Luận án tiến sĩ về khai thác nguồn lực tài chính từ đất đai tại tỉnh Hải Dương

Luận án tiến sĩ nghiên cứu khai thác nguồn lực tài chính từ đất đai trên địa bàn tỉnh hải dương, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực kinh tế tại

• Tác giả: Bùi Văn Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Bình Trọng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Giải Quyết Vấn Đề Nhà Ở Cho Người Lao Động Các Khu Công Nghiệp - Nghiên Cứu Trên Địa Bàn Một Số Tỉnh Bắc Trung Bộ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
• 3. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP
• 4. THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN MỘT SỐ TỈNH BẮC TRUNG BỘ
• 5. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN MỘT SỐ TỈNH BẮC TRUNG BỘ NHỮNG NĂM TỚI
• 6. DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khái quát về tài chính và đất đai tại Hải Dương

Tại Hải Dương, tài chính từ đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế địa phương. Việc khai thác tài nguyên từ đất đai không chỉ giúp tăng cường nguồn lực tài chính mà còn tạo điều kiện cho các dự án đầu tư. Đặc biệt, đầu tư bất động sản đang trở thành một xu hướng nổi bật, với nhiều dự án được triển khai nhằm nâng cao giá trị đất đai. Theo các chuyên gia, việc quản lý đất đai hiệu quả sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế địa phương. Một trong những vấn đề cần được chú trọng là chính sách đất đai, nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho các nhà đầu tư. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra: "Việc khai thác tài nguyên từ đất đai không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để phát triển kinh tế".

1.1. Tình hình tài chính từ đất đai

Tình hình tài chính từ đất đai tại Hải Dương hiện nay đang có nhiều chuyển biến tích cực. Các dự án đầu tư bất động sản đã thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà đầu tư. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc quản lý đất đai và phát triển kinh tế. Một số chuyên gia cho rằng, việc khai thác tài nguyên từ đất đai cần phải đi đôi với việc bảo vệ môi trường và đảm bảo quyền lợi cho người dân. Đặc biệt, chính sách đất đai cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Theo một báo cáo, "Việc khai thác tài nguyên từ đất đai không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương".

II. Các chính sách và quy hoạch sử dụng đất

Chính sách đất đai tại Hải Dương đã có nhiều cải cách nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế. Quy hoạch sử dụng đất được thực hiện một cách đồng bộ, giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài sản cố định. Việc khai thác tài nguyên từ đất đai cần phải dựa trên các quy định pháp luật rõ ràng. Các nhà đầu tư cần nắm rõ các quy định này để có thể thực hiện các dự án một cách hiệu quả. Một trong những điểm nổi bật trong chính sách là việc khuyến khích đầu tư công vào các dự án phát triển hạ tầng. Như một chuyên gia đã nhận định: "Chính sách đất đai cần phải linh hoạt để đáp ứng nhu cầu phát triển của thị trường".

2.1. Quy hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất tại Hải Dương được thực hiện với mục tiêu phát triển bền vững. Các khu vực được quy hoạch rõ ràng nhằm thu hút đầu tư bất động sản và phát triển các khu công nghiệp. Tuy nhiên, việc thực hiện quy hoạch vẫn gặp nhiều khó khăn do sự thiếu đồng bộ trong quản lý đất đai. Các nhà đầu tư cần phải có sự hợp tác chặt chẽ với chính quyền địa phương để đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Theo một nghiên cứu, "Quy hoạch sử dụng đất không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng cho sự phát triển kinh tế".

III. Thực trạng khai thác tài nguyên đất đai

Thực trạng khai thác tài nguyên từ đất đai tại Hải Dương cho thấy nhiều tiềm năng chưa được khai thác triệt để. Mặc dù có nhiều dự án đầu tư bất động sản được triển khai, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại trong quản lý đất đai. Việc phát triển kinh tế cần phải đi đôi với việc bảo vệ môi trường và quyền lợi của người dân. Một số chuyên gia cho rằng, cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để đảm bảo việc khai thác tài nguyên diễn ra một cách bền vững. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra: "Thực trạng khai thác tài nguyên từ đất đai cần được xem xét lại để đảm bảo sự phát triển bền vững".

3.1. Đánh giá thực trạng

Đánh giá thực trạng khai thác tài nguyên từ đất đai tại Hải Dương cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các dự án đầu tư bất động sản chưa phát huy hết tiềm năng do thiếu sự đồng bộ trong quản lý đất đai. Nhiều nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và thủ tục pháp lý. Theo một báo cáo, "Việc khai thác tài nguyên từ đất đai cần phải được thực hiện một cách minh bạch và công bằng".

IV. Giải pháp và định hướng phát triển

Để nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên từ đất đai tại Hải Dương, cần có các giải pháp đồng bộ. Việc cải cách chính sách đất đai là rất cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư. Đồng thời, cần tăng cường quản lý đất đai để đảm bảo việc sử dụng đất hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là phát triển các khu công nghiệp và khu đô thị mới. Như một chuyên gia đã nhấn mạnh: "Giải pháp cho việc khai thác tài nguyên từ đất đai cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả".

4.1. Định hướng phát triển

Định hướng phát triển đất đai tại Hải Dương cần phải gắn liền với phát triển kinh tế bền vững. Các dự án đầu tư bất động sản cần được thực hiện theo quy hoạch và kế hoạch đã được phê duyệt. Đồng thời, cần có sự tham gia của cộng đồng trong việc quản lý đất đai. Theo một nghiên cứu, "Định hướng phát triển đất đai cần phải dựa trên nhu cầu thực tế và tiềm năng của địa phương".

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Việt Nam đã thúc đẩy sự hình thành và mở rộng mạnh mẽ của các khu công nghiệp (KCN), khu chế xuất (KCX) và khu kinh tế (KKT). Tuy nhiên, sự gia tăng nhanh chóng của lực lượng lao động công nghiệp di dân cơ học từ nông thôn ra các trung tâm sản xuất đã làm phát sinh những mâu thuẫn sâu sắc giữa tốc độ tích tụ tư bản sản xuất và việc phát triển kết cấu hạ tầng xã hội, nổi bật nhất là cuộc khủng hoảng thiếu hụt nhà ở cho công nhân. Luận án tiến sĩ kinh tế với tiêu đề "Giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp - Nghiên cứu trên địa bàn một số tỉnh Bắc Trung Bộ" do Nghiên cứu sinh Bùi Văn Dũng thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (chuyên ngành Kinh tế Chính trị, Mã số: 62 31 01 02, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Trần Bình Trọng, Hà Nội - 2015) là một công trình nghiên cứu hệ thống, chuyên sâu và tiên phong giải quyết khoảng trống lý luận và thực tiễn bức bách này.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được luận án nhận diện xuất phát từ việc các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào các đô thị lớn và vùng kinh tế trọng điểm (như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Bắc Ninh) hoặc chỉ xem xét vấn đề nhà ở dưới góc độ phúc lợi thuần túy, thiếu một khung phân tích kinh tế chính trị toàn diện gắn với cơ chế thị trường, phân tầng nhu cầu lao động và cấu trúc lợi ích đa bên. Luận án xác định 4 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Bản chất kinh tế chính trị và ý nghĩa của việc giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động tại các KCN là gì?
2. Thực trạng cung - cầu, mức độ đáp ứng về số lượng, chất lượng, hình thức sở hữu và giá cả nhà ở cho người lao động tại các KCN Bắc Trung Bộ giai đoạn 2008 - 2015 diễn ra như thế nào?
3. Việc giải quyết vấn đề nhà ở tác động ra sao đến chi tiêu, tái sản xuất sức lao động của công nhân, sự ổn định nhân sự của doanh nghiệp và sự phát triển bền vững của địa phương?
4. Cần hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách tài chính, đất đai và cơ chế phối hợp giữa Nhà nước - Doanh nghiệp - Người dân cho thuê nhằm giải quyết bài toán nhà ở công nhân đến năm 2020 như thế nào?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được thiết lập tương ứng:

• $H_1$: Nhà ở cho công nhân không chỉ là hàng hóa tiêu dùng cá nhân mà là yếu tố cấu thành chi phí tái sản xuất sức lao động xã hội, quyết định sự ổn định của lực lượng sản xuất.
• $H_2$: Tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng giữa cơ cấu cung và cầu nhà ở tại các KCN Bắc Trung Bộ; phân khúc nhà ở xã hội chính quy chiếm tỷ trọng không đáng kể, đẩy hơn 70% công nhân vào khu vực nhà trọ tự phát kém chất lượng của hộ dân.
• $H_3$: Khả năng chi trả hạn chế cùng các rào cản chính sách vĩ mô làm suy giảm động lực đầu tư xây dựng nhà ở của các doanh nghiệp sử dụng lao động và chủ đầu tư hạ tầng KCN.
• $H_4$: Sự can thiệp đồng bộ của Nhà nước thông qua cơ chế hỗ trợ tài chính có mục tiêu, kiểm soát thị trường cho thuê và phân cấp quản lý đa chủ thể là điều kiện tiên quyết để giải quyết căn bản khủng hoảng nhà ở công nhân.

Công trình có dung lượng 166 trang chính văn (Mở đầu: 6 trang; Chương 1: 23 trang; Chương 2: 50 trang; Chương 3: 56 trang; Chương 4: 28 trang; Kết luận: 3 trang), 26 trang phụ lục, tích hợp 36 bảng số liệu thống kê, 01 sơ đồ khung phân tích, 01 hình quy trình nghiên cứu, 02 hộp trích dẫn thực chứng và 128 tài liệu tham khảo (78 tài liệu tiếng Việt, 18 tài liệu tiếng Anh và 32 tài liệu trực tuyến). Khảo sát thực chứng được tiến hành trên địa bàn 6 tỉnh Bắc Trung Bộ (Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế) – nơi tập trung 38 KCN và 3 KKT trọng điểm (với 23 KCN đã đi vào vận hành), phản ánh tính đại diện cao cho khu vực kinh tế đang trong giai đoạn chuyển mình công nghiệp hóa.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy lịch sử phát triển nhà ở công nhân luôn song hành cùng các cuộc cách mạng công nghiệp. Trong tác phẩm kinh điển Tình cảnh của giai cấp lao động ở Anh (1845), Ph.Ăngghen đã vạch rõ điều kiện sinh hoạt cơ cực và sự bần cùng hóa của giai cấp vô sản đô thị. Tiếp đó, trong tác phẩm Về vấn đề nhà ở (1872-1873), Ăngghen đã phản bác gay gắt luận điểm của Emil Sax (E.Dacxo) về các biện pháp bác ái tư sản, khẳng định rằng: "nạn khan hiếm nhà ở, nạn khủng hoảng nhà ở là sản phẩm tất yếu của hình thái xã hội tư sản... người ta chỉ có thể loại trừ được nạn khủng hoảng nhà ở cũng như những hậu quả của nó đối với sức khỏe... khi đã hoàn toàn thay đổi toàn bộ trật tự xã hội đã sản sinh ra nạn khủng hoảng đó".

Trong kỷ nguyên đương đại, các nghiên cứu thực nghiệm tại châu Á và các nền kinh tế mới nổi như Liliany S. Arifin (2004), Rahman (1993), Chia (1981) đều chỉ ra rằng công nghiệp hóa nhanh dẫn đến sự thiếu hụt nhà ở trầm trọng cho công nhân thu nhập thấp do thiếu vắng sự quan tâm của doanh nghiệp và chính phủ. Nghiên cứu của IFC (2009) đã chuẩn hóa các quy chuẩn quốc tế về nhà ở cho người lao động. Haryana Government (2010) tại Ấn Độ và Kim Kyeong-Duk (1996, 2012) tại Hàn Quốc đã minh chứng vai trò bắt buộc của Nhà nước trong việc quy hoạch nhà ở độc thân, can thiệp tín dụng thế chấp và hỗ trợ nhà ở cho lao động nhập cư.

Tại Việt Nam, các công trình của Nguyễn Ngọc Dũng (2005), Nguyễn Tấn Dũng (2010), Khổng Thành Công (2011), Vũ Quốc Huy (2014), Nguyễn Bá Ngọc và Bùi Xuân Dự (2011), Lê Quốc Hội (2012) đã tiếp cận vấn đề dưới góc độ an sinh xã hội và thị trường lao động. Đề tài cấp Bộ do Lê Xuân Bá (2007) chủ nhiệm đã cung cấp luận cứ cho việc ban hành Nghị quyết số 18/2009/NQ-CP và Quyết định số 66/2009/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về cơ chế phát triển nhà ở cho công nhân KCN tập trung. Trần Việt Tiến (2009), Đặng Quang Điều (2011), Trường Thủy (2011), Ngô Sỹ Bích (2013), Nguyễn Đình Cường (2014) và Mai Ngọc Cường (2013) tiếp tục đi sâu vào thực trạng thiếu thốn tiện ích. Đáng chú ý, điều tra của Mai Ngọc Cường tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng chỉ ra: "có 72,43% người lao động phải thuê nhà ở trong đó, nhà ở của nhà nước và doanh nghiệp là 9,09%, của tư nhân là 49,7%... có đến 70% nhà ở công nhân thuê là nhà bán kiên cố và thô sơ và 73% người lao động thuê ở với diện tích từ 3 m² đến 10 m²".

Tranh luận học thuật quốc tế và trong nước tồn tại hai luồng quan điểm đối lập:

1. Trường phái thị trường tự do: Cho rằng nhà ở là hàng hóa tư nhân thuần túy, việc cung ứng cần vận hành theo quy luật cung - cầu và người lao động phải tự chi trả theo cơ chế thị trường.
2. Trường phái phúc lợi và can thiệp nhà nước: Nhấn mạnh nhà ở là quyền cơ bản của con người, thuộc trách nhiệm của Nhà nước và doanh nghiệp sử dụng lao động nhằm bảo đảm tái sản xuất sức lao động.

Luận án định vị nghiên cứu của mình tại giao điểm của hai trường phái trên: kết hợp cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, làm rõ mối quan hệ lợi ích - trách nhiệm giữa bộ ba "Nhà nước - Doanh nghiệp - Người dân có nhà cho thuê", đồng thời phân đoạn chi tiết nhu cầu nhà ở giữa nhóm lao động độc thân trẻ tuổi và nhóm lao động đã lập gia đình tại địa bàn đặc thù Bắc Trung Bộ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã đóng góp quan trọng vào lý luận Kinh tế Chính trị học hiện đại thông qua việc mở rộng và cụ thể hóa các phạm trù kinh tế trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa:

• Mở rộng lý thuyết giá trị và tái sản xuất sức lao động: Khẳng định nhà ở không đơn thuần là không gian cư trú vật lý mà là bộ phận thiết yếu cấu thành giá trị sức lao động. Như C.Mác đã chỉ rõ: "...con người trước hết cần phải ăn, uống, chỗ ở và mặc đã rồi mới có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo...". Chi phí nhà ở hợp lý và tiện ích sinh hoạt bảo đảm là điều kiện để phục hồi và nâng cao năng suất của người lao động.
• Vận dụng lý thuyết số nhân đầu tư của John Maynard Keynes: Chứng minh rằng đầu tư vào hạ tầng nhà ở công nhân tạo ra hiệu ứng lan tỏa kép: vừa kích thích tổng cầu đầu tư xây dựng, vừa gia tăng thu nhập khả dụng và tiêu dùng của người lao động, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.
• Xác lập mô hình tương tác lợi ích 4 bên: Xây dựng khung lý thuyết liên kết lợi ích giữa Nhà nước (ổn định xã hội, thu ngân sách, phát triển KCN bền vững), Doanh nghiệp (ổn định nhân sự, giảm chi phí tuyển dụng - đào tạo, tăng năng suất), Hộ dân cho thuê (tối đa hóa thu nhập từ đất đai) và Người lao động (tiếp cận chỗ ở an toàn, nâng cao tích lũy).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án (Sơ đồ 1) được kiến tạo dựa trên 4 trụ cột tương tác hữu cơ:

1. Yêu cầu giải quyết vấn đề nhà ở: Cân đối quan hệ cung - cầu về số lượng, diện tích bình quân, chất lượng dịch vụ và hình thức sở hữu/thuê mướn phù hợp với phân khúc lao động.
2. Các nhân tố ảnh hưởng: Hệ thống thể chế chính sách vĩ mô; năng lực tài chính và mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp; khả năng chi trả của công nhân; năng lực quản lý nhà nước tại địa phương.
3. Tác động đa chiều: Đo lường tác động đến chi tiêu, tích lũy của người lao động; mức độ gắn bó, ổn định nhân sự của doanh nghiệp; sự phát triển kinh tế - xã hội và trật tự an ninh của địa phương.
4. Hệ giải pháp điều chỉnh: Đề xuất cơ chế chính sách, huy động nguồn lực tài chính - đất đai và mô hình quản trị phối hợp.

Khung phân tích xác lập rõ các điều kiện biên (boundary conditions): áp dụng cho các KCN, KKT tại các tỉnh đang phát triển công nghiệp với tỷ lệ lao động nhập cư cao, thu nhập trung bình thấp và nguồn ngân sách địa phương còn hạn hẹp.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng lập trường nhận thức luận hiện thực phê phán (Critical Realism) kết hợp thực chứng luận (Positivism), sử dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (Mixed-methods design) đa cấp độ (Multi-level design):

• Cấp độ vĩ mô: Phân tích khung thể chế, văn bản pháp luật và dữ liệu thống kê thứ cấp giai đoạn 2008 - 2015 từ Ban Quản lý KCN và UBND 6 tỉnh Bắc Trung Bộ.
• Cấp độ trung mô: Khảo sát các doanh nghiệp sử dụng lao động và các chủ đầu tư hạ tầng KCN.
• Cấp độ vi mô: Điều tra người lao động trực tiếp và các hộ gia đình cung ứng phòng trọ cho thuê.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu gồm 4 giai đoạn chuẩn hóa:

1. Nghiên cứu bàn giấy và thiết kế công cụ: Rà soát y văn, xây dựng 4 bộ phiếu điều tra chuyên biệt cho 4 nhóm đối tượng (Người lao động; Doanh nghiệp; Hộ dân cho thuê; Cán bộ quản lý).
2. Điều tra thử nghiệm (Pilot survey): Phỏng vấn thử một số đơn vị để chuẩn hóa thang đo, loại bỏ sai sót thuật ngữ (chuyển đổi đơn vị tính thu nhập từ "đồng" sang "ngàn đồng", hoàn thiện câu hỏi đánh giá chính sách).
3. Thu thập dữ liệu thực địa: Áp dụng phương pháp lấy mẫu phân tầng ngẫu nhiên kết hợp chọn mẫu thuận tiện có kiểm soát, bảo đảm tính đại diện về giới tính, tình trạng hôn nhân, hộ khẩu thường trú và ngành nghề sản xuất.
4. Kiểm soát chất lượng: Áp dụng tam giác đạc dữ liệu (data triangulation) giữa báo cáo hành chính, lời khai của người thuê, số liệu của chủ trọ và đánh giá của cán bộ quản lý. Thang đo Likert 5 mức độ được lượng hóa chính xác:
   • Mức 5 (4,20 - 5,00): Tốt / Ảnh hưởng rất mạnh
   • Mức 4 (3,40 - 4,19): Khá / Ảnh hưởng mạnh
   • Mức 3 (2,60 - 3,39): Trung bình / Ảnh hưởng vừa phải
   • Mức 2 (1,80 - 2,59): Yếu / Ảnh hưởng ít
   • Mức 1 (1,00 - 1,79): Kém / Hầu như không ảnh hưởng

Data và phân tích

Luận án tích hợp mô hình đo lường chất lượng dịch vụ cảm nhận SERVPERF (Cronin & Taylor) để đánh giá chất lượng dịch vụ nhà ở công nhân qua các khía cạnh: Độ tin cậy, Sự đáp ứng, Năng lực phục vụ, Sự đồng cảm và Phương tiện hữu hình.

Dữ liệu khảo sát sơ cấp được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng SPSS (phân tích thống kê mô tả, phân tổ chéo Cross-tabulation, kiểm định trung bình) và phần mềm STATA để thực hiện mô hình hồi quy đa biến (Multivariate Regression). Mô hình hồi quy phân tích các yếu tố quyết định đến trạng thái thuê trọ, diện tích ở và chi phí sinh hoạt với các biến độc lập: Giới tính (Nam = 1), Hộ khẩu (Thuộc tỉnh có KCN = 1), Tình trạng hôn nhân, Quy mô sống cùng, Mức thu nhập thực tế và Chi tiêu thuê nhà. Các kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's alpha) và kiểm định tính vững (robustness checks) được thực hiện đầy đủ nhằm đảm bảo giá trị khoa học của kết quả ước lượng.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự thống trị của khu vực phi chính thức và chất lượng nhà ở thấp kém: Trên 75% lao động nhập cư tại các KCN Bắc Trung Bộ phải thuê trọ tại các hộ gia đình xung quanh KCN. Nhà trọ chủ yếu là nhà cấp 4 bán kiên cố, diện tích ở bình quân chỉ đạt 3,5 - 5 m²/người, điều kiện vệ sinh, thông gió, an toàn phòng cháy chữa cháy và an ninh trật tự ở mức báo động (điểm đánh giá chất lượng SERVPERF trung bình chỉ dao động từ 2,10 đến 2,85 - mức yếu đến dưới trung bình).
2. Khoảng cách chi trả và gánh nặng chi phí sinh hoạt: Thu nhập bình quân của công nhân KCN năm 2013 chỉ đạt từ 2,8 đến 3,8 triệu đồng/tháng. Trong khi đó, chi phí thuê phòng và điện nước chiếm từ 20% đến 30% tổng thu nhập thực tế, làm triệt tiêu khả năng tích lũy tài chính và hạn chế số tiền gửi về hỗ trợ gia đình ở quê.
3. Sự phân hóa sâu sắc trong cấu trúc nhu cầu theo nhân khẩu học:
   • Lao động trẻ độc thân: Có tính di động cao, ưu tiên thuê phòng giá rẻ, diện tích nhỏ, linh hoạt về hợp đồng và gần các tiện ích văn hóa, giải trí.
   • Lao động đã lập gia đình: Có mức độ gắn bó cao với doanh nghiệp, có nhu cầu cấp thiết về nhà ở khép kín, ổn định lâu dài, kèm theo hạ tầng trường mẫu giáo, trạm y tế và có nguyện vọng tiếp cận các gói tín dụng hỗ trợ mua hoặc thuê - mua nhà ở xã hội trả góp trong thời hạn 8 - 10 năm.
4. Sự thất bại của các chính sách hỗ trợ và rào cản tham gia của doanh nghiệp: Các ưu đãi tại Nghị quyết 18/2009/NQ-CP và Quyết định 66/2009/QĐ-TTg chưa đủ hấp dẫn. Các doanh nghiệp sử dụng lao động và chủ đầu tư hạ tầng KCN không mặn mà đầu tư nhà lưu trú công nhân do chi phí vốn ban đầu quá lớn, thời gian thu hồi vốn kéo dài, thủ tục giao đất phức tạp và tỷ suất sinh lời thấp.
5. Bất cập trong công tác kiểm tra, giám sát của chính quyền địa phương: Cán bộ quản lý cấp xã/phường và Ban Quản lý KCN thiếu nhân lực và công cụ chế tài đối với các chủ nhà trọ tự phát, dẫn đến tình trạng ép giá điện, nước cao hơn giá quy định của Nhà nước, gây thiệt thòi lớn cho công nhân.

Implications đa chiều

• Về lý luận: Bổ sung luận cứ kinh tế chính trị vào lý thuyết phân phối và chính sách xã hội trong nền kinh tế thị trường, làm sáng tỏ tính quy luật của việc gắn kết giữa tích tụ sản xuất và tái sản xuất mở rộng sức lao động.
• Về phương pháp luận: Cung cấp quy trình điều tra tích hợp SERVPERF và hồi quy kinh tế lượng ứng dụng cho các nghiên cứu về nhà ở xã hội tại các địa phương đang công nghiệp hóa.
• Về thực tiễn và chính sách:
  • Bắt buộc tích hợp quy hoạch phân khu nhà ở và thiết chế công đoàn ngay trong quy hoạch tổng thể xây dựng KCN, KKT; không phê duyệt dự án KCN mới nếu không có phương án nhà ở cho công nhân.
  • Ban hành bộ tiêu chuẩn chất lượng nhà trọ tư nhân tối thiểu (diện tích tối thiểu 4 m²/người, bảo đảm chiếu sáng, cấp thoát nước và PCCC).
  • Thành lập Quỹ phát triển nhà ở công nhân cấp tỉnh với cơ chế huy động vốn hỗn hợp từ ngân sách nhà nước, trích lập chi phí doanh nghiệp và đóng góp tự nguyện.
  • Áp dụng gói hỗ trợ tín dụng ưu đãi lãi suất thấp thời hạn 10 - 15 năm cho người lao động mua hoặc thuê - mua nhà ở xã hội.
  • Bỏ các rào cản đăng ký tạm trú để người lao động được hưởng giá điện, nước sinh hoạt theo khung giá bán lẻ sinh hoạt bậc thang của Nhà nước.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn học thuật:

1. Giới hạn không gian và mẫu khảo sát: Tập trung chủ yếu vào các KCN tiêu biểu tại một số tỉnh Bắc Trung Bộ, chưa bao quát toàn diện các KCN quy mô nhỏ tại vùng sâu, vùng xa.
2. Dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional data): Các phân tích định lượng dựa trên số liệu khảo sát tại thời điểm 2013-2014, chưa theo dõi được chuỗi biến động theo thời gian (Longitudinal analysis) về sự thay đổi mức độ hài lòng của công nhân khi các dự án nhà ở xã hội mới đi vào vận hành.
3. Mô hình định lượng: Chủ yếu sử dụng hồi quy tuyến tính và phân tổ thống kê; chưa áp dụng các mô hình cấu trúc tuyến tính nâng cao (SEM) để kiểm định các biến tiềm ẩn trung gian.

Hướng nghiên cứu tương lai:

• Mở rộng phân tích so sánh liên vùng giữa Bắc Trung Bộ, Duyên hải Miền Trung và Tây Nguyên.
• Nghiên cứu mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong xây dựng và vận hành nhà ở xã hội cho công nhân KCN.
• Đánh giá tác động của xu hướng chuyển đổi số và phát triển KCN sinh thái (Eco-industrial parks) đến chuẩn mực không gian sống của công nhân.
• Nghiên cứu cơ chế tài chính vi mô (Microfinance) hỗ trợ công nhân KCN tự cải thiện điều kiện cư trú.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật: Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực trong đào tạo sau đại học chuyên ngành Kinh tế Chính trị, Kinh tế Phát triển và Quản lý Đô thị; mở ra hướng tiếp cận liên ngành giữa kinh tế học, xã hội học lao động và quy hoạch không gian.
• Tác động chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Tỉnh ủy, UBND và Ban Quản lý KCN các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh trong việc xây dựng đề án phát triển nhà ở xã hội và rà soát quy hoạch hạ tầng KKT Vũng Áng, KKT Nghi Sơn.
• Lợi ích công nghiệp và xã hội: Định hướng chiến lược quản trị nguồn nhân lực cho các hiệp hội doanh nghiệp, giúp cắt giảm 15 - 20% tỷ lệ biến động lao động (turnover rate), nâng cao năng suất và bảo đảm trật tự an sinh xã hội địa phương.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học: Khai thác khung lý thuyết, bộ câu hỏi phỏng vấn chuẩn hóa và mô hình phân tích dữ liệu phục vụ các đề tài an sinh xã hội và phát triển hạ tầng.
• Giảng viên, nhà khoa học: Nguồn dữ liệu thực chứng dày dặn phục vụ giảng dạy các học phần Kinh tế Chính trị Mác - Lênin, Kinh tế Xã hội và Quản lý Nhà nước.
• Các nhà hoạch định chính sách (Bộ Xây dựng, Bộ LĐ-TB&XH, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, UBND cấp tỉnh): Nắm bắt các luận cứ thực tiễn để ban hành khung tiêu chuẩn nhà trọ, gói tín dụng ưu đãi và chính sách đất đai đồng bộ.
• Chủ đầu tư hạ tầng KCN và Doanh nghiệp sản xuất: Nhận diện mô hình đầu tư ký túc xá tối ưu hóa chi phí, nâng cao trách nhiệm xã hội và gia tăng mức độ gắn kết của người lao động.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Luận án đã mở rộng Lý thuyết tái sản xuất sức lao động của C.Mác trong bối cảnh kinh tế thị trường chuyển đổi. Tác giả chứng minh nhà ở công nhân không chỉ là yếu tố tiêu dùng thứ yếu mà là bộ phận cốt lõi cấu thành giá trị sức lao động xã hội, trực tiếp quyết định đến năng suất biên của lao động và sự bền vững của chu kỳ tích tụ tư bản công nghiệp.

2. Tính đổi mới trong phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Khác với các nghiên cứu của Mai Ngọc Cường (2013) hay Lê Xuân Bá (2007) vốn thuần túy dùng thống kê mô tả, luận án đã tích hợp mô hình đánh giá chất lượng dịch vụ cảm nhận SERVPERF cùng phương pháp kinh tế lượng hồi quy đa biến trên phần mềm STATA, kết hợp phân tầng 4 nhóm đối tượng tương tác (Công nhân - Doanh nghiệp - Chủ trọ - Cán bộ quản lý 3 cấp) trên thang đo Likert 5 điểm chuẩn mực.

3. Phát hiện thực nghiệm gây bất ngờ nhất được hỗ trợ bởi dữ liệu là gì? Phát hiện cho thấy phần lớn các dự án nhà ở do doanh nghiệp tự xây dựng trong KCN đều rơi vào tình trạng hoạt động kém hiệu quả hoặc bỏ trống một phần công suất. Nguyên nhân thực chứng do quản lý mang tính khép kín, thiếu vắng hoàn toàn các công trình hạ tầng xã hội phụ trợ (nhà trẻ, khu vui chơi, chợ) và giá thuê phòng bị đẩy lên cao vượt quá trần khả năng chi trả của công nhân, khiến họ thà chấp nhận thuê nhà trọ tư nhân tồi tàn bên ngoài nhưng được tự do sinh hoạt và chi phí thấp hơn.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication protocol) rõ ràng không? Có. Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ 4 bộ công cụ bảng hỏi phỏng vấn sâu, ma trận biến số, thang đo chuẩn hóa Likert, quy trình lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng và cú pháp xử lý dữ liệu trên SPSS/STATA tại phần phụ lục (dài 26 trang), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng lặp lại quy trình tại các địa bàn kinh tế khác.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được đề xuất như thế nào? Luận án vạch ra lộ trình nghiên cứu tiếp nối: (1) Đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của mô hình Nhà ở xã hội tập trung có sự tham gia của thiết chế Công đoàn; (2) Hoàn thiện cơ chế tài chính hỗn hợp (Blended finance) và trái phiếu đô thị tài trợ cho nhà ở công nhân; (3) Chuẩn hóa mô hình nhà ở thông minh gắn với các KCN sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu tại dải ven biển miền Trung.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận kinh tế chính trị về bản chất, vai trò của việc giải quyết vấn đề nhà ở cho công nhân KCN trong quá trình CNH, HĐH đất nước.
2. Xác lập bức tranh toàn cảnh, chân thực và toàn diện về thực trạng cung - cầu nhà ở công nhân tại 6 tỉnh Bắc Trung Bộ giai đoạn 2008 - 2015 thông qua hệ thống dữ liệu điều tra sơ cấp tin cậy.
3. Chỉ rõ nguyên nhân gốc rễ của những hạn chế xuất phát từ sự bất cập của khung chính sách vĩ mô, thiếu hụt chế tài ràng buộc trách nhiệm doanh nghiệp và khoảng cách giữa thu nhập của công nhân với giá nhà ở thương mại.
4. Xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao, phân định rõ trách nhiệm và lợi ích của mô hình hợp tác 4 bên: Nhà nước - Doanh nghiệp - Hộ dân có nhà cho thuê - Người lao động.
5. Đề xuất các công cụ can thiệp cụ thể về chính sách đất đai, ưu đãi thuế, quỹ tín dụng nhà ở xã hội và quy chuẩn quản lý nhà trọ tư nhân.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật liên ngành quan trọng về kinh tế lao động, quản trị đô thị và chính sách công trong giai đoạn phát triển mới của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ NHÀ Ở CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến chủ đề Nghiên cứu vấn đề nhà ở cho người lao động ở các khu công nghiệp (KCN) là vấn đề đang được sự quan tâm đặc biệt, là sự đòi hỏi từ thực tiễn xây dựng và phát triển các KCN nói riêng và trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung. Sau đây, xin tổng quan một số nghiên cứu trong và ngoài nước về chủ đề này. Các nghiên cứu quốc tế về giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp Thứ nhất, về hình thức sở hữu, sử dụng và các quy chuẩn về nhà ở của người lao động trong khu công nghiệp Trong tác phẩm Tình cảnh của giai cấp lao động ở Anh (1995) [14], Ph.Ăngghen đã chú ý nghiên cứu điều kiện sinh hoạt của giai cấp vô sản Anh trong giai đoạn giữa thế kỷ XIX, làm sáng tỏ vai trò đặc biệt của giai cấp vô sản trong xã hội tư sản.Ăngghen, cuộc cách mạng công nghiệp đã đưa giai cấp lao động vào những điều kiện sinh hoạt khác hẳn trước đây, đó là, sự tập trung sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, sự phát sinh và phát triển của giai cấp đại tư sản công nghiệp và của giai cấp vô sản công nghiệp.

Trong khi bàn đến sự thay đổi về điều kiện sinh hoạt của giai cấp vô sản Anh, Ph.Ăngghen cũng đã bàn đến sự thay đổi về sở hữu nhà ở, việc khó khăn trong tìm, thuê nhà ở của giai cấp vô sản Anh. Trong tác phẩm Về vấn đề nhà ở (1995) [15] - một trong số những tác phẩm cơ bản của chủ nghĩa Mác - công bố từ tháng 5 năm 1872 đến tháng 1 năm 1873, Ph.Ăngghen đã luận chiến gay gắt chống lại các đề án tư sản và tiểu tư sản về việc giải quyết vấn đề nhà ở, trong đó ông phê phán những biện pháp bác ái tư sản nhằm giải quyết vấn đề nhà ở hết sức đầy đủ trong cuốn sách của E.Dacxo “Những điều 8 kiện cư trú của các giai cấp lao động và việc cải cách những điều kiện đó”.Ăngghen cho rằng, nạn khan hiếm nhà ở, nạn khủng hoảng nhà ở là sản phẩm tất yếu của hình thái xã hội tư sản. người ta chỉ có thể loại trừ được nạn khủng hoảng nhà ở cũng như những hậu quả của nó đối với sức khỏe, v., khi đã hoàn toàn thay đổi toàn bộ trật tự xã hội đã sản sinh ra nạn khủng hoảng đó. Trong bài viết về: Cung cấp nhà ở cho công nhân nhà máy (Housing provision for factory workers) được Liliany S.Arifin (2004) [90], khẳng định những nhu cầu bức thiết về vấn đề nhà ở của công nhân các nhà máy công nghiệp ở các quốc gia trên thế giới.

Trên thực tế ở châu Âu vào thế kỷ XVIII, châu Á vào thế kỷ XX, quá trình công nghiệp hóa đã dẫn đến những vấn đề nhà ở hết sức nghiêm trọng như: thiếu nhà ở cho người lao động thu nhập thấp, nhà ở không đảm bảo tiêu chuẩn an toàn, vệ sinh môi trường… nhưng chỉ nhận được rất ít sự quan tâm của các công ty cũng như Chính phủ. Những vấn đề liên quan đến cung ứng nhà ở cho người lao động tại khu công nghiệp do Liliany S.Arifin đặt ra đã từng được các nhà khoa học như Rahman (1993) [93], Chia (1981) [81]. Nghiên cứu của IFC (2009) [85] tiếp tục làm rõ những nội dung liên quan đến vấn đề nhà ở cho người lao động làm việc các KCN. Thứ hai, về vai trò nhà nước trong giải quyết nhà ở cho người lao động Haryana Government (2010) [83] đã làm rõ vai trò của chính quyền trung ương, chính quyền địa phương trong việc thu hút các doanh nghiệp vào làm việc các KCN cũng như xây dựng và tổ chức thực thi các chính sách liên quan đến giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động làm việc tại khu vực này trong đó nhấn mạnh đến việc xây những nhà ở độc thân cho người lao động làm việc các KCN; Kim, Kyeong-Duk (1996; 2012) [87; 88] đã phân tích sự cần thiết của việc nhà nước phải can thiệp để giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động làm việc các KCN cũng như các biện pháp chính sách mà quốc gia này đã sử dụng để hỗ trợ người lao động dù đơn thân hay cùng gia đình di cư ra làm việc các KCN nơi đô thị đều có khả năng sở hữu, hoặc thuê để ở trong những ngôi nhà phù hợp với hoàn cảnh của họ.

Các nghiên cứu trong nước về giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động các khu công nghiệp Thứ nhất, ý nghĩa, tầm quan trọng của việc giải quyết vấn đề nhà ở cho người lao động tại các khu công nghiệp Nguyễn Ngọc Dũng, Một số vấn đề xã hội - Trong xây dựng và phát triển các khu công nghiệp ở Việt Nam (2005) [47] đã chỉ ra, trong xây dựng và phát triển các KCN ở Việt Nam đang còn nảy sinh một số các vấn đề xã hội. Việc xây dựng các KCN mang lại hiệu quả kinh tế cao nhưng đồng thời phát sinh hàng loạt vấn đề tác động đến môi trường sống, sinh hoạt của cư dân đô thị. Nó đòi hỏi phải giải quyết đồng bộ giữa phát triển KCN với xây dựng hệ thống hạ tầng xã hội (nhà ở, y tế, văn hóa, giáo dục, vui chơi giải trí, môi trường đô thị. Việc thu hút lao động vào các khu công nghiệp đã bước đầu tạo nên các hiện tượng di dân cơ học, đặc biệt là lực lượng lao động trẻ với số lượng lớn từ các địa phương khác mà chủ yếu từ các vùng nông thôn vào các địa bàn có khu công nghiệp đã tạo nên sức ép lớn về nhà ở và các công trình phục vụ xã hội như trường học, bệnh viện.

cho người lao động. Vì vậy, việc quy hoạch xây dựng khu công nghiệp ngoài việc tổ chức khu sản xuất, khu các công trình kỹ thuật phục vụ sản xuất, đồng thời cần phải tổ chức hệ thống công trình dịch vụ xã hội nhằm đảm bảo tốt cho môi trường lao động, sinh hoạt cho người lao động KCN. Hệ thống các công trình phục vụ công cộng của KCN được hình thành như một bộ phận của hệ thống phục vụ công cộng của đô thị. Trong bài Bảo đảm ngày càng tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội là một nội dung chủ yếu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 (2010) [48], Nguyễn Tấn Dũng đã phân tích những nội dung cơ bản về an sinh xã hội và phúc lợi xã hội nhằm khẳng định là một trong những nội dung chủ yếu của Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020.

Tác giả khẳng định, an sinh xã hội và phúc lợi xã hội là hệ thống các chính sách và giải pháp nhằm vừa bảo vệ mức sống tối thiểu của người dân trước những rủi ro và tác động bất thường về kinh tế, xã hội và môi trường; vừa góp phần không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Bảo đảm an sinh xã hội và phúc lợi xã hội không chỉ là bảo vệ quyền 10 của mỗi con người, mà còn là một nhiệm vụ quan trọng của mỗi quốc gia trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, mức độ, quy mô, phạm vi an sinh xã hội và phúc lợi xã hội của các nước có sự khác nhau, tùy thuộc vào quan niệm, chế độ chính trị - xã hội, trình độ phát triển và chính sách của mỗi quốc gia. Trong bài Xây dựng nhà ở cho người lao động trong KCN: Góp phần đảm bảo an sinh xã hội, Khổng Thành Công (2011) [34], cho rằng, để phát triển công nghiệp bền vững, ổn định (điển hình ở Vĩnh Phúc), các KCN có sự phát triển như mong muốn thì cần phải thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó có vấn đề giải quyết nhà ở cho người lao động để họ yên tâm gắn bó với doanh nghiệp, ngoài việc tạo môi trường làm việc tốt, thu nhập và công việc ổn định cho người lao động, cần phải quan tâm đến nơi ăn ở, sinh hoạt của họ.

Hiện nay, việc triển khai xây dựng nhà ở trong KCN cũng gặp phải một số khó khăn như: nguồn vốn đầu tư lớn nên các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ gặp khó khăn do nguồn vốn hạn chế; việc tiếp cận các nguồn vốn vay của doanh nghiệp gặp khó khăn, chính sách thắt chặt tiền tệ, lãi suất cho vay của ngân hàng cao. vì vậy, phải có chủ trương, giải pháp đồng bộ về việc giải quyết chỗ ở cho công nhân các KCN. Vũ Quốc Huy trong bài Nhà ở cho người lao động các KCN (2014) [76] đã cho rằng sự phát triển các KCN, khu chế xuất (KCX) ở Việt Nam đã đem lại nhiều mặt tích cực cho nền kinh tế. Thực tế cho thấy, sự phát triển mạnh mẽ của các KCN, KCX không những tạo động lực to lớn cho việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, thúc đẩy quá trình tiếp thu công nghệ cao, hiện đại, đóng vai trò quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tạo ra khối lượng lớn việc làm và tăng thu nhập cho người lao động.

Tuy nhiên, hiện nay các KCN đang phải đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi bật là vấn đề xây dựng và phát triển nhà ở cho người lao động các KCN. Theo tác giả, trong thời gian tới cần có những cơ chế, chính sách ưu đãi hơn nữa, đặc biệt, là hỗ trợ tài chính để phát triển nhà ở cho người lao động tại các địa phương. Nguyễn Bá Ngọc và Bùi Xuân Dự trong bài Một số vấn đề lý luận trong khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội (2011) [43] đã bàn về một số vấn đề lý luận trong khả 11 năng tiếp cận dịch vụ xã hội, theo các tác giả: một người nghèo ở miền núi được cấp thẻ bảo hiểm y tế nhưng không được sử dụng khi đau ốm có thể vì không biết quyền lợi được hưởng, cơ sở y tế quá xa, hay chỉ là khó chịu với thái độ của bác sĩ. Một người nông dân có chút dư dật muốn được bảo đảm cuộc sống khi già nhưng không tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện có thể vì thiếu thông tin, thu nhập không ổn định hay vì lo ngại đồng tiền mất giá.