Nhiệm Vụ Của Học Phần Kinh Tế Vi Mô Tại Trường Đại Học Lao Động – Xã Hội

Kinh tế vi mô là một lĩnh vực quan trọng trong kinh tế học, nghiên cứu hành vi của các tác nhân kinh tế như… 207 trang · Trường Đại Học Lao Động – Xã Hội.

• Trường học: Trường Đại Học Lao Động – Xã Hội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Khái Niệm và Mô Hình Cơ Bản Trong Kinh Tế Vi Mô
• Loại tài liệu: Tài Liệu Học Tập

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: Kinh tế vi mô & những vấn đề cơ bản của nền kinh tế
• 1.1. Tổng quan về kinh tế học
• 1.2. Nền kinh tế
• 1.3. Lý thuyết lựa chọn kinh tế
• 2. Chương 2: Lý thuyết cung, cầu về hàng hóa - dịch vụ
• 2.1. Cầu hàng hóa - dịch vụ
• 2.2. Cung hàng hóa - dịch vụ
• 2.3. Cân bằng cung cầu hàng hóa - dịch vụ
• 2.4. Ảnh hưởng của chính sách giá và thuế đến thị trường
• 3. Chương 3: Độ co giãn
• 4. Chương 4: Lý thuyết hành vi người tiêu dùng
• 5. Chương 5: Lý thuyết hành vi người sản xuất
• 6. Chương 6: Cấu trúc thị trường

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khái Niệm Kinh Tế Vi Mô

Kinh tế vi mô là một lĩnh vực quan trọng trong kinh tế học, nghiên cứu hành vi của các tác nhân kinh tế như người tiêu dùng và nhà sản xuất. Nó giúp hiểu rõ cách thức mà các quyết định của các tác nhân này ảnh hưởng đến cung cầu và giá cả trên thị trường. Kinh tế vi mô không chỉ giải thích các khái niệm cơ bản mà còn cung cấp các mô hình để phân tích các vấn đề kinh tế thực tiễn.

1.1. Khái Niệm Cơ Bản Trong Kinh Tế Vi Mô

Kinh tế vi mô nghiên cứu các quyết định của cá nhân và doanh nghiệp trong việc phân bổ nguồn lực khan hiếm. Các khái niệm như cung và cầu, chi phí cơ hội, và lợi nhuận là những yếu tố cốt lõi trong lĩnh vực này.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Kinh Tế Vi Mô

Các yếu tố như giá cả, thu nhập, và thị hiếu của người tiêu dùng có ảnh hưởng lớn đến hành vi tiêu dùng và sản xuất. Sự thay đổi trong một trong những yếu tố này có thể dẫn đến sự dịch chuyển trong đường cầu hoặc cung.

II. Vấn Đề và Thách Thức Trong Kinh Tế Vi Mô

Kinh tế vi mô đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm sự không hoàn hảo của thị trường và các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến quyết định của các tác nhân. Những vấn đề này có thể dẫn đến sự mất cân bằng trong cung cầu và ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế.

2.1. Thị Trường Cạnh Tranh Hoàn Hảo và Không Hoàn Hảo

Thị trường cạnh tranh hoàn hảo là nơi mà giá cả được xác định bởi cung và cầu mà không có sự can thiệp. Ngược lại, thị trường không hoàn hảo có thể dẫn đến độc quyền và sự thao túng giá cả.

2.2. Chi Phí và Lợi Nhuận Trong Quyết Định Kinh Tế

Chi phí và lợi nhuận là hai yếu tố quan trọng trong quyết định kinh tế. Các doanh nghiệp cần cân nhắc giữa chi phí sản xuất và lợi nhuận để tối đa hóa hiệu quả kinh doanh.

III. Phương Pháp Phân Tích Kinh Tế Vi Mô Hiệu Quả

Để phân tích các vấn đề trong kinh tế vi mô, các nhà kinh tế sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm mô hình hóa và phân tích cận biên. Những phương pháp này giúp hiểu rõ hơn về hành vi của các tác nhân trong nền kinh tế.

3.1. Mô Hình Hóa Trong Kinh Tế Vi Mô

Mô hình hóa là một công cụ quan trọng giúp các nhà kinh tế mô phỏng và phân tích các tình huống kinh tế. Các mô hình này thường dựa trên các giả định đơn giản hóa để dễ dàng áp dụng vào thực tiễn.

3.2. Phân Tích Cận Biên và Quyết Định Kinh Tế

Phân tích cận biên giúp xác định lợi ích và chi phí của việc sản xuất hoặc tiêu dùng thêm một đơn vị hàng hóa. Nguyên tắc này là cơ sở cho các quyết định tối ưu trong kinh tế vi mô.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kinh Tế Vi Mô

Kinh tế vi mô có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc phân tích thị trường và đưa ra các chính sách kinh tế. Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng các mô hình kinh tế để dự đoán tác động của các quyết định đến nền kinh tế.

4.1. Ảnh Hưởng Của Chính Sách Giá Đến Thị Trường

Chính sách giá, bao gồm giá trần và giá sàn, có thể ảnh hưởng đến cung cầu hàng hóa. Việc kiểm soát giá có thể dẫn đến tình trạng thiếu hụt hoặc dư thừa trên thị trường.

4.2. Nghiên Cứu Thị Trường và Quyết Định Kinh Tế

Nghiên cứu thị trường giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về nhu cầu và hành vi của người tiêu dùng. Điều này cho phép họ đưa ra các quyết định kinh tế chính xác hơn.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Kinh Tế Vi Mô

Kinh tế vi mô sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích và hiểu rõ các vấn đề kinh tế. Với sự phát triển của công nghệ và dữ liệu lớn, các phương pháp phân tích sẽ ngày càng trở nên chính xác và hiệu quả hơn.

5.1. Tương Lai Của Kinh Tế Vi Mô Trong Thế Giới Hiện Đại

Kinh tế vi mô sẽ ngày càng được áp dụng rộng rãi trong các lĩnh vực như tài chính, marketing và chính sách công. Sự phát triển của công nghệ thông tin sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới cho nghiên cứu và phân tích.

5.2. Những Thách Thức Cần Đối Mặt Trong Tương Lai

Các nhà kinh tế sẽ cần phải đối mặt với những thách thức mới như biến đổi khí hậu và sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng. Những vấn đề này đòi hỏi các phương pháp phân tích mới và sáng tạo.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu học tập "Khái Niệm và Mô Hình Cơ Bản Trong Kinh Tế Vi Mô" do Bộ môn Kinh tế học thuộc Khoa Quản trị Kinh doanh – Trường Đại học Lao động – Xã hội biên soạn. Đây là học phần cơ sở khối ngành trong chương trình đào tạo trình độ đại học, giữ vai trò thiết lập nền tảng lý thuyết và công cụ phân tích kinh tế vi mô cho sinh viên trước khi tiếp cận các môn học chuyên ngành quản trị và kinh tế ứng dụng.

Mục tiêu đào tạo (learning outcomes) của tài liệu tập trung vào bốn nhiệm vụ trọng tâm:

• Cung cấp hệ thống khái niệm chuẩn mực và các mô hình cơ bản trong phân tích kinh tế vi mô.
• Làm rõ cơ chế vận hành của thị trường hàng hóa – dịch vụ cũng như thị trường các yếu tố đầu vào phục vụ sản xuất.
• Phân tích các kết cục thị trường phát sinh khi có sự can thiệp từ các chính sách của Chính phủ (chính sách giá, thuế, trợ cấp).
• Xác định các nguyên tắc ra quyết định kinh tế tối ưu của từng tác nhân (hộ gia đình, doanh nghiệp, chính phủ) và phân tích sự tương tác giữa các tác nhân này trong các hình thái cấu trúc thị trường khác nhau.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, tài liệu được xây dựng theo hệ thống diễn dịch khoa học: bắt đầu từ các vấn đề kinh tế tổng quan, quy luật khan hiếm và phương pháp mô hình hóa, sau đó đi sâu vào cơ chế cung - cầu thị trường, hành vi tối ưu của người tiêu dùng và nhà sản xuất, kết thúc ở việc khảo sát các cấu trúc thị trường. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp trình bày cô đọng dưới dạng đề cương bài giảng học thuật, tích hợp các sơ đồ luân chuyển kinh tế, hàm số toán học và đồ thị hình học để mô tả các quy luật kinh tế khách quan.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Tài liệu được cấu trúc thành 6 chương học thuật với trình tự logic chặt chẽ:

• Chương 1: Kinh tế vi mô & những vấn đề cơ bản của nền kinh tế
  Chương này xác định bản chất của kinh tế học là môn khoa học xã hội nghiên cứu cách thức lựa chọn của các tác nhân khi đối mặt với sự khan hiếm nguồn lực ($K$ - Vốn, $L$ - Lao động, $R$ - Tài nguyên, $T$ - Công nghệ) trước nhu cầu vô hạn của con người. Nội dung phân tích ba vấn đề kinh tế cơ bản: Sản xuất cái gì?, Sản xuất như thế nào?, và Sản xuất cho ai?. Đồng thời, chương 1 phân định rõ hai nhánh kinh tế học vi mô (Microeconomics) và kinh tế học vĩ mô (Macroeconomics), phân biệt phương pháp tiếp cận thực chứng (nguyên nhân - kết quả) và chuẩn tắc (đánh giá chủ quan), giới thiệu sơ đồ dòng luân chuyển kinh tế, mô hình đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF) và nguyên lý chi phí cơ hội.

• Chương 2: Lý thuyết cung, cầu về hàng hóa - dịch vụ
  Tập trung nghiên cứu quy luật cung - cầu trên thị trường. Trình bày chi tiết các khái niệm về Cầu ($D$), Lượng cầu ($Q_D$), Biểu cầu, Đường cầu dốc xuống, Cầu cá nhân ($q_d$) và Cầu thị trường ($Q_D = \sum q_{di}$). Thiết lập hàm số cầu tuyến tính dạng $Q_D = aP_D + b$ ($a \le 0$) hoặc $P_D = a'Q_D + b'$ ($a' \le 0$). Phân tích sự khác biệt bản chất giữa hiện tượng di chuyển trên đường cầu do biến nội sinh (giá bản thân hàng hóa $P_X$) và hiện tượng dịch chuyển toàn bộ đường cầu do các biến ngoại sinh (thu nhập $I$, giá hàng hóa liên quan $P_Y$, thị hiếu $T$, kỳ vọng $E$, quy mô dân số $N_d$). Định nghĩa Cung ($S$), Lượng cung ($Q_S$) và trạng thái cân bằng thị trường.

• Chương 3: Độ co giãn
  Cung cấp công cụ đo lường mức độ phản ứng của lượng cung và lượng cầu trước sự thay đổi của các biến số tác động như giá cả, thu nhập và giá hàng hóa liên quan.

• Chương 4: Lý thuyết hành vi người tiêu dùng
  Phân tích quá trình ra quyết định của hộ gia đình nhằm tối đa hóa lợi ích tiêu dùng dưới ràng buộc giới hạn bởi mức thu nhập.

• Chương 5: Lý thuyết hành vi người sản xuất
  Mô hình hóa quá trình sản xuất, hàm chi phí và nguyên tắc tối đa hóa lợi nhuận của doanh nghiệp dưới ràng buộc về giới hạn nguồn lực sản xuất và công nghệ.

• Chương 6: Cấu trúc thị trường
  Khảo sát hành vi của doanh nghiệp và sự hình thành giá cả trong các môi trường cạnh tranh khác nhau, bao gồm thị trường cạnh tranh hoàn hảo, thị trường độc quyền và các hình thái thị trường trung gian.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu thiết lập hệ thống nguyên lý và mô hình toán kinh tế cơ bản:

1. Khái niệm chi phí cơ hội và Quy luật chi phí cơ hội tăng dần:
   Chi phí cơ hội được xác định là giá trị của cơ hội tốt nhất bị bỏ qua khi đưa ra một quyết định lựa chọn. Quy luật chỉ rõ: Để thu thêm một số lượng hàng hóa bằng nhau, xã hội phải hy sinh ngày càng nhiều số lượng mặt hàng khác.

2. Mô hình Đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF):
   Mô tả các mức sản lượng tối đa mà một chủ thể có thể đạt được với nguồn lực và công nghệ cho trước. Dữ liệu thực nghiệm giả định trong tài liệu giữa Lương thực (nghìn tấn) và Quần áo (nghìn bộ) minh chứng cụ thể:

   • Điểm A: 5,0 lương thực – 0 quần áo
   • Điểm B: 4,5 lương thực – 1 quần áo $\rightarrow$ Chi phí cơ hội: 0,5 lương thực
   • Điểm C: 3,5 lương thực – 2 quần áo $\rightarrow$ Chi phí cơ hội: 1,0 lương thực
   • Điểm D: 2,0 lương thực – 3 quần áo $\rightarrow$ Chi phí cơ hội: 1,5 lương thực
   • Điểm E: 0 lương thực – 4 quần áo $\rightarrow$ Chi phí cơ hội: 2,0 lương thực Đường PPF dịch chuyển ra ngoài khi năng lực sản xuất tăng lên nhờ gia tăng nguồn lực hoặc tiến bộ công nghệ.

3. Nguyên tắc phân tích cận biên (Marginal Analysis):
   Mục tiêu kinh tế là tối đa hóa lợi ích ròng: $$NSB_Q = TB_Q - TC_Q$$ Trong đó, Lợi ích cận biên ($MB = TB'_Q = \frac{\Delta TB}{\Delta Q}$) và Chi phí cận biên ($MC = TC'_Q = \frac{\Delta TC}{\Delta Q}$).
   Điều kiện tối ưu đạt được khi đạo hàm bậc nhất của lợi ích ròng bằng 0: $$NSB'_Q = MB - MC = 0 \iff MB = MC$$

   • Nếu $MB > MC$: Cần mở rộng quy mô hoạt động ($\uparrow Q$).
   • Nếu $MB < MC$: Cần thu hẹp quy mô hoạt động ($\downarrow Q$).
   • Nếu $MB = MC$: Quy mô hoạt động đạt mức tối ưu ($Q^*$).

4. Bảng phân loại mục tiêu và ràng buộc của các thành viên kinh tế:

Thành viên kinh tế	Giới hạn / Ràng buộc	Mục tiêu hành vi
Hộ gia đình	Giới hạn bởi thu nhập	Tối đa hóa lợi ích tiêu dùng
Doanh nghiệp	Giới hạn bởi nguồn lực sản xuất	Tối đa hóa lợi nhuận
Chính phủ	Giới hạn bởi ngân sách nhà nước	Tối đa hóa lợi ích xã hội

5. Phân tích tác động của các biến ngoại sinh đến hàm cầu tổng quát: $$Q_X^D = f(P_X, I, P_Y, T, E, N_d, \dots)$$
   • Thu nhập ($I$): Với hàng hóa thông thường (hàng thiết yếu, hàng xa xỉ), khi $I \uparrow \Rightarrow D \uparrow$ (đường cầu dịch chuyển sang phải). Với hàng hóa thứ cấp, khi $I \uparrow \Rightarrow D \downarrow$ (đường cầu dịch chuyển sang trái).
   • Giá hàng hóa liên quan ($P_Y$): Đối với hàng thay thế, $P_Y \uparrow \Rightarrow D_X \uparrow$. Đối với hàng bổ sung, $P_Y \uparrow \Rightarrow D_X \downarrow$.
   • Thị hiếu ($T$), Kỳ vọng ($E$), Quy mô thị trường ($N_d$): Sự gia tăng của các biến số này làm dịch chuyển đường cầu sang phải.

Kỹ năng phát triển

Thông qua nội dung giảng dạy, người học phát triển các kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng phân tích định lượng và cận biên: Thiết lập phương trình hàm số cầu, tính đạo hàm để xác định lợi ích cận biên và chi phí cận biên nhằm tìm điểm tối ưu.
• Kỹ năng phân tích hình học và đồ thị: Phân biệt chính xác sự di chuyển dọc theo đường đồ thị (do thay đổi biến nội sinh $P$) với sự dịch chuyển toàn bộ đường (do tác động của các biến ngoại sinh $I, P_Y, T, E, N_d$).
• Kỹ năng tư duy logic phản biện: Phân biệt nhận định thực chứng mang tính khách quan giải thích quan hệ nhân quả ("Là gì?", "Tại sao lại như vậy?") với nhận định chuẩn tắc mang tính chủ quan định hướng chính sách ("Nên làm gì?", "Phải như thế nào?").

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu định hình phương pháp giảng dạy và học tập dựa trên nền tảng kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết kinh tế học trừu tượng và các công cụ toán học, đồ thị:

• Phương pháp mô hình hóa và trừu tượng hóa:
  Các hiện tượng kinh tế phức tạp được đơn giản hóa thành các mô hình toán học và đồ thị dựa trên các giả định khoa học, đặc biệt là giả thiết Ceteris Paribus (điều kiện các yếu tố khác không đổi). Quy trình nghiên cứu tuân theo chu trình 3 bước:

  1. Xây dựng mô hình
  2. Đo lường mô hình
  3. Kiểm chứng mô hình đối chiếu với dữ liệu thực tế

• Phương pháp so sánh tĩnh và phân tích cận biên:
  Nghiên cứu trạng thái cân bằng của thị trường và so sánh sự biến đổi của điểm cân bằng khi có cú sốc từ các biến số ngoại sinh. Người học sử dụng phép tính vi phân để so sánh từng đơn vị thay đổi của lợi ích ($MB$) và chi phí ($MC$).

• Bài tập ứng dụng và dữ liệu mẫu:
  Tài liệu sử dụng các biểu số liệu mẫu (như bảng kết hợp sản lượng giữa Quần áo và Lương thực, biểu cầu của hàng hóa X với các mức giá $P = 46 \rightarrow Q = 660$ và $P = 40 \rightarrow Q = 720$) để rèn luyện kỹ năng vẽ đồ thị, tính độ dốc và lập hàm số.

• Đánh giá và tự học:
  Người học cần nắm vững phương pháp chuyển đổi giữa ba dạng biểu diễn thông tin kinh tế: dạng lời văn mô tả quy luật, dạng bảng số liệu thực nghiệm, và dạng phương trình toán học/đồ thị tọa độ.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Tài liệu học tập thể hiện tính cập nhật và sư phạm qua các nội dung:

• Tích hợp các ví dụ thực tiễn hiện đại:
  Tài liệu đưa hiện tượng biến động thị trường trong giai đoạn đại dịch Covid-19 vào bài giảng để minh họa: Sự kiện dịch bệnh làm tăng cầu khẩu trang y tế dẫn đến giá tăng được dùng làm ví dụ cho phân tích thực chứng; trong khi yêu cầu nhà nước cần áp dụng biện pháp kiểm soát giá khẩu trang được sử dụng làm ví dụ cho phân tích chuẩn tắc.

• Phân định rõ ràng ba cơ chế vận hành nền kinh tế:
  Trình bày có hệ thống về cơ chế mệnh lệnh (kế hoạch hóa tập trung), cơ chế thị trường tự do và cơ chế kinh tế hỗn hợp – trong đó phân tích vai trò kiểm soát giá, thuế và trợ cấp của Chính phủ can thiệp vào thị trường.

• Mô hình hóa chi tiết dòng luân chuyển kinh tế:
  Sơ đồ phân tích rõ hai thị trường song song: Thị trường hàng hóa - dịch vụ (nơi hộ gia đình chi tiêu và doanh nghiệp thu doanh thu) và Thị trường yếu tố sản xuất (nơi doanh nghiệp trả chi phí và hộ gia đình nhận thu nhập), đồng thời thể hiện luồng can thiệp của Chính phủ thông qua thuế, trợ cấp và chính sách kiểm soát giá.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên đại học:
  Sinh viên năm nhất và năm hai thuộc các ngành Quản trị kinh doanh, Kinh tế học, Quản trị nhân lực, Bảo hiểm, Kế toán và Công tác xã hội tại Trường Đại học Lao động – Xã hội cũng như các trường đại học khối kinh tế đang học học phần Kinh tế vi mô căn bản.
• Kiến thức điều kiện tiên quyết (Prerequisites):
  Người học cần hoàn thành hoặc có kiến thức nền tảng về Toán cao cấp/Toán kinh tế cơ bản (đặc biệt là đại số tuyến tính, giải tích đạo hàm bậc nhất và kỹ năng đọc hệ trục tọa độ Descartes 2 chiều $P - Q$).
• Giảng viên bộ môn:
  Sử dụng tài liệu làm khung đề cương bài giảng, cấu trúc slide giảng dạy và cơ sở xây dựng ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm, bài tập tính toán kiểm tra định kỳ.
• Người tự học và nghiên cứu:
  Phù hợp cho các cá nhân cần tra cứu nhanh hệ thống thuật ngữ, công thức tối ưu hóa vi mô và các mô hình kinh tế chuẩn mực.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Tài liệu được thiết kế trực tiếp cho sinh viên bậc đại học thuộc khối ngành Kinh tế và Quản trị kinh doanh, đồng thời là tài liệu tham khảo cho người học cần hệ thống hóa các mô hình phân tích kinh tế vi mô căn bản.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?
Người học cần có kiến thức toán học căn bản bao gồm việc thiết lập phương trình hàm số tuyến tính bậc nhất, tính đạo hàm bậc nhất của hàm số một biến để thực hiện phép phân tích cận biên ($MB = MC$), và kỹ năng biểu diễn đồ thị hình học.

3. Phân tích thực chứng khác phân tích chuẩn tắc như thế nào trong tài liệu?
Phân tích thực chứng lý giải các mối quan hệ nhân quả mang tính khách quan ("Là gì?", "Tại sao lại như vậy?", "Điều gì xảy ra nếu?"), ví dụ: Cầu khẩu trang tăng làm giá tăng. Phân tích chuẩn tắc đưa ra đánh giá mang tính chủ quan và khuyến nghị chính sách ("Điều gì nên xảy ra?", "Cần phải làm gì?"), ví dụ: Chính phủ cần kiểm soát giá khẩu trang.

4. Làm thế nào để phân biệt sự di chuyển và sự dịch chuyển của đường cầu?
Sự di chuyển giữa các điểm trên cùng một đường cầu xảy ra khi biến nội sinh duy nhất là giá của bản thân hàng hóa ($P_X$) thay đổi, dẫn đến lượng cầu ($Q_D$) thay đổi. Sự dịch chuyển toàn bộ đường cầu sang vị trí mới xảy ra khi các biến ngoại sinh thay đổi (như thu nhập $I$, thị hiếu $T$, giá hàng liên quan $P_Y$, kỳ vọng $E$, quy mô dân số $N_d$).

5. Điều kiện tối ưu hóa lợi ích ròng được xác định như thế nào?
Lợi ích ròng ($NSB$) đạt giá trị cực đại khi lợi ích cận biên bằng chi phí cận biên ($MB = MC$). Nếu $MB > MC$, việc mở rộng sản xuất hoặc tiêu dùng sẽ làm tăng thêm lợi ích ròng; nếu $MB < MC$, việc thu hẹp quy mô sẽ giúp tránh tổn thất lợi ích ròng.

---

Kết luận

Tài liệu học tập "Khái Niệm và Mô Hình Cơ Bản Trong Kinh Tế Vi Mô" của Khoa Quản trị Kinh doanh – Trường Đại học Lao động – Xã hội cung cấp một khung lý thuyết có cấu trúc chặt chẽ, kết hợp hài hòa giữa giải thích khái niệm, mô hình hóa toán học và phân tích đồ thị kinh tế. Lộ trình học tập được thiết kế từ việc nắm vững nguyên lý khan hiếm và phân tích cận biên ở Chương 1, chuyển tiếp sang cơ chế cung - cầu ở Chương 2 và Chương 3, từ đó làm nền tảng để phân tích chuyên sâu hành vi của người tiêu dùng, người sản xuất và cấu trúc thị trường tại các chương tiếp theo. Đây là tài liệu học thuật cơ sở phục vụ hiệu quả cho quá trình giảng dạy và học tập học phần Kinh tế vi mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Kinh tế vi mô & những vấn đề cơ bản của nền kinh tế  Chương 2: Lý thuyết cung, cầu về hàng hóa - dịch vụ Chương 3: Độ co giãn  Chương 4: Lý thuyết hành vi người tiêu dùng  Chương 5: Lý thuyết hành vi người sản xuất  Chương 6: Cấu trúc thị trường  Tổng quan về kinh tế học  Nền kinh tế  Lý thuyết lựa chọn kinh tế Tổng quan về kinh tế học Khái niệm kinh tế học SẢN XUẤT TIÊU DÙNG Nguồn lực kinh tế Nhu cầu của con người KHAN HIẾM VÔ HẠN LỰA CHỌN Tổng quan về kinh tế học Khái niệm kinh tế học - Kinh tế học là môn khoa học xã hội nghiên cứu cách thức lựa chọn của các thành viên kinh tế khi họ đối mặt với vấn đề KHAN HIẾM - Là môn khoa học nghiên cứu cách thức vận hành của toàn bộ nền kinh tế quốc dân và hành vi cách ứng xử của từng thành viên tham gia vào nền kinh tế - Kinh tế học nghiên cứu cách thức giải quyết ba vấn đề kinh tế cơ bản + Sản xuất cái gì? + Sản xuất như thế nào? + Sản xuất cho ai? Tổng quan về kinh tế học Các bộ phận của kinh tế học • Microeconomics • Macroeconomics • Nghiên cứu hành vi của những • Nghiên cứu sự vận động và những thành viên tham gia vào nền mối quan hệ kinh tế chủ yếu của kinh tế. một nền kinh tế. • Cung – cầu • GDP, GNP, tăng trưởng, suy thoái, • Giá cả khủng hoảng • Chi phí sản xuất • Lạm phát, thất nghiệp • Giá thành sản phẩm • Lãi suất, đầu tư, ngân hàng • Lợi ích • Tổng cầu – Tổng cung • Doanh thu, Lợi nhuận • Tổng cầu, chính sách tài khóa • Cạnh tranh, Độc quyền • Tiền tệ, chính sách tiền tệ => QUYẾT ĐỊNH TỐI ƯU => HOẠCH ĐỊNH CHIẾN LƯỢC Tổng quan về kinh tế học Các bộ phận của kinh tế học • Kinh tế học thực chứng • Kinh tế học chuẩn tắc ◼ Lý giải các vấn đề mang ◼ Đánh giá chủ quan của tính nhân quả các cá nhân ◼ Liên quan đến câu hỏi: ◼ Liên quan đến câu hỏi: ❑ Là gì? ❑ Điều gì nên xảy ra? ❑ Tại sao lại như vậy? ❑ Cần phải làm gì? ❑ Điều gì xảy ra nếu?. ❑ Phải như thế nào?.

◼ Ví dụ: Dịch Covid-19 làm ◼ Ví dụ: Chính phủ cần cầu khẩu trang tăng, giá thực hiện biện pháp kiểm khẩu trang do đó tăng. soát giá khẩu trang. Nền kinh tế ➢Nền kinh tế là một cơ chế phân bổ các nguồn lực khan hiếm cho các mục tiêu cạnh tranh. ➢ Ba vấn đề kinh tế cơ bản o Sản xuất cái gì? o Sản xuất như thế nào? o Sản xuất cho ai? Cầu HH&DV Cung HH&DV Thị trường HH - DV Chi tiêu Doanh thu Kiểm soát giá Thuế Thuế Hộ gia đình Chính phủ Doanh nghiệp Trợ cấp Trợ Kiểm cấp soát giá Thu nhập Chi phí Thị trường Yếu tố sản xuất Cung YTSX Cầu YTSX  Các thành viên của nền kinh tế: ◦ Hộ gia đình ◦ Doanh nghiệp ◦ Chính phủ  Cơ chế hoạt động của nền kinh tế: ◦ Cơ chế mệnh lệnh ◦ Cơ chế thị trường ◦ Cơ chế hỗn hợp Các thành viên của nền kinh tế Thành viên kinh tế Hạn chế Mục tiêu Hộ gia đình Giới hạn bởi thu nhập Tối đa hóa lợi ích tiêu dùng Doanh nghiệp Giới hạn bởi nguồn lực sx Tối đa hóa lợi nhuận Chính phủ Giới hạn bởi ngân sách Tối đa hóa lợi ích xã hội  Chi phí cơ hội  Quy luật chi phí cơ hội tăng dần  Đường giới hạn khả năng sản xuất  Quy luật khan hiếm và hiệu quả kinh tế  Phân tích cận biên  Chi phí cơ hội Ví dụ: Bạn có một mảnh vườn, bạn có thể: được hiểu là giá ✓ Trồng hoa trị của cơ hội ✓ Trồng rau TỐT NHẤT bị bỏ ✓ Cho thuê qua khi đưa ra ✓… một sự lựa chọn ✓ Bạn quyết định trồng hoa.

Hãy xác định chi phí cơ hội của việc trồng hoa?  Nội dung quy luật ◦ Để thu thêm một số lượng bằng nhau về một mặt hàng, xã hội phải hy sinh ngày càng nhiều số lượng mặt hàng khác.  Quy luật được minh họa qua mô hình đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF)  Nội dung quy luật: ◦ Để thu thêm một số lượng hàng hóa BẰNG NHAU xã hội phải HI SINH NGÀY CÀNG NHIỀU số lượng mặt hàng khác.  Quy luật được minh họa qua mô hình đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF)  Đường PPF mô tả các khả năng sản xuất TỐI ĐA mà một doanh nghiệp có thể đạt được với nguồn lực và công nghệ hiện có. ◦ PPF cho biết các khả năng sản xuất khác nhau mà một doanh nghiệp có thể lựa chọn.

 Xét doanh nghiệp giả định: ◦ Chỉ sản xuất 02 mặt hàng: quần áo và lương thực ◦ Nguồn lực và công nghệ cho trước Lương thực Các Lương thực Quần áo phương án (nghìn tấn) (nghìn bộ) A Đường giới hạn 5 B khả năng sản A 5 0 4,5 xuất (PPF) C B 4,5 1 3,5 C 3,5 2 M D .N 2 D 2 3 E E 0 4 0 1 2 3 4 Quần áo PPF Chi phí cơ hội để sản xuất Lương thực thêm 1 nghìn bộ quần áo A => B 0,5 nghìn tấn lương thực A Đường giới 5 B hạn khả năng 4,5 sản xuất B => C 1,0 nghìn tấn lương thực C (PPF) 3,5 C => D 1,5 nghìn tấn lương thực D => E 2,0 nghìn tấn lương thực 2 D Dọc theo đường PPF, chi phí cơ E hội để sản xuất thêm một nghìn bộ 0 1 2 3 4 Quần áo quần áo có xu hướng tăng dần. Y  Sự khan hiếm của nguồn lực PPF2 ◦ Nguồn lực: K, L, R, T PPF1 ◦ Quy luật khan hiếm  Hiệu quả kỹ thuật ◦ Mức sản xuất tối đa nằm trên đường PPF ◦ Sử dụng đầy đủ các nguồn lực X  Hiệu quả kinh tế Y ◦ Tiêu chuẩn cao nhất của sự lựa chọn  Sự đánh đổi PPF1 PPF2 ◦ Chi phí cơ hội ◦ Quy luật chi phí cơ hội tăng dần  Năng lực sản xuất tăng ◦ Sự dịch chuyển ra bên ngoài của PPF X  Phương pháp nghiên cứu: ◦ Phương pháp phân tích cận biên ◦ Phương pháp mô hình hóa ◦ Phương pháp so sánh tĩnh ◦ Quan hệ nhân quả  Công cụ nghiên cứu: ◦ Giả định, giả thiết (Ceteris Paribus) ◦ Toán học ◦ Đồ thị Đối tượng nghiên cứu ◼ Kinh tế vi mô nghiên cứu hành vi của các thành viên tham gia vào nền kinh tế. ◼ Kinh tế học vi mô nghiên cứu tính qui luật, xu thế vận động tất yếu của các hoạt động kinh tế: ◼ Cung – cầu ◼ Giá cả ◼ Chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm ◼ Lợi ích ◼ Doanh thu, lợi nhuận ◼ Cạnh tranh, độc quyền  Mục đích: Tối đa hóa lợi ích ròng  Lợi ích ròng = Tổng lợi ích – Tổng chi phí NSBQ = TBQ – TCQ  Trong đó: ◦ NSBQ: Lợi ích ròng ◦ TBQ: Tổng lợi ích ◦ TCQ: Tổng chi phí   Lợi ích cận biên (MB – Marginal Benefit): là lợi ích tăng thêm khi sản xuất (hoặc tiêu dùng) thêm một đơn vị sản phẩm. TB MB = = TBQ' Q  Chi phí cận biên (MC – Marginal Cost): là chi phí tăng thêm khi sản xuất hoặc tiêu dùng thêm một đơn vị sản phẩm.

TC MC = = TCQ' Q  Lợi ích ròng đạt cực đại khi: NSB’Q = TB’Q – TC’Q = 0 => MB – MC = 0 => MB = MC Vậy lợi ích ròng đạt được cực đại khi: MB = MC  Nguyên tắc lựa chọn tối ưu: ◦ Nếu MB > MC => Mở rộng quy mô hoạt động (↑Q) ◦ Nếu MB = MC => Quy mô hoạt động là tối ưu (Q*) ◦ Nếu MB < MC => Thu hẹp quy mô hoạt động (↓Q) Phương pháp nghiên cứu ◼ Mô hình hóa: ◼ Mục tiêu của nhà kinh tế là đưa ra các nhận định thực chứng phù hợp với thực tế và giúp chúng ta hiểu nền kinh tế vận hành ra sao, từ đó có thể làm định hướng cho các nhận định chuẩn tắc 1. Xây dựng đo lường mô hình 3. Kiểm chứng mô hình Phương pháp nghiên cứu ◼ Giả thiết là hết sức cần thiết ❑ Thế giới quá phức tạp và không thể thâu tóm hết các nhân tố → Cần giả thiết để đơn giản hóa ❑ Nếu giả thiết lại làm bóp méo quá nhiều thực tế thì mô hình có thể đưa ra những nhận định sai lầm nghiêm trọng Phương pháp nghiên cứu ◼ Mô hình là sự trừu tượng hóa thế giới hiện thực để làm cơ sở cho phân tích ❑ Các nhà kinh tế mô phỏng lại nền kinh tế bao gồm các biến quan trọng và loại bỏ các biến không quan trọng ❑ Họ sử dụng các mô hình kinh tế được tạo thành bởi các đồ thị và phương trình đại số (dựa trên các giả thiết đơn giản hóa so với hiện thực) ❑ Tất cả các mô hình đều được xây dựng dựa trên cơ sở các giả thiết CHƯƠNG II. LÝ THUYẾT CUNG - CẦU HÀNG HÓA, DỊCH VỤ  Cầu hàng hóa - dịch vụ  Cung hàng hóa - dịch vụ  Cân bằng cung cầu hàng hóa - dịch vụ  Ảnh hưởng của chính sách giá và thuế đến thị trường  Các khái niệm  Các yếu tố ảnh hưởng tới cầu và lượng cầu  Hàm số cầu  Sự di chuyển và dịch chuyển của đường cầu  Cầu (D): là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua muốn mua và có khả năng mua ở các mức giá khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định (điều kiện các yếu tố khác không đổi).

◦ Hàm số cầu theo giá: QD = f(P)  Lượng cầu (QD): là số lượng hàng hóa hoặc dịch vụ mà người mua muốn mua và có khả năng mua tại một mức giá xác định (các yếu tố khác không đổi). ◦ Tại mức giá P0: QD0 = f(P = P0) ◦ Tại mức giá P1: QD1 = f(P = P1)  Biểu cầu là bảng mô tả  Cho biểu cầu hàng hóa X mối quan hệ giữa giá và lượng cầu.  Đường cầu là đường  Đường cầu hàng hóa X biểu diễn mối quan hệ P 46 A giữa giá và lượng cầu. ◦ Các điểm trên đường cầu cho biết lượng cầu ở một 40 B mức giá xác định.

D 660 720 Q  Cầu cá nhân (qd) là cầu của từng cá nhân về một loại hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó.