Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CÁC KHOẢN PHẢI THANH TOÁN VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TẠI DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm và lý thuyết về kế toán các khoản phải thanh toán với người lao động tại doanh nghiệp.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm về tiền lương Tiền lương là số tiền mà chủ doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào khối lượng,tính chất và chất lượng lao động của từng người sau một thời gian làm việc. Tiền lương là những khoản thu nhập chủ yếu dùng để bù đắp những hao phí về thời gian,về sức lực, về trí tuệ và tích lũy cho người lao động trong quá trình làm việc tại doanh nghiệp. Tiền lương hay còn gọi là tiền công gắn liền với thời gian và kết quả lao động mà người lao động đã tham gia thực hiện trong quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tiền lương thực chất là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động.
Là thước đo kết quả lao động, là đòn bấy kinh doanh thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế. Tiền lương phải trả cho người lao động bao gồm: lương chính, lương phụ và các khoản phụ cấp mang tính chất lương theo quy định của Nhà nước và của doanh nghiệp trong đó: + Lương chính: là khoản tiền lương chủ yếu trả cho người lao động được xác định căn cứ vào ngạch bậc chuyên môn kỹ thuật,chức trách,nhiệm vụ,khối lượng công việc được giao của người lao động,và theo thang bặc lương theo quy định của Nhà nước hoặc của doanh nghiệp , hoặc là tiền lương phải trả theo hợp đồng lao động đã ký kết giữa người lao động với doanh nghiệp. + Lương phụ: là khoản tiền lương trả thêm cho người lao động trong thời gian không thực hiện nhiệm vụ chính nhưng vẫn được hưởng lương theo quy định , ví dụ: lương trả cho người lao động trong thời gian được doanh nghiệp của đi học. Lương phụ được xác định trên cơ sở khối lượng, tính chất và chất lượng công việc được giao căn cứ vào mức lương cơ bản của người lao động.
+ Các khoản phụ cấp mang tính chất lương: là các khoản tiền trả thêm cho người lao động do đảm nhiệm thêm các trách nhiệm quản lý hoặc làm việc trong các ngành nghề độc hại hoặc làm ca đêm… GVHD: TS Hà Thị Thúy Vân SV: Võ Thị Tâm Luan van Khóa luận tốt nghiệp 2 Khoa Kế toán – Kiểm toán 1.2 Các khoản phải trích theo lương Trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, ngoài việc tính lương phải trả cho người lao động các doanh nghiệp còn phải trích theo lương một số khoản theo qui định là bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), bảo hiểm y tế (BHYT), kinh phí công đoàn (KPCĐ). + Bảo hiểm xã hội: BHXH là một ngân quỹ được hình thành nhằm thực hiện quá trình phân phối lại cho người lao động trong nền kinh tế quốc dân. Quĩ BHXH được hình thành do việc trích lập theo tỉ lệ qui định trên tổng số tiền lương phải trả cho cán bộ công nhân viên trong kì. Hiện nay theo chế độ hiện hành thông thường các công ty tiến hành trích lập 26% quỹ BHXH trong đó 8% khấu trừ trực tiếp vào tiền lương của nhân viên , còn 18 % doanh nghiệp chịu tính vào chi phí của công ty.
Tại doanh nghiệp, hàng tháng doanh nghiệp trực tiếp chi trả BHXH cho người lao động bị ốm đau, thai sản. trên cơ sở xác định các chừng từ hợp lệ. Cuối tháng, doanh nghiệp phải quyết toán với cơ quan quản lý quỹ BHXH. + Bảo hiểm thất nghiệp: BHTN là ngân quỹ được hình thành nhằm trợ cấp thất nghiệp cho người lao động trong trường hợp bị mất việc làm, hỗ trợ học nghề, hỗ trợ tìm việc làm và hỗ trợ đóng bảo hiểm y tế cho người lao động.Trong quy định hiện hành Quĩ BHTN được hình thành từ ba nguồn chủ yếu: Người lao động đóng bằng 1% tiền lương, tiền công tháng đóng bảo hiểm thất nghiệp; người sử dụng lao động đóng bằng 1% quỹ tiền lương, tiền công đóng bảo hiểm thất nghiệp; Nhà nước hỗ trợ từ ngân sách bằng 1% quỹ tiền lương, tiền cồn đóng bảo hiểm thất nghiệp của những người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp và mỗi năm chuyển một lần.
+ Bảo hiểm y tế: BHYT là ngân quỹ được sử dụng để hỗ trợ chi cho việc khám chữa bệnh của người lao động trong doanh nghiệp. Theo qui định hiện hành số trích lập BHYT là 4,5% tính trên lương cơ bản của người lao động, trong đó doanh nghiệp tính trích vào chi phí sản xuất kinh doanh 3%,còn 1,5% người lao động phải nộp. + Kinh phí công đoàn: KPCĐ là ngân quỹ được sử dụng để chi cho hoạt động của các tổ chức công đoàn trong đó bao gồm cả tổ chức công đoàn của doanh nghiệp. Theo qui định hiện hành các doanh nghiệp phải trích 2% tính trên lương thực tế phải trả người lao động và được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh.
GVHD: TS Hà Thị Thúy Vân SV: Võ Thị Tâm Luan van Khóa luận tốt nghiệp 3 Khoa Kế toán – Kiểm toán 1.3 Các khoản phải thanh toán khác a. Thuế thu nhập cá nhân (TNCN): Thuế TNCN là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của mỗi cá nhân trong xã hội, trong khoảng thời gian nhất định ( thường là 1 năm). Thuế TNCN là một sắc thuế có tầm quan trọng lớn trong việc huy động nguồn thu cho ngân sách và thực hiện công bằng xã hội. Thuế TNCN đánh vào cả cá nhân kinh doanh và cá nhân không kinh doanh.
Thuế này thường được coi là laoij thuế đặc biệt vì có lưu ý đến hoàn cảnh của các cá nhân có thu nhập phải nộp thuế thông qua việc xác định miễn,giảm thuế hoặc miễn trừ đặc biệt. Quỹ tiền thưởng Tiền thưởng là những khoản thu nhập ngoài lương mà doanh nghiệp trả cho người lao động do hoàn thành tốt hoặc có những thành tích xuất sắc trong khi thực hiện các nhiệm vụ được giao,mang lại hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp. Tiền thưởng được chia thành hai loại, tiền thưởng mang tính chất lương và tiền thưởng không mang tính chất lương: tiền thưởng mang tính chất lương là tiền thưởng thướng gắn với số lượng và chất lượng của người lao động như thưởng tiết kiệm chi phí, thưởng nâng cao năng suất lao động,thưởng cải tiến sang kiến kỹ thuật,… các khoản tiền thưởng này được tính vào chi phí sản xuất kinh doanh; tiền thưởng không mang tính chất lương là khoản tiền thưởng không thường xuyên như thưởng hoàn thành kế hoạch năm, các khoản thưởng này lấy từ quỹ khen thưởng của doanh nghiệp. Quỹ phụ cấp - Phụ cấp trách nhiệm: Nhằm bù đắp cho những người vừa trực tiếp sản xuất hoặc làm công việc chuyên môn nghiệp vụ, vừa kiêm nhiệm công tác quản lý không thuộc chức vụ lãnh đạo bổ nhiệm hoặc những người làm việc đòi hỏi trách nhiệm cao chưa được xác định trong mức lương.
Phụ cấp trách nhiệm được tính và trả cùng lương tháng. - Phụ cấp thu hút: Áp dụng đối với người lao động tại những vùng kinh tế mới, cơ sở kinh tế và các đảo xa có điều kiện sinh hoạt đặc biệt khó khăn chưa có cơ sở hạ tầng ảnh hưởng đến đời sống vật chất và tinh thần của người lao động. - Phụ cấp khác: Là số tiền doanh nghiệp trả cho người lao động ngoaig tiền lương, thưởng gồm: Phụ cấp làm ngoài giờ,làm thêm, người lao động gặp khó khăn… GVHD: TS Hà Thị Thúy Vân SV: Võ Thị Tâm Luan van Khóa luận tốt nghiệp 4 Khoa Kế toán – Kiểm toán d. Quỹ phúc lợi Phúc lợi thể hiện sự quan tâm của doanh nghiệp đến đời sống người lao động, có tác dụng kích thích nhân viên trung thành, gắn bó với doanh nghiệp.
Dù ở cương vị cao hay thấp, hoàn thành tốt công việc hay chỉ ở mức độ bình thường, có trình độ lành nghề cao hay thấp, đã là nhân viên trong doanh nghiệp thì đều được hưởng phúc lợi. Phúc lợi của doanh nghiệp gồm có: bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế, hưu trí, nghỉ phép, nghỉ lễ, ăn trưa do doanh nghiệp đài thọ, trợ cấp của doanh nghiệp cho các nhân viên đông con hoặc có hoàn cảnh khó khăn, quà tặng của doanh nghiệp cho nhân viên vào các các dịp sinh nhật, cưới hỏi, mừng thọ cha mẹ nhân viên. Các khoản phải thanh toán khác Các khoản phải thanh toán khác: các khoản phải thanh toán mang tính chất phụ cấp thường xuyên: ăn ca, đi lại, điện thoại, phụ cấp độc hại. hoặc không thường xuyên: phí công tác, phí đào tạo mà doanh nghiệp phải trả cho người lao động.2 Một số vấn đề lý thuyết về kế toán các khoản phải thanh toán với người lao động tại doanh nghiệp 1.1 Quỹ tiền lương Quĩ tiền lương: là toàn bộ số tiền lương mà doanh nghiệp phải trả cho tất cả lao động thuộc doanh nghiệp quản lý.
Nội dung quĩ tiền lương: Quĩ tiền lương của doanh nghiệp gồm: +Tiền lương trả cho người lao động trong thời gian làm việc thực tế (tiền lương thời gian và tiền lương sản phẩm) +Các khoản phụ cấp thường xuyên (các khoản phụ cấp có tính chất lương) : phụ cấp tiền ăn, đi lại, điện thoại, phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp thâm niên, làm thêm giờ, phụ cấp khu vực… +Tiền lương trả cho công nhân trong thời gian ngừng sản xuất, hoạt động vì nguyên nhân khách quan: hội họp, nghỉ phép. +Tiền lương trả cho công nhân làm ra sản phẩm hỏng trong phạm vi chế độ qui định. Quỹ tiền lương hạch toán có thể chia làm 2 loại: tiền lương chính và tiền lương phụ. GVHD: TS Hà Thị Thúy Vân SV: Võ Thị Tâm Luan van Khóa luận tốt nghiệp 5 Khoa Kế toán – Kiểm toán 1.2 Các nhân tố ảnh hưởng đến tiền lương Tiền lương không chỉ thuần túy là vấn đề kinh tế,vấn đề lợi ích mà nó còn là vấn đề xã hội liên quan trực tiếp đến chính sách kinh tế vĩ mô của nhà nước.
Do vậy, tiền lương bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố: - Nhóm yếu tố thuộc về Doanh nghiệp: chính sách của doanh nghiệp, khả năng tài chính, cơ cấu tổ chức,bầu không khí văn hóa của doanh nghiệp… - Nhóm yếu tố thuộc về thị trường lao động: quan hệ cung cầu trên thị trường,mặt bằng chi phí tiền lương, chi phí sinh hoạt,thu nhập quốc dân, tình hình kinh tế- pháp luật. - Nhóm yếu tố thuộc về người lao động: số lượng- chất lượng lao động,thâm niên công tác,kinh nghiệm làm việc và các mối quan hệ khác. - Nhóm yếu tố thuộc về công việc: Lượng hao phí lao động trong quá trình làm việc,cường độ lao động, năng suất lao động.
