CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TẠI DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1. Sự cần thiết phải tổ chức công tác kế toán nguyên vật liệu trong doanh nghiệp xây dựng 1. Khái niệm, đặc điểm ➢ Khái niệm Theo Chế độ kế toán doanh nghiệp “Nguyên vật liệu là những đối tượng lao động mua ngoài hoặc tự chế biến dùng cho mục đích sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp” (Thông tư 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ tài chính). Theo tác giả Nguyễn Thị Đông (2007) “Nguyên vật liệu trong các doanh nghiệp sản xuất là một trong những yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh, tham gia thường xuyên và trực tiếp vào quá trình sản xuất ra sản phẩm, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm sản xuất ra”.
Tóm lại, nguyên vật liệu là đối tượng lao động, được thể hiện dưới dạng vật hóa, chỉ tham gia vào một chu trình sản xuất kinh doanh nhất định và toàn bộ giá trị hiện vật được chuyển hết một lần vào chi phí kinh doanh trong kỳ. Trong quá trình tham gia vào hoạt động sản xuất, dưới tác động của lao động, nguyên vật liệu bị tiêu hao toàn bộ hoặc bị thay đổi hình thái vật chất ban đầu. ➢ Đặc điểm Nguyên vật liệu như chúng ta biết thì nó sẽ tham gia vào từng chu kỳ sản xuất kinh doanh và chuyển hóa thành các sản phẩm, dịch vụ cụ thể vì vậy giá trị của nó là một trong những yếu tố hình thành nên giá thành sản phẩm. Về mặt giá trị: giá trị của nguyên vật liệu khi đưa vào sản xuất thường có xu hướng tăng lên khi nguyên vật liệu đó cấu thành nên sản phẩm.
Về hình thái: Khi đưa vào quá trình sản xuất thì nguyên vật liệu thay đổi về hình thái và sự thay đổi này hoàn toàn phụ thuộc vào hình thái vật chất mà sản phẩm do nguyên vật liệu tạo ra. Nguyễn Thu Hòa - 2020DHKETO06 - K15 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 8 Khoa Kế toán - Kiểm toán Khi sử dụng nguyên vật liệu để sản xuất thì nguyên vật liệu sẽ tạo thêm những giá trị sử dụng khác. Vai trò của nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất kinh doanh Như ta đã biết, trong quá trình sản xuất vật liệu bị tiêu hao toàn bộ vào giá trị sản phẩm mới tạo ra. Do đó, tăng cường quản lý công tác kế toán nguyên vật liệu đảm bảo việc sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nhằm hạ thấp chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, tăng thu nhập cho doanh nghiệp là công việc có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Việc quản lý vật liệu phải bao gồm các mặt như: – Thông qua tài liệu kế toán nguyên vật liệu còn giúp người kế toán kiểm tra chặt chẽ tình hình thực hiện kế hoạch sử dụng, cung cấp nguyên vật liệu, từ đó có các biện pháp đảm bảo nguyên vật liệu cho sản xuất một cách có hiệu quả nhất. Bên cạnh đó, kế toán nguyên vật liệu còn ảnh hưởng trực tiếp đến kế toán giá thành. – Cung cấp thông tin chính xác kịp thời về tình hình nguyên vật liệu, giúp lãnh đạo nắm bắt tình hình quản lý, sử dụng nguyên vật liệu để có biện pháp điều chỉnh phù hợp. – Ghi chép đầy đủ tình hình mua vào, nhập dự trữ nguyên vật liệu.
Đánh giá số lượng, chất lượng, chủng loại nguyên vật liệu có đảm bảo yêu cầu hay không. Đề ra phương án điều chỉnh số lượng, giá cả cho phù hợp với kế hoạch sản xuất sản phẩm 1. Ý nghĩa và yêu cầu quản lý Trong nền kinh tế thị trường như hiện nay thì lợi nhuận đã trở thành mục đích cuối cùng của việc sản xuất kinh doanh cho tất cả các đơn vị doanh nghiệp. Trong đó tồn tại một mối quan hệ tỉ lệ nghịch giữa chi phí và lợi nhuận ngày càng được chú trọng.
Vì thế mà các đơn vị chỉ tập chung chú trọng vào việc cắt giảm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm để thúc đẩy nhanh quá trình tiêu thụ sản phẩm của Nguyễn Thu Hòa - 2020DHKETO06 - K15 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 9 Khoa Kế toán - Kiểm toán mình. Để có thể giảm thiếu rủi ro mất mát trong quá trình hoạt động kinh doanh thì đơn vị cần có một quy trình kiểm soát chặt chẽ, thống nhất. Cụ thể như sau: - Trong khâu thu mua: Các đơn vị kinh doanh phải thường xuyên tiến hành thu mua các nguyên vật liệu để đáp ứng kịp thời cho quá trình kinh doanh, tạo ra sản phẩm, dịch vụ và phục vụ các nhu cầu khác của đơn vị. Tại đây đòi hỏi đơn vị phải quản lý hết sức bài bản, chặt chẽ về số lượng hàng hóa, quy cách chất lượng và giá cả của sản phẩm đó.
- Trong khâu dự trữ và bảo quản: để đảm bảo cho đơn vị có một quy trình hoạt động liên tục thì đơn vị phải luôn dự trữ cho mình một nguồn nguyên vật liệu rồi rào, đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng. Nhưng bên cạnh đó thì đơn vị cũng không được dự trữ quá nhiều vì điều này sẽ dẫn đến tình trạng ứ đọng vốn, tốn diện tích. Đồng thời phải thực hiện đầy đủ bảo quản theo tính chất lý hóa học của vật liệu. - Trong khâu sử dụng: đơn vị cần tính toán đầy đủ, chính xác và kịp thời gian nguyên vật liệu có trong giá vốn của sản phẩm, dịch vụ.
Do vậy trong quá trình sử dụng phải tổ chức tốt việc ghi chép phản ánh đầy đủ tình hình nhập xuất tồn của từng loại nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất kinh doanh đảm bảo sử dụng tiết kiệm, hiệu quả. Tổng giá vốn của sản phẩm, dịch vụ hoàn thành thì có tới 60 -70% tổng chi phí và nguyên vật liệu nên đòi hỏi quá trình bảo quản, lưu trữ phải được quản lý thật tốt. Nếu đơn vị biết sử dụng nguyên vật liệu một cách hiệu quả tiết kiệm, hợp lý thì sản phẩm làm ra càng có chất lượng tốt mà giá thành lại phải chăng điều này sẽ tạo ra mối quan hệ tương quan có lợi cho đơn vị kinh doanh trên thị trường cạnh tranh. Việc quản lý nguyên vật liệu càng khoa học thì cơ hội đạt hiệu quả kinh tế càng cao.
Với vai trò như vậy nên yêu cầu quản lý nguyên vật liệu cần chặt chẽ trong tất cả các khâu từ khâu thu mua, dự trữ và bảo quản đến khâu sử dụng. Nguyễn Thu Hòa - 2020DHKETO06 - K15 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 10 Khoa Kế toán - Kiểm toán 1. Nhiệm vụ của kế toán nguyên liệu vật liệu Kế toán đóng một vai trò quan trọng trong bộ máy tổ chức quản lý của tất cả các đơn vị kinh doanh nói chung, riêng đối với đơn vị kinh doanh sản xuất thì kế toán nguyên vật liệu lại đóng một vai trò thiết yếu và không thể thiếu. Họ có nhiệm vụ đảm bảo quản lý tốt việc nhập xuất tồn kho nguyên vật liệu tại đơn vị.
Kế toán nguyên vật liệu thường xuyên phải ghi chép, theo dõi tình hình biến động về nhập - xuất - tồn nguyên vật liệu, xem xét về hàng tồn kho vật liệu cả về số lượng, chất lượng và giá trị hàng hóa. Tính giá của vật liệu xuất kho theo phương pháp thích hợp và phương pháp tính giá mà đơn vị lựa chọn phải được sử dụng ít nhất trong một niên độ kế toán. Nguyên vật liệu là nhân tố ảnh hưởng trực tiếp tới giá thành sản phẩm, dịch vụ đòi hỏi kế toán nguyên vật liệu cần tính toán chính xác, phân bổ rõ ràng giá trị nguyên vật liệu và sử dụng vào chi phí sản xuất theo đúng chế độ quy định. Bên cạnh đó thì trong quá trình hạch toán kế toán nguyên vật liệu cần vận dụng đúng các phương pháp hạch toán vật liệu, hướng dẫn kiểm tra việc chấp hành các nguyên tắc, thủ tục nhập, xuất kho vật liệu.
Kiểm tra hướng dẫn việc hạch toán nghiệp vụ thủ kho, thường xuyên đối chiếu số liệu sổ kế toán với thẻ kho của thủ kho để xác định số tồn kho thực tế của từng loại nguyên vật liệu. Thêm vào đó thì việc kiểm tra cũng cần phải thực hiện cẩn thận, kế toán nguyên vật liệu cần thực hiện các kế hoạch như thu mua, kiểm tra tình hình dữ liệu và tiêu hao nguyên vật liệu phát hiện và xử lý kịp thời vật liệu thừa, thiếu, ứ đọng, chất lượng suy giảm, ngăn ngừa việc sử dụng vật liệu lãng phí. Định kỳ thì thủ kho và kế toán phải kiểm kê, đánh giá lại nguyên vật liệu theo chế độ quy định của Nhà nước. Lập báo cáo kế hoạch về vật liệu phục vụ cho công tác lãnh đạo và quản lý, điều hành và phân tích tài chính.
Điều đặc biệt nhất là kế toán nguyên vật liệu cần tổ chức ghi chép phản ánh tổng hợp số liệu về tình hình thu mua, vận chuyển, bảo quản đánh giá phân loại Nguyễn Thu Hòa - 2020DHKETO06 - K15 Khóa luận tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội 11 Khoa Kế toán - Kiểm toán tình hình xuât nhập khẩu và quản lý nguyên vật liệu. Từ đó ứng dụng được nhu cầu quản lý thống nhất của Nhà nước cũng như yêu cầu quản lý của đơn vị trong việc tính giá thành thực tế của nguyên vật liệu đã thu mua và nhập kho đồng thời kiểm tra tình hình thực hiện thu mua vật tư về số lượng, chủng loại, giá cả, thời hạn cung cấp nguyên vật liệu đầy đủ và hợp lý. Tổ chức công tác kế toán nguyên vật liệu, trong doanh nghiệp xây dựng 1. Phân loại và đánh giá nguyên liệu vật liệu 1.
Phân loại ➢ Phân loại nguyên vật liệu Để có thể quản lý chặt chẽ và hạch toán chi tiết tới từng loại NVL phục vụ cho kế hoạch quản trị cần thiết phải tiến hành phân loại NVL. ❖ Phân loại theo công dụng của nguyên vật liệu - Nguyên vật liệu chính: Là đối tượng lao động chủ yếu, cấu thành nên thực thể của sản phẩm: gạch, đá, sỏi, cát, xi măng… “Nguyên liệu" là thuật ngữ để chỉ đối tượng lao động chưa qua chế biến công nghiệp, "vật liệu" dùng để chỉ những nguyên liệu đã qua sơ chế. - Vật liệu phụ: là những loại vật liệu tham gia vào quá trình sản xuất, không cấu thành thực thể chính của sản phẩm. Vật liệu phụ chỉ tác dụng phụ trong quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm, làm tăng chất lượng vật liệu chính, phục vụ cho công tác quản lý và thi công.