CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP KINH DOANH THƯƠNG MẠI (TT 200/2014/TT-BTC) Khái quát chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại Đặc điểm của hoạt động kinh doanh thương mại Trong nền kinh tế phát triển hiện nay không thể không nhắc đến hoạt động kinh doanh thương mại. Hoạt động kinh doanh thương mại là việc thực hiện một hay nhiều hành vi thương mại của thương nhân làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa các thương nhân với nhau hoặc giữa các thương nhân có liên quan bao gồm việc mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ thương mại và các hoạt động xúc tiến thương mại nhằm mục đích lợi nhuận hoặc thực hiện chính sách kinh tế xã hội. Đặc điểm về hoạt động: Hoạt động cơ bản của kinh doanh thương mại là việc mua vào, dự trữ và bán ra các loại hàng hóa.
Hoạt động thương mại làm cho nền kinh tế sôi động hơn, tốc độ chu chuyển của hàng hoá tiền tệ diễn ra nhanh chóng hơn, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất và trên thực tế nó ảnh hưởng tới tất cả các chỉ tiêu kinh tế của doanh nghiệp. Sở dĩ như vậy là nếu hàng hoá của doanh nghiệp sản xuất không thông qua tiêu thụ, không được lưu thông trao đổi trên thị trường thì doanh nghiệp đó cũng không tồn tại và phát triển được. Mô hình vận động của vốn: T – H – T’ Hoạt động thương mại là hoạt động phi sản xuất như chúng ta đã biết lưu thông không tạo ra giá trị, nhưng giá trị không nằm ngoài lưu thông. Chính hoạt động lưu thông buôn bán đã kết nối được thị trường gần xa, không chỉ ở trong nước mà còn ở 2 thị trường nước ngoài, điều đó góp phần thúc đẩy sự phát triển phồn thịnh của một quốc gia.
Đặc điểm về hàng hóa: Hàng hóa trong kinh doanh thương mại bao gồm các loại sản phẩm đã hoàn thành tồn tại dưới dạng hình thái vật chất và không có hình thái vật chất. Hàng hóa là thứ mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán chứ không phải để sử dụng. Trong kinh doanh thương mại hàng hóa được phân theo các ngành hàng: - Hàng vật tư, thiết bị - Hàng tiêu dùng 1 - Hàng lương thực, thực phẩm - Hàng hóa bất động sản Đặc điểm về phương thức lưu chuyển hàng hóa cơ bản: Quá trình lưu chuyển hàng hóa được thực hiện theo hai phương thức: bán buôn và bán lẻ. - Bán buôn là bán cho người kinh doanh trung gian để tiếp tục quá trình lưu chuyển hàng hóa - Bán lẻ là bán thẳng cho người tiêu dùng, hàng hóa được đưa vào sử dụng, tiêu dùng.
Đặc điểm về tổ chức kinh doanh: tổ chức kinh doanh có thể theo nhiều mô hình khác nhau như công ty bán buôn, bán lẻ, công ty kinh doanh tổng hợp, công ty mô giới… Các khái niệm liên quan đến kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng trong hoạt động kinh doanh, là quá trình thực hiện giá trị của hàng hóa. Nói cách khác, bán là quá trình doanh nghiệp chuyển giao hàng hóa của mình cho khách hàng và khách hàng thanh toán hay chấp nhận thanh toán. Xét về góc độ kinh tế, bán hàng là quá trình hàng hóa của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái hiện vật (hàng) sang hình thái giá trị (tiền). Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có đặc điểm sau đây: - Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền.
- Có sự thay đổi về quyền sở hữu của hàng hóa, người bán mất quyền sở hữu với hàng hóa đó, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua. Trong quá trình giao nhận hàng hóa, người bán cung cấp cho khách hàng một lượng hàng hóa và thu về một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả bán hàng của mình. Doanh thu Là tổng giá trị các lợi ích kinh tế thu được trong kì kế toán phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp.
Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 “Doanh thu và thu nhập khác ” việc xác định doanh thu phải tuân theo các quy định sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho người mua. 2 Thang Long University Library - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. - Doanh thu đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng.
- Xác định được chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng. Các khoản giảm trừ doanh thu Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm so với giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với số lượng lớn theo thỏa thuận về chiết khấu thương mại đã cam kết ghi trên hợp đồng kinh tế mua bán hàng hóa. Giảm giá hàng bán: là số tiền giảm trừ cho khách hàng do hàng kém chất lượng, giao hàng không đúng thời gian địa điểm, sai quy cách theo quy định hợp đồng. Hàng bán bị trả lại: Là giá trị bán của sản phẩm, hàng hóa đã bán đi nhưng bị khách hàng trả lại do một số nguyên nhân như vi phạm hợp đồng kinh tế, hàng hóa bị hỏng, kém chất lượng, không đúng chủng loại, quy cách….
Doanh thu thuần Doanh thu thuần là phần chênh lệch giữa doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ với các khoản giảm trừ doanh thu. Doanh thu bán Doanh thu Các khoản giảm = hàng và cung cấp - thuần trừ doanh thu dịch vụ Giá vốn hàng bán Giá vốn hàng bán phản ánh giá trị gốc của hàng hóa, dịch vụ bán ra trong kỳ. Khi hàng hóa được xác nhận là tiêu thụ và được phép xác định doanh thu thì đồng thời giá vốn được ghi nhận theo giá trị xuất kho của hàng hóa đó. Vì vậy, xác định đúng giá vốn là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp xác định chính xác kết quả bán hàng.
Lợi nhuận gộp Lợi nhuận gộp là phần chênh lệch giữa doanh thu thuần và giá vốn hàng bán của doanh nghiệp. Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần - Giá vốn hàng bán Chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp Chi phí bán hàng là các chi phí thực tế phát sinh trong quá trình bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ bao gồm các chi phí chào hàng, giới thiệu sản phẩm, quảng cáo sản phẩm, hoa hồng bán hàng, chi phí bảo hàng sản phẩm, hàng hóa, chi phí 3 bảo quản, đóng gói vận chuyển, tiền lương nhân viên bán hàng, chi phí khấu hao tài sản cố định,. Chi phí quản lý doanh nghiệp là những khoản chi phí có liên quan chung đến toàn bộ hoạt động của cả doanh nghiệp mà không tách riêng cho bất kì hoạt động nào. Chi phí quản lý doanh nghiệp bao gồm chi phí nhân viên quản lý, chi phí vật liệu, công cụ dụng cụ, chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí dịch vụ mua ngoài và các chi phí bằng tiền khác.
Kết quả bán hàng Kết quả hoạt động bán hàng là chênh lệch giữa lợi nhuận gộp và tổng hai khoản chi phí: chi phí bán hàng và chi phí quản lý kinh doanh. Kết quả bán hàng được xác định là lãi nếu lợi nhuận gộp lớn hơn tổng hai chi phí trên và lỗ nếu lợi nhuận gộp nhỏ hơn tổng hai chi phí trên Kết quả = Lợi nhuận – Chi phí + Chi phí quản lý bán hàng gộp ( bán hàng doanh nghiệp ) Vai trò và nhiệm vụ kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Đối với doanh nghiệp kinh doanh thương mại, quá trình bán hàng được bắt đầu từ khi doanh nghiệp chuyển giao sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, lao vụ cho khách hàng. Đồng thời khách hàng phải trả cho doanh nghiệp một khoản tiền tương ứng như giá bán các sản phẩm, hàng hóa. Xác định kết quả bán hàng là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và doanh thu kinh doanh đã thu về trong kỳ.
Nếu doanh thu nhiều hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, doanh thu nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ. Việc xác định kết quả bán hàng thường được xác định vào cuối kỳ kinh doanh là cuối tháng, cuối quý, cuối năm, tùy thuộc vào từng đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong ba phương diện sau: Đối với doanh nghiệp thực hiện tốt công tác bán hàng giúp doanh nghiệp thu hồi được vốn nhanh, làm tăng tốc độ chu chuyển của vốn lưu động từ đó tạo điều kiện tổ chức vốn hợp lý, giảm bớt chi phí huy động vốn cho doanh nghiệp. Đối với người tiêu dùng việc thực hiện tốt công tác bán hàng có nghĩa là doanh nghiệp đã góp phần thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng.
Thông qua hoạt động mua bán hàng 4 Thang Long University Library hóa, doanh nghiệp thương mại chính là cầu nối giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Đối với nền kinh tế quốc dân, sự lớn mạnh của mỗi doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp thương mại góp phần không nhỏ vào sự củng cố nền kinh tế của cả quốc gia. Do đó doanh nghiệp thương mại phải thực hiện thật tốt khâu bán hàng vì khâu này là mắt xích quan trọng góp phần điều hòa giữa sản xuất và tiêu dùng, đảm bảo cho sự phát triển của nền kinh tế quốc dân bền vững. Từ những phương diện nêu ở trên nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng rất quan trọng, để kế toán thực sự trở thành công cụ đắc lực cho nhà quản lí những người làm công tác này cần quan tâm đến những vấn đề sau: Trước tiên việc tổ chức ghi chép, phản ánh kịp thời trung thực các loại doanh thu, chi phí của từng lĩnh vực hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp.
Đảm bảo tuân thủ chính xác chuẩn mực kế toán. Sau đó phải trải qua quá trình kiểm tra giám sát chặt chẽ tình hình thực hiện kế toán bán hàng, doanh thu bán hàng, tình hình thanh toán tiền hàng cho khách hàng, nghĩa vụ nộp thuế của từng doanh nghiệp.