CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Khái niệm bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Khái niệm về bán hàng Bán hàng: Bán sản phẩm do doanh nghiệp sản xuất ra và bán hàng hóa mua vào.
Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, là quá trình người bán chuyển giao quyền sở hữu hàng hoá cho người mua và doanh nghiệp thu tiền về hoặc được quyền thu tiền. Xét về góc độ kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hóa của DN được chuyển từ hình thái vật chất (hàng hóa) sang hình thái tiền tệ (tiền Việt Nam. Quá trình bán hàng ở các DN nói chung và các DN thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: - Có sự trao đổi thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ chấp nhận trả tiền hoặc trả tiền ngay. - Có sự thay đổi về quyền sở hữu hàng hóa: người bán mất quyền sở hữu, người mua có được quyền sở hữu hàng hóa đã mua.
Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hóa và nhận lại của khách hàng một khoản được gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để Doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của đơn vị mình. Khái niệm xác định kết quả kinh doanh: Theo Đoạn 1 Điều 96 Thông tư 200: Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: Kết quả hoạt động sản xuất, kinh doanh, kết quả hoạt động tài chính và kết quả hoạt động khác: SVTH: Lê Thị Thanh Hằng 5 Khóa luận tốt nghiệp - Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và trị giá vốn hàng bán (gồm cả sản phẩm. bất động sản đầu tư và dịch vụ, giá thành sản xuất của sản phẩm xây lắp, chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản đầu tư, như: chi phí khấu hao, chi phí sữa chữa, nâng cấp, chi phí cho thuê hoạt động, chi phí thanh lí, nhượng bán bất đông sản đầu tư), chi phí bán hàng và quản lí doanh nghiệp.
- Kết quả hoạt động tài chính là số chênh lệch giữa thu nhập của hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính. - Kết quả hoạt động khác là số chênh lệch giữa các khoản thu nhập khác, các khoản chi phí khác và chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Mối quan hệ về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp còn xác định kết quả kinh doanh là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định tiêu thụ hàng hóa nữa hay không. Do đó có thể nói giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có quan hệ mật thiết.
Kết quả bán hàng là mục đích kinh doanh cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích kinh doanh đó. Vai trò của quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có vai trò vô cùng quan trọng không chỉ đối với doanh nghiệp mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Đối với bản thân doanh nghiệp có bán được hàng thì mới có thu nhập để bù đắp những chi phí đã bỏ ra, có điều kiện để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, nâng cao đời sống của người lao động, tạo nguồn tích lũy cho nền kinh tế quốc dân. Việc xác định chính xác kết quả kinh doanh là cơ sở xác định chính xác hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp đối với nhà nước thông qua việc nộp thuế, phí, lệ phí vào ngân sách nhà nước, xác định cơ cấu chi phí hợp lí và sử dụng có hiệu quả số lợi nhuận thu được, giải quyết hài hòa giữa các lợi ích kinh tế, nhà nước, tập thể và các cá nhân người lao động.
SVTH: Lê Thị Thanh Hằng 6 Khóa luận tốt nghiệp 1. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Để đáp ứng được yêu cầu quản lý quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh thì kế toán có những nhiệm vụ chủ yếu như: - Phản ánh tình hình thực hiện các chỉ tiêu kinh tế về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh như mức bán ra, doanh thu bán hàng, mà quan trọng nhất là lãi thuần của hoạt động bán hàng. - Ghi chép, phản ánh đầy đủ, kịp thời, chi tiết sự biến động của hàng hóa ở tất cả trạng thái: hàng trong kho, hàng gia công chế biến, hàng gửi đại lí.… nhằm đảm bảo an toàn cho hàng hóa. - Tính toán chính xác giá vốn, chi phí khối lượng tiêu thụ hàng hóa, thanh toán, chấp nhận thanh toán, hàng trả lại.… - Phản ánh chính xác, kịp thời doanh thu bán hàng để xác định kết quả đảm bảo thu đủ và kịp thời tiền bán hàng tránh sự chiếm dụng vốn.
Các phương thức bán hàng 1. Phương thức bán buôn Bán buôn hàng hóa được hiểu là hình thức bán hàng cho người mua trung gian để họ tiếp tục chuyển bán hoặc bán cho nhà sản xuất. Trong phương thức bán buôn thì có hai phương thức: Bán buôn qua kho: Bán buôn hàng hoá qua kho là phương thức bán buôn hàng hoá mà trong đó, hàng bán phải được xuất từ kho doanh nghiệp. Bán buôn hàng hoá qua kho có thể thực hiện dưới hai hình thức: - Bán buôn hàng hoá qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: là hình thức bán hàng trong đó công ty xuất kho hàng hóa giao trực tiếp cho đại diện bên mua.
- Bán buôn hàng hoá qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hoá, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm nào đó bên mua quy định trong hợp đồng. SVTH: Lê Thị Thanh Hằng 7 Khóa luận tốt nghiệp Bán buôn vận chuyển thẳng Theo phương thức này, công ty thương mại sau khi mua hàng không đưa hàng về nhập kho mà bán thẳng cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: - Bán buôn hàng hoá vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp: theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, giao trực tiếp cho đại diện của bên mua tại kho người bán. - Bán buôn hàng hoá vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thoả thuận.
Hàng hoá chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hoá chuyển đi mới được xác định là tiêu thụ. Phương thức bán lẻ Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc cho các tổ chức kinh tế, các đơn vị kinh tế tập thể.… Phương thức bán lẻ có thể thực hiện dưới các hình thức sau: - Hình thức bán lẻ thu tiền tập trung: là hình thức bán hàng mà trong đó tách rời nghiệp vụ thu tiền của người mua với nghiệp vụ giao hàng cho người mua. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ viết hoá đơn và thu tiền của khách hàng.
Cuối ngày, cuối ca nhân viên thu tiền tổng hợp tiền. kiểm kê và xác định doanh thu bán hàng, đối chiếu số hàng hiện còn để xác định thừa thiếu. - Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp: theo hình thức này, nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng không tách rời. Hết ca, hết ngày bán hàng, nhân viên bán hàng làm giấy nộp tiền và nộp tiền cho thủ quỹ.
Đồng thời, kiểm kê hàng hoá tồn quầy để xác định số lượng hàng đã bán trong ca, trong ngày và lập báo cáo bán hàng. SVTH: Lê Thị Thanh Hằng 8 Khóa luận tốt nghiệp 1. Phương thức hàng đổi hàng Là phương thức tiêu thụ mà trong đó người bán đem vật tư sản phẩm, hàng hóa của mình để đổi lấy vật tư, sản phẩm hàng hóa của người mua. Giá trao đổi là giá bán của hàng hóa, vật tư, sản phẩm đó trên thị trường.
Phương thức bán hàng đại lí. kí gửi Bán hàng đại lí. kí gửi là phương thức mà bên chủ hàng (bên giao đại lí) xuất hàng giao cho bên nhận đại lí, kí gửi (bên đại lí) để bán. Số hàng kí gửi, đại lí vẫn thuộc sỡ hữu của doanh nghiệp cho đến khi chính thức tiêu thụ.
Bên đại lí sẽ được hưởng thù lao đại lí dưới hình thức hoa hồng hoặc chênh lệch giá. Thuế GTGT được tính như sau: - Nếu bên đại lí bán hàng theo đúng giá bên giao đại lí quy định và phần hoa hồng được hưởng tính theo tỷ lệ thỏa thuận trên phần doanh thu chưa có thuế GTGT thì toàn bộ thuế GTGT sẽ do chủ hàng chịu, bên đại lí phải nộp phần thuế GTGT trền phần hoa hồng được hưởng. - Nếu bên đại lí hưởng hoa hồng tính theo tỷ lệ thỏa thuận trên tổng giá thanh toán (gồm cả thuế GTGT) bên đại lí hưởng khoảng chênh lệch giá thì phải chịu thuế GTGT trên phần GTGT này, bên chủ hàng chịu thuế GTGT trong phạm vi của mình. Phương thức bán hàng trả góp Bán hàng trả góp là phương thức bán hàng trả nhiều lần.
Người mua sẽ thanh toán lần đầu ngay tại thời điểm mua. Số tiền còn lại người mua chấp nhận trả dần ở các kì tiếp theo và phải chịu một tỷ lệ lãi suất nhất định. Thường số tiền trả ở các kì tiếp theo bằng nhau, trong đó bao gồm gốc và lãi trả chậm. Về thực chất, khi nào người mua thanh toán hết tiền hàng thì doanh nghiệp mới mất quyền sở hữu.
Song về mặt hạch toán, khi bán hàng trả góp giao cho người mua thì lượng hàng hóa chuyển giao được coi là tiêu thụ. Các phương thức thanh toán Việc bán hàng có thể thực hiện theo nhiều phương thức khác nhau nhưng điều tất yếu là nó phải gắn liền với việc thanh toán.