Chương I: Lý luận chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại doanh nghiệp thương mại Chương II: Thực trạng kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nhật Quang Chương III: Một số giải pháp hoàn thiện công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH thương mại và sản xuất Nhật Quang SV: Nguyễn Lê Minh Tú Lớp: K17KTE Khóa luận tốt nghiệp 4 Học viện Ngân Hàng CHƢƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI DOANH NGHIỆP THƢƠNG MẠI 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BÁN HÀNG 1. Khái niệm bán hàng Suy cho cùng, hầu hết các doanh nghiệp đều tồn tại bằng cách bán một thứ gì đó, có thể là dịch vụ, là sản phẩm mà doanh nghiệp tự sản xuất, xây lắp, là hàng hóa mua về để bán,. bán để kiếm lợi nhuận, để duy trì hoạt động kinh doanh.
Vậy, bán hàng là gì? Theo giáo trình “Kế toán tài chính”- Trƣờng Học viện Ngân Hàng: Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa gắn với phần lớn rủi ro cho khách hàng đồng thời đƣợc khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Yêu cầu quản lý đối với công tác bán hàng Trong quá trình bán hàng, tài sản của doanh nghiệp chuyển từ hình thái hàng hóa sang hình thái tiền tệ. Do đó, để quản lý nghiệp vụ bán hàng, các doanh nghiệp thƣơng mại cần phải quản lý cả hai mặt tiền và hàng, cụ thể quản lý nghiệp vụ bán hàng cần phải đảm bảo các chỉ tiêu sau: - Quản lý về doanh thu bán hàng hóa, đây là cơ sở quan trọng để xác định nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với nhà nƣớc, đồng thời là cơ sở để xác định chính xác kết quả kinh doanh của doanh nghiệp thƣơng mại. Trong nền kinh tế thị trƣờng, quản lý doanh thu bao gồm: + Quản lý doanh thu thực tế: Doanh thu thực tế là doanh thu đƣợc tính theo giá bán ghi trên hóa đơn hoặc trên hợp đồng bán hàng.
+ Quản lý các khoản giảm trừ doanh thu: là các khoản phát sinh trong quá trình bán hàng, theo quy định cuối kỳ đƣợc trừ khỏi doanh thu thực tế. Các khoản giảm trừ khỏi doanh thu bao gồm: * Khoản giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho ngƣời mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. * Khoản giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lƣợng hàng bán đã xác định là tiêu thụ nhƣng đã bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. * Chiết khấu thƣơng mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lƣợng lớn.
SV: Nguyễn Lê Minh Tú Lớp: K17KTE Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Ngân Hàng + Doanh thu thuần là doanh thu thực tế về bán hàng của doanh nghiệp trong kỳ kế toán , là cơ sở để xác định kết quả bán hàng. - Quản lý tình hình thu hồi tiền, tình hình công nợ và thanh toán công nợ phải thu ở ngƣời mua. Kế toán phải theo dõi chặt chẽ thời hạn thanh toán tiền hàng để kịp thời thu hồi tiền ngay khi đến hạn để tránh bị chiếm dụng vốn kinh doanh. - Phải quản lý giá vốn của hàng hóa đã tiêu thụ, đây cũng là cơ sở để xác định kết quả bán hàng.
Các phƣơng thức và hình thức bán hàng trong doanh nghiệp thƣơng mại 1. Phạm vi và thời điểm xác định hàng bán a. Phạm vi hàng bán Hàng hóa đƣợc coi là đã hoàn thành việc bán trong doanh nghiệp thƣơng mại, đƣợc ghi nhận doanh thu bán hàng phải đảm bảo các điều kiện nhất định. Theo quy định hiện hành, đƣợc coi là hàng bán phải thỏa mãn các điều kiện sau: - Hàng hóa phải thông qua quá trình mua, bán và thanh toán theo một phƣơng thức thanh toán nhất định.
- Hàng hóa phải đƣợc chuyển quyền sở hữu từ doanh nghiệp thƣơng mại (bên bán) sang bên mua và doanh nghiệp thƣơng mại đã thu đƣợc tiền hay một loại hàng hóa khác hoặc đƣợc ngƣời mua chấp nhận nợ. - Hàng hóa bán ra phải thuộc diện kinh doanh của doanh nghiệp, do doanh nghiệp mua vào hoặc gia công chế biến hay nhận vốn góp, nhận cấp phạt, tặng thƣởng… b. Thời điểm xác định hàng bán Thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng là thời điểm hàng hóa xác định là tiêu thụ. Thời điểm ghi nhận doanh thu bán hàng phải thỏa mãn 5 điều kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm hoặc hàng hóa cho ngƣời mua.
- Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa nhƣ ngƣời sở hữu hàng hóa hoặc quyền kiểm soát hàng hóa. - Doanh thu đƣợc xác định tƣơng đối chắc chắn. - Doanh nghiệp đã thu đƣợc hoặc sẽ thu đƣợc lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng. - Xác định đƣợc các khoản chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
SV: Nguyễn Lê Minh Tú Lớp: K17KTE Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Ngân Hàng 1. Giá cả hàng bán Giá bán hàng hóa của doanh nghiệp thƣơng mại là giá thỏa thuận giữa ngƣời mua và ngƣời bán đƣợc ghi trên hóa đơn hoặc hợp đồng. Tuy nhiên, nguyên tắc xác định giá bán là phải đảm bảo cho doanh nghiệp có đƣợc khoản lợi nhuận định mức. Trên nguyên tắc đó, giá bán hàng hóa đƣợc xác định nhƣ sau: Giá bán hàng hóa = Giá gốc + Thặng số thƣơng mại Thặng số thƣơng mại dùng để bù đắp chi phí và hình thành lợi nhuận, nó đƣợc tính theo tỉ lệ % trên giá thực tế của hàng hóa tiêu thụ.
Nhƣ vậy: Giá bán hàng hóa = Giá gốc (1 + %TSTM) Hiện nay, nhà nƣớc chỉ quy định giá ở một số mặt hàng thiết yếu, quan trọng còn các hàng hóa khác giá cả đƣợc xác định theo quy luật cung cầu trên thị trƣờng. Vì vậy, mỗi doanh nghiệp cần phải tự xác định cho mình mức giá phù hợp dựa vào nhu cầu thị trƣờng, chu kỳ sống của sản phẩm, uy tín và nhãn mác sản phẩm đó trên thị trƣờng.để có thể cạnh tranh đƣợc với các doanh nghiệp khác. Các phương thức bán hàng và hình thức thanh toán a. Các phương thức bán hàng Bán buôn: Là phƣơng thức bán mà kết thúc quá trình bán hàng, hàng hóa vẫn còn trong lƣu thông.
Căn cứ vào địa điểm nhận và giao hàng, bán buôn đƣợc chia thành các hình thức sau: Bán buôn qua kho: Là bán buôn hàng hóa mà hàng bán đƣợc từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Có hai hình thức bán buôn qua kho: - Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này bên mua đề cử đại diện đến kho của doanh nghiệp thƣơng mại đề nhận hàng. Doanh nghiệp thƣơng mại xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa đƣợc xác định là tiêu thụ.
- Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thƣơng mại xuất kho hàng hóa, bằng phƣơng tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng giao cho bên mua ở một điểm thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thƣơng mại. Hàng hóa này đƣợc xác định là tiêu thụ khi nhận đƣợc tiền do bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận đƣợc hàng và chấp nhận thanh toán. SV: Nguyễn Lê Minh Tú Lớp: K17KTE Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện Ngân Hàng Bán buôn vận chuyển thẳng: Theo hình thức này, doanh nghiệp thƣơng mại sau khi mua hàng, nhận mua hàng, không đƣa về nhập kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua.
Phƣơng thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: - Bán hàng vận chuyển thẳng theo hình thức giao trực tiếp (còn gọi là hình thức giao tay ba): Theo hình thức này doanh nghiệp thƣơng mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua và giao trực tiếp cho đại diện của bên mua tại kho ngƣời bán. Sau khi giao, nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa đƣợc xác nhận là tiêu thụ. - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này doanh nghiệp thƣơng mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua,bằng phƣơng tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài chuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa điểm đã thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán trong trƣờng hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thƣơng mại.
Khi nhận đƣợc tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận đƣợc hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa đƣợc xác định là tiêu thụ. Bán lẻ: Là phƣơng thức bán hàng trực tiếp cho ngƣời tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể, mua về để tiêu dùng nội bộ. Đặc điểm của phƣơng thức này là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lƣu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng. Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đƣợc thực hiện.
Bán lẻ thƣờng bán đơn chiếc hoặc với số lƣợng nhỏ phù hợp với nhu cầu của ngƣời tiêu dùng, giá bán thƣờng ổn định. Phƣơng thức bán lẻ thƣờng có ba hình thức sau: - Hình thức bán hàng thu tiền tập trung: Theo hình thức này việc thu tiền của ngƣời mua và giao hàng cho ngƣời mua tách rời nhau. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hóa đơn hoặc tích kê cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy hàng do nhân viên bán hàng giao. - Hình thức bán hàng thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách.
Hết ca, nhân viên bán hàng làm giấy nộp tiền và nộp lại tiền cho thủ quỹ. Đồng thời, kiểm kê hàng hóa tồn tại quầy để xác định số lƣợng hàng đã bán ra trong ca và lập báo cáo bán hàng. - Hình thức bán hàng tự phục vụ: Theo hình thức này, khách hàng tự chọn lấy hàng hóa, sau đó mang đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng. Hình thức này khá phổ biến ở các siêu thị.
Phƣơng thức bán hàng đại lý: Theo hình thức này, doanh nghiệp thƣơng mại giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng.