CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1. Những vấn đề chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái niệm về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh - Khái niệm bán hàng: Bán hàng là hoạt động đặc trưng chủ yếu của doanh nghiệp, là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, là quá trình người bán chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá cho người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền đòi tiền ở người mua. - Khái niệm xác định kết quả kinh doanh: Kết quả kinh doanh là kết quả cuối cùng về các hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trong một kỳ kế toán nhất định, hay kết quả kinh doanh là biểu hiện bằng tiền phần chênh lệch giữa tổng doanh thu và tổng chi phí của các hoạt động kinh tế đã được thực hiện.
Kết quả kinh doanh được biểu hiện bằng lỗ hoặc lãi. Vai trò, ý nghĩa của kế toán bán hàng và xác định kết quả của hoạt động kinh doanh Bán hàng là một hoạt động đóng một vai trò không chỉ đối với bản thân mỗi doanh nghiệp mà với cả sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế xã hội. Đối với tất cả các doanh nghiệp nói chung và một doanh nghiệp thương mại nói riêng, kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng có vai trò vô cùng quan trọng, từng bước hạn chế được sự thất thoát hàng hoá, phát hiện được những hàng hoá chậm luân chuyển để có biện pháp xử lý thích hợp nhằm thúc đẩy quá trình tuần hoàn vốn. Các số liệu mà kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng cung cấp cho doanh nghiệp giúp doanh nghiệp nắm bắt được mức độ hoàn chỉnh về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng, từ đó tìm ra những thiếu sót mất cân đối giữa khâu mua, khâu dự trữ, và khâu bán để có biện pháp khắc phục kịp thời cũng như có quyết định đầu tư, cho SVTH: Phạm Thị Thanh Phương Trang 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths Nguyễn Thị Dung vay vẫn hoặc có quan hệ hợp tác với doanh nghiệp khác nhằm thu được lợi nhuận cao nhất.
Từ các số liệu trên báo cáo tài chính mà kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp, nhà nước nắm được tình hình kinh doanh vả tình hình tài chính của doanh nghiệp. Từ đó thực hiện chức năng quản lý kiểm soát vĩ mô nền kinh tế; đồng thời nhà nước có thể kiểm tra việc chấp hành về kinh tế tài chính và thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả của hoạt động kinh doanh Để công tác kế toán đạt hiệu quả, kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh cần phải thực hiện các nhiệm vụ chủ yếu sau đây: - Phải tổ chức theo dõi và phản ánh kịp thời, chi tiết hàng hoá ở tất cả các trạng thái: Hàng tồn kho, hàng gửi đi bán, hàng đang đi đường… đảm bảo tính đầy đủ an toàn cho hàng hoá ở tất cả các chỉ tiêu giá trị và hiện vật. - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động kinh doanh, đồng thời theo dõi và đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng.
- Phản ánh tính chính xác của từng loại hoạt động, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước và tình hình phân phối kết quả hoạt động. - Cung cấp các thông tin kế toán phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng, xác định và phân phối kết quả hoạt động kinh doanh. Các phương thức bán hàng trong doanh nghiệp Trong các doanh nghiệp, để thực hiện việc lưu thông hàng hoá, dịch vụ đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong tiêu dùng xã hội, doanh nghiệp có thể thực hiện việc tiêu thụ hàng hoá theo các phương thức sau: ➢ Phương thức bán buôn: Trong bán buôn hàng hoá, thường bao gồm hai phương thức sau đây: SVTH: Phạm Thị Thanh Phương Trang 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths Nguyễn Thị Dung Bán buôn qua kho: Là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó, hàng bán phải được xuất từ kho bảo quản doanh nghiệp. Bán buôn hàng hóa qua kho có thể thực hiện dưới hai hình thức: - Phương thức giao trực tiếp: Theo hình thức này, bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp thương mại để nhận hàng.
Doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. - Phương pháp chuyển hàng theo hợp đồng: Theo hình thức này, căn cứ hợp đồng kinh tế đã được ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp xuất kho hàng hóa dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc địa điểm nào đó bên mua quy định trong hợp đồng. Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, chỉ khi nào được bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới được coi là đã tiêu thụ.
Chi phí vận chuyển do doanh nghiệp hay bên mua chịu là do thỏa thuận hai bên từ trước. Nếu doanh nghiệp chịu thì chi phí vận chuyển sẽ được ghi vào chi phí bán hàng. Bán hàng hóa không qua kho (Vận chuyển thẳng): Theo phương thức này, doanh nghiệp sau khi mua hàng, nhận hàng mua không đưa về kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: + Bán buôn vận chuyển thẳng trực tiếp (giao hàng tay ba): Theo hình thức này, doanh nghiệp sau khi mua hàng, giao trực tiếp cho đại diện bên mua tại kho người bán.
Sau khi đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác nhận là đã tiêu thụ. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, doanh nghiệp sau khi mua hàng hóa, nhận hàng mua, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc địa điểm nào đó bên mua quy định trong hợp đồng. Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi nào nhận được tiền thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã SVTH: Phạm Thị Thanh Phương Trang 11 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths Nguyễn Thị Dung nhận được hàng chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới được coi là đã tiêu thụ.
➢ Phương thức bán lẻ Là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị tập thể thu mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc bán với số lượng nhỏ giá bán thường ổn định gồm các hình thức sau: - Bán lẻ thu tiền tập trung: Là hình thức bán hàng mà trong đó tách rời nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng cho người mua. - Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Là hình thức nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng. Các phương thức thanh toán Tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố như trị giá lô hàng bán, mức độ tín nhiệm lẫn nhau mà doanh nghiệp thương mại và người mua có thể thỏa thuận lựa chọn sử dụng các phương thức thanh toán khác nhau.
Hiện nay các doanh nghiệp thường áp dụng hai phương thức thanh toán: - Thanh toán ngay: Theo phương thức này, công ty chuyển giao hàng cho khách hàng và thu tiền ngay, hành vi giao và nhận xảy ra đồng thời với hành vi thu tiền nên doanh thu tiêu thụ cũng là doanh thu bán hàng nhập quỹ. - Thanh toán trả chậm: Theo phương thức này công ty chuyển giao hàng hóa cho khách hàng, khách hàng chấp nhận thanh toán nhưng chưa trả tiền ngay, thời điểm thu tiền không trùng với thời điểm giao hàng. Việc thanh toán này phụ thuộc vào sự ưu đãi của công ty đối với mỗi khách hàng. Khách hàng có thể trả chậm bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản cho công ty.
SVTH: Phạm Thị Thanh Phương Trang 12 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths Nguyễn Thị Dung 1. Các hình thức thanh toán - Thanh toán bằng tiền mặt: Là hình thức bán hàng thu tiền ngay nghĩa là khi giao hàng cho người mua thì nộp tiền ngay cho thủ quỹ.Theo phương thức này thì khách hàng có thể hưởng chiết khấu theo hóa đơn. - Thanh toán không dùng tiền mặt: Chuyển khoản qua ngân hàng. Nội dung kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp 1.
Kế toán giá vốn bán hàng Khái niệm: Giá vốn hàng bán là giá trị thực tế xuất kho của sản phẩm, hàng hoá và đã được xác định là tiêu thụ để xác định hoạt động sản xuất kinh doanh trong kỳ. Các phương pháp xác định trị giá vốn hàng hoá xuất bán: Bước 1: Tính trị giá mua thực tế của hàng xuất bán Giá xuất kho hàng hoá có thể được tính theo một trong bốn phương pháp sau: + Phương pháp giá thực tế đích danh: Theo phương pháp này vật tư hàng hóa xuất kho thuộc lô hàng nhập nào thì lấy đơn giá nhập kho của lô hàng đó làm đơn giá xuất kho. + Phương pháp bình quân gia quyền: theo phương pháp này, trị giá thực tế của hàng xuất kho trong kỳ được tính theo công thức sau: Giá trị thực tế Giá trị thực tế hàng hóa tồn + hàng hóa đầu kỳ nhập trong kỳ Số lượng Giá trị thực = × hàng hóa tế hàng xuất nhập trong kho trong Số lượng Số lượng hàng kỳ kỳ hàng hóa + hóa nhập trong tồn đầu kỳ kỳ SVTH: Phạm Thị Thanh Phương Trang 13 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths Nguyễn Thị Dung + Phương pháp nhập trước xuất trước (FIFO): Phương pháp này dựa trên giả thuyết là hàng hóa nhập trước sẽ được xuất bán trước, do đó giá trị hàng hóa xuất kho được tính hết theo giá nhập kho lần trước rồi mới tính tiếp theo giá nhập kho lần sau.