CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TẠI DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT KINH DOANH 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò, ý nghĩa, nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản theo lương 1. Khái niệm, đặc điểm 1. Khái niệm Trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng XHCN, tiền lương được biểu hiện là giá của một hàng hóa nhất định đó là sức lao động, cho nên tiền lương cũng được tác động bởi các quy luật kinh tế và quan hệ cung cầu trên thị trường.
Đặc điểm Tiền lương vừa là một phạm trù kinh tế vừa là một phạm trù xã hội.Đứng trên góc độ kinh tế thì doanh nghiệp coi như một yếu tố của quá trình sản xuất, tiền lương có liên quan đến những chính sách xã hội như: Giáo dục, y tế, nhà ở, phúc lợi…. Trong điều kiện tồn tại của nền kinh tế sản xuất hàng hóa và tiền tệ thì lương là một yếu tố chi phí SXKD cấu thành nên giá thành của sản phẩm lao vụ, dịch vụ. Tiền lương là một đòn bẩy kinh tế quan trọng để nâng cao hiệu quả SXKD, tăng năng xuất lao động, là nguồn động viên tích cực cho công nhân viên chức phấn khởi, tích cực lao động, nâng cao hiệu quả công tác. Vai trò, ý nghĩa, nhiệm vụ của tiền lương 1.
Vai trò của tiền lương Tiền lương có vai trò to lớn nó làm thỏa mãn nhu cầu của người lao động vì tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động, người lao động đi làm cốt để nhận được khoản thù lao mà doanh nghiệp trả cho họ để đảm bảo cuộc sống. Đồng thời đó cũng là khoản chi phí doanh nghiệp bỏ ra để trả cho người Sinh viên : Nguyễn Thị Chanh 3 Lớp: LC17/21.09 Luận văn tốt nghiệp GVHD : TS : Nguyễn Thị Ngọc Thạch lao động vì họ đã làm ra sản phẩm cho doanh nghiệp. Tiền lương có vai trò như một nhịp cầu nối giữa người sử dụng lao động với người lao động. Nếu tiền lương trả cho người lao động không hợp lý sẽ làm cho người lao động không đảm bảo được ngày công và kỷ luật lao động cũng như chất lượng lao động, lúc đó doanh nghiệp sẽ không đạt được mức tiết kiệm chi phí lao động cũng như lợi nhuận cần có của doanh nghiệp để tồn tại như vậy lúc này cả hai bên đều không có lợi.
Vì vậy công việc trả lương cho người lao động cần phải tính toán một cách hợp lý để cả hai bên cùng có lợi. Ý nghĩa của tiền lương Tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động, ngoài ra người lao động còn được hưởng một số nguồn thu nhập khác như: Trợ cấp BHXH, tiền lương, tiền ăn ca…Chi phí tiền lương là một bộ phận cấu thành nên giá thành sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp. Tổ chức sử dụng lao động hợp lý, thanh toán kịp thời tiền lương và các khoản liên quan cho người lao động, từ đó sẽ làm cho người lao động chấp hành tốt kỷ luật lao động nâng cao năng suất lao động, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động. Nhiệm vụ của kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương Để phục vụ yêu cầu quản lý chặt chẽ, có hiệu quả, kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương ở doanh nghiệp phải thực hiện các nhiệm vụ sau: -Tổ chức hạch toán đúng thời gian, số lượng, chất lượng và kết quả lao động của người lao động, tính đúng và thanh toán kịp thời tiền lương và các khoản liên quan khác cho người lao động.
- Tính toán, phân bổ hợp lý chính xác chi phí tiền lương, tiền công và các khoản trích BHXH, BHYT,KPCĐ cho các đối tượng sử dụng liên quan. - Định kỳ tiến hành phân tích tình hình sử dụng lao động, tình hình quản lý và chi tiêu quỹ tiền lương, cung cấp các thông tin kinh tế cần thiết cho các bộ phận liên quan Sinh viên : Nguyễn Thị Chanh 4 Lớp: LC17/21.09 Luận văn tốt nghiệp GVHD : TS : Nguyễn Thị Ngọc Thạch 1.Hình thức tiền lương, quỹ tiền lương và các khoản trích theo lương. Các hình thức trả lương 1. Hình thức tiền lương thời gian Tiền lương trả theo thời gian được áp dụng cho những công việc không tính được kết quả lao động cụ thể, nó thể hiện theo các thang bậc lương do Nhà nước quy định và được trả theo thời gian làm việc thực tế.
Phạm vi áp dụng hình thức này chủ yếu gồm khu vực hành chính sự nghiệp, những công tác nghiên cứu, quản lý, sửa chữa máy móc thiết bị và bộ phận phục vụ sản xuất, những người sản xuất trong dây chuyền công nghệ nhưng tại đó không tính được định mức. Trả lương theo thời gian bao gồm 2 loại: + Trả lương theo thời gian đơn giản: Đây là hình thức trả lương cho người lao động chỉ căn cứ vào bậc lương và thời gian thực tế làm việc, không xét thái độ và kết quả của công việc. Hình thức này bao gồm: - Lương tháng: Là tiền lương trả cho người lao động theo tháng và theo bậc lương đã xếp. Người hưởng lương tháng sẽ nhận tiền lương theo cấp bậc và các khoản phụ cấp nếu có.
-Lương ngày : Là tiền lương mà doanh nghiệp trả cho người lao động theo mức lương của một ngày và số ngày làm việc thực tế trong tháng. Lương ngày thường áp dụng cho người lao động trực tiếp hưởng lương thời gian tính cho những người lao động trong những ngày hội họp, học tập hoặc làm nghĩa vụ khác. Lương ngày được tính như sau: Lương tháng Lương ngày = Số ngày làm việc theo chế độ -Lương giờ: Là tiền lương chỉ áp dụng cho người lao động trực tiếp trong thời gian làm việc không hưởng lương theo sản phẩm. Lương giờ được tính như sau: Lương ngày Lương giờ = Sinh viên : Nguyễn Thị Chanh 5 Lớp: LC17/21.09 Luận văn tốt nghiệp GVHD : TS : Nguyễn Thị Ngọc Thạch 8 giờ làm việc Nhìn chung, hình thức trả lương theo thời gian giản đơn có ưu điểm là dễ tính, dễ trả lương nhưng nó không phát huy được đầy đủ nguyên tắc phân phối theo lao động, vì trả lương theo thời gian giản đơn chưa chú ý đến kết quả, chất lượng công việc thực tế của cán bộ công nhân viên.
+ Trả lương theo thời gian có thưởng: Là sự kết hợp giữa hình thức trả lương theo thời gian giản đơn với chế độ tiền thưởng trong sản xuất ( thưởng vì đảm bảo ngày công, giờ…).Tiền lương theo thời gian có thưởng có tác dụng thúc đẩy người lao động tăng năng suất lao động, tiết kiệm vật tư, đảm bảo chất lượng sản phẩm. Tiền lương theo thời Tiền lương theo thời = + Tiền thưởng gian có thưởng gian đơn giản Hình thức này có ưu điểm là giản đơn, dễ tính, dễ trả lương cho người lao động. Nhưng bản thân hình thức này cũng có những hạn chế như tiền lương còn mang tính chất bình quân với kết quả lao động và chất lượng lao động, kém tính kích thích người lao động 1. Hình thức tiền lương theo sản phẩm Đây là hình thức trả lương theo số lượng và chất lượng công việc đã hoàn thành.
Đây là hình thức trả lương phù hợp với nguyên tắc phân phối theo lao động, gắn chặt số lượng lao động và chất lượng lao động, khuyến khích người lao động nâng cao năng suất lao động, góp phần tăng thêm sản phẩm cho xã hội một cách hợp lý. Tuy nhiên việc xác định tiền lương theo sản phẩm phải dựa trên cơ sở tài liệu và hạch toán kết quả lao động ( phiếu xác nhận sản phẩm hay công việc hoàn thành…). Và đơn giá tiền lương của một đơn vị sản phẩm mà doanh nghiệp đang áp dụng đối với từng loại sản phẩm hay công việc. Hình thức trả lương theo sản phẩm có thể được thực hiện theo các dạng sau đây: Sinh viên : Nguyễn Thị Chanh 6 Lớp: LC17/21.09 Luận văn tốt nghiệp GVHD : TS : Nguyễn Thị Ngọc Thạch +Trả lương theo sản phẩm trực tiếp: với hình thức này, tiền lương phải trả cho người lao động được tính trực tiếp trên số lượng sản phẩm hoàn thành đúng quy cách, phẩm chất mà đơn giá tiền lương sản phẩm đã quy định, không chịu một hạn chế nào.
Tiền lương theo sản phẩm trực tiếp được tính như sau: Tiền lương phải trả cho Đơn giá tiền lương Số lượng sản phẩm = x người lao động của một đơn vị sản phẩm hoàn thành Ưu điểm nổi bật của hình thức này là phản ánh mối quan hệ tỷ lệ thuận giữa tiền lương của người lao động và kết quả lao động. Do đó kích thích người lao động cố gắng nâng cao trình độ tay nghề…Tuy nhiên hình thức này vẫn làm cho người lao động ít quan tâm đến máy móc thiết bị chạy theo số lượng mà không chú ý đến chất lượng và không chú ý đến công việc chung của tập thể. + Trả lương theo sản phẩm gián tiếp. Hình thức này áp dụng để trả lương cho người lao động gián tiếp ở các bộ phận sản xuất phụ nhữ lao động, làm nhiệm vụ vận chuyển vật liệu, thành phẩm, bảo dưỡng máy móc thiết bị.
Tuy lao động của họ không trực tiếp tạo ra sản phẩm nhưng lại gián tiếp ảnh hưởng đến năng suất lao động của người lao động trực tiếp mà người lao động gián tiếp phục vụ để tính lương sản phẩm cho lao động gián tiếp. Tiền lương phải trả cho Định mức tiền lương Khối lượng sp công việc = x người lao động gián tiếp hoàn thành Hình thức này kích thích người lao động gián tiếp phục vụ tốt hơn cho người lao động trực tiếp nâng cao năng suất lao động. Nhưng do tiền lương lại phụ thuộc vào kết quả lao động trực tiếp nên việc trả lương chưa thật chính xác, chưa thật đảm bảo đúng hao phí mức lao động mà lao động gián tiếp bỏ ra. +Trả lương theo sản phẩm có thưởng, có phạt Sinh viên : Nguyễn Thị Chanh 7 Lớp: LC17/21.09 Luận văn tốt nghiệp GVHD : TS : Nguyễn Thị Ngọc Thạch Theo hình thức này ngoài lương tính theo sản phẩm trực tiếp người lao động còn được hưởng khoản tiền thưởng trong quá trình sản xuất như: Thưởng về chất lượng sản phẩm, thưởng về tăng năng suất lao động, tiết kiệm vật tư.
Nhưng ngược lại nếu người lao động làm ra sản phẩm hỏng, lãng phí vật tư, không đảm bảo ngày giờ công đúng quy định, thì có thể chịu tiền phạt vào thu nhập của họ nghĩa là bằng tiền lương theo sản phẩm trực tiếp trừ đi các khoản tiền phạt.