CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Những vấn đề chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Chi phí sản xuất 1. Khái niệm Chi phí sản xuất có rất nhiều khái niệm, qua những nguồn tìm hiểu thì tôi trình bày 3 khái niệm chi phí sản xuất dưới đây: “Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu” (Phan Đình Ngân, 2009).
“Chi phí là những khoản làm giảm lợi ích kinh tế, được ghi nhận tại thời điểm giao dịch phát sinh hoặc khi có khả năng tương đối chắc chắn sẽ phát sinh trong tương lai không phân biệt đã chi tiền hay chưa” (Theo thông tư 200-201-điều 82). “Chi phí sản xuất là chi phí thể hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa trong quá trình sản xuất kinh doanh” (Dương Thị Mai Hoài Trâm, 2008). Phân loại chi phí theo nội dung kinh tế ban đầu Theo tiêu thức phân loại này các chi phí có cùng nội dung và tính chất kinh tế được sắp xếp vào cùng một nhóm. Theo cách này toàn bộ chi phí sản xuất trong kỳ được chia thành 5 yếu tố sau: Chi phí nguyên vật liệu: Gồm toàn bộ giá trị các nguyên liệu, nhiên liệu, phụ tùng thay thế vật liệu thiết bị xây dựng cơ bản.
5 Chi phí nhân công: Gồm các khoản lương chính, lương phụ cấp theo lương phải trả lao động và các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ, BHTN của người lao động doanh nghiệp. Chi phí khấu hao tài sản cố định: Là toàn bộ giá trị khấu hao phải trích của các TSCĐ sử dụng trong quá trình sản xuất kinh doanh được tính hao mòn theo từng kỳ. Chi phí công cụ dụng cụ: Gồm giá mua và chi phí mua công cụ dụng cụ dùng vào hoạt động sản xuất kinh doanh. Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là toàn bộ chi phí mua ngoài như tiền điện, tiền nước, tiền điện thoại phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Chi phí bằng tiền khác: Cùng toàn bộ chi phí khác dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh tới doanh nghiệp ngoài các yếu tố chi phí trên như chi phí tiếp khách hội họp. Phân loại chi phí theo công dụng kinh tế Cách dùng chung với chi phí có mức phân bổ chi phí cho từng đối tượng theo cách phân loại này giá thành sản phẩm bao gồm các khoản mục chi phí sau: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Là toàn bộ chi phí nguyên vật liệu được sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm như nguyên vật liệu chính (xi măng, cát, gạch, thép, sỏi); nguyên vật liệu phụ (sơn, phụ gia, đinh vít và các loại phụ tùng đi kèm). Chi phí nhân công trực tiếp: Gồm toàn bộ lương chính, lương phụ và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương phải trả cho công nhân trực tiếp tham gia xây dựng công trình. Không bao gồm các khoản trích theo lương của các công nhân trực tiếp tham gia thi công xây lắp.
Không bao gồm tiền lương của công nhân các nước phát triển và tiền lương của bộ phận khác. Chi phí sản xuất chung: Chi phí sản xuất chung là các khoản chi phí sản xuất liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất trong phạm vi phân xưởng. Được sản xuất bao gồm: tiền lương các khoản trích theo lương của nhân viên quản lý, đội 6 bộ phận sản xuất, công nhân xây lắp, công nhân điều khiển máy thi công, giá trị vật liệu. Để bảo dưỡng tài sản cố định, các công cụ dụng cụ ở phân xưởng, để phục vụ sản xuất và quản lý sản xuất chi phí khấu hao TSCĐ sử dụng ở đội xây lắp.
Phân loại theo cách ứng xử chi phí Theo cách này chi phí được chia thành biến phí, định phí và chi phí hỗn hợp. Định phí (chi phí cố định): Là những chi phí xét về mặt tổng số thì không thay đổi hoặc ít thay đổi khi khối lượng sản phẩm thay đổi trong một phạm vi nhất định, nhưng nếu xét trên một đơn vị mức độ hoạt động thì tỉ lệ nghịch với mức độ hoạt động. Ví dụ như chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí quảng cáo. thì không đổi.
Ví dụ: chi phí NVLTT, chi phí lương thợ bảo trì máy móc thiết bị. Chi phí hỗn hợp: Là loại chi phí mà bản thân nó còn chi phí biến đổi và chi phí cố định. Chi phí hỗn hợp thường bao gồm các khoản mục chi phí sản xuất, chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. Phân loại chi phí theo phương pháp quy nạp Theo phân loại này chi phí gồm: Chi phí trực tiếp: Là những chi phí phát sinh liên quan trực tiếp đến từng đối tượng tập hợp chi phí như từng loại sản phẩm hoạt động công việc đơn đặt hàng và toàn bộ có thể quy nạp trực tiếp vào từng đối tượng chịu chi phí có liên quan.
Chi phí gián tiếp: Là chi phí phát sinh liên quan đến nhiều đối tượng kế toán tập hợp các chi phí khác nhau nên không thể hạch toán trực tiếp được bằng hạch toán cho từng đối tượng theo phương pháp phân bổ gián tiếp. Phân loại chi phí theo mối quan hệ và thời kỳ tính kết quả Theo phân loại này chi phí theo mối quan hệ và thời kỳ gồm: 7 Chi phí sản phẩm: Là chi phí gắn liền với sản phẩm được sản xuất ra được mua vào trong kỳ. Chi phí thời kỳ: bao gồm những chi phí phát sinh và ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của 1 kỳ kế toán. Đối tượng tập hợp “Trong các doanh nghiệp sản xuất với tính chất phức tạp của công tác thi công mang tính đơn chiếc có cấu tạo vất chất riêng nên đối tượng hạch toán chi phí sản xuất có thể là công trình, hạng mục công trình hoặc có thể là đơn hàng, bộ phận thi công từng giai đoạn công việc.
Tuy nhiên trên thực tế các đơn vị thường hạch toán chi phí theo công trình, hạng mục công trình” (PGS. Việc xác định đối tượng tập hợp chi phí thực chất là việc xác định giới hạn tập hợp chi phí phát sinh và đối tượng chịu chi phí. Khi xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất, trước hết là phải căn cứ vào mục đích sử dụng, sau đó là căn cứ vào địa điểm phát sinh chi phí. Xác định đối tượng tập hợp chi phí phù hợp với yêu cầu quản lý doanh nghiệp, có ý nghĩa rất quan trọng trong việc tổ chức kế toán tập hợp chi phí sản xuất từ việc tổ chức hạch toán ban đầu đến việc tập hợp số liệu ghi chép trên tài khoản, sổ chi tiết.
Tùy thuộc vào đặc điểm, tình hình cụ thể của doanh nghiệp mà đối tượng tập hợp chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp có thể là: - Từng sản phẩm, chi tiết sản phẩm, từng loại, nhóm sản phẩm, đơn đặt hàng. - Từng phân xưởng, đội, trại, bộ phận sản xuất, từng giai đoạn công nghệ sản xuất. - Toàn bộ quy trình công nghệ sản xuất, toàn doanh nghiệp. - Xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất một cách khoa học hợp lý là cơ sở để tổ chức kế toán chi phí sản xuất ngay từ việc tổ chức hạch toán ban đầu đến tổ chức tổng hợp số liệu, ghi chép trên tài khoản, sổ chi tiết chi phí sản xuất,.
- Các chi phí phát sinh, sau khi đã được tập hợp theo từng đối tượng tập hợp chi phí sản xuất sẽ là cơ sở để tính giá thành đã xác định. Phương pháp tập hợp Phương pháp kế toán tập hợp chi phí sản xuất có nội dung cơ bản như sau: Căn cứ vào các đối tượng tập hợp chi phí sản xuất đã xác định để mở sổ kế toán nhằm ghi chép, phản ánh các chi phí phát sinh trong kỳ theo đúng đối tượng hoặc tính toán và phân bổ phần chi phí cho các đối tượng đó. Tùy vào đặc điểm của chi phí và các đối tượng tập hợp chi phí, người làm kế toán sẽ áp dụng các phương pháp tập hợp chi phí một cách sao cho phù hợp. Thông thường, các doanh nghiệp chủ yếu sử dụng hai phương pháp tập hợp chi phí: trực tiếp và gián tiếp.
Tập hợp chi phí theo phương pháp trực tiếp Phương pháp trực tiếp được dùng để sử dụng để tập hợp các chi phí trực tiếp có liên quan đến các đối tượng tập hợp chi phí đã xác định từ trước. Có thể hiểu đơn giản cách thức thực hiện phương pháp này đó là chi phó phát sinh liên quan đến đối tượng nào thì được xác định trực tiếp cho đối tượng đó. Chi phí phát sinh liên quan đến từng đối tượng tập hợp chi phí đã xác định sẽ được kế toán tập hợp trực tiếp và quy nạp cho đối tượng đó. Để có thể thực hiện được phương pháp này, tổ chức công tác hạch toán của kế toán phải được tiến hành một cách cụ thể, tỉ mỉ từ khâu lập chứng từ ban đầu, tổ chức hệ thống tài khoản kế toán, hệ thông sổ sách… phải theo đúng các đối tượng tập hợp chi phí đã xác định.
Thực hiện được như vậy mới đảm bảo được các khoản chi phí phát sinh được tập hợp theo đúng đối tượng một cách chính xác, đầy đủ và kịp thời. Tập hợp và phân bổ theo phương pháp gián tiếp Trong trường hợp các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp liên quan đến nhiều đối tượng tập hợp chi phí, kế toán không thể sử dụng phương pháp trực tiếp để có thể tập hợp các loại chi phí cho từng đối tượng đã xác định trước, chúng ta sử dụng phương pháp tập hợp chi phí gián tiếp. Hai bước tiến hành phân bổ chi phí như sau: 9 Bước 1: Xác định hệ số phân bổ: Hệ số phân Tổng chi phí sản xuất cần phân bổ cho các đối tượng bổ chi phí sản = xuất Tổng tiêu thức phân bổ của các đối tượng cần phân bổ chi phí Bước 2: Xác định chi phí cần phân bổ cho từng đối tượng tập hợp chi phí cụ thể: Chi phí phân bổ cho Tiêu thức phân bổ của đối Hệ số phân bổ chi = x đối tượng i tượng i phí 1. Tổng quan về giá thành sản phẩm 1.