Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp thương mại đóng vai trò quan trọng như mạch máu lưu thông hàng hóa qua chu kỳ kinh doanh: mua - dự trữ - bán. Bán hàng là khâu cuối cùng, giữ vai trò quyết định đến sự tồn tại, khả năng thu hồi vốn và tạo ra lợi nhuận của doanh nghiệp. Việc tổ chức công tác kế toán bán hàng và xác định chính xác kết quả kinh doanh giúp cung cấp thông tin kịp thời, minh bạch cho nhà quản trị đưa ra quyết định kinh doanh đúng đắn. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn do cạnh tranh gay gắt hoặc hạch toán sai nghiệp vụ bán hàng, dẫn đến sai lệch kết quả kinh doanh.

Công ty TNHH TM & DV Đại Phát (thành lập năm 2007 tại Ninh Bình) là đơn vị phân phối tổng hợp các ngành hàng thiết bị điện, thiết bị chiếu sáng, đèn trang trí, vật tư ngành nước, gạch ốp lát, sơn cao cấp và đồ gia dụng. Dù sở hữu mạng lưới phân phối rộng lớn, công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại đơn vị vẫn bộc lộ một số tồn tại: việc thu hồi vốn gặp khó khăn làm phát sinh nợ xấu, quá trình xác định kết quả kinh doanh chưa thực sự kịp thời, và việc áp dụng kế toán bán hàng trong thực tiễn chưa triệt để.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận gồm:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại.
  2. Khảo sát, mô tả và phân tích thực trạng tổ chức hạch toán kế toán bán hàng, chi phí và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát.
  3. Đánh giá ưu điểm, hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại đơn vị.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát.
  • Phạm vi không gian: Đề tài giới hạn nghiên cứu trong phạm vi hoạt động bán hàng ở khâu thương mại tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát.
  • Phạm vi thời gian: Số liệu và thực trạng hoạt động giai đoạn năm 2018, 2019, 2020 và 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên hệ thống lý luận kế toán tài chính doanh nghiệp thương mại theo chế độ kế toán hiện hành của Việt Nam:

  • Khung lý thuyết và khái niệm: Nghiên cứu làm rõ khái niệm bán hàng, các phương thức bán hàng (bán buôn qua kho, bán buôn vận chuyển thẳng có/không tham gia thanh toán, bán lẻ thu tiền tập trung/trực tiếp/trả góp, bán hàng đại lý); các phương thức thanh toán (trực tiếp bằng tiền mặt/hàng đổi hàng, thanh toán qua ngân hàng bằng séc/ủy nhiệm chi/tín dụng, thanh toán trả chậm); các chỉ tiêu kết quả bán hàng (doanh thu thuần, giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, lợi nhuận gộp, kết quả bán hàng).
  • Phương pháp tính giá vốn hàng bán: Khóa luận hệ thống hóa các phương pháp định giá xuất kho gồm: phương pháp nhập trước - xuất trước (FIFO), phương pháp thực tế đích danh, và phương pháp bình quân gia quyền (bình quân cả kỳ dự trữ, bình quân cuối kỳ trước, bình quân sau mỗi lần nhập).
  • Phương pháp hạch toán hàng tồn kho: Hệ thống hóa hạch toán giá vốn theo hai phương pháp: Kê khai thường xuyên và Kiểm kê định kỳ.
  • Hệ thống tài khoản sử dụng: TK 511 (Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: 5111, 5112, 5113, 5118), TK 521 (Các khoản giảm trừ doanh thu: 5211, 5212, 5213), TK 632 (Giá vốn hàng bán), TK 641 (Chi phí bán hàng: 6411 đến 6418), TK 642 (Chi phí quản lý doanh nghiệp: 6421 đến 6428), TK 911 (Xác định kết quả kinh doanh).
  • Các hình thức ghi sổ kế toán: Khóa luận trình bày trình tự ghi chép của 5 hình thức: Nhật ký chung, Nhật ký – Sổ cái, Chứng từ ghi sổ, Nhật ký – Chứng từ, và Kế toán trên máy vi tính.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả sử dụng:

  1. Phương pháp quan sát: Quan sát trực tiếp quy trình hoạt động kinh doanh, cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý, tổ chức bộ máy kế toán và các thao tác nghiệp vụ của nhân viên kế toán bán hàng tại công ty.
  2. Phương pháp tính toán, phân tích, tổng hợp số liệu: Thu thập, xử lý và tổng hợp các số liệu kế toán từ chứng từ, bảng phân bổ, sổ chi tiết, sổ tổng hợp nhằm đánh giá thực trạng xác định kết quả kinh doanh tại đơn vị.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu: Dữ liệu thứ cấp và chứng từ thực tế phát sinh tại Phòng Kế toán của Công ty TNHH TM & DV Đại Phát giai đoạn 2018 - 2021.

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: Lý luận chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về chu trình bán hàng và hạch toán kế toán trong doanh nghiệp thương mại với các nội dung trọng tâm:

  1. Tổng quan về bán hàng và kết quả bán hàng: Phân tích bản chất kinh tế và chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa; xác định công thức tính toán:
    • Doanh thu thuần = Doanh thu bán hàng - Các khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, các loại thuế gián thu trực tiếp).
    • Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần - Giá vốn hàng bán.
    • Kết quả bán hàng = Lợi nhuận gộp - Chi phí bán hàng - Chi phí quản lý doanh nghiệp.
Nhóm chỉ tiêu Nội dung hạch toán Tài khoản kế toán
Doanh thu bán hàng Phản ánh doanh thu bán hàng hóa, thành phẩm, dịch vụ TK 511 (5111, 5112, 5113, 5118)
Giảm trừ doanh thu Chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại, giảm giá hàng bán TK 521 (5211, 5212, 5213)
Giá vốn hàng bán Trị giá vốn của hàng hóa, dịch vụ đã tiêu thụ trong kỳ TK 632
Chi phí bán hàng Chi phí nhân viên, bao bì, dụng cụ, khấu hao TSCĐ, dịch vụ mua ngoài TK 641 (6411 đến 6418)
Chi phí quản lý DN Chi phí nhân viên quản lý, vật liệu, đồ dùng VP, khấu hao, thuế/phí, dự phòng TK 642 (6421 đến 6428)
Xác định kết quả Tập hợp doanh thu thuần, giá vốn và chi phí để xác định lãi/lỗ TK 911
  1. Trình tự hạch toán và ghi sổ kế toán: Chương này mô tả chi tiết sơ đồ tài khoản đối ứng cho từng phần hành doanh thu, giảm trừ doanh thu, giá vốn, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và kết chuyển cuối kỳ sang TK 911. Tác giả cũng phân tích ưu - nhược điểm và quy trình luân chuyển chứng từ của 5 hình thức sổ kế toán cơ bản, đặc biệt là hình thức Nhật ký chung và kế toán trên máy vi tính.

CHƯƠNG 2: Thực trạng kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát

Chương 2 đi sâu vào phân tích thực tế công tác kế toán tại đơn vị khảo sát:

  1. Tổng quan về Công ty TNHH TM & DV Đại Phát:

    • Tên quốc tế: DAI PHAT TRADING AND SERVICE COMPANY LIMITED.
    • Trụ sở: Tổ 1, phố Đồng Hồ, Phường Bích Đào, TP. Ninh Bình, Tỉnh Ninh Bình.
    • Mã số thuế: 2700344666; Vốn điều lệ: 25.000.000.000 VNĐ (Hai mươi lăm tỷ đồng).
    • Cơ cấu sáng lập: Ông Phan Văn Liêm (Chủ tịch HĐTV) và ông Phan Tiến Dũng (Tổng Giám đốc kiêm đại diện pháp luật) góp vốn theo tỷ lệ 50 - 50.
    • Quá trình phát triển: Khởi đầu từ cửa hàng thiết bị điện năm 2002, thành lập công ty năm 2007, trở thành nhà phân phối độc quyền thiết bị chiếu sáng Yankon tại miền Bắc (2008 - 2010) và toàn quốc (2012); mở 3 chi nhánh tại Hà Nội, Nghệ An, TP. Hồ Chí Minh; thành lập TTTM Thanh Liêm (2013); đầu tư nhà máy sản xuất thiết bị chiếu sáng quy mô 20.000 m² (công suất dự kiến 20 triệu sản phẩm/năm với thương hiệu Maxwin và Vinalux, sau đổi tên thành CTCP Maxwin Việt Nam năm 2018).
  2. Đặc điểm tổ chức công tác kế toán bán hàng tại công ty:

    • Hệ thống chứng từ sử dụng: Phiếu yêu cầu xuất hàng, Hóa đơn GTGT, Hóa đơn GTGT về khoản chiết khấu thương mại, Phiếu giao hàng, Phiếu xuất kho, Phiếu chi tiền vận chuyển, Hóa đơn xăng dầu, Bảng phân bổ tiền lương và BHXH, Bảng tính khấu hao TSCĐ.
    • Quy trình hạch toán chi tiết và tổng hợp:
      • Hạch toán doanh thu và chiết khấu thương mại qua Sổ chi tiết bán hàng theo mặt hàng, Sổ chi tiết bán hàng theo khách hàng, Sổ tổng hợp chi tiết bán hàng theo mặt hàng và Sổ Nhật ký chung.
      • Hạch toán giá vốn hàng bán qua Phiếu xuất kho, Sổ chi tiết TK 632 và Sổ Cái TK 632.
      • Hạch toán chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp qua Sổ chi tiết TK 641, Sổ chi tiết TK 642, Bảng phân bổ khấu hao và chi phí dịch vụ mua ngoài.
      • Quy trình kết chuyển cuối kỳ: Sử dụng các Phiếu kế toán kết chuyển giảm trừ doanh thu, kết chuyển doanh thu thuần, kết chuyển giá vốn, kết chuyển chi phí bán hàng, kết chuyển chi phí quản lý doanh nghiệp sang TK 911 và lập Báo cáo kết quả bán hàng.
  3. Đánh giá thực trạng: Công ty đã tổ chức bộ máy kế toán phù hợp với quy mô kinh doanh, theo dõi chi tiết theo từng đối tượng khách hàng và mặt hàng. Tuy nhiên, đơn vị vẫn tồn tại nhược điểm: công tác thu hồi công nợ chậm dẫn đến nguy cơ nợ xấu làm sụt giảm lợi nhuận; việc lập báo cáo và xác định kết quả kinh doanh định kỳ chưa thực sự kịp thời; việc ứng dụng các công cụ kế toán bán hàng vào quản trị điều hành chưa triệt để.

CHƯƠNG 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát

Chương 3 đề xuất định hướng và các giải pháp cụ thể nhằm khắc phục những tồn tại đã nêu:

  1. Phương hướng hoàn thiện: Hoàn thiện công tác kế toán phải đảm bảo tuân thủ chuẩn mực kế toán Việt Nam, phù hợp với đặc điểm kinh doanh phân phối đa ngành của công ty, cung cấp thông tin kịp thời cho ban lãnh đạo và nâng cao hiệu quả thu hồi vốn.
  2. Các giải pháp cụ thể:
    • Về công tác quản lý bán hàng: Tăng cường kiểm soát chính sách bán hàng, quy định chặt chẽ hạn mức nợ và thời hạn thanh toán cho từng nhóm đại lý, khách hàng nhằm hạn chế rủi ro nợ khó đòi.
    • Về kế toán quản trị: Xây dựng hệ thống kế toán quản trị bán hàng nhằm phân tích biến động doanh thu, giá vốn và tỷ suất sinh lời theo từng nhóm ngành hàng (thiết bị chiếu sáng, gạch ốp lát, sơn, điện gia dụng) để định hướng kinh doanh.
    • Về chứng từ và luân chuyển chứng từ: Chuẩn hóa quy trình luân chuyển chứng từ giữa bộ phận kho, bộ phận bán hàng và phòng kế toán; đẩy nhanh tiến độ đối chiếu phiếu giao hàng, hóa đơn GTGT để giảm thời gian xử lý dữ liệu.
    • Về hệ thống sổ sách kế toán: Rà soát và hoàn thiện hệ thống sổ chi tiết, sổ tổng hợp trên phần mềm kế toán, tránh trùng lặp thao tác nhập liệu và đảm bảo tính liên kết giữa các tài khoản chi phí, doanh thu.
    • Về báo cáo kế toán liên quan đến bán hàng: Thiết lập quy trình lập Báo cáo kết quả bán hàng định kỳ theo tuần/tháng một cách nhanh chóng, chính xác để phục vụ công tác quản trị.
  3. Điều kiện thực hiện giải pháp: Đòi hỏi sự đồng bộ về nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ nhân viên kế toán, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ thông tin và sự phối hợp chặt chẽ giữa ban giám đốc với các bộ phận chức năng.

Kết quả và đóng góp

  • Kết quả chính: Khóa luận phản ánh toàn diện thực trạng công tác hạch toán kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát — một doanh nghiệp có vốn điều lệ 25 tỷ VNĐ với mạng lưới phân phối rộng khắp. Tác giả đã mô tả chi tiết toàn bộ chu trình xử lý chứng từ (Phiếu xuất kho, Phiếu yêu cầu xuất hàng, Hóa đơn GTGT chiết khấu thương mại, Phiếu giao hàng), hệ thống sổ sách kế toán (Sổ chi tiết bán hàng, Sổ Nhật ký chung, Sổ Cái các TK 632, 641, 642) và quy trình lập Phiếu kế toán kết chuyển sang TK 911 để lập Báo cáo kết quả bán hàng.
  • Giải pháp đề xuất: Đưa ra 5 nhóm giải pháp có tính ứng dụng thực tế: hoàn thiện quản lý bán hàng, xây dựng kế toán quản trị, tối ưu luân chuyển chứng từ, hoàn thiện hệ thống sổ kế toán và cải tiến quy trình lập báo cáo kế toán bán hàng.
  • Đóng góp so với nghiên cứu trước: Tác giả phân tích và chỉ ra khoảng trống nghiên cứu từ hai đề tài trước đó tại Đại học Hoa Lư (đề tài của Vũ Thị Thương năm 2019 tại Công ty TNHH MTV Nam Sơn Ninh Bình và Phạm Thị Bích Ngọc năm 2014 tại DNTN Thư Hiền). Các đề tài trước chưa đưa ra giải pháp cụ thể cho đặc thù của doanh nghiệp phân phối tổng hợp quy mô lớn và chưa làm rõ thực trạng kinh doanh của Công ty Đại Phát. Khóa luận này là công trình đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu về phần hành kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu của đề tài mới chỉ tập trung ở khâu kinh doanh thương mại (phân phối hàng hóa), chưa đi sâu vào phần hành kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành tại khâu sản xuất thiết bị chiếu sáng (nhà máy Maxwin thuộc hệ thống công ty). Dữ liệu khảo sát giới hạn trong giai đoạn 2018 - 2021 tại trụ sở chính của công ty tại Ninh Bình.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sang kế toán quản trị chi phí và giá thành sản phẩm sản xuất; nghiên cứu ứng dụng chuyển đổi số toàn diện trong hệ thống phần mềm kế toán tích hợp quản lý chuỗi cung ứng và quản trị rủi ro tín dụng khách hàng.

Giá trị tham khảo

  • Đối tượng sử dụng: Khóa luận là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính doanh nghiệp và Quản trị kinh doanh khi nghiên cứu về phần hành kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại phân phối.
  • Nội dung đáng tham khảo:
    • Hệ thống hóa đầy đủ lý luận về các phương pháp tính giá vốn, phương thức bán hàng, thanh toán và hạch toán theo chế độ kế toán doanh nghiệp.
    • Mẫu biểu chứng từ thực tế và quy trình luân chuyển chứng từ trong doanh nghiệp thương mại (hóa đơn chiết khấu thương mại, bảng phân bổ khấu hao, bảng phân bổ tiền lương, phiếu kế toán kết chuyển cuối kỳ).
    • Phương pháp ghi sổ kế toán chi tiết và tổng hợp đối với các tài khoản 511, 521, 632, 641, 642 và 911 theo hình thức Nhật ký chung.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty TNHH TM & DV Đại Phát có quy mô vốn điều lệ và cơ cấu sở hữu như thế nào?
Công ty được thành lập ngày 21/08/2007 với vốn điều lệ 25.000.000.000 VNĐ (Hai mươi lăm tỷ đồng), do ông Phan Văn Liêm (Chủ tịch HĐTV) và ông Phan Tiến Dũng (Tổng Giám đốc) thành lập với tỷ lệ góp vốn 50 - 50.

2. Đề tài khóa luận giới hạn phạm vi nghiên cứu trong không gian và thời gian nào?
Khóa luận nghiên cứu thực trạng tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát, giới hạn trong phạm vi bán hàng ở khâu thương mại, với chuỗi dữ liệu khảo sát trong giai đoạn 4 năm từ 2018 đến 2021.

3. Khóa luận chỉ ra những hạn chế chính nào trong công tác kế toán bán hàng tại công ty?
Khóa luận chỉ ra 3 hạn chế chính: việc thu hồi vốn khó khăn dẫn đến nợ xấu làm giảm lợi nhuận; việc lập báo cáo và xác định kết quả kinh doanh chưa kịp thời; công tác kế toán bán hàng chưa được áp dụng triệt để trong quản trị điều hành.

4. Khóa luận kế thừa và chỉ ra điểm khác biệt gì so với các công trình nghiên cứu trước đó tại Trường Đại học Hoa Lư?
Tác giả đã tổng quan hai đề tài của Vũ Thị Thương (2019) và Phạm Thị Bích Ngọc (2014), chỉ ra rằng các nghiên cứu trước chưa đưa ra giải pháp cụ thể giải quyết vấn đề nội tại của các doanh nghiệp phân phối lớn và chưa có công trình nào nghiên cứu phần hành này tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát.

5. Tác giả đề xuất những nhóm giải pháp nào để hoàn thiện công tác kế toán tại công ty?
Tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp: hoàn thiện công tác quản lý bán hàng, xây dựng kế toán quản trị, hoàn thiện chứng từ và luân chuyển chứng từ, hoàn thiện hệ thống sổ sách kế toán, và nâng cao chất lượng lập báo cáo kế toán liên quan đến bán hàng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lã Hữu Đức đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phản ánh thực trạng công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH TM & DV Đại Phát giai đoạn 2018 - 2021. Đề tài đã làm rõ quy trình hạch toán từ chứng từ gốc, ghi sổ chi tiết đến việc kết chuyển xác định kết quả kinh doanh qua tài khoản 911 tại một doanh nghiệp thương mại phân phối quy mô lớn. Dựa trên các hạn chế thực tế về thu hồi nợ và độ trễ báo cáo, tác giả đã đề xuất 5 nhóm giải pháp hoàn thiện có tính thực tiễn cao, đóng góp tài liệu tham khảo cho hoạt động kế toán doanh nghiệp thương mại.