn Hà Nội. Đặc biệt nó đƣợc coi là tác phẩm đánh dấu “ cuộc bứt phá khi rẽ ra khỏi lối đi quen chân với chính mình, tạo ra những tầng suy tƣ không bằng phẳng, một giọng điệu tự nhiên và bình dị hơn” của nữ nhà văn tài năng này. Chuyển từ thể loại quen thuộc là truyện ngắn sang thể loại tiểu thuyết – tiểu thuyết lịch sử - một thể loại thƣờng khiến các nhà văn nữ ở nƣớc ta phải “ngoảnh mặt làm ngơ”. Lúc đƣợc hỏi: “ rẽ lối sang tiểu thuyết, lại là tiểu thuyết lịch sử, liệu chị có cho rằng đó là một thái độ cầm bút dũng cảm? Chị đã tự tin trả lời “không hẳn là lối rẽ mà là bƣớc tiếp.
Khi cảm thấy truyện ngắn dƣờng nhƣ quá chật chội thì tiểu thuyết chính là thảo nguyên rộng lớn để cho phép mình đƣợc làm những cú nhảy của mèo hoang”[40]. Thật vậy, tiểu thuyết Giàn thiêu đã nhận đƣợc vô số những lời khen “sự kết hợp tuyệt vời giữa chính sử Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ với huyền tích”[25]. Chính những kiến thức chính sử với dã sử, những giai thoại, huyền tích dân gian cùng với trí tƣởng tƣợng phong phú, sự tìm tòi sáng tạo của nhà văn đã dựng lên đƣợc bức tranh sinh động về một giai đoạn lịch sử trong vƣơng triều thời Lý không chỉ có những màu vàng son chói lọi mà còn cả những màu trầm bi thƣơng. Giàn thiêu còn khiến cho những nhà làm phim phải dành rất nhiều những lời tán thƣởng.
Nghệ sĩ nhân dân – đạo diễn Huy Thành – chủ tịch Hội điện ảnh thành phố Hồ Chí Minh nhận xét: “Đây là lần đầu tiên tôi đƣợc đọc kịch bản phim của một nhà văn Việt Nam viết rất có nghề, độc đáo cả về chủ đề, câu chuyện, bối cảnh, cấu trúc và nhân vật. Ngôn ngữ điện ảnh nhuần nhuyễn với những chi tiết hiển thị đắt giá. Đặc biệt cả ba kịch bản đều mênh mang không khí tâm linh, huyền bí rất quyến rũ rất văn chƣơng… những nét riêng biệt trong các tác phẩm văn học của nữ nhà văn tài năng này”[43]. Đạo diễn Đỗ Minh Tuấn có ý định xây dựng Giàn thiêu thành phim.
Bởi ông nhận thấy “đây là cuốn tiểu thuyết về triều Lý hấp dẫn về tƣ tƣởng, về không gian văn hóa. Đặc biệt, Giàn thiêu có tính điện ảnh cao” và “Giàn thiêu có cách nhìn lịch sử gai góc đa diện”[74] ghi đƣợc những dấu ấn sâu sắc trong lòng ngƣời đọc. Ẩn sau những câu chữ trau chuốt và mỏng manh đến điệu đà, nhạy cảm đến mức khắt khe là những tâm sự day dứt khôn nguôi về số phận con ngƣời, về cuộc đời, nhân tình, thế thái. Đọc truyện của Võ Thị Hảo khiến con ngƣời phải nhìn nhận lại cuộc sống của mình để chọn cho mình cách sống đúng.
Thực tế cho thấy số các nhà văn viết về tiểu thuyết lịch sử không nhiều. Ở Việt Nam càng ít, nhất là các nhà văn nữ trải nghiệm ngòi bút của mình ở thể loại này càng hiếm.