Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Lan Anh (Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, 2024) tập trung vào mảng kế toán tài chính với đề tài: "Kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân".

Bối cảnh thực tiễn được tác giả nêu rõ bắt nguồn từ giai đoạn phục hồi kinh tế sau tác động suy thoái nghiêm trọng của đại dịch COVID-19 đối với thị trường toàn cầu nói chung và Việt Nam nói riêng. Trong môi trường cạnh tranh kinh doanh gay gắt, các doanh nghiệp liên tục phải tái cấu trúc, cắt giảm nhân sự và tinh gọn quy mô để duy trì hoạt động. Để tồn tại và tích lũy thặng dư, doanh nghiệp buộc phải tối ưu hóa lợi nhuận thông qua việc kiểm soát chặt chẽ doanh thu và các khoản mục chi phí.

Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân là đơn vị phân phối vật liệu xây dựng quy mô vừa và nhỏ. Mặc dù Ban giám đốc công ty luôn chú trọng mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận và xây dựng hệ thống kế toán tương thích với quy mô hoạt động, quá trình tổ chức luân chuyển chứng từ, phân loại chi phí và quản lý công nợ thực tế tại đơn vị vẫn bộc lộ một số tồn tại nhất định. Xuất phát từ yêu cầu hoàn thiện quy trình kế toán phục vụ công tác quản trị nội bộ và nghĩa vụ thuế, tác giả đã tiến hành thực hiện nghiên cứu này.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

  1. Mục tiêu tổng quát: Phân tích thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kế toán tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân.
  2. Mục tiêu cụ thể:
    • Thứ nhất: Nghiên cứu, hệ thống hóa và phân tích thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại đơn vị.
    • Thứ hai: Đề xuất một số giải pháp khả thi góp phần hoàn thiện công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại đơn vị.

Khóa luận giải quyết 2 câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

  1. Câu hỏi 1: Quy trình kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân được thực hiện như thế nào?
  2. Câu hỏi 2: Giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân là gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Toàn bộ công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân.
  • Phạm vi không gian: Tại văn phòng và bộ phận kế toán của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân (Số 41, đường 19/5, Phường Văn Quán, Quận Hà Đông, Thành phố Hà Nội).
  • Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp phục vụ phân tích được thu thập trong niên độ kế toán năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và hành lang pháp lý được tác giả vận dụng gồm:

  • Chuẩn mực Kế toán Việt Nam số 14 (VAS 14) – "Doanh thu và thu nhập khác" (ban hành theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC của Bộ Tài chính), đặc biệt là nguyên tắc cơ sở dồn tích: doanh thu được ghi nhận tại thời điểm thực tế phát sinh giao dịch, làm tăng lợi ích kinh tế và vốn chủ sở hữu, không phụ thuộc vào thời điểm thực thu tiền.
  • Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư số 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính. Tác giả vận dụng các điều khoản quy định về tài khoản kế toán:
    • Điều 57: Tài khoản 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ;
    • Điều 58: Tài khoản 515 – Doanh thu hoạt động tài chính;
    • Điều 62: Tài khoản 632 – Giá vốn hàng bán;
    • Điều 64: Tài khoản 642 – Chi phí quản lý kinh doanh (chi tiết thành 6421 - Chi phí bán hàng và 6422 - Chi phí quản lý doanh nghiệp, đồng thời thuyết minh về các tài khoản 641, 642);
    • Điều 65: Tài khoản 711 – Thu nhập khác;
    • Điều 66: Tài khoản 811 – Chi phí khác;
    • Điều 67: Tài khoản 821 – Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp (gồm TK 8211 – Chi phí thuế TNDN hiện hành và TK 8212 – Chi phí thuế TNDN hoãn lại);
    • Điều 81: Quy định về các khoản giảm trừ doanh thu (TK 521, bao gồm chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại) và mẫu biểu Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DN).

Các chỉ tiêu xác định kết quả kinh doanh được tổng hợp theo hệ thống công thức chuẩn:

Chỉ tiêu tính toán Công thức xác định
Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ = Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ - Các khoản giảm trừ doanh thu
Lợi nhuận gộp về bán hàng và cung cấp dịch vụ = Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ - Giá vốn hàng bán
Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh = Lợi nhuận gộp + Doanh thu hoạt động tài chính - Chi phí tài chính - Chi phí bán hàng - Chi phí quản lý doanh nghiệp
Lợi nhuận khác = Thu nhập khác - Chi phí khác
Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế = Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh + Lợi nhuận khác
Lợi nhuận sau thuế TNDN = Tổng lợi nhuận kế toán trước thuế - Chi phí thuế TNDN

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai đồng bộ qua 3 nhóm:

  • Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Kế thừa và phân tích hệ thống báo cáo tài chính, chứng từ kế toán, sổ sách năm 2023 của Công ty Linh Quân; khảo cứu các công trình nghiên cứu trước liên quan (Đào Lê Linh Vân, 2019; Nguyễn Ngọc Yến Nhi, 2021; Lê Thu Trang, 2019); tra cứu các văn bản pháp luật, chuẩn mực kế toán hiện hành.
  • Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Quan sát trực tiếp thao tác lập chứng từ, quy trình luân chuyển, hạch toán sổ sách của các kế toán viên tại đơn vị; phỏng vấn chuyên sâu, trao đổi trực tiếp với Kế toán trưởng và Ban giám đốc nhằm làm rõ quy trình quản lý thực tế.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Tổng hợp số liệu thu thập được từ các phần hành kế toán, tiến hành so sánh, đối chiếu giữa lý luận và thực tiễn để đánh giá ưu điểm, hạn chế của công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu

Chương mở đầu thiết lập cơ sở phương pháp luận cho toàn bộ khóa luận. Tác giả luận giải sự cấp thiết của việc tổ chức hệ thống thông tin kế toán doanh thu và chi phí trong bối cảnh các doanh nghiệp thương mại phải ứng phó với suy thoái kinh tế sau đại dịch. Chương này công bố rõ mục tiêu tổng quát, 2 mục tiêu cụ thể, 2 câu hỏi nghiên cứu định hướng, xác định đối tượng là công tác kế toán tại Công ty Linh Quân trong phạm vi không gian tại quận Hà Đông, Hà Nội và phạm vi thời gian năm tài chính 2023. Cuối chương, kết cấu 4 chương của công trình được định hình rõ ràng.

Chương 2: Các nghiên cứu trước và cơ sở lý thuyết về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh

Nội dung chương 2 chia làm hai phần chính:

  • Tổng quan các nghiên cứu tiền nhiệm: Tác giả điểm luận 3 công trình tiêu biểu gồm: Đào Lê Linh Vân (2019) nghiên cứu tại CTCP Quốc tế Vinatiger về vận tải hàng hóa; Nguyễn Ngọc Yến Nhi (2021) tại Công ty TNHH Thanh Phước Đại về thương mại; Lê Thu Trang (2019) tại CTCP Anh Ngữ về lĩnh vực dịch vụ. Tác giả phân tích điểm mạnh của các nghiên cứu này về mặt quy trình và phần mềm (MISA, FAST, EFFECT), đồng thời chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu thực trạng kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH TM & DV Linh Quân.
  • Cơ sở lý luận chuyên ngành: Hệ thống hóa sự cần thiết và 5 nhiệm vụ trọng tâm của công tác kế toán doanh thu, chi phí; làm rõ bản chất kinh tế, nguyên tắc ghi nhận và kết cấu tài khoản phản ánh doanh thu (TK 511, 515, 711), các khoản giảm trừ doanh thu (TK 521), chi phí (TK 632, 635, 641, 642, 811, 821) và tài khoản tổng hợp xác định kết quả kinh doanh (TK 911). Chương này cũng minh họa chi tiết trình tự hạch toán qua các sơ đồ chữ T và quy định lập Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DN gồm 15 chỉ tiêu theo Thông tư 133/2016/TT-BTC).

Chương 3: Thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân

Chương này phản ánh toàn diện bức tranh thực tế tại đơn vị khảo sát:

  • Tổng quan doanh nghiệp: Công ty thành lập ngày 10/10/2005 (19 năm hoạt động), mã số thuế 0500476559, do bà Nguyễn Thị Bích Cầm làm Giám đốc và đại diện pháp luật, vốn điều lệ 1,8 tỷ đồng. Ngành nghề chính là bán buôn vật liệu và thiết bị lắp đặt trong xây dựng, là nhà phân phối chính thức gạch ốp lát Viglacera cho các tỉnh từ Quảng Bình trở ra miền Bắc.
  • Tổ chức bộ máy kế toán: Áp dụng mô hình kế toán tập trung với 5 nhân sự đảm nhiệm các phần hành: Kế toán trưởng kiêm kế toán tổng hợp, Kế toán bán hàng, Kế toán công nợ, Kế toán kho và Thủ quỹ.
  • Chính sách kế toán đang thực hiện: Áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC; niên độ kế toán từ 01/01 đến 31/12; đồng tiền hạch toán VND; tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ; tính giá xuất kho theo phương pháp bình quân gia quyền; trích khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng; ghi sổ theo hình thức Nhật ký chung; ứng dụng phần mềm kế toán MISA SME (phiên bản SME 2023 / SME 25) cùng phần mềm hóa đơn điện tử M-Invoice.
  • Thực tế hạch toán doanh thu và chi phí:
    • Phương thức bán hàng: Áp dụng bán buôn vận chuyển thẳng (chiếm tỷ trọng doanh thu lớn nhất), bán buôn trực tiếp qua kho và bán lẻ.
    • Hình thức thanh toán: Thanh toán ngay (tiền mặt dưới 20 triệu đồng hoặc chuyển khoản) và bán hàng trả chậm đối với khách hàng thân thiết.
    • Phân tích chứng từ và quy trình luân chuyển: Quy trình từ khâu lập báo giá, ký hợp đồng kinh tế, giao hàng, lập Phiếu xuất kho, xuất Hóa đơn GTGT điện tử đến ghi sổ Nhật ký chung, Sổ cái TK 5111, Sổ chi tiết công nợ TK 131.
    • Nghiệp vụ thực tế minh họa: Xuất bán ngày 12/10/2023 cho Công ty Cổ phần Tập đoàn Daigo theo Hóa đơn GTGT số 370 (Phiếu xuất kho BH01052) với mặt hàng Gạch Granite TB603 A1 (2.419,2 m2, đơn giá 138.888,889 đ/m2) và Gạch Granite SHGP602 A1 (1.209,6 m2, đơn giá 138.888,889 đ/m2), thuế suất GTGT 8%, khách hàng chưa thanh toán. Định khoản kế toán: Nợ TK 131 ghi nhận phải thu khách hàng, đối ứng Có TK 5111 (doanh thu bán hàng) và Có TK 3331 (thuế GTGT phải nộp).

Chương 4: Giải pháp góp phần hoàn thiện công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân

Tác giả tổng kết ưu điểm và hạn chế trong công tác kế toán của đơn vị:

  • Nhận xét ưu điểm: Bộ máy kế toán gọn nhẹ, vận hành tập trung; thực hiện nghiêm túc chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC; hệ thống chứng từ và hóa đơn điện tử M-Invoice kết nối hiệu quả với phần mềm kế toán MISA SME giúp giảm thiểu sai sót và đẩy nhanh tiến độ lập báo cáo tài chính.
  • Hạn chế tồn tại: Việc phân loại chi tiết chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp đôi khi chưa tách bạch triệt để; công tác theo dõi công nợ bán lẻ và công nợ khách hàng trả chậm cần hoàn thiện quy trình đôn đốc thu hồi vốn; chính sách chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán chưa được xây dựng và hạch toán thành các khoản giảm trừ doanh thu riêng biệt trên sổ sách kế toán để phục vụ quản trị doanh thu chuyên sâu.
  • Giải pháp đề xuất: Hoàn thiện quy trình luân chuyển chứng từ thanh toán; chuẩn hóa việc lập dự phòng nợ phải thu khó đòi; tận dụng tối đa các phân hệ chuyên sâu của phần mềm MISA SME để tự động hóa khâu phân bổ chi phí, theo dõi tuổi nợ và kết chuyển lãi lỗ định kỳ.

Kết quả và đóng góp

Về kết quả thực tiễn, khóa luận cung cấp các dữ kiện cụ thể về một doanh nghiệp thương mại vật liệu xây dựng:

  • Khắc họa chân thực mô hình tổ chức kế toán của Công ty TNHH TM & DV Linh Quân với 19 năm phát triển, hệ thống phân phối sản phẩm gạch Viglacera rộng khắp khu vực phía Bắc và Bắc Trung Bộ (Quảng Bình trở ra).
  • Minh chứng cách thức tổ chức sổ sách kế toán theo hình thức Nhật ký chung trên nền tảng MISA SME và M-Invoice, thể hiện đầy đủ các bước từ kiểm tra chứng từ gốc, ghi sổ nhật ký chung, chuyển sổ cái các tài khoản doanh thu (TK 5111), chi phí và công nợ (TK 131, 331), đến lập Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (Mẫu B02-DN).
  • Ghi nhận chi tiết số liệu của nghiệp vụ bán hàng điển hình tại đơn vị (Hóa đơn GTGT số 370 ngày 12/10/2023 cung cấp gạch ốp lát Granite cho CTCP Tập đoàn Daigo với thuế suất GTGT 8%).

Về giải pháp và kiến nghị:

  • Tác giả đưa ra các khuyến nghị thiết thực giúp bộ phận kế toán hoàn thiện quy trình kiểm soát công nợ khách hàng đối với phương thức thanh toán trả chậm.
  • Đề xuất giải pháp phân loại, theo dõi chi phí kinh doanh tương ứng với từng kênh bán buôn và bán lẻ nhằm cung cấp thông tin quản trị chuẩn xác cho Ban giám đốc.

Về đóng góp học thuật và thực tiễn:

  • So với các công trình trước đây của Đào Lê Linh Vân (2019), Nguyễn Ngọc Yến Nhi (2021) hay Lê Thu Trang (2019) vốn nghiên cứu ở các đơn vị vận tải, thương mại khác hoặc dịch vụ anh ngữ, khóa luận này là công trình đầu tiên khảo sát trực tiếp và toàn diện tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân.
  • Cung cấp một nghiên cứu tình huống điển hình về việc áp dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC trong doanh nghiệp thương mại có quy trình bán buôn giao hàng thẳng từ nhà máy đến khách hàng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có những giới hạn nhất định xuất phát từ phạm vi nghiên cứu:

  • Giới hạn về dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp phục vụ phân tích thực trạng chỉ giới hạn trong một niên độ kế toán (năm 2023), chưa thực hiện đối chiếu chuỗi thời gian nhiều năm liên tục để đánh giá xu hướng biến động doanh thu, chi phí trong dài hạn.
  • Giới hạn về đối tượng: Nghiên cứu tập trung tại một doanh nghiệp cụ thể (Công ty TNHH TM & DV Linh Quân) trong ngành phân phối gạch ốp lát và thiết bị vệ sinh, chưa so sánh đối chiếu với các mô hình kế toán của các doanh nghiệp cùng ngành trên địa bàn Hà Nội.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi mở từ văn bản:

  • Mở rộng phân tích dữ liệu qua nhiều niên độ kế toán để kiểm chứng tính bền vững của các giải pháp hoàn thiện.
  • Đi sâu nghiên cứu mảng kế toán quản trị doanh thu, chi phí nhằm phục vụ công tác định giá bán và phân tích điểm hòa vốn cho từng danh mục sản phẩm vật liệu xây dựng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị ứng dụng rõ nét cho các nhóm đối tượng:

  • Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp: Tài liệu tham khảo hữu ích về cấu trúc khóa luận chuẩn mực theo định dạng nghiên cứu ứng dụng case study; tham khảo cách trình bày quy trình kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC.
  • Kế toán viên và nhà quản trị tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa kinh doanh thương mại: Tham khảo quy trình luân chuyển chứng từ bán hàng, cách thức tổ chức sổ sách Nhật ký chung và phương pháp vận hành phần mềm kế toán MISA SME kết hợp M-Invoice trong quản lý doanh thu, giá vốn và chi phí.
  • Phần đáng tham khảo nhất: Chương 3, đặc biệt là phần mô tả quy trình hạch toán phương thức bán buôn vận chuyển thẳng, quy trình lập chứng từ - hóa đơn điện tử và các biểu mẫu trích xuất từ phần mềm MISA SME.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân đang áp dụng chế độ kế toán và hình thức ghi sổ nào?
Công ty áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư 133/2016/TT-BTC ngày 26/08/2016 của Bộ Tài chính, niên độ kế toán từ 01/01 đến 31/12, đơn vị tiền tệ VND, tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, tính giá xuất kho theo phương pháp bình quân gia quyền, khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng và tổ chức ghi chép theo hình thức kế toán Nhật ký chung trên phần mềm MISA SME.

2. Bộ máy kế toán của Công ty Linh Quân được cơ cấu theo mô hình nào và gồm các chức danh nào?
Bộ phận kế toán của công ty tổ chức theo hình thức kế toán tập trung, hạch toán độc lập, gồm 5 vị trí: Kế toán trưởng kiêm kế toán tổng hợp, Kế toán bán hàng, Kế toán công nợ, Kế toán kho và Thủ quỹ.

3. Phương thức bán hàng nào chiếm tỷ trọng doanh thu cao nhất tại Công ty Linh Quân?
Phương thức bán buôn vận chuyển thẳng (hàng hóa được nhà máy sản xuất Viglacera hoặc nhà cung ứng giao thẳng trực tiếp đến địa điểm của khách hàng mà không qua kho của công ty) là phương thức đem lại tỷ lệ doanh thu cao nhất.

4. Nghiệp vụ kinh tế minh họa trong khóa luận phản ánh giao dịch bán hàng cho khách hàng nào và sử dụng các chứng từ gì?
Nghiệp vụ ngày 12/10/2023 phản ánh việc xuất bán gạch Granite TB603 A1 và gạch Granite SHGP602 A1 (thuế GTGT 8%, khách hàng chưa thanh toán) cho Công ty Cổ phần Tập đoàn Daigo. Giao dịch này sử dụng Hóa đơn GTGT điện tử số 370, Phiếu xuất kho số BH01052 và được hạch toán vào sổ Nhật ký chung và Sổ cái TK 5111.

5. Công ty Linh Quân sử dụng các phần mềm công nghệ thông tin nào để phục vụ công tác kế toán?
Công ty sử dụng phần mềm kế toán MISA SME (phiên bản MISA SME 2023 / SME 25) để hạch toán số liệu và lên sổ sách, kết hợp phần mềm hóa đơn điện tử M-Invoice để xuất hóa đơn và hệ thống nộp thuế điện tử của Tổng cục Thuế.

Kết luận

Khóa luận của sinh viên Nguyễn Thị Lan Anh đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý thuyết về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh theo Thông tư 133/2016/TT-BTC và chuẩn mực VAS 14. Công trình phản ánh trung thực thực trạng công tác hạch toán tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Linh Quân trong năm 2023 thông qua các nghiệp vụ, biểu mẫu và quy trình ghi sổ Nhật ký chung trên phần mềm MISA SME. Các giải pháp do tác giả đề xuất bám sát vào những hạn chế thực tế trong quản lý công nợ và chi phí, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác kế toán tại các doanh nghiệp phân phối thương mại quy mô vừa và nhỏ.