CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI (Theo Thông tư 133/2016/TT-BTC) 1. Các khái niệm cơ bản, phương thức bán hàng và thanh toán 1. Các khái niệm cơ bản a, Bán hàng Theo giáo trình Kế toán tài chính, PGS.TS Lê Văn Luyện, Học viện ngân hàng, 2014: “Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu hàng hoá gắn với phần lợi ích và rủi ro cho khách hàng, đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, đây là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái vốn sản phẩm, hàng hóa sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán.
Vì vậy, đẩy nhanh quá trình bán hàng đồng nghĩa với việc rút ngắn chu kỳ sản xuất kinh doanh, tăng nhanh vòng quay của vốn, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp”. Quá trình bán hàng ở doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính: - Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua; người bán giao hàng, người mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán - Có sự thay đổi quyền sở hữu hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hóa đã mua. - Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình.
b, Xác định kết quả kinh doanh Kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có thể lỗ hoặc lãi. Là kết quả tổng hợp của: kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh; kết quả hoạt động tài chính và SVTH: Đỗ Thị Tuyết 6 2022 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths. Nguyễn Thị Thảo Anh kết quả hoạt động khác. - Kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và trị giá vốn hàng bán (gồm cả sản phẩm, hàng hóa, bất động sản đầu tư và dịch vụ, giá thành sản xuất của sản phẩm xây lắp, chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản đầu tư, như: chi phí khấu hao, chi phí sửa chữa, nâng cấp, chi phí cho thuê hoạt động, chi phí thanh lý, nhượng bán bất động sản đầu tư), chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp.
- Kết quả hoạt động tài chính là số chênh lệch giữa thu nhập của hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính. - Kết quả hoạt động khác là số chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác và các khoản chi phí khác và chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. c, Mối quan hệ giữa kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Mục tiêu của doanh nghiệp là lợi nhuận, để xác định được công ty có lợi nhuận hay không thì phải dựa trên sự chênh lệch giữa doanh thu và chi phí. Đối với doanh nghiệp thương mại, kết quả kinh doanh chịu sự chi phối bởi kết quả bán hàng vì hoạt động ảnh hưởng chính đến lợi nhuận là bán hàng.
Kết quả bán hàng và kết quả kinh doanh có mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Kết quả bán hàng tốt sẽ đem lại kết quả kinh doanh tốt, kết quả kinh doanh tốt sẽ thúc đẩy cho hoạt động bán hàng đi lên và ngược lại. Bán hàng là cơ sở xác định kết quả kinh doanh, là cơ sở quan trọng để doanh nghiệp định hướng sản xuất và quyết định nên tiêu thụ hay dừng tiêu thụ mặt hàng nào, giá trị của từng mặt hàng bán ra như thế nào? 1. Các phương thức bán hàng Phương thức bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu hàng hoá, dịch vụ của doanh nghiệp cho khách hàng, để nhận được tiền hoặc chấp nhận trả tiền từ khách hàng.
Trong nền kinh tế cạnh tranh cùng với tác động mạnh mẽ từ dịch Covid -19, việc linh hoạt trong phương thức bán hàng góp phần lớn vào việc tiêu thụ hàng hóa. Hiện nay, các doanh nghiệp thường sử dụng một số phương thức bán hàng sau: SVTH: Đỗ Thị Tuyết 7 2022 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths. Nguyễn Thị Thảo Anh * Bán buôn: là phương thức bán hàng cho người mua trung gian để họ tiếp tục chuyển bán hoặc bán cho các nhà sản xuất, đại lý,…. Đặc trưng của bán buôn là kết thúc nghiệp vụ bán hàng, hàng hóa vẫn chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng mà vẫn nằm trong lưu thông, do đó giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện.
Hàng hóa thường được bán ra với số lượng lớn và giá bán của hàng hóa tùy thuộc vào khối lượng giao dịch và phương thức thanh toán. Nó có ưu điểm là năng suất lao động cao, chi phí bán hàng ít, có thể tăng doanh số nhanh. Nhưng có nhược điểm là doanh nghiệp không có sự liên hệ trực tiếp với người tiêu dùng. Trong bán buôn thường có hai phương thức: - Bán buôn hàng hóa qua kho: Hàng hóa được xuất từ kho của doanh nghiệp.
Bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp để nhận hàng hoặc doanh nghiệp vận chuyển hàng sang bên mua. Chi phí vận chuyển được 2 bên thỏa thuận. - Bán buôn vận chuyển thẳng: Doanh nghiệp sau khi mua hàng hóa sẽ chuyển thẳng sang cho bên mua chứ không mang về nhập kho. * Phương thức bán lẻ: Khác với bán buôn, bán lẻ là phương thức bán hàng cho khách hàng là người tiêu dùng.
Đặc trưng của bán buôn là kết thúc nghiệp vụ bán hàng, hàng hóa đi vào lĩnh vực tiêu dùng và đi ra khỏi lưu thông, do đó giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa được thực hiện. Số lượng hàng hóa mỗi lần giao dịch ít, giá bán được ổn định và cho doanh thu trên một hàng hóa cao hơn so với bán buôn nhưng chi phí bán hàng cao hơn. * Hình thức bán trả chậm, trả góp: Khách hàng được quyền trả tiền hàng đã mua thành nhiều lần. Với doanh nghiệp, ngoài số tiền thu được theo giá bán của hàng hóa còn thu được thêm một khoản do trả chậm của người mua.
Về bản chất doanh nghiệp chỉ mất hoàn toàn quyền sở hữu khi khách hàng thanh toán hết tiền, nhưng về hạch toán thì khi đã giao hàng cho người mua thì coi như đã tiêu thụ và doanh nghiệp ghi nhận doanh thu theo giá bán trả ngay, phần còn lại được trả hàng kỳ và chịu lãi theo hợp đồng. SVTH: Đỗ Thị Tuyết 8 2022 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths. Nguyễn Thị Thảo Anh * Hình thức gửi đại lý bán hay ký gửi hàng hoá: là hình thức bán hàng mà doanh nghiệp thương mại gửi đại lý, ký gửi để các cơ sở này bán hàng trực tiếp. Số hàng hóa gửi bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp cho đến khi bên đại lý, ký gửi báo đã bán được hàng.
Bên đại lý, ký gửi được hưởng hoa hồng và chênh lệch khi bán được hàng, ghi nhận đấy là doanh thu; còn doanh nghiệp thì ghi nhận đó là chi phí. Các phương thức thanh toán Phương thức thanh toán là cách thức thực hiện nghĩa vụ tài sản của bên mua đối với bên bán tùy vào thỏa thuận mà bên mua và bên bán có những phương thức thanh toán khác nhau. Doanh nghiệp thường áp dụng những phương thức thanh toán sau: - Phương thức thanh toán trực tiếp: Sau khi khách hàng nhận được hàng do bên bán chuyển giao, khách hàng có thể chọn thanh toán ngay bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản qua ngân hàng. - Phương thức thanh toán trả chậm: khách hàng đã nhận hàng nhưng chưa thanh toán ngay cho bên bán.
- Phương thức nhận tiền ứng trước: Bên mua ứng trước tiền hàng cho bên bán, sau khi nhận được đầy đủ hàng mua bên mua thanh toán nốt số tiền còn lại. Vai trò, nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Đối với doanh nghiệp thương mại thì kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh giữ vai trò quan trọng bởi nó tạo ra nguồn thu chính cho doanh nghiệp, là mắt xích quan trọng quyết định vị trí của doanh nghiệp trên thị trường. Kế toán bán hàng có chức năng thu thập, xử lý số liệu và cung cấp thông tin giúp doanh nghiệp quản lý tiêu thụ hàng hóa, xác định kết quả kinh doanh.
Từ đó, doanh nghiệp hạn chế thất thoát, phát hiện được những mặt hàng chậm luân chuyển để có biện pháp xử lý hiệu quả nhằm đẩy nhanh quá trình tuần hoàn vốn. Thông qua các số liệu kế toán và kết quả kinh doanh đã đạt được, doanh nghiệp phân tích và tìm hiểu SVTH: Đỗ Thị Tuyết 9 2022 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths. Nguyễn Thị Thảo Anh trong quá trình mua, bán, dự trữ hàng hóa còn những hạn chế, thiếu sót gì để đưa ra phương án điều chỉnh sao cho đạt được lợi nhuận cao nhất. Từ các số liệu trên báo cáo tài chính do kế toán cung cấp, Nhà nước nắm được tình hình kinh doanh và tài chính của doanh nghiệp để thực hiện chức năng quản lý, kiểm soát vĩ mô, kiểm tra việc chấp hành các chính sách và việc thực hiện nghĩa vụ của doanh nghiệp với nhà nước.
Để từ đó có cơ sở đưa ra chính sách nộp thuế, phí, lệ phí cho doanh nghiệp. Đối với đối tác kinh doanh, họ sẽ có được thông tin của doanh nghiệp về khả năng mua bán, cung cấp hàng hóa. Qua đó, quyết định đầu tư, cho vay hoặc hợp tác kinh doanh với doanh nghiệp. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Để phát huy vai trò của kế toán trong việc quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh, kế toán bán hàng cần: - Ghi chép chính xác, tập hợp đầy đủ, kịp thời khối lượng thành phẩm, hàng hóa, dịch vụ mua vào, bán ra và tiêu thụ nội bộ,….
Phản ánh kịp thời, đầy đủ chính xác doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu. Đồng thời phải tính toán đúng giá trị của hàng xuất bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và các chi phí khác. Từ đó giúp doanh nghiệp xác định kết quả bán hàng được chính xác hơn. - Kiểm tra và giám sát tiến độ thực hiện: kế hoạch bán hàng; kế hoạch lợi nhuận; tình hình công nợ để thanh toán cho đối tác và để đôn đốc khách hàng thanh toán; làm tròn nghĩa vụ đối với nhà nước.