CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DN THƯƠNG MẠI 1.Cơ sở lý luận chung về kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1.Một số khái niệm cơ bản liên quan đến kế toán bán hàng. -Bán hàng: Các Doanh nghiệp đều tồn tại bằng cách bán một thứ gì đó, có thể là dịch vụ, là sản phẩm mà doanh nghiệp tự sản xuất, xây lắp, là hàng hóa mua về để bán,. bán để kiếm lợi nhuận, để duy trì hoạt động kinh doanh. Vậy, bán hàng là gì? Khái niệm bán hàng rất đa dạng, trải qua một thời gian dài ngày càng có nhiều cách định nghĩa bán hàng, theo quan điểm cổ điển hoặc hiện đại, tuy nhiên với đề tài này em xin trình bày khái niệm bán hàng theo hai quan điểm: Khái niệm bán hàng theo giáo trình “Kế toán tài chính doanh nghiệp thương mại”-Trường Đại học Thương mại, năm 2011 thì: “Bán hàng là khâu cuối cùng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua” Khái niệm bán hàng theo giáo trình Phân tích kinh tế DNTM của trường Đại học Thương Mại thì: “Bán hàng là một quá trình trao đổi hàng hóa – tiền tệ trong đó người bán trao hàng cho người mua và người mua trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền cho người bán.
Bán hàng là một khâu quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp. Nó kết thúc một chu kỳ hoạt động kinh doanh và mở ra một chu kỳ sản xuất kinh doanh mới.” Theo chuẩn mực kế toán số 14 “Doanh thu và thu nhập khác”, Bán hàng được định nghĩa là: Bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng hóa mua vào. Quá trình bán hàng ở doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có các đặc điểm sau : + Có sự trao đổi, thỏa thuận giữa người mua và người bán: người bán đồng ý bán , người mua đồng ý mua họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. +Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hóa : người bán mất quyền sở hữu về hàng hóa , người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua.
SVTH: Lâm Thị Nhâm 6 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang -Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ : là toàn bộ số tiền thu được hoặc doanh số thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). Doanh thu : Theo chuẩn mực kế toán số 14: ‘Doanh thu và thu nhập khác ‘ trong hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam : ‘Doanh thu là tổng các giá trị lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán , phát sinh từ các hoạt động sản xuất , kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm phát triển vốn chủ sở hữu. Doanh thu của doanh nghiệp bao gồm doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu hoạt động tài chính và các khoản doanh thu khác. -Giá vốn hàng bán: là giá thực tế xuất bán của hàng hóa.
Giá vốn hàng bán có thể là giá thành công xưởng thực tế của sản phẩm xuất bán hay giá thành thực tế của lao vụ, dịch vụ cung ứng hoặc đối với hàng hóa thì giá vốn hàng bán là giá mua thực tế cộng với chi phí mua phân bổ cho hàng bán ra. Đối với công ty sản xuất, giá vốn hàng bán là giá thanh toán hàng mua và toàn bộ chi phí có liên quan đến việc mua hàng. -Các khoản giảm trừ doanh thu : +Chiết khấu thương mại là số tiền giảm giá, bớt giá cho người mua hàng với khối lượng lớn theo thỏa thuận về chiết khấu thương mại ghi trên hợp đồng mua bán. +Giảm giá hàng bán: Là khoản tiền giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém chất lượng, không đúng quy cách, không đúng thời hạn …so với các điều kiện đã ghi trong hợp đồng.
+Hàng bán bị trả lại : Là số sản phẩm, hàng hóa công ty xác định là tiêu thụ, đã ghi nhận doanh thu nhưng bị khách hàng trả lại do vi phạm các điều kiện đã cam kết trong hợp đồng kinh tế như hàng kém phẩm chất, sai quy cách chủng loại. +Thuế GTGT : Là số thuế GTGT tính trên giá trị hàng hóa bán ra trên hóa đơn. +Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm tiền cho người mua,do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng.Một số vấn đề lý thuyết liên quan đến kế toán bán hàng.Các phương thức bán hàng. - Công tác tiêu thụ thành phẩm trong doanh nghiệp có thể được tiến hành theo phương thức sau: SVTH: Lâm Thị Nhâm 7 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang *Phương thức bán buôn hàng hóa qua kho Bán buôn hàng hóa qua kho là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp.
Có 2 phương thức bán buôn hàng hóa qua kho : -Bán buôn hàng hóa qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: theo hình thức này bên mua cử đại diện đến kho của bên bán để nhận hàng. Doanh nghiệp sản xuất thương mại xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chứng nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. -Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa dùng phương tiện của mình hoặc đi thuê ngoài chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm mà bên mua quy định trong hợp đồng.
Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp sản xuất, chỉ khi nào bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới được coi là tiêu thụ. *Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng Doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng mua không đưa về nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: -Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp : Doanh nghiệp sau khi mua hàng giao trực tiếp cho đại diện của bên mua tại kho người bán. Sau khi giao, nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng.
Bên mua đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. -Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Doanh nghiệp sau khi mua hàng dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi nhận tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa chuyển đi mới được xác định là tiêu thụ.
* Phương thức bán lẻ hàng hóa Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, các đơn vị kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. SVTH: Lâm Thị Nhâm 8 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang Đặc điểm là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện. Bán lẻ có thể thực hiện dưới những hình thức sau : -Hình thức bán lẻ thu tiền tập trung: Là hình thức bán hàng mà trong đó, tách rời nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng cho người mua. Mỗi quầy hàng có một nhân viên làm nhiệm vụ giao hàng cho người mua và mỗi quầy có một nhân viên thu ngân viết hóa đơn và thu tiền của khách.
Cuối ngày hoặc cuối ca nhân viên thu ngân tổng hợp tiền, kiểm kê và xác định doanh thu bán hàng , đối chiếu với số liệu hiện còn để xác định thừa thiếu. -Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này việc thu hồi tiền và giao hàng cho bên mua không tách rời nhau. Nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách hàng.Hết ngày hoặc hết ca bán, nhân viên bán có nhiệm vụ giao tiền cho thủy quỹ và lập báo cáo bán hàng sau khi đã kiểm kê hàng tồn trên quầy. -Hình thức bán hàng trả góp: Là hình thức bán hàng thu tiền nhiều lần.Người mua sẽ trả một phần tiền hàng ở ngay lần đầu tại thời điểm mua.
Số tiền còn lại người mua chấp nhận trả dần ở các kỳ tiếp theo và chịu một tỷ lệ lãi suất nhất định. Về thực chất khi nào người mua thanh toán hết tiền hàng thì công ty mất quyền sở hữu. Tuy nhiên, về mặt hạch toán khi giao hàng cho người mua, hàng hóa bán trả góp được coi là tiêu thụ, bên bán ghi nhận doanh thu. *Phương thức bán hàng thông qua đại lý hay ký gửi hàng hóa Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp giao hàng cho các cơ sở đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng.
Bên nhận làm đại lý, ký gửi sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và hưởng hoa hồng đại lý. Số hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lý, ký gửi vẫn thuộc về doanh nghiệp thương mại cho đến khi doanh nghiệp thương mại được cơ sở đại lý, ký gửi thanh toán tiền hay chấp nhận thanh toán hoặc thông báo về số hàng đã bán được, doanh nghiệp mới mất quyền sở hữu số hàng này.Các phương thức thanh toán Sau khi giao hàng cho bên mua và nhận được chấp nhận thanh toán bên bán có thể nhận tiền hàng tùy vào nhiều phương thức khác nhau tùy vào sự thỏa thuận giữa hai bên mà lựa chọn các phương thức thanh toán cho phù hợp. Có 3 phương thức thanh toán: SVTH: Lâm Thị Nhâm 9 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang -Phương thức thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ chuyển từ người mua sang người bán sau khi quyền sở hữu về hàng hóa bị chuyển giao. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, séc hoặc có thể bằng hàng hóa (nếu bán theo phương thức hàng đổi hàng).