LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hệ thống các đơn vị sự nghiệp công lập chiếm một vị trí quan trọng trong cơ cấu tổ chức bộ máy của một đất nƣớc. Sự tồn tại và phát triển của các đơn vị này gắn liền với quá trình xây dựng và phát triển kinh tế xã hội. Các đơn vị sự nghiệp công lập là do Nhà nƣớc thành lập và sử dụng nguồn kinh phí ngân sách Nhà nƣớc (NSNN) cấp để thực hiện các nhiệm vụ Nhà nƣớc giao nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh quốc phòng nhất định.
Là cơ sở để phát triển kinh tế, phát triển đất nƣớc. Nền kinh tế nƣớc ta đang trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nƣớc, xu hƣớng chuyển sang nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa thì các đơn vị sự nghiệp của nƣớc ta không còn đơn thuần thực hiện kế hoạch do Nhà nƣớc giao mà còn tự tổ chức cung cấp dịch vụ cho xã hội. Khi đó nguồn kinh phí của đơn vị sự nghiệp này không chỉ là nguồn kinh phí Nhà nƣớc cấp mà các đơn vị khai thác thêm các nguồn thu từ hoạt động cung ứng dịch vụ của đơn vị. Tuy nhiên để các đơn vị sự nghiệp vận hành tốt đƣợc theo cơ chế thị trƣờng thì các đơn vị phải có những phƣơng hƣớng, chủ trƣơng và hoàn thiện bộ máy quản lý, bộ máy kế toán.
Đối với đơn vị sự nghiệp bộ máy kế toán đóng vai trò rất quan trọng trong việc sử dụng và quản lý hiệu quả nguồn kinh phí NSNN cấp và kinh phí từ hoạt động cung ứng dịch vụ. Chính sách kế toán mới theo Thông tƣ 107/2017/TT-BTC ngày 10/12/2017(Thông tƣ 107) hƣớng dẫn chế độ kế toán hành chính sự nghiệp, thay thế chế độ kế toán đơn vị hành chính sự nghiệp ban hành theo Quyết định 19/2006/QĐ-BTC và Thông tƣ 185/2010/TT-BTC là một sự thay đổi lớn cho các đơn vị hành chính sự nghiệp nói chung và Bệnh viện Mắt tỉnh Hà Tĩnh. Xuất phát từ những lý do đó Bệnh viện Mắt Hà Tĩnh đã có những bƣớc tiến thay đổi trong hoạt động kế toán để vừa tiếp nhận nguồn kinh phí của Nhà nƣớc cấp để thực hiện nhiệm vụ của mình vừa triển khai các dịch vụ khoa học kỹ thuật, phát triển các dự án hợp tác trong nƣớc và quốc tế theo quy định của pháp luật để hỗ 1 trợ hoạt động chuyên môn, tăng thêm nguồn kinh phí cho bệnh viện. Tuy nhiên trong quá trình hoàn thiện bộ máy kế toán đặc biệt là hoạt động kế toán thu, chi vẫn còn nhiều bất cập.
Vì vậy tác giả đã lựa chọn đề tài: “Kế toán hoạt động thu - chi tại Bệnh viện Mắt Hà Tĩnh” để làm luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kế toán. Tổng quan tình hình nghiên cứu Việt Nam có hệ thống các đơn vị sự nghiệp khá lớn. Vì vậy mọi hoạt động của các đơn vị sự nghiệp sẽ tác động đến sự phát triển của nền kinh tế. Những năm gần đây với sự phát triển lớn mạnh của nền kinh tế nƣớc nhà, cùng với việc nền kinh tế nƣớc ta đã tham gia hội nhập cùng nền kinh tế thế giới.
Những nhu cầu đó đòi hỏi các đơn vị sự nghiệp phải có những bƣớc tiến để cùng nền kinh tế nƣớc nhà phát triển và hội nhập. Đối với các đơn vị sự nghiệp thì việc quản lý, nâng cao hiệu quả nguồn kinh phí là một điểm quan trọng. Để thực hiện đƣợc điều này thì các đơn vị sự nghiệp phải nâng cao hoạt động thu chi. Tuy nhiên việc nghiên cứu về kế toán hoạt động thu chi tại các đơn vị sự nghiệp chƣa nhiều.
Đặc biệt là kế toán toán hoạt động thu chi theo thông tƣ 107/2017 áp dụng từ năm tài chính 2018 thì quá ít. Cụ thể tác giả đã tham khảo một số đề tài, công trình nghiên cứu nhƣ sau: Luận văn thạc sĩ “Kế toán hoạt động thu chi tại Viện Hàn Lâm khoa học xã hội Việt Nam”của tác giả Lê Thị Thu Thủy - năm 2016- Trƣờng đại học Thƣơng Mại. Tác giả đã khá thành công khi đƣa ra đƣợc những cơ sở lý luận để đánh giá đƣợc hoạt động thu chi tại Viện Hàn Lâm khoa học và xã hội Việt Nam. Đề tài mới chỉ nghiên cứu dƣới góc độ kế toán tài chính, chƣa đề cập đến góc độ kế toán quản trị mà kế toán quản trị là một khâu rất quan trọng để tìm ra các ƣu, nhƣợc điểm của hoạt động kế toán nói riêng, của hoạt động tài chính nói chung.
Luận văn thạc sĩ “Kế toán hoạt động thu, chi tại Bệnh viện đa khoa Tỉnh Hà Tĩnh” của tác giả Nguyễn Hữu Hiệp – năm 2015- Trƣờng đại học Thƣơng Mại. Tác giả đã phân tích khá rõ về hoạt động thu chi của bệnh viện đa khoa tỉnh Hà Tĩnh. Tuy nhiên đề tài đã chỉ ra đƣợc các cơ sở kế toán, sổ kế toán, tài 2 khoản sử dụng, chứng từ kế toán, trình tự hạch toán nhƣng về tổng hợp, quyết toán, báo cáo chƣa rõ ràng. Luận văn Thạc sĩ: “Tổ chức công tác kế toán thu, chi với việc tăng cƣờng tự chủ tài chính tại các bệnh viện công lập thuộc bộ y tế khu vực Hà Nội” của tác giả Tô Thị Kim Thanh – Trƣờng Đại Học Thƣơng Mại đã làm rõ sự cần thiết và yêu cầu hoàn thiện kế toán thu, chi tại các bệnh viện công lập thuộc bộ y tế khu vực Hà Nội.
Từ đó các đề xuất, các giải pháp hoàn thiện kế toán thu, chi với việc tăng cƣờng tự chủ tài chính tại các đơn vị này đƣợc tác giả trình bày cụ thể. Tuy nhiên, phạm vi đề tài nghiên cứu khá rộng, không thể nghiên cứu đƣợc tất cả các bệnh viện công lập thuộc bộ y tế khu vực Hà Nội nên các vấn đề tác giả đƣa ra chƣa bao hàm hết. Bên cạnh đó, đề tài chủ yếu hƣớng về phần tự chủ tài chính tại các bệnh viện thuộc bộ y tế, chƣa hƣớng vào các bệnh viện địa phƣơng. Hồ Thị Nhƣ Minh (2014) với đề tài “ Hoàn thiện công tác kế toán tại Bệnh viện Mắt - Thành phố Đà Nẵng”, Luận văn thạc sĩ Quản trị kinh doanh.
Luận văn hệ thống hóa lý luận về công tác kế toán trong các đơn vị sự nghiệp công lập. Tìm hiểu và đánh giá thực trạng công tác kế toán tại Bệnh viện Mắt - Thành phố Đà Nẵng, nhằm tìm ra những mặt còn tồn tại, từ đó mạnh dạn đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán tại đơn vị. Tuy nhiên, các giải pháp mang tính chung chung và sơ sài. Luận văn “Kế toán hoạt động thu, chi tại các trƣờng cao đẳng trực thuộc Bộ xây dựng ở Miền Bắc” của tác giả Hoàng Ngọc Bé (2012), đƣa ra những lý luận chung về kế toán hoạt động thu, chi tại các đơn vị sự nghiệp có thu; phân tích thực trạng và đƣa ra một số giải pháp hoàn thiện kế toán hoạt động thu, chi tại các Trƣờng Cao đẳng trực thuộc Bộ xây dựng ở miền Bắc nhƣng trong luận văn chƣa đề cập đến thực trạng và xu hƣớng tổ chức kế toán quản trị ở các Trƣờng cao đẳng trực thuộc Bộ xây dựng ở miền Bắc trong điều kiện thực hiện cơ chế tự chủ tài chính- đó là một vấn đề rất cần đƣợc đề cập và nghiên cứu.” 3 Bài viết của Th.s Nguyễn Thị Thọ đăng trên Tạp chí điện tử tài chính tháng 23/04/2019 với tựa đề “Kế toán thu hoạt động do ngân sách nhà nƣớc cấp tại các đơn vị hành chính, sự nghiệp”, Tác giả phân tích trong hoạt động của các đơn vị hành chính, sự nghiệp, việc hạch toán kế toán đối với số thu do ngân sách nhà nƣớc cấp, góp phần minh bạch hóa các khoản thu.
Bài viết trao đổi về nghiệp vụ kế toán đối với khoản thu hoạt động do ngân sách nhà nƣớc cấp áp dụng đối với các đơn vị hành chính, sự nghiệp, góp phần giúp các đơn vị hành chính, sự nghiệp nắm rõ hơn về nguyên tắc hạch toán một số hoạt động kinh tế chủ yếu trong quá trình hoạt động. Các công trình khoa học đƣợc nêu trên là những công trình đã hệ thống hóa những lý luận cơ bản, đánh giá thực trạng kế toán hoạt động thu chi tại mỗi đơn vị khảo sát. Từ những công trình khoa học này các tác giả đã đƣa ra những quan điểm, giải pháp hoàn thiện kế toán hoạt động thu chi ở mỗi đơn vị. Trên cơ sở đó, các luận văn cũng có những kiến nghị đối với Nhà nƣớc để có điều kiện hoàn thiện chế độ kế toán hành chính sự nghiệp.
Các công trình này đã là những tƣ liệu quý giá giúp cho tác giả tìm hiểu, nghiên cứu và có những hệ thống hóa hơn về vấn đề này. Đồng thời, tác giả sẽ tiếp thu những điểm yếu và phát huy những điểm mạnh của các công trình đề hoàn thiện bài luận văn hơn. Ngoài ra, kế toán hoạt động thu chi tại Bệnh viện Mắt Hà Tĩnh còn có một số đặc thù riêng nên luận văn không trùng lắp với các công trình nghiên cứu trên và một số công trình khác đƣợc công bố gần đây. Mục tiêu nghiên cứu Hệ thống hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận liên quan đến kế toán hoạt động thu chi tại các đơn vị sự nghiệp có thu.
Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng kế toán hoạt động thu chi tại Bệnh viện Mắt Hà Tĩnh. Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hơn công tác kế toán hoạt động thu, chi tại Bệnh viện Mắt Hà Tĩnh. Phƣơng pháp nghiên cứu Để nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động kế toán thu chi tại Bệnh viện Mắt Hà Tĩnh, tác giả đã sử dụng kết hợp đồng bộ các phƣơng pháp sau: Phƣơng pháp thu thập dữ liệu: + Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu: Tác giả đã nghiên cứu các chế độ chính sách liên quan đến đề tài, tham khảo các bài báo, bài luận văn, tra cứu thông tin trên internet thông qua công cụ tìm kiếm google… + Phƣơng pháp điều tra thu thập dữ liệu: Đây là phƣơng pháp rất quan trọng trong quá trình thực hiện đề tài. Tác giả đi sâu vào hệ thống chứng từ kế toán, sổ sách kế toán chi tiết, tổng hợp trong năm 2019, các Báo cáo tài chính năm 2018 của Bệnh viện Mắt Hà Tĩnh cũng nhƣ các chính sách mà đơn vị đang áp dụng tại giai đoạn nghiên cứu là nguồn dữ liệu chính, quan trọng, có độ tin cậy cao trong luận văn.