Hủy phán quyết trọng tài thương mại theo pháp luật Singapore và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Luận văn tốt nghiệp luật học nghiên cứu tốt nghiệp huỷ phán quyết trọng tài thương mại theo pháp luật singapore và bài học kinh nghiệm cho, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Pham Tuan Nam
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyen Buc Anh
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật Kinh tế
• Đề tài: Hủy phán quyết trọng tài thương mại theo pháp luật Singapore và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC KÝ HIỆU HOẶC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ HỦY PHÁN QUYẾT TRỌNG TÀI VÀ PHÁP LUẬT SINGAPORE VỀ HỦY PHÁN QUYẾT TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái niệm hủy phán quyết trong tài thương mại
• 1.2. Hệ quả của việc hủy phán quyết trọng tài thương mại
• 1.3. Pháp luật Singapore về hủy phán quyết trong tài thương mại
• 1.4. Một vài nét về Singapore và bối cảnh hệ thống pháp luật Singapore
• 1.5. Pháp luật trọng tài thương mại Singapore
• 1.6. Một vài nét về chế định hủy phán quyết trọng tài tại Singapore
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT SINGAPORE VỀ HỦY BỎ PHÁN QUYẾT TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI - SO SÁNH VỚI PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 2.1. Thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trong tài
• 2.2. Các căn cứ để hủy phán quyết trọng tài
• 2.3. Thủ tục giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trọng tài
• 3. CHƯƠNG 3: BÀI HỌC KINH NGHIỆM VỀ CHẾ ĐỊNH HỦY PHÁN QUYẾT TRỌNG TÀI CHO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3.1. Thực tiễn giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trọng tài tại Việt Nam
• 3.2. Một số kiến nghị hoàn thiện chế định hủy bỏ phán quyết trọng tài
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái quát về hủy phán quyết trọng tài và pháp luật Singapore

Hủy phán quyết trọng tài là một cơ chế pháp lý quan trọng trong luật thương mại quốc tế, đặc biệt là trong trọng tài thương mại. Tại Singapore, luật Singapore về hủy phán quyết trọng tài được xây dựng dựa trên Luật Mẫu UNCITRAL, đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong giải quyết tranh chấp. Pháp luật Singapore quy định rõ các căn cứ và thủ tục hủy bỏ phán quyết, nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên và duy trì sự ổn định của hệ thống trọng tài. Việc áp dụng luật Singapore trong thực tiễn đã giúp Singapore trở thành một trung tâm trọng tài quốc tế hàng đầu, với tỷ lệ hủy phán quyết thấp và hiệu quả cao.

1.1. Khái niệm hủy phán quyết trọng tài thương mại

Hủy phán quyết trọng tài là hành vi làm mất hiệu lực của quyết định trọng tài, thường được thực hiện bởi tòa án. Theo luật Singapore, việc hủy bỏ phán quyết chỉ được thực hiện khi có các căn cứ cụ thể, như vi phạm thủ tục tố tụng hoặc vượt quá thẩm quyền của trọng tài. Pháp luật Singapore cũng quy định rõ thời hiệu và thủ tục nộp đơn yêu cầu hủy phán quyết, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình giải quyết tranh chấp.

1.2. Hệ quả của việc hủy phán quyết trọng tài

Việc hủy phán quyết trọng tài có thể dẫn đến việc tranh chấp phải được giải quyết lại từ đầu, gây tốn kém thời gian và chi phí cho các bên. Tuy nhiên, luật Singapore đã xây dựng các cơ chế để hạn chế tối đa việc hủy bỏ phán quyết, nhằm đảm bảo tính ổn định và hiệu quả của hệ thống trọng tài. Điều này đã giúp Singapore trở thành một điểm đến tin cậy cho các bên trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.

II. Nội dung pháp luật Singapore về hủy bỏ phán quyết trọng tài

Pháp luật Singapore về hủy bỏ phán quyết trọng tài được quy định chi tiết trong International Arbitration Act 1994 và Arbitration Act 2001. Các văn bản này dựa trên Luật Mẫu UNCITRAL, đảm bảo tính thống nhất và phù hợp với luật thương mại quốc tế. Luật Singapore quy định rõ các căn cứ hủy phán quyết, bao gồm việc vi phạm thủ tục tố tụng, vượt quá thẩm quyền của trọng tài, hoặc phán quyết trái với chính sách công. Việc áp dụng luật Singapore trong thực tiễn đã giúp Singapore trở thành một trung tâm trọng tài quốc tế hàng đầu, với tỷ lệ hủy phán quyết thấp và hiệu quả cao.

2.1. Các căn cứ hủy phán quyết trọng tài

Theo luật Singapore, các căn cứ hủy phán quyết bao gồm: (1) thỏa thuận trọng tài không có hiệu lực pháp lý, (2) bên yêu cầu không được thông báo hợp lệ về việc chỉ định trọng tài viên, (3) phán quyết vượt quá phạm vi thỏa thuận trọng tài, và (4) thành phần hội đồng trọng tài hoặc thủ tục tố tụng không phù hợp với thỏa thuận của các bên. Pháp luật Singapore cũng quy định rõ thời hiệu và thủ tục nộp đơn yêu cầu hủy phán quyết, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình giải quyết tranh chấp.

2.2. Thủ tục giải quyết yêu cầu hủy phán quyết

Luật Singapore quy định rõ thủ tục giải quyết yêu cầu hủy phán quyết, bao gồm việc nộp đơn yêu cầu, cung cấp bằng chứng, và thời hạn xử lý. Tòa án Singapore sẽ xem xét các căn cứ hủy bỏ phán quyết và đưa ra quyết định cuối cùng. Việc áp dụng luật Singapore trong thực tiễn đã giúp Singapore trở thành một trung tâm trọng tài quốc tế hàng đầu, với tỷ lệ hủy phán quyết thấp và hiệu quả cao.

III. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việt Nam có thể học hỏi nhiều từ kinh nghiệm từ Singapore trong việc hoàn thiện pháp luật trọng tài. Luật Singapore về hủy phán quyết trọng tài đã chứng minh hiệu quả trong việc duy trì sự ổn định và tin cậy của hệ thống trọng tài. Việt Nam cần cải cách pháp luật trọng tài theo hướng rõ ràng và minh bạch hơn, đặc biệt là trong việc quy định các căn cứ và thủ tục hủy bỏ phán quyết. Việc áp dụng luật Singapore trong thực tiễn đã giúp Singapore trở thành một trung tâm trọng tài quốc tế hàng đầu, với tỷ lệ hủy phán quyết thấp và hiệu quả cao.

3.1. Thực tiễn giải quyết yêu cầu hủy phán quyết tại Việt Nam

Tại Việt Nam, tỷ lệ hủy phán quyết trọng tài còn khá cao, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của hệ thống trọng tài. Pháp luật Việt Nam cần học hỏi từ luật Singapore trong việc quy định rõ các căn cứ và thủ tục hủy bỏ phán quyết, nhằm đảm bảo tính ổn định và hiệu quả của hệ thống trọng tài.

3.2. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật trọng tài tại Việt Nam

Việt Nam cần cải cách pháp luật trọng tài theo hướng rõ ràng và minh bạch hơn, đặc biệt là trong việc quy định các căn cứ và thủ tục hủy bỏ phán quyết. Việc áp dụng luật Singapore trong thực tiễn đã giúp Singapore trở thành một trung tâm trọng tài quốc tế hàng đầu, với tỷ lệ hủy phán quyết thấp và hiệu quả cao.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, số lượng các hợp đồng kinh doanh thương mại xuyên biên giới ngày càng gia tăng, kéo theo nguy cơ phát sinh rủi ro pháp lý và tranh chấp giữa các thương nhân. Nhằm giải quyết các bất đồng này, bốn phương thức cơ bản được áp dụng phổ biến gồm: thương lượng, hòa giải, tố tụng trọng tài và tố tụng tòa án. Trong đó, trọng tài thương mại được cộng đồng doanh nghiệp ưu tiên lựa chọn nhờ các đặc tính bảo mật, thủ tục linh hoạt, tôn trọng quyền tự định đoạt và tính chung thẩm của phán quyết. Theo báo cáo khảo sát của Trường Luật Queen Mary (Đại học London), hơn 90% doanh nghiệp được khảo sát lựa chọn trọng tài thương mại làm phương thức giải quyết tranh chấp tối ưu. Tại Việt Nam, kết quả khảo sát thuộc Báo cáo Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2017 cũng ghi nhận 91% doanh nghiệp FDI và 83% doanh nghiệp trong nước ưu tiên sử dụng trọng tài thương mại.

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa tòa án và trọng tài mang tính chất hỗ trợ và giám sát tư pháp, thể hiện rõ nhất qua thẩm quyền của tòa án trong việc xem xét, hủy bỏ phán quyết trọng tài. Tại Việt Nam, từ năm 2011 đến tháng 11 năm 2023, tỷ lệ hủy khi có đơn yêu cầu xem xét phán quyết trọng tài trung bình ở mức 23%. Tình trạng hủy phán quyết trọng tài với tỷ lệ cao xuất phát từ những bất cập, thiếu rõ ràng trong các quy định pháp luật cũng như sự thiếu thống nhất trong thực tiễn áp dụng căn cứ hủy của các cấp tòa án. Hậu quả là tranh chấp bị kéo trở lại vạch xuất phát, làm gia tăng chi phí, kéo dài thời gian và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường đầu tư. Ngược lại, Singapore là quốc gia phát triển mạnh về cơ chế trọng tài quốc tế: Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC) đứng đầu châu Á và đứng thứ ba thế giới (theo khảo sát năm 2018 của Queen Mary và White & Case), đồng thời tỷ lệ hủy phán quyết trọng tài tại Tòa án Singapore duy trì ở mức dưới 20%.

Xuất phát từ thực tiễn trên, khóa luận xác định ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Phân tích các căn cứ hủy phán quyết trọng tài tiêu biểu trong sự đối chiếu, so sánh giữa hệ thống pháp luật Singapore và pháp luật Việt Nam, đặt trong mối liên hệ với Luật Mẫu UNCITRAL.
2. Đánh giá, bình luận từ góc độ quy định pháp luật và thực tiễn xét xử của hai quốc gia để làm rõ những điểm bất cập, vướng mắc trong các quy định pháp luật Việt Nam.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp khắc phục bất cập và định hướng hoàn thiện việc xây dựng, áp dụng quy định về hủy phán quyết trọng tài thương mại tại Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chế định hủy phán quyết trọng tài thương mại, tập trung chủ yếu vào thẩm quyền giải quyết, các căn cứ hủy bỏ và thủ tục tố tụng hủy phán quyết trọng tài.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về pháp luật Singapore: Đạo luật Trọng tài Quốc tế 1994 (International Arbitration Act 1994 - IAA) và Đạo luật Trọng tài 2001 (Arbitration Act 2001 - AA) cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung năm 2020; các án lệ tiêu biểu của Tòa án Cấp cao và Tòa án Phúc thẩm Singapore.
  • Về pháp luật Việt Nam: Luật Trọng tài thương mại năm 2010 (LTTTM), Bộ luật Tố tụng Dân sự năm 2015 (BLTTDS), Bộ luật Dân sự năm 2015 (BLDS) và Nghị quyết số 01/2014/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.
  • Văn bản pháp lý quốc tế: Công ước New York năm 1958 về công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài, Luật Mẫu UNCITRAL về Trọng tài Thương mại Quốc tế năm 1985 (sửa đổi, bổ sung năm 2006).
  • Dữ liệu thực tiễn: Số liệu giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trọng tài tại Việt Nam từ năm 2011 đến tháng 11/2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên cơ sở các chuẩn mực pháp lý quốc tế và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của hai quốc gia thuộc hai truyền thống pháp luật khác nhau (Thông luật - Common Law và Dân luật - Civil Law):

• Khung pháp lý quốc tế: Luật Mẫu UNCITRAL năm 1985 (sửa đổi 2006) giữ vai trò là mô hình chuẩn mực để đối chiếu nội dung lập pháp của cả hai quốc gia; Công ước New York năm 1958 đóng vai trò điều chỉnh hệ quả pháp lý của phán quyết bị hủy đối với việc công nhận và thi hành ở nước ngoài.
• Hệ thống pháp luật Singapore: Hai đạo luật trụ cột gồm Đạo luật Trọng tài Quốc tế 1994 (áp dụng cho trọng tài quốc tế hoặc trọng tài có thỏa thuận áp dụng) và Đạo luật Trọng tài 2001 (áp dụng cho trọng tài nội địa); Đạo luật Năng lực Nhận thức năm 2008 (Mental Capacity Act); Đạo luật Pháp luật Dân sự năm 1909 (Civil Law Act); Đạo luật Tòa án Tối cao năm 1969 (Supreme Court of Judicature Act).
• Hệ thống pháp luật Việt Nam: LTTTM năm 2010 (trọng tâm là Điều 7, Điều 18, Điều 68, Điều 71); Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP (Điều 3, Điều 5, Điều 14); BLDS năm 2015 và BLTTDS năm 2015 (Điều 459).

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng:

• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Làm rõ các khái niệm lý luận, bản chất của hành vi hủy phán quyết trọng tài và nội dung các điều khoản luật định.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu từng căn cứ hủy phán quyết, thẩm quyền của tòa án và thủ tục tố tụng giữa ĐLTTQT 1994, ĐLTT 2001 của Singapore với LTTTM 2010, Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP của Việt Nam trên nền tảng Luật Mẫu UNCITRAL.
• Phương pháp thống kê: Thu thập, xử lý số liệu thực tiễn về tỷ lệ hủy phán quyết trọng tài tại Việt Nam (2011 - 11/2023) và khảo sát quốc tế.
• Phương pháp nghiên cứu bản án/án lệ: Phân tích các phán quyết thực tế của Tòa án Singapore nhằm làm rõ cách giải thích và áp dụng các tiêu chí pháp lý định tính (như tính nghiêm trọng của vi phạm, gian lận tố tụng, tổn hại thực tế).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về hủy phán quyết trọng tài và pháp luật Singapore về hủy phán quyết trọng tài thương mại

Chương này tập trung xây dựng cơ sở lý luận về chế định hủy phán quyết trọng tài và tổng quan hệ thống pháp luật trọng tài thương mại Singapore:

• Khái niệm: Hủy bỏ phán quyết trọng tài thương mại được định nghĩa là hành vi của tòa án, trên cơ sở xem xét đơn yêu cầu của một bên tranh chấp và có đủ chứng cứ xác định sự tồn tại của căn cứ hủy bỏ phán quyết theo luật định, tuyên bố phán quyết không có giá trị pháp lý một phần hoặc toàn bộ.
• Hệ quả pháp lý:
  • Hệ quả trực tiếp: Phán quyết mất hiệu lực thi hành hoàn toàn hoặc một phần tại quốc gia nơi tuyên phán quyết; tạo cơ sở để tòa án nước khác từ chối công nhận và cho thi hành theo Điều V(1)(e) Công ước New York 1958 và Điểm g Khoản 1 Điều 459 BLTTDS 2015 của Việt Nam.
  • Hệ quả gián tiếp: Gây lãng phí thời gian, tài chính và tác động tiêu cực đến bên thắng kiện; đồng thời đóng vai trò là van kiểm soát tư pháp, bảo vệ trật tự công và sửa chữa các sai sót nghiêm trọng của Hội đồng trọng tài.
• Tổng quan pháp luật Singapore: Hệ thống pháp luật chịu ảnh hưởng của Thông luật Anh với 5 nguồn luật được thừa nhận. Pháp luật trọng tài phân chia thành hai cơ chế độc lập: trọng tài quốc tế (điều chỉnh bởi ĐLTTQT 1994, viện dẫn trực tiếp Luật Mẫu UNCITRAL) và trọng tài nội địa (điều chỉnh bởi ĐLTT 2001, nội luật hóa Luật Mẫu). Singapore mở rộng thêm 02 căn cứ hủy phán quyết so với Điều 34(2) Luật Mẫu UNCITRAL: (i) việc tạo ra phán quyết bị gây ra hoặc ảnh hưởng bởi gian lận/hối lộ, và (ii) việc tạo ra phán quyết vi phạm các nguyên tắc công lý tự nhiên làm tổn hại quyền lợi của một bên.

Chương 2: Nội dung của pháp luật Singapore về hủy bỏ phán quyết trọng tài thương mại — So sánh với pháp luật Việt Nam

Chương 2 phân tích chuyên sâu các khía cạnh pháp lý cụ thể và đối chiếu trực tiếp giữa hai hệ thống pháp luật:

• Thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy:
  • Singapore: Thẩm quyền sơ thẩm thuộc về Bộ phận Chung (General Division) của Tòa án Cấp cao (High Court). Quyết định của Bộ phận Chung có thể bị khiếu nại lên Tòa án Phúc thẩm (Court of Appeal) theo Mục 53 Đạo luật Tòa án Tối cao 1969. Do đó, thủ tục tại Singapore có 2 cấp xét xử.
  • Việt Nam: Thẩm quyền thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh do các bên thỏa thuận hoặc TAND cấp tỉnh nơi Hội đồng trọng tài tuyên phán quyết (Điều 7 LTTTM). Quyết định của TAND cấp tỉnh là quyết định cuối cùng và có hiệu lực ngay, không trải qua cấp phúc thẩm. Đối với phán quyết của trọng tài nước ngoài, Tòa án Việt Nam không có thẩm quyền hủy mà chỉ xem xét công nhận và cho thi hành.
• So sánh các căn cứ hủy bỏ phán quyết tiêu biểu:

Căn cứ hủy phán quyết	Pháp luật Singapore (IAA 1994 / AA 2001)	Pháp luật Việt Nam (LTTTM 2010 / NQ 01/2014)
Năng lực ký kết và hiệu lực thỏa thuận	- Tuổi giao kết thỏa thuận trọng tài là từ đủ 21 tuổi trở lên (Mục 35(4)(d)(ii) Civil Law Act). - Người thiếu năng lực nhận thức có thể giao kết thông qua quyết định của Tòa án (Mental Capacity Act 2008). - Xác định luật áp dụng qua 3 bước (Án lệ BCY v BCZ [2016]).	- Độ tuổi từ đủ 18 tuổi trở lên (BLDS 2015). - Người mất/hạn chế năng lực hành vi dân sự không được tự xác lập thỏa thuận (Điều 18 LTTTM, Điều 3 NQ 01/2014). - Không có hướng dẫn chi tiết về 3 bước xác định luật điều chỉnh thỏa thuận.
Vượt quá thẩm quyền thỏa thuận	- Tòa án đánh giá toàn diện từ 5 nguồn tố tụng (Án lệ [2023] SGCA 31). - Chỉ hủy phần vượt quá nếu có thể tách rời. - Bắt buộc phải có yếu tố gây thiệt hại/tổn hại thực tế cho quyền lợi của bên yêu cầu.	- Hủy phần vượt quá nếu tách rời được (Điểm c Khoản 2 Điều 68 LTTTM). - Không bắt buộc phải có điều kiện gây tổn hại quyền lợi. - Mở rộng cả trường hợp vụ việc không thuộc thẩm quyền theo luật (dẫn đến chồng chéo với căn cứ thỏa thuận vô hiệu).
Sai phạm về thành phần HĐTT / Thủ tục tố tụng	- Đòi hỏi tính nghiêm trọng của vi phạm (materiality/seriousness) và tổn hại thực tế (prejudice). Các vi phạm kỹ thuật, máy móc nhỏ không làm hủy phán quyết (Án lệ Triulzi Cesare SRL [2014]).	- Quy định cụ thể 3 điều kiện tại Điều 14 NQ 01/2014: có thỏa thuận, HĐTT vi phạm, vi phạm nghiêm trọng không thể khắc phục theo Khoản 7 Điều 71 LTTTM.
Gian lận hoặc hối lộ	- Quy định thành căn cứ độc lập (Mục 24(a) IAA, Mục 48(1)(a)(v) AA). - Án lệ giải thích là "gian lận thủ tục": khai man, che giấu thông tin/chứng cứ có tính chất quyết định (Án lệ Bloomberry Resorts [2021], BVU v BVX [2019]).	- Quy định tại Điểm d Khoản 2 Điều 68 LTTTM: chứng cứ giả mạo, trọng tài viên nhận tiền/lợi ích vật chất làm ảnh hưởng tính khách quan của phán quyết.
Vi phạm nguyên tắc công lý tự nhiên	- Quy định thành căn cứ riêng (Mục 24(b) IAA). - Gồm 2 nguyên tắc: Audi alteram partem (quyền được lắng nghe/bảo vệ) và Nemo debet esse judex in propria sua causa (vô tư, không có xung đột lợi ích). - Phải chứng minh vi phạm có khả năng hợp lý làm thay đổi phán quyết gây bất lợi thực tế (Án lệ John Holland [2001]).	- Không quy định thành căn cứ độc lập có tên gọi tương ứng; các nội dung liên quan nằm rải rác ở căn cứ về thông báo không hợp lệ hoặc nguyên tắc cơ bản của pháp luật.
Khả năng giải quyết bằng trọng tài	- Các tranh chấp thương mại đều có thể giải quyết trừ khi trái chính sách công (án lệ loại trừ quyền công dân, bằng sáng chế, giải thể công ty). - Xác định luật điều chỉnh khả năng giải quyết theo luật điều chỉnh thỏa thuận trọng tài và luật của nơi tiến hành trọng tài (Án lệ Anupam Mittal [2023]).	- Quy định tại Điều 2 LTTTM (tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại hoặc có ít nhất một bên có hoạt động thương mại).

Chương 3: Bài học kinh nghiệm về chế định hủy phán quyết trọng tài cho pháp luật Việt Nam

Chương này đánh giá thực trạng xét xử yêu cầu hủy phán quyết tại Việt Nam và đưa ra định hướng hoàn thiện:

• Thực tiễn tại Việt Nam: Tòa án tại một số địa phương còn xu hướng can thiệp sâu vào nội dung tranh chấp (xét xử lại nội dung vụ án thay vì chỉ xem xét tính hợp thức của thủ tục); các căn cứ hủy phán quyết tại Điều 68 LTTTM còn bị áp dụng tùy tiện; cơ chế xét xử một cấp khiến các sai sót của TAND cấp tỉnh không thể được rà soát lại thông qua thủ tục kháng cáo, kháng nghị theo trình tự phúc thẩm thông thường.
• Kiến nghị hoàn thiện:
  • Bổ sung quy định kiểm tra tính nghiêm trọng và hậu quả thiệt hại thực tế đối với các vi phạm thủ tục trước khi quyết định hủy phán quyết.
  • Phân định rõ ràng giữa căn cứ thỏa thuận trọng tài vô hiệu và căn cứ tranh chấp không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài nhằm khắc phục tính chồng chéo.
  • Nghiên cứu thiết lập cơ chế xem xét lại/phúc thẩm đối với quyết định hủy hoặc không hủy phán quyết trọng tài của Tòa án nhân dân cấp tỉnh tương tự mô hình Tòa án Phúc thẩm của Singapore.
  • Hướng dẫn áp dụng chặt chẽ các căn cứ hủy để hạn chế việc tòa án can thiệp vào nội dung phán quyết, giữ vững tính chung thẩm của trọng tài.

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận: Khóa luận đã làm rõ bản chất pháp lý, định nghĩa khoa học và hai nhóm hệ quả (trực tiếp, gián tiếp) của việc hủy phán quyết trọng tài thương mại.
• Phân tích đối chiếu chi tiết giữa hai hệ thống pháp luật: Tác giả đã chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt bản chất giữa pháp luật Singapore (theo truyền thống Thông luật) và pháp luật Việt Nam (theo truyền thống Dân luật) trong việc nội luật hóa Luật Mẫu UNCITRAL.
• Làm rõ tiêu chí áp dụng án lệ tại Singapore: Khóa luận đã trích dẫn và phân tích hệ thống án lệ thực tế của Tòa án Singapore (Triulzi Cesare SRL, Bloomberry Resorts, BVU v BVX, John Holland, Anupam Mittal), chứng minh xu hướng xét xử của Singapore là chỉ hủy phán quyết khi vi phạm mang tính nghiêm trọng và gây ra tổn hại thực tế (prejudice).
• Chỉ ra các điểm chồng chéo và bất cập của pháp luật Việt Nam: Khóa luận đã phân tích sự thiếu sót của cơ chế tố tụng một cấp, sự chồng chéo giữa Điểm a và Điểm c Khoản 2 Điều 68 LTTTM 2010, đồng thời đề xuất các định hướng lập pháp cụ thể dựa trên kinh nghiệm của Singapore.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung so sánh giữa hai hệ thống pháp luật cụ thể là Singapore và Việt Nam trong khuôn khổ điều chỉnh của các văn bản luật thành văn và một số bản án thực tiễn đã công bố. Đề tài chưa mở rộng khảo sát các mô hình trọng tài thuộc các quốc gia Châu Âu hoặc các hệ thống tố tụng hỗn hợp khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu cơ chế công nhận và thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài đã bị hủy tại nơi tuyên phán quyết; nghiên cứu sâu hơn về việc nội luật hóa tiêu chuẩn "chính sách công" và "nguyên tắc công lý tự nhiên" trong tố tụng tư pháp quốc tế tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Quốc tế; giảng viên giảng dạy môn Luật Thương mại quốc tế và Kỹ năng giải quyết tranh chấp.
• Giá trị thực tiễn: Tài liệu cung cấp nguồn dẫn chứng và lập luận tham khảo giá trị cho các luật sư tranh tụng, trọng tài viên tại các trung tâm trọng tài (như VIAC) và thẩm phán chuyên trách giải quyết các việc dân sự/kinh doanh thương mại liên quan đến hoạt động trọng tài.
• Nội dung nổi bật: Chương 2 của khóa luận là phần đáng tham khảo nhất nhờ việc tổng hợp, dịch thuật và phân tích các án lệ của Tòa án Singapore về từng căn cứ hủy phán quyết cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ hủy phán quyết trọng tài tại Tòa án Việt Nam trong giai đoạn 2011 - 11/2023 là bao nhiêu và khác biệt như thế nào so với Singapore?

Theo số liệu thống kê tại Phụ lục 01 của khóa luận, tỷ lệ hủy khi có yêu cầu xem xét phán quyết trọng tài tại Tòa án Việt Nam trung bình từ năm 2011 đến tháng 11 năm 2023 là 23%. Trong khi đó, tại Tòa án Singapore, tỷ lệ hủy phán quyết trọng tài luôn duy trì ở mức thấp, dưới 20%.

2. Tòa án nào tại Singapore có thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trọng tài thương mại và có mấy cấp xét xử?

Tại Singapore, thẩm quyền giải quyết đơn yêu cầu hủy phán quyết trọng tài thuộc về Bộ phận Chung (General Division) của Tòa án Cấp cao (High Court). Quyết định này có thể bị khiếu nại lên Tòa án Phúc thẩm (Court of Appeal) theo quy định tại Mục 53(2)(a) Đạo luật Tòa án Tối cao 1969. Như vậy, thủ tục tại Singapore có 2 cấp xét xử.

3. Pháp luật Singapore đã bổ sung thêm 02 căn cứ hủy phán quyết trọng tài nào nằm ngoài phạm vi Luật Mẫu UNCITRAL?

Theo Mục 24 ĐLTTQT 1994 và Mục 48 ĐLTT 2001, Singapore mở rộng thêm 02 căn cứ hủy phán quyết:

1. Việc tạo ra phán quyết bị gây ra hoặc bị ảnh hưởng bởi sự gian lận hoặc hối lộ (fraud or corruption).
2. Việc tạo ra phán quyết có liên quan đến sự vi phạm các nguyên tắc công lý tự nhiên (rules of natural justice) khiến cho quyền lợi của bất kỳ bên nào bị tổn hại.

4. Tòa án Singapore áp dụng nguyên tắc nào khi xem xét hủy phán quyết do vi phạm thủ tục tố tụng hoặc thành phần Hội đồng trọng tài?

Theo án lệ Triulzi Cesare SRL v Xinyi Group (Glass) Co Ltd [2014] SGHC 220, Tòa án Singapore không hủy phán quyết đối với các vi phạm thủ tục mang tính kỹ thuật, máy móc hoặc không đáng kể. Tòa án tập trung xem xét tính nghiêm trọng của vi phạm (materiality/seriousness) và bắt buộc phải có chứng cứ chứng minh vi phạm đó đã gây tổn hại hoặc có khả năng hợp lý gây tổn hại thực tế (prejudice) đến quyền lợi của bên yêu cầu.

5. Tòa án Việt Nam có thẩm quyền hủy phán quyết của trọng tài nước ngoài không?

Không. Theo quy định tại Điểm b Khoản 5 Điều 5 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP và Điều 459 BLTTDS 2015, Tòa án Việt Nam không có thẩm quyền giải quyết yêu cầu hủy phán quyết của trọng tài nước ngoài. Tòa án Việt Nam chỉ có thẩm quyền xem xét công nhận và cho thi hành hoặc không công nhận phán quyết của trọng tài nước ngoài tại Việt Nam.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Tuấn Nam đã phân tích một cách có hệ thống các quy định pháp luật và thực tiễn xét xử về chế định hủy phán quyết trọng tài thương mại tại Singapore và Việt Nam. Thông qua việc đối chiếu với Luật Mẫu UNCITRAL và hệ thống án lệ thực tế của Singapore, công trình đã làm nổi bật nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của các bên và yêu cầu chứng minh tổn hại thực tế khi xem xét hủy phán quyết. Các kiến nghị được đưa ra trong khóa luận mang giá trị khoa học thực tiễn, đóng góp định hướng quan trọng cho việc sửa đổi, hoàn thiện Luật Trọng tài thương mại năm 2010 nhằm xây dựng môi trường giải quyết tranh chấp minh bạch, ổn định tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, khóa luận tiệp cận các van dé lý luận về ché đính hủy bỏ phán quyết trong tai ở nhiéu phương diện khác nhau, từ đó xây dựng định nghĩa “hủy bỏ phan quyết trọng tải thương mại”. Chương nay cũng đề cập va cung cập thông tin cơ bản của Singapore và pháp luật trọng tài thương mai tại quốc gia này Từ đó xác định rang các quy ché hủy bỏ phán quyết trong tài tại đây được quy dinh ở Đạo luật Trong tài Quốc tê 1994 và Đạo luật Trọng tai 2001. Cả hai đạo luật này đều đựa trên nên tang Luật Mẫu UNCITRAL, thậm chí ĐLTTQT còn dẫn chiêu trực tiếp nhiéu quy định của Luật Mẫu, cho thây sự tương thích và phù hợp của pháp luật quốc gia này với pháp luật quốc tê. Ngoài ra, có thể thay nội dung chủ yêu của ché định tập trung vào thêm quyên giải quyết yêu cầu hủy bỏ phán quyết, các căn cử hủy phán quyết, thời hiệu yêu cầu và các trường hop khắc phục sai sót của trong tai.

Các nội dung nay có sự tương thích nhật định với pháp luật trọng tài Viét Nam, việc nghién cứu và so sánh các quy định nay giữa hai hệ thong pháp luật là cân thiết cho sự phát trién của nên tư pháp nước ta. 16 CHƯƠNG 2 NOI DUNG CUA PHÁP LUAT SINGAPORE VE HUY BO PHÁN QUYET TRONG TAI THƯƠNG MAI - SO SÁNH VỚI PHÁP LUAT VIET NAM 2. Tham quyen giai quyết yeu cau hiy phan quyết trọng tài Trọng tài thương mai là hình thức giải quyết tranh chấp mang yêu tổ tư nhân, tuy nhién, vai trò của nha nước trong việc đảm bảo tính khách quan và công bằng của phán quyết vấn được thể hiện thông qua cơ chế hủy bỏ phán quyết trong tải của tòa án. Tại Singapore, hệ thông tòa án được câu thành từ ba thành tổ khác nhau, lân lượt 1a Tòa án Tối cao (Sipreme Court), các Tòa án Quốc gia (State Cotzts), và các Tòa án Công lý Gia định (Family Justice Courts).

Tòa án Tôi cao và các Tòa án Quốc gia sẽ xét xử các vụ việc dân sự và án hình sự, các Tòa án Công lý Gia đính sẽ xét xử các vụ việc về gia đính và một số án bình sự được lựa chon liên quan đếnngười phạm tôi là vị thành miên 2Š Ở mỗi tòa án sẽ bao gồm nhiêu tòa én chuyên biệt để xử lý vụ việc cụ thể khác nhau, trong đó, thâm quyên giải quyết yêu cầu hủy bỏ phán quyết trọng tải thuộc về Tòa én Cap cao (High courf) trực thuộc Tòa án Tôi cao? Tòa ánCập cao Singapore có cả thâm.quyén xét xử sơ thâm va phúc thấm các vụ việc liên quan tới hinh sự và dân sự. Đổi với dân sự, bên cạnh thẩm quyền xét xử các vụ việc ở lĩnh vực khác, tòa án cấp cao còn có thêm quyên xét xử các phán quyết của các cơ quan tải phán ngoài tòa án néu được pháp luật quy định 29 Ở chế dinh hủy bé phán quyết trong tai thương mai, Mục 24 ĐLTTQT ghi nhận thâm quyên giải quyết đơn yêu cầu liên quan đền chế định này thuộc về Bộ phận Chung (General Division) của Tòa án Cập cao 3! Quy dinh tương tự được tìm thay ở ĐLTT tại hai quy phạm khác nhau. Mục 48 đạo luật nay cho rằng một phán quyết trong tai có thé bị hủy bỏ bởi “Tòa án”, trong khi đó, ở Mục 2(1) của đao luật xác đính thuật ngữ “Tòa án” được sử dung ở văn bản `9 Theo hits /Avtrtrjudiciary gov sehtho-we-are/about-smgapore-couts,truy cập ngày 15/12/2023. + Tòa ám Tôi cao tại Smgepore bao gồm: Toa an Piútc tham (Corat of Appeal) và Tòa in Cap cao (High cout).

Trong do, Toa ám. Cip cao bao.gem Bộ phânChung (General Division), Bộ phin Phúcthấm (Appellate Division), ‘va Tòa án Thương maiQuốc tỉ Singapore (Ấtgrgcre International Commercial Court). '° Trường Daihoc Luật Hi Noi,tldd so 18,tr. *! Mục 24 DLTTQT quy dh: “The General Division of the High Corat may, in addition to the grovonds set out in Article 34 (2) of the Model Lae, set aside the avard ef arbitral mibinal”.

17 nay có nghĩa là Bo phận Chung của Toa anCap cao.3? Tom lại, mặc đù hai đạo luật có cách diễn giải khác nhau, kết quả chung cuối cùng là thâm quyền giải quyết yêu câu hủy bỏ phần quyết trong tai thuộc về Bộ phận Chung của Tòa án Cấp cao Bên canh đó, quyết định hủy hoặc không hủy phán quyét trong tai của Bộ phận Chung còn có thé bị xem xét lại bởi Tòa án Phúc tham (Court of Appeal). Theo do, Mục 53(2)(&) của Dao luật Tòa án tôi cao năm 1969, được sửa doi năm 2020 (Sigreme Court of Judicanae Act) của Singapore quy định, thâm quyền tài phán dân sự của Tòa án Phúc thêm bao gém việc giải quyết bat ky khiêu nai nào chống lai quyết dinh được đưa ra bối Bộ phân Chung, về bat ky nguyên nhân hoặc van dé dân sự nào trong quá trình tòa thực hién thêm quyền ban dau hoặc thâm quyên xét xử dân sự phúc thâm 33 Nói cách khác, trường hop có khiêu nai về quyết định của Bé phận Chung liên quan đền hủy hoặc không hủy phán quyết trong tài, Toa án Phúc thâm sẽ xem xét lai quyết định đó. Như vậy, thủ tục giải quyết yêu câu hủy phán quyết tại Singapore có thể trải qua hai cấp xét xử. cap đầu tiên tại Tòa an Câp cao va cap thứ hai tai Tòa án Phúc thấm, cũng là câp cuối cùng và không thể khiếu nại ở cập cao hơn được nữa Tại Việt Nam, theo khoản 1 Điều 7 LTTTM, thâm quyên giải quyết yêu cầu hủy phán quyết trong tai thuộc về tòa án cụ thé do các bên thỏa thuận lựa chon Dé giải thích rõ hơn quy định này, khoản1 Điều5 Nghị quyết 01/2014 đã xác định các bên co quyền thöa thuận lựa chọn một trong các Tòa án nhân dân tỉnh,thành phô trực thuộc trung ương của Việt Nam dé gaiquyết vu việc liên quan đến hoạt động trong tài tại Việt Nam.

Việc thỏa thuên lựa chọn tòa án có thâm quyền phải được lập thành văn bản, trong đó nêu rõ loại việc yêu cầu Tòa án giải quyết, tên Tòa án mà các bên lựa chon Như vậy, đôi với phán quyét của trọng tai trong nước, thêm quyên giải quyết yêu cầu lủy phán quyết trong tài được xác định theo thỏa thuận của các bên, là Tòa án nhân dân cập tỉnh, thành phô trực thuộc trung ương. ? Mục 48 DLTT quy định: “An œcard may be set aside by the Cowt.~ Mục 2(1) ĐLTT quy dh: “In ais Act, uniless the context otherwise requires. “Court” means the General Division of the High Cott”. `' Muc S3 Dao hit Téa án tôi cao nim 1969 ,được sữa đổi năm 2020 quy dh: “The civiljurisdiction of the Cort of Appeal consists of the following matters.

ay appeal agamst any decision made dy the General Division nay €Tv1 cause or matter in the exercise of its original or appellate civil jraisdictionTM. 18 Trong trường hợp các bên không có thỏa thuận lua chọn, hoặc thöa thuận giữa các bên không đúng với quy định tại khoản3 Điều7 LTTTM,* thì tòa án có thẩm quyền giải quyét sẽ là Tòa án nhân dân cấp tinh nơi hội đồng trọng tài đã tuyên phán quyết 35 Dễ thây, khác với phạm luật trọng tai thương mai Singapore khi chỉ trao thêm quyền gai quyết yêu câu hủy phén quyết trong tài cho Tòa án Cấp cao, phép luật trong tai thương mai Việt Nam xác định pham vi thấm quyền này hẹp hơn về mat cap bậc của tòa án. Tuy nhiên, một đêm lưu ý, khái niệm “noi tuyên phán quyết” theo pháp luật Viét Nam lại không được đính ngliia rõ ràng mà chỉ được nhac đến rải rác trong một số điều luật Theo hướng dan tại điểm b khoản4 Điều 5 Nghị quyết 01/2014, nơi tuyên phán quyét trong tai sẽ được xác định theo phan quyết của hôi đông trong tai. Trường hợp phán quyết của hội dong trọng tài không xác định hoặc không xác định rõ dia điểm nơi hội đông tuyên phán quyết, thì người yêu cầu hủy phán quyết phải nộp các tai liệu, chứng cứ chúng minh nơi hội đẳng trọng tài tuyên phan quyết với địa điểm tòa án mà họ gửi đơn yêu câu là trùng hợp.

Trường hợp họ không chứng minh được thì tòa án hướng dẫn ho yêu câu hôi đồng trong tai xác định Toa án căn cứ vào kết quả xác định của hội đồng trọng tài để xem xét, quyết đính việc thu ly theo quy định của pháp luật. N goài ra, điểm c khoản 4 Điều5 Nghị quyết 01/2014 còn quy định trường hợp noi hội đẳng trong tài tuyên phán quyết là ở nước ngoài thi tòa án có thâm quyên là tòa án nơi cư trú hoặc nơi có trụ sở của bị đơn tại Việt Nam. Trường hop bi đơn có nơi cư trú hoặc trụ sé ở ước ngoài thi tòa án có thâm quyên là tòa án nơi cư trú hoặc nơi có tru sở của nguyên don Đôi với phần quyết của trong tài nước ngoài, điểm b khoản5 Điều5 Nghi quyết 01/2014 quy định, tòa án Việt Nam không có thêm quyên đối với yêu câu hủy phán quyét trong tai nước ngoài. Phán quyết của trọng tài nước ngoài được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam theo quy định của BLTTDS về thủ tục công nhận và cho thi hành tại Việt Nam quyét định của Trọng tai nước ngoài.

Mat khác, Điều 459 BLTTDS quy định về những trường hợp không công nhận phán quyết của trong tai trước ngoài, trong đó " Ehoin 3 Điều 7 LTTTM: “Toa ứn có thấm quyển đối tới hoạt động trong tài guy đừnh tại khoan 1 và khoứn2 Điểu nànlà Toa án nhền đền tinh,tea phố trực tude mag wong.” Diem g khoăn2 Đều 7 LITTM: “Đốt với yêu cẩu Jun: phin qryết trong tài. ding lý phán qioết trong tài vụ việc thi Tòa đn có thẩm quyển là Tòa cor nơi Hội đồng trong tài đã tên phen quyết mong tài. “ 19 bao gom trường hợp phán quyét của trong tai ước ngoài bị cơ quan có thấm quyền của nước noi phán quyét đã được tuyên hoặc của nước có pháp luật đã được áp đụng hủy bỏ hoặc đính chi thi hành, với điều kiện có các chứng cử hợp pháp, hợp ly đề phản đối yêu cầu công nhận do bên phải thi hành cung cap* Có thé hiéu ý đô của các nha lập pháp khi soạn thảo quy định nay rang, các tòa án tại Việt Nam chi có thêm quyền xem xét khả nang công nhận và cho thi hành phán quyết của trọng tai nước ngoài, ma không có thâm quyền hủy bỏ phán quyết này.