Nghiên cứu thể chế huy động vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ nghiên cứu thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở việt nam, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực tại Việt Nam.

• Tác giả: Đoàn Phương Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Trần Hoa Phượng
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Thể Chế Cho Huy Động Vốn Của Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THỂ CHẾ CHO HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THỂ CHẾ CHO HUY ĐỘNG VỐN
• 1.2. Các công trình nghiên cứu thể chế cho huy động vốn trên thế giới
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, HÌNH, BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu thể chế cho huy động vốn

Nghiên cứu về huy động vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) đã thu hút sự quan tâm của nhiều tác giả và tổ chức trên thế giới. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, thể chế đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra môi trường thuận lợi cho huy động vốn. Một số nghiên cứu như của Miller (2012) đã phân tích sự trao đổi giữa các công ty trong mạng lưới đổi mới của DNNVV, nhấn mạnh rằng sự kết nối giữa các tổ chức là yếu tố quyết định trong việc huy động vốn cho đổi mới. Nghiên cứu này cho thấy rằng, một mạng lưới mạnh mẽ có thể tạo ra cơ hội tài chính cho DNNVV, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh doanh. Ngoài ra, các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng, việc áp dụng công nghệ mới như Cloud ERP có thể giúp DNNVV tối ưu hóa quy trình huy động vốn, mặc dù vẫn tồn tại nhiều rào cản. Những nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về các yếu tố ảnh hưởng đến huy động vốn và là cơ sở cho việc xây dựng các chính sách hỗ trợ DNNVV.

1.1. Các công trình nghiên cứu thể chế cho huy động vốn trên thế giới

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, thể chế cho huy động vốn của DNNVV không chỉ phụ thuộc vào các quy định pháp lý mà còn vào các yếu tố văn hóa và xã hội. Ví dụ, báo cáo của ADBI (2015) đã chỉ ra rằng, việc tích hợp DNNVV vào chuỗi giá trị toàn cầu có thể tạo ra cơ hội lớn nhưng cũng đi kèm với nhiều thách thức. Các DNNVV cần phải có khả năng thích ứng với các yêu cầu của thị trường toàn cầu để có thể huy động vốn hiệu quả. Điều này cho thấy rằng, việc xây dựng một thể chế hỗ trợ DNNVV trong huy động vốn là rất cần thiết, không chỉ ở cấp độ quốc gia mà còn ở cấp độ quốc tế.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn của thể chế cho huy động vốn

Thể chế cho huy động vốn của DNNVV bao gồm các quy định, chính sách và cơ chế tài chính nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận vốn đầu tư. Các yếu tố như chính sách hỗ trợ, quản lý tài chính và nguồn vốn đều có ảnh hưởng lớn đến khả năng huy động vốn của DNNVV. Việc xây dựng một khung thể chế rõ ràng và đồng bộ sẽ giúp DNNVV dễ dàng hơn trong việc tiếp cận các nguồn tài chính. Hơn nữa, các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sự tham gia của Nhà nước trong việc hỗ trợ DNNVV là rất quan trọng. Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhằm tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi, từ đó giúp DNNVV phát triển bền vững.

2.1. Khái niệm và vai trò của thể chế trong huy động vốn

Thể chế cho huy động vốn không chỉ là các quy định pháp lý mà còn bao gồm các yếu tố văn hóa, xã hội và kinh tế. Vai trò của thể chế trong huy động vốn là tạo ra một môi trường ổn định, giúp DNNVV dễ dàng tiếp cận các nguồn tài chính. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, một thể chế mạnh mẽ sẽ giúp DNNVV giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng huy động vốn từ các nguồn khác nhau, bao gồm cả ngân hàng và các tổ chức tài chính phi ngân hàng.

III. Thực trạng thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Thực trạng huy động vốn cho DNNVV ở Việt Nam cho thấy nhiều bất cập trong hệ thống thể chế hiện tại. Mặc dù đã có nhiều cải cách, nhưng DNNVV vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn đầu tư. Nguồn vốn tự có của DNNVV còn hạn chế, trong khi đó, các ngân hàng thương mại thường yêu cầu nhiều điều kiện khắt khe. Điều này dẫn đến việc DNNVV không thể huy động vốn hiệu quả, ảnh hưởng đến khả năng phát triển và mở rộng kinh doanh. Các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DNNVV trong việc tiếp cận vốn đầu tư.

3.1. Đánh giá chung về thể chế huy động vốn

Đánh giá chung cho thấy rằng, hệ thống thể chế cho huy động vốn của DNNVV ở Việt Nam chưa thực sự đồng bộ và hiệu quả. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng các chính sách hỗ trợ, nhưng thực tế cho thấy rằng, DNNVV vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận vốn đầu tư. Các yếu tố như thủ tục hành chính phức tạp, thiếu thông tin và sự hỗ trợ từ các tổ chức tài chính vẫn là những rào cản lớn đối với DNNVV trong việc huy động vốn.

IV. Định hướng và giải pháp hoàn thiện thể chế cho huy động vốn

Để hoàn thiện thể chế cho huy động vốn của DNNVV, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần cải cách các quy định pháp lý để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho DNNVV trong việc tiếp cận vốn đầu tư. Thứ hai, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan Nhà nước và các tổ chức tài chính để đảm bảo rằng DNNVV có thể tiếp cận các nguồn vốn một cách dễ dàng. Cuối cùng, cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ cho DNNVV nhằm nâng cao khả năng quản lý tài chính và huy động vốn.

4.1. Các giải pháp chủ yếu

Các giải pháp chủ yếu bao gồm việc xây dựng một khung thể chế rõ ràng và đồng bộ, cải cách các quy định pháp lý và tăng cường sự hỗ trợ từ Nhà nước. Cần có các chính sách cụ thể nhằm khuyến khích các tổ chức tài chính cung cấp vốn đầu tư cho DNNVV. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của DNNVV về các cơ hội huy động vốn từ các nguồn khác nhau, từ đó giúp họ phát triển bền vững trong nền kinh tế thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bảo đảm nguồn vốn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là điều kiện tiên quyết mang tính khách quan nhằm duy trì quá trình tái sản xuất mở rộng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Tại Việt Nam, DNNVV chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, đóng góp khoảng 45% GDP, hơn 30% thu ngân sách nhà nước và thu hút trên 50% lực lượng lao động xã hội. Mặc dù giữ vị thế rường cột trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, khu vực này thường xuyên đối mặt với rào cản nghiêm trọng trong tiếp cận nguồn lực tài chính. Công trình luận án tiến sĩ kinh tế chính trị của nghiên cứu sinh Đoàn Phương Thảo với đề tài "Thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam" (Mã số: 931 01 02, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2024, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Trần Hoa Phượng và TS. Phạm Anh) là nghiên cứu tiên phong tiếp cận toàn diện bài toán huy động vốn dưới lăng kính thể chế kinh tế chính trị.

Khoảng trống khoa học cốt lõi (research gap) mà luận án tập trung giải quyết xuất phát từ thực trạng các nghiên cứu trước đây (như Phạm Xuân Hòa, 2014; Ngô Thị Mai Linh, 2015; Vũ Tiến Lộc, 2019) chủ yếu tiếp cận vấn đề huy động vốn dưới góc độ quản trị tài chính vi mô thuần túy hoặc chính sách thuế, tín dụng đơn lẻ, thiếu vắng một khung lý luận kinh tế chính trị hoàn chỉnh giải mã bản chất các mối quan hệ lợi ích kinh tế, sự vận động của giá trị và các xung đột thể chế trong quá trình phân phối nguồn lực vốn cho DNNVV.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được xác lập đồng bộ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (Q1): Cơ sở hình thành, bản chất và cấu trúc nội dung của thể chế cho huy động vốn của DNNVV trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (Q2): Thực trạng xây dựng, thực thi thể chế huy động vốn cho DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2011 - 2022 đã đạt được những thành tựu gì, tồn tại những điểm nghẽn nào và nguyên nhân cốt lõi từ đâu?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (Q3): Cần xác lập định hướng và hệ thống giải pháp thể chế đột phá nào để khơi thông nguồn vốn cho DNNVV đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045?

Tương ứng với hệ câu hỏi, luận án kiểm định 3 giả thuyết:

• Giả thuyết 1 (H1): Thể chế cho huy động vốn của DNNVV không đơn thuần là các văn bản pháp luật mà là hệ thống chuẩn mực, quy tắc điều tiết các quan hệ lợi ích kinh tế giữa Nhà nước, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp nhằm thúc đẩy chu chuyển tư bản.
• Giả thuyết 2 (H2): Điểm nghẽn tiếp cận vốn của DNNVV Việt Nam giai đoạn 2011 - 2022 bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ, tính khả thi thấp của các thể chế hỗ trợ chính thức và chi phí tuân thủ thể chế còn cao.
• Giả thuyết 3 (H3): Hoàn thiện thể chế huy động vốn theo hướng đa dạng hóa kênh cung ứng vốn (ngân hàng, thị trường vốn, Fintech, chuỗi cung ứng) gắn với nâng cao hiệu lực thực thi sẽ tối ưu hóa cấu trúc vốn cho DNNVV.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý luận Tuần hoàn và chu chuyển tư bản của Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Lý thuyết Kinh tế học thể chế mới (New Institutional Economics) và Lý thuyết Kênh trung gian tài chính. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở thể chế kinh tế chính thức điều chỉnh mối quan hệ huy động vốn của DNNVV trên lãnh thổ Việt Nam từ năm 2011 đến năm 2022, xác lập tầm nhìn giải pháp đến năm 2035 - 2045 dựa trên tiêu chí phân loại tại Nghị định số 80/2021/NĐ-CP và Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy vấn đề tài trợ tài chính cho DNNVV nhận được sự quan tâm sâu sắc từ nhiều trường phái học thuật:

Dòng nghiên cứu quốc tế tập trung phân tích các rào cản tiếp cận vốn từ phía cung và cầu. Abe (2015) chỉ ra rằng bất cân xứng thông tin và thị trường vốn kém phát triển là rào cản then chốt tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Wangmo (2016), khi nghiên cứu trường hợp Bhutan, đã chứng minh hạn chế tài trợ DNNVV phát sinh từ hai phía: sự thiếu minh bạch thông tin tài chính của doanh nghiệp và yêu cầu tài sản thế chấp quá khắt khe từ hệ thống ngân hàng. Ademosu (2022) tại Nigeria làm rõ tác động của kênh truyền dẫn tín dụng ngân hàng, nhấn mạnh chênh lệch lãi suất và mạng lưới chi nhánh ảnh hưởng quyết định đến khả năng tiếp cận vốn. Hansen-Addy (2021) phân tích tác động của môi trường pháp lý kinh doanh (RBE) tại Châu Phi, kết luận nguồn vốn lưu động từ các định chế tài chính chính thức mang lại hiệu quả vượt trội so với tín dụng thương mại nội bộ. Báo cáo của ADBI (2015) và Ait Ali & Mohindra (2020) mở rộng sang phương thức tài trợ chuỗi cung ứng (Supply Chain Financing - SCF) và thương mại điện tử nhằm vượt qua rào cản thế chấp tài sản truyền thống.

Dòng nghiên cứu trong nước tiếp cận theo từng khía cạnh chính sách: Phạm Xuân Hòa (2014) phân tích gánh nặng thuế ảnh hưởng đến lợi nhuận giữ lại của DNNVV; Phùng Thanh Loan (2019) nghiên cứu chính sách tài chính tổng thể (thuế, tín dụng, đất đai); Hà Thị Thanh Nga (2019) phân tích các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn DNNVV tại Thái Nguyên; Nguyễn Thị Hồng Nhâm (2019) dùng mô hình hồi quy xử lý vấn đề nội sinh, khẳng định môi trường thể chế minh bạch giúp giảm phụ thuộc vào tài chính phi chính thức và triệt tiêu chi phí bôi trơn.

Tranh luận học thuật nổi bật tồn tại ở hai luồng quan điểm đối lập:

1. Quan điểm can thiệp thị trường (State Interventionism): Đại diện bởi các nghiên cứu ủng hộ vai trò bảo lãnh tín dụng, trợ cấp lãi suất trực tiếp và quỹ hỗ trợ của chính phủ dành cho đối tượng yếu thế (như các khuyến nghị trong báo cáo EU, 2015; Nassr & Siddiqui, 2022).
2. Quan điểm kinh tế thị trường tự do (Market-driven Approach): Điển hình là Abe (2015) và các nhà kinh tế học thể chế, lập luận rằng Nhà nước không nên cung cấp tài chính trực tiếp vì dễ gây méo mó thị trường và tạo ra "bẫy ỷ lại" (moral hazard); thay vào đó, Nhà nước chỉ nên đóng vai trò kiến tạo khung khổ pháp lý minh bạch, giảm chi phí giao chính và giải quyết bất cân xứng thông tin.

Định vị của luận án: Kế thừa các kết quả thực nghiệm, luận án khắc phục khoảng trống lý luận bằng cách đặt thể chế huy động vốn trong chỉnh thể quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng kinh tế chính trị. So sánh với nghiên cứu của Wangmo (2016) tại Bhutan và Ademosu (2022) tại Nigeria, luận án của Đoàn Phương Thảo không chỉ dừng lại ở các nhân tố định lượng đơn lẻ mà mở rộng thành hệ thống phân tích thể chế đa tầng (luật chơi, người chơi, cách chơi, sân chơi) thích ứng với nền kinh tế đang chuyển đổi có sự dẫn dắt của Nhà nước định hướng XHCN.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến học thuật quan trọng thông qua việc mở rộng và chuẩn hóa các phạm trù kinh tế chính trị gắn với thực tiễn hiện đại:

Thứ nhất, luận án làm sâu sắc thêm Lý luận Tuần hoàn và Chu chuyển tư bản của Karl Marx trong điều kiện kinh tế số và kinh tế thị trường định hướng XHCN. Sơ đồ tuần hoàn: $$T - H \begin{pmatrix} TLSX \ SLĐ \end{pmatrix} ... SX ... H' - T'$$ được luận án chứng minh có nguy cơ đứt gãy ngay từ giai đoạn đầu ($T - H$) nếu thể chế tài chính không chuyển hóa được các nguồn tiền nhàn rỗi trong xã hội thành vốn đầu tư phục vụ mua sắm tư liệu sản xuất và sức lao động. Vốn trong nghiên cứu được chuẩn hóa khái niệm: "là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ giá trị các tài sản mà doanh nghiệp đã đầu tư và sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích thu lợi nhuận" [trang 37].

Thứ hai, tác giả phát triển khái niệm thể chế và thể chế kinh tế dựa trên lý thuyết thể chế mới của Douglass North (1990), Thorstein Veblen (1914) và Sokolof (2001). Thể chế được xác định: "là những khung khổ, chuẩn mực chính thức (pháp luật, luật lệ, quy tắc.) và phi chính thức (truyền thống, tập quán, thói quen hay phong tục.) được xã hội chấp nhận nhằm điều chỉnh hành vi con người và điều tiết các hoạt động, quan hệ xã hội" [trang 43]. Từ đó, luận án đưa ra định nghĩa đột phá: "Thể chế cho huy động vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa là tổng thể hay toàn bộ những quy tắc, quy định điều chỉnh hành vi (quyền và nghĩa vụ, được làm và không được làm) của các chủ thể liên quan (cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp.) cùng hệ thống chế tài xử lý tranh chấp nhằm tạo ra vốn (dưới hình thái tiền) cho DNNVV hoạt động, phát triển" [trang 44].

Mô hình lý thuyết được xác lập qua 3 mệnh đề (Propositions):

• Mệnh đề P1: Mức độ hoàn thiện của thể chế chính thức tỷ lệ thuận với khả năng tối ưu hóa chi phí giao dịch và giảm thiểu rủi ro thông tin bất cân xứng trong quan hệ tín dụng DNNVV.
• Mệnh đề P2: Tính đồng bộ giữa thể chế pháp lý ngân hàng và thể chế bảo vệ quyền tài sản quyết định hiệu lực phân bổ vốn xã hội vào khu vực kinh tế tư nhân.
• Mệnh đề P3: Thể chế tài chính chuyển đổi số (Fintech, SCF) đóng vai trò đòn bẩy phá vỡ điểm nghẽn tài sản bảo đảm truyền thống trong chu chuyển tư bản.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa 3 lý thuyết: Lý luận Tái sản xuất xã hội (Marx), Thể chế học mới (North, Williamson) và Lý thuyết Trung gian tài chính (Levine, 2005). Cấu trúc khung phân tích gồm 2 trụ cột nội dung và hệ thống 6 tiêu chí đánh giá:

Điều kiện biên (boundary conditions): Khung phân tích tập trung khảo sát các thể chế chính thức do Nhà nước và các định chế tài chính có thẩm quyền ban hành, áp dụng cho các doanh nghiệp thỏa mãn tiêu chuẩn tại Điều 5, Nghị định số 80/2021/NĐ-CP (quy mô lao động $\le 200$ người, vốn $\le 100$ tỷ đồng hoặc doanh thu $\le 300$ tỷ đồng) trong không gian kinh tế Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án được xây dựng trên nền tảng thế giới quan và phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp với phương pháp tiếp cận thực chứng - phân tích kinh tế (Positivist empirical paradigm). Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) kết hợp giữa:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Đánh giá hệ thống văn bản pháp quy, chủ trương của Đảng, Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Hỗ trợ DNNVV 2017, Luật Các tổ chức tín dụng.
• Cấp độ trung mô (Meso-level): Phân tích hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại, các quỹ bảo lãnh tín dụng và thị trường chứng khoán.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát cấu trúc vốn, khả năng hấp thụ vốn và hành vi tài chính của các DNNVV.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu áp dụng nghiêm ngặt các phương pháp khoa học chuẩn mực:

1. Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Gạt bỏ các yếu tố ngẫu nhiên, bề ngoài của thị trường vốn để đi sâu nhận diện bản chất quan hệ kinh tế giữa chủ thể cung cấp vốn (ngân hàng, nhà nước) và chủ thể sử dụng vốn (DNNVV).
2. Phương pháp lôgic kết hợp lịch sử: Phân tích tiến trình hoàn thiện thể chế vốn gắn liền với các mốc đổi mới kinh tế của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2022, đảm bảo tính kế thừa và phát triển.
3. Phương pháp nghiên cứu so sánh: So sánh chỉ số tài chính, quy mô vốn chủ sở hữu, hệ số nợ qua các chu kỳ kinh tế 2011 - 2015 và 2016 - 2021; đối chiếu kinh nghiệm thể chế của Hoa Kỳ (Đạo luật Doanh nghiệp nhỏ - SBA), Liên minh Châu Âu (EU Small Business Act) và các quốc gia châu Á.
4. Phương pháp tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Kiểm chứng chéo thông tin từ ba nguồn độc lập: (i) Báo cáo thống kê chính thức từ Tổng cục Thống kê, Sách trắng Doanh nghiệp Việt Nam; (ii) Báo cáo giám sát của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính; (iii) Khảo sát thực tế từ Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và các tổ chức quốc tế (World Bank, ADB).

Data và phân tích

Dữ liệu thứ cấp tổng hợp bao trùm toàn bộ cộng đồng DNNVV tại Việt Nam giai đoạn 2011 - 2022 với các chuỗi số liệu then chốt:

• Quy mô số lượng: Sự biến động số lượng DNNVV qua các năm (Bảng 3.1 trong luận án).
• Quy mô vốn: Biến động vốn chủ sở hữu bình quân và tổng tài sản của DNNVV giai đoạn 2011 - 2021 (Bảng 3.2).
• Cấu trúc tài chính: Hệ số nợ (Debt ratio = Tổng nợ phải trả / Tổng tài sản) của DNNVV qua các ngành nghề (Bảng 3.3).
• Kênh tín dụng: Phân tích cơ cấu nguồn vốn tín dụng ngân hàng so với tín dụng phi chính thức và nguồn vốn tự có (Biểu đồ 3.1).

Kiểm tra độ vững chắc (Robustness checks): Số liệu thống kê được đối chiếu đồng thời với các báo cáo đánh giá Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) của VCCI, đảm bảo tính khách quan và loại trừ các sai lệch do báo cáo hành chính.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự thiếu đồng bộ và chồng chéo trong hệ thống thể chế chính thức: Mặc dù Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 và Nghị định số 80/2021/NĐ-CP đã ban hành khung chính sách ưu đãi, song các quy định này xung đột với Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Đất đai. Cụ thể, các ngân hàng thương mại hoạt động theo nguyên tắc tự chịu trách nhiệm và bảo toàn vốn, bắt buộc phải áp dụng điều kiện tín dụng chuẩn hóa, khiến các quy định "hỗ trợ tiếp cận vốn" mang tính định hướng nhưng thiếu chế tài thực thi bắt buộc.
2. Nghịch lý tài sản bảo đảm và bất cân xứng thông tin: Hơn 70% DNNVV tại Việt Nam không tiếp cận được vốn vay ngân hàng do không có tài sản thế chấp là bất động sản. Hệ thống thể chế định giá và đăng ký giao dịch bảo đảm đối với tài sản hình thành từ vốn vay, quyền sở hữu trí tuệ và tài sản vô hình còn sơ khai, làm triệt tiêu cơ hội vay vốn của các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
3. Sự tê liệt cục bộ của các định chế hỗ trợ tài chính công: Quỹ Phát triển DNNVV và mạng lưới Quỹ Bảo lãnh tín dụng tại các địa phương hoạt động kém hiệu quả, tỷ lệ bảo lãnh thành công đạt mức rất thấp. Nguyên nhân cốt lõi là thể chế quy định trách nhiệm cá nhân đối với rủi ro mất vốn nhà nước quá nặng nề, dẫn đến tâm lý e ngại, áp dụng quy trình thẩm định khắt khe không khác biệt so với ngân hàng thương mại.
4. Sự phát triển tự phát của các kênh huy động vốn phi truyền thống: Sự chậm trễ trong việc ban hành khung khổ pháp lý thử nghiệm (Regulatory Sandbox) cho Fintech, cho vay ngang hàng (P2P Lending) và gọi vốn cộng đồng (Crowdfunding) đã đẩy nhiều DNNVV tìm đến thị trường tín dụng phi chính thức với lãi suất cao, gia tăng chi phí tài chính và rủi ro phá sản.
5. Hiện tượng "Bẫy quy mô nhỏ" do rào cản chi phí tuân thủ: Chi phí không chính thức và gánh nặng thủ tục hành chính khiến nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ chọn cách giữ nguyên quy mô hoặc duy trì mô hình kinh tế hộ gia đình thay vì chuyển đổi thành doanh nghiệp chính thức, nhằm tránh các nghĩa vụ kiểm toán và thanh tra phức tạp.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết (Theoretical Advances): Luận án bổ sung cho lý luận kinh tế chính trị về vai trò phân phối lại nguồn lực của Nhà nước thông qua công cụ thể chế tài chính; làm rõ cơ chế tác động qua lại giữa kiến trúc thượng tầng pháp lý và cơ sở hạ tầng kinh tế trong giai đoạn quá độ lên CNXH.
• Hàm ý phương pháp luận (Methodological Innovations): Cung cấp bộ 6 tiêu chí đánh giá thể chế huy động vốn có khả năng ứng dụng thực nghiệm cho các nghiên cứu chuyển đổi thể chế tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Hàm ý quản trị thực tiễn (Practical Applications): Hướng dẫn DNNVV tái cấu trúc bộ máy kế toán, nâng cao tính minh bạch của báo cáo tài chính và ứng dụng tài trợ chuỗi cung ứng (SCF) để tối ưu hóa vốn lưu động mà không phụ thuộc hoàn toàn vào thế chấp bất động sản.
• Hàm ý chính sách (Policy Recommendations) với lộ trình thực thi rõ ràng:
  • Giai đoạn 2024 - 2030: Sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Đất đai nhằm hợp thức hóa việc thế chấp động sản, dòng tiền tương lai và tài sản trí tuệ; hoàn thiện cơ chế miễn trừ trách nhiệm dân sự đối với rủi ro nghiệp vụ tại các Quỹ Bảo lãnh tín dụng công lập.
  • Giai đoạn 2030 - 2035: Triển khai toàn diện Sandbox cho Fintech và tài chính số; xây dựng sàn giao dịch vốn chuyên biệt dành cho DNNVV và doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
  • Tầm nhìn 2045: Hoàn thiện thể chế thị trường tài chính tích hợp, minh bạch thông tin tín dụng quốc gia theo chuẩn mực Basel III và IFRS.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Dữ liệu nghiên cứu: Dữ liệu thứ cấp chủ yếu dừng lại ở cấp độ vĩ mô tổng hợp toàn quốc giai đoạn 2011 - 2021/2022, chưa thực hiện được các cuộc khảo sát định lượng quy mô lớn bằng bảng hỏi để phân tích kinh tế lượng chuyên sâu (mô hình SEM, Logit/Probit vi mô) cho từng phân khúc ngành đặc thù.
2. Phạm vi thể chế: Công trình chỉ tập trung phân tích thể chế chính thức, chưa lượng hóa đầy đủ tác động tương hỗ của các thể chế phi chính thức (văn hóa kinh doanh, niềm tin xã hội, quan hệ cá nhân) đến quyết định cấp tín dụng.
3. Bối cảnh hậu Covid-19 và biến động địa chính trị: Các tác động dài hạn của suy thoái kinh tế toàn cầu và chuyển đổi số giai đoạn 2022 - 2024 chưa được bao quát trọn vẹn trong chuỗi dữ liệu thực nghiệm.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Mô hình hóa định lượng tác động của Thể chế Tài chính Xanh (Green Finance) và tiêu chuẩn ESG đến năng lực huy động vốn của DNNVV.
• Hướng 2: Nghiên cứu thực nghiệm về vai trò của Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) trong việc chấm điểm tín dụng thay thế tài sản bảo đảm.
• Hướng 3: So sánh đối sánh thể chế huy động vốn DNNVV giữa Việt Nam và các quốc gia thành viên Hiệp định CPTPP/EVFTA.
• Hướng 4: Phân tích kinh tế lượng về chi phí tuân thủ thể chế và chi phí không chính thức của DNNVV tại các vùng kinh tế trọng điểm.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng cho giảng dạy và nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế chính trị, Tài chính - Ngân hàng tại các học viện, trường đại học; mở ra cách tiếp cận mới trong đánh giá chính sách công.
• Tác động công nghiệp và doanh nghiệp: Định hướng cho hơn 800.000 DNNVV nhận diện quyền tiếp cận vốn hợp pháp, nâng cao năng lực quản trị để kết nối thành công vào chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp FDI.
• Tác động chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ban Kinh tế Trung ương, Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế thị trường vốn và sửa đổi các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Hỗ trợ DNNVV.
• Lợi ích xã hội: Thúc đẩy giải ngân vốn hiệu quả cho khu vực kinh tế tư nhân, tạo ra hàng triệu việc làm mới, giảm nghèo bền vững và củng cố độc lập tự chủ kinh tế quốc gia.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý thuyết liên ngành hoàn chỉnh và hệ thống tiêu chí đánh giá thể chế định lượng hóa để mở rộng các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.
• Nhà hoạch định chính sách: Sử dụng các khuyến nghị cụ thể để thiết kế luật pháp, giảm thiểu xung đột thể chế và nâng cao hiệu lực phân bổ ngân sách hỗ trợ phát triển.
• Các Tổ chức Tín dụng và Ngân hàng Thương mại: Tham khảo cơ sở lý luận để đa dạng hóa sản phẩm tài chính, phát triển nghiệp vụ tài trợ chuỗi cung ứng và định giá rủi ro phi truyền thống.
• Cộng đồng Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa: Hiểu rõ các quy định thể chế, nhận diện các kênh tiếp cận vốn thay thế và nâng cao năng lực cạnh tranh trong hội nhập.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết Thể chế mới của Douglass North vào Lý luận Tuần hoàn tư bản của Karl Marx, chuẩn hóa định nghĩa thể chế huy động vốn cho DNNVV dưới góc độ quan hệ sản xuất và phân phối giá trị thặng dư, vượt qua giới hạn của cách tiếp cận kỹ thuật tài chính thuần túy.
2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước? Trả lời: Thay vì chỉ sử dụng thống kê mô tả (như Phạm Xuân Hòa, 2014) hoặc khảo sát vi mô cục bộ (Hà Thị Thanh Nga, 2019), luận án thiết lập hệ thống phân tích đa tầng (Macro - Meso - Micro) kết hợp phương pháp trừu tượng hóa khoa học và tam giác hóa dữ liệu quốc gia từ Tổng cục Thống kê, NHNN và VCCI.
3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ số liệu là gì? Trả lời: Việc ban hành nhiều chính sách ưu đãi tài chính và thành lập các Quỹ hỗ trợ nhà nước không làm tăng tỷ lệ tiếp cận vốn của DNNVV mà ngược lại còn tạo ra rào cản hành chính mới, do sự mâu thuẫn giữa thể chế bảo toàn vốn nhà nước và tính chất rủi ro tự nhiên của hoạt động kinh doanh DNNVV.
4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không? Trả lời: Khung phân tích 2 trụ cột nội dung và bộ 6 tiêu chí đánh giá thể chế được chuẩn hóa rõ ràng với các chỉ số đo lường cụ thể, cho phép nhân rộng nghiên cứu để đánh giá thể chế huy động vốn tại các nền kinh tế đang phát triển khác.
5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trả lời: Luận án phác thảo lộ trình nghiên cứu đến năm 2035, trọng tâm là: Hoàn thiện thể chế tài chính số (Fintech/Insurtech), thể chế huy động vốn xanh thích ứng biến đổi khí hậu và thể chế kết nối tài chính chuỗi giá trị toàn cầu cho DNNVV.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Đoàn Phương Thảo đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp cốt lõi:

1. Xác lập hệ thống lý luận kinh tế chính trị hoàn chỉnh về thể chế cho huy động vốn của DNNVV trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
2. Xây dựng khung phân tích 2 trụ cột và bộ 6 tiêu chí khoa học đánh giá toàn diện thể chế huy động vốn.
3. Đánh giá khách quan, sâu sắc thực trạng thể chế vốn giai đoạn 2011 - 2022, bóc tách chính xác các điểm nghẽn về tài sản bảo đảm, xung đột pháp lý và hiệu lực thực thi.
4. Đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế có giá trị thực tiễn cao từ Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản và các nền kinh tế mới nổi.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp và lộ trình thể chế đồng bộ đến năm 2035, tầm nhìn 2045, góp phần giải phóng nguồn lực tài chính, thúc đẩy khu vực DNNVV phát triển nhanh, bền vững và hội nhập thành công.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THỂ CHẾ CHO HUY ĐỘNG VỐN CỦA DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THỂ CHẾ CHO HUY ĐỘNG VỐN 1. Các công trình nghiên cứu thể chế cho huy động vốn trên thế giới Trong những năm qua, vấn đề thể chế cho huy động vốn của DNNVV đã được nhiều tác giả, tổ chức nước ngoài đề cập, nghiên cứu với những mức độ, phạm vi khác nhau. Một số công trình nghiên cứu như: Miller, Jeanette K.

(2012), An Adapted Model for Small Business Innovation Networks: The Case of an Emergent Wine Region in Southern California (Một mô hình thích ứng cho mạng lưới đổi mới doanh nghiệp nhỏ: Trường hợp về một vùng rượu vang mới nổi ở Nam California) [106], công trình tập trung phân tích sự trao đổi giữa các công ty, tổ chức trong mạng lưới đổi mới của doanh nghiệp nhỏ và cách phát triển các hoạt động kinh doanh đổi mới. Tác giả cho rằng: Mạng lưới đổi mới của doanh nghiệp nhỏ, một công ty trung tâm, định nghĩa bởi lý thuyết mạng lưới đổi mới, không tồn tại điều phối và quản lý các trao đổi trong mạng. Thông qua mô hình thích ứng cho mạng lưới đổi mới ở một vùng rượu vang mới nổi Nam California, kết quả nghiên cứu đi đến kết luận: Một nhóm các công ty và tổ chức đóng vai trò cốt lõi trong thành phần mạng lưới, thực hiện các chiến lược có ảnh hưởng quan trọng đến huy động vốn cho đổi mới hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Nghiên cứu cũng xác định vị trí gắn liền với văn hóa khu vực và tầm ảnh hưởng của việc quy hoạch khu vực đến mạng lưới đổi mới doanh nghiệp nhỏ.

(2014), Motives and Barriers to Cloud ERP Selection for SMEs: A Survey of Value Added Resellers (VAR) Perspectives (Động cơ và rào cản đối với việc lựa chọn Cloud ERP cho các doanh nghiệp 9 nhỏ và vừa: Khảo sát về quan điểm của các đại lý giá trị gia tăng (VAR)) [101], công trình đề cập đến động cơ và rào cản đối với DNNVV khi áp dụng phần mềm hoạch định nguồn lực doanh nghiệp lưu trữ trên nền tảng điện toán đám mây. Việc triển khai hệ thống Cloud ERP khá tốn kém và rủi ro đối với các DNNVV nhưng đem lại hiệu quả về thu hồi vốn rất lớn. Trọng tâm của nghiên cứu này là các biến số sau lựa chọn và sự thành công hay thất bại của việc áp dụng hoặc triển khai ERP. Một số nghiên cứu khác về công nghệ ERP chưa có cái nhìn sâu sắc về bất kỳ rào cản tiềm ẩn đối với DNNVV.

Công trình này đóng góp thêm về mặt phương pháp, thực nghiệm và lý thuyết cho dòng nghiên cứu hiện có về động cơ và rào cản trong việc lựa chọn hệ thống Cloud ERP đối với DNNVV; vận hành và thử nghiệm khung thống nhất (UF) của Saeed, Juell Skielse và Uppström (2012) về động cơ và rào cản đối với việc lựa chọn hệ thống Cloud ERP. Các đại lý có giá trị gia tăng (VAR) có sự tiếp xúc trực tiếp với những người mua tiềm năng là đối tượng nghiên cứu mà công trình lựa chọn. Thông qua các cuộc khảo sát chuyên sâu, bài viết khám phá tiềm năng tài trợ từ thị trường vốn cho các DNNVV ở Châu Á mới nổi, xem xét những thách thức của thị trường vốn và đánh giá nhu cầu của các DNNVV, cơ quan quản lý, nhà hoạch định chính sách, tổ chức thị trường, công ty chứng khoán và nhà đầu tư để phát triển thị trường DNNVV. Với những phản ứng đối với các chiến lược tăng trưởng quốc gia và các vấn đề xuyên suốt của các chương trình nghị sự chính sách toàn cầu như: Biến đổi khí hậu, hiệu quả năng lượng và tài chính xanh, tiềm năng phát triển thị trường vốn cổ phần thực hiện và thị trường vốn xã hội ở châu Á cũng được khám phá trong bài viết này.

Sự tăng trưởng nhanh của châu Á mới nổi đang tạo ra nhu cầu tài trợ dài hạn cho các 10 DNNVV và đòi hỏi thị trường vốn như một kênh cung cấp thay thế. Các nhà lãnh đạo G20 cũng đề cập đến tầm quan trọng của việc thúc đẩy nguồn tài chính dài hạn cho các DNNVV trong bối cảnh đầu tư. Sự phát triển của thị trường vốn mà các DNNVV có thể khai thác là một trong những thách thức cần phải có để sắp xếp thể chế phức tạp và sáng tạo hơn. Báo cáo Integrating SMEs into Global Value Chains: Challenges and Policy Actions in Asia (Tích hợp các doanh nghiệp vừa và nhỏ vào chuỗi giá trị toàn cầu: Những thách thức và hành động chính sách ở châu Á) của ADBI (2015) [93], đề cập đến cơ hội và thách thức của các DNNVV trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Mạng lưới sản xuất toàn cầu hóa tạo cơ hội cho các DNNVV nâng cấp mô hình kinh doanh và phát triển xuyên biên giới, nhưng đi kèm rủi ro. Việc tham gia vào chuỗi giá trị giúp DNNVV tiếp cận với lượng lớn người mua, có cơ hội học hỏi các công ty lớn khi tham gia vào các lĩnh vực cạnh tranh gay gắt trên thị trường toàn cầu. Đồng thời, tạo thêm việc làm cho người lao động và thúc đẩy tăng trưởng ở châu Á. Mặt khác, sự thâm nhập của chuỗi giá trị toàn cầu cũng đặt ra những thách thức to lớn cho các DNNVV.

Vị thế trên trường quốc tế đóng vai trò quan trọng đối với DNNVV, họ không dễ để giành được chỗ đứng và kết quả phải phát sinh chi phí cho mục tiêu phát triển thị trường. Do đó, cơ hội toàn cầu đi kèm với rủi ro toàn cầu. Trong báo cáo Ngân hàng Phát triển Châu Á và Viện Ngân hàng Phát triển Châu Á đã công nhận tầm quan trọng của việc tích hợp các DNNVV vào chuỗi giá trị toàn cầu. Để đưa ra lộ trình cho sự hội nhập này, bài báo cáo khuyến khích sự tham gia vào chuỗi giá trị đối với DNNVV và đưa ra các chính sách nhằm giải quyết các rào cản tài chính và phi tài chính mà các DNNVV phải đối mặt.

Báo cáo EU policy framework on SMEs: State of play and challenges (Khung chính sách của EU về SME: Thực trạng và thách thức) của European Committee of the Regions et al. (2015) [100], dựa trên nghiên cứu tài liệu và 11 các cuộc phỏng vấn với các chính quyền địa phương và khu vực (LRA) được chọn, báo cáo này xác định những thách thức mà các DNNVV ở châu Âu hiện đang phải đối mặt. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở EU phải đối mặt với những rào cản và thách thức cản trở toàn bộ tiềm năng tăng trưởng của họ: Một là, năng lực cạnh tranh và phát triển quốc tế thấp do quy mô nhỏ cũng như việc thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực khiến họ không thể thâm nhập các thị trường mới. Hai là, chủ yếu DNNVV hoạt động trong những lĩnh vực không đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về khoa học, công nghệ nên năng lực nghiên cứu còn hạn chế.

Ba là, doanh thu và giá trị gia tăng thấp hơn so với các doanh nghiệp lớn, kỹ năng quản lý và hoạch định chiến lược của DNNVV còn hạn chế. Đồng thời, bài viết phân tích sự phát triển của các sáng kiến chính sách của EU kể từ khi ban hành Đạo luật doanh nghiệp nhỏ (SBA) và đưa ra các khuyến nghị chính sách cho tăng cường vai trò của chính sách LRA và DNNVV trong giai đoạn sau 2020. Bài viết "Financing small and medium enterprises in Asia and the Pacific" (Tài trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Châu Á và Thái Bình Dương) của Abe, M. (2015) [91], đề xuất các chính sách về tài trợ cho các DNNVV ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Việc các nhà hoạch định chính sách hỗ trợ các DNNVV tìm kiếm nguồn tài chính sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các tác giả thu thập dữ liệu các tổ chức tài chính khác nhau lấy từ Ngân hàng Thế giới và phỏng vấn một số chuyên gia từ Đông và Nam Á. Kết quả cho thấy, tài chính là hạn chế quan trọng của các DNNVV với các lý do như: Chủ sở hữu DNNVV không quản lý vốn lưu động một cách hiệu quả; sự bất cân xứng thông tin giữa ngân hàng và DNNVV làm chậm quá trình phê duyệt và đăng ký khoản vay; thị trường vốn kém phát triển sẽ cản trở các cơ hội tăng trưởng của các DNNVV. Do đó, các nhà hoạch định chính sách đóng vai trò như là người hỗ trợ và truyền đạt; nếu có thể, chính phủ không nên cung cấp tài chính trực tiếp.

Bài viết kỳ vọng các 12 đề xuất sẽ nâng cao triển vọng tăng trưởng cho các DNNVV, từ đó tạo ra nhiều việc làm, đổi mới và tăng trưởng kinh tế. (2016), Bank Financing for Small and Medium-sized Enterprises (SMEs) in Libya (Ngân hàng tài trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) ở Libya) [90], công trình phân tích điều kiện khó khăn khi tiếp cận tài chính ngân hàng của các DNNVV từ góc độ cung và cầu. Đối tượng nghiên cứu của công trình là các DNNVV ở thành phố Benghazi và ngân hàng Al Tanmeya ở Libya. Yếu tố lãi suất cao, mức độ an ninh không hợp lý và quan liêu là những khó khăn DNNVV gặp phải khi tiếp cận tín dụng ngân hàng.

Họ cũng không được khuyến khích đăng ký vay vốn ngân hàng do vấn đề luật Hồi giáo ở nước họ. Các yếu tố quyết định việc phê duyệt đơn xin vay vốn ngân hàng: Tài sản thế chấp, kế hoạch kinh doanh tốt và lợi nhuận của doanh nghiệp. Ngoài ra, ngân hàng còn đánh giá hồ sơ của DNNVV thông qua hoạt động kinh doanh, lịch sử tín dụng và kinh nghiệm kinh doanh của họ. Cuối công trình, các tác giả nhận định, để đáp ứng nhu cầu tiềm năng đối với các sản phẩm tài chính, ngân hàng có kế hoạch cung cấp cho khách hàng DNNVV quyền truy cập vào một số sản phẩm tài chính như: Murabahah, Ijarah và Musharakah.

Những đóng góp của công trình có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoạch định chính sách cho DNNVV và lập kế hoạch kinh tế ở Libya. Tác giả đã phân tích, đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tài chính từ các ngân hàng của các DNNVV ở Ả-rập Xê-út và những trở ngại mà DNNVV nước này gặp phải. Công trình đã kiểm tra các giả thuyết về mối quan hệ giữa các chủ thể là người quản lý và DNNVV với nhu cầu tài trợ của họ, những khó khăn mà DNNVV Ả-rập Xê- 13 út gặp phải khi tiếp cận nguồn tài chính từ các ngân hàng.