CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Tổng quan chung về đơn vị sự nghiệp công lập có thu 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập có thu *Đơn vị sự nghiệp: Là các đơn vị, các cơ quan hoạt động bằng nguồn kinh phí do ngân sách nhà nước hoặc cấp trên cấp phát hoặc bằng nguồn kinh phí khác như hội nghị, học phí, viện phí, kinh phí được tài trợ, thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ. để phục vụ các nhiệm vụ của nhà nước, chủ yếu là các hoạt động chính trị xã hội.
*Đơn vị sự nghiệp công lập Theo điều 2, nghị định số 16/2015/NĐ-CP: “Đơn vị sự nghiệp công lập là đơn vị cung cấp dịch vụ công do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân phục vụ quản lý nhà nước”. * Đơn vị sự nghiệp có thu: Là một loại đơn vị sự nghiệp công lập có nguồn thu sự nghiệp, do cơ quan nhà nước có thâm quyền thành lập, là đơn vị dự toán độc lập, có con dấu và tài khoản riêng, tô chức bộ máy kế toán theo quy định của luật kế toán. Tổ chức hoạt động của đơn vị sự nghiệp có thu cơ bản bao gồm hoạt động sự nghiệp và hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ, trong đó hoạt động sự nghiệp là hoạt động chủ yếu của đơn vị được Nhà nước giao nhằm thực hiện các chức năng kinh tế- xã hội mà đơn vị đảm nhiệm (giáo dục, đảo tạo, NCKH, hoạt động văn hóa, thé thao, du lịch, bảo vệ sức khỏe người dân.) *Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập có thu Theo quy định tại Nghị định số 16/2015/NĐ-CP thì đơn vị sự nghiệp công lập có thu được phân thành 4 loại sau: - Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo chi thường xuyên và chi đầu tư: là đơn VỊ sự nghiệp có nguồn thu lớn, nguồn thu đó đủ để đảm bảo bảo toàn bộ kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên và chi đầu tư của đơn vị còn các nhiệm vụ chỉ không thường xuyên thì đo ngân sách nhà nước cấp. - Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo chỉ thường xuyên là đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn én định nên đảm bảo đủ kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên , NSNN không phải cấp cho hoạt động thường xuyên của đơn vị.
Còn kinh phí cho nhiệm vụ không thường xuyên và chỉ đầu tư thì do NSNN cấp 10 - Đơn vị sự nghiệp công tự đảm bảo một phần chi thường xuyên là đơn vị sự nghiệp có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp không đủ trang trải cho toàn bộ nhiệm vụ chỉ thường xuyên của đơn vị nên được ngân sách nhà nước đảm bảo một phần kinh phí chi thường xuyên - Đơn vị sự nghiệp công do nhà nước đảm bảo chi thường xuyên là đơn vị sự nghiệp có nguồn thu thấp hoặc không có nguồn thu, được nhà nước đảm bảo toàn bộ kinh phí chi cho các nhiệm vụ chi thường xuyên của don vi.2 Đặc điểm tổ chức hoạt động của đơn vị sự nghiệp có thu Thứ nhất, những hoạt động của các đơn vị này có tính chất xã hội, khác với những loại hình dịch vụ thông thường, nó phục vụ các lợi ích tối cần thiết của xã hội để đảm bảo cho cuộc sống được bình thường. Những loại dịch vụ thông thường được hiểu là những hoạt động phục vụ ko tạo ra sản phẩm mang hình thái hiện vật, còn dịch vụ mà các đơn vị sự nghiệp công lập có thu cung cấp là những hoạt động phục vụ nhu cầu thiết yếu của xã hội, bất kể các sản phẩm được tạo ra có hình thái hiện vật hay phi hiện vật. Thứ hai, việc trao đôi dịch vụ công giữa các đơn vị sự nghiệp công lập có thu và các tổ chức,cá nhân không thông qua quan hệ thị trường đầy đủ, nghĩa là nó không giống với hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp. Có những dịch vụ mà người sử dụng chỉ phải đóng phí hoặc lệ phí, có những dịch vụ thì phải trả một phần hoặc toàn bộ kinh phí.
Tuy nhiên, cung ứng các dịch vụ này không nhằm mục tiêu lợi nhuận. Thứ ba, hoạt động của các đơn vị sự nghiệp có thu không trực tiếp phục vụ cho quản lý hành chính nhà nước, không mang tính quyền lực pháp lý như hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước. Nó được phân biệt với hoạt động quản lý nhà nước. Thứ tư, đơn vị sự nghiệp có thu có nguồn thu thường xuyên từ hoạt động sự nghiệp bởi vậy nó khác với cơ quan quản lý hành chính ở chỗ mang lại nguồn thu cho ngân sách nhà nước và được tự chủ về mặt tài chính, không phụ thuộc vào cơ chế xin cho như trước 11 Thứ năm, thực hiện nghĩa vụ với NSNN.
Đơn vị su nghiệp có thu tự chủ tài chính có các hoạt động, dịch vụ phải đăng ký, kê khai, nộp đủ các loại thuế và các khoản khác (nếu có), được miễn, giảm thuế theo quy định của pháp luật Thứ sáu, quyết định các biện pháp thực hiện nhiệm vụ theo kế hoạch của đơn vi, ké hoạch của cơ quan quản lý cấp trên giao, đảm bảo chất lượng, tiến độ; Thứ bẩy, Đơn vị sự nghiệp công lập có thu được quyết định thành lập, tổ chức lại, giải thể các đơn vị không thuộc cơ cấu tổ chức các đơn vị cấu thành theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền, khi đáp ứng các tiêu chí, điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định của pháp luật; xây dựng phương án sắp xếp lại các đơn vị cấu thành trình cơ quan có thẩm quyền quyết định. Riêng đơn vị sự nghiệp công lập có thu tự bảo đảm một phần chỉ thường xuyên và đơn vị sự nghiệp công lập có thu do ngân sách nhà nước bảo đảm chị thường xuyên: Xây dựng phương án sắp xếp, kiện toàn cơ cấu tổ chức của đơn vị trình cơ quan có thẩm quyền quyết định. Thứ tám, Đơn vị sự nghiệp công lập có thu được xây dựng vị trí việc làm và cơ cầu viên chức theo chức danh nghề nghiệp trình cấp có thâm quyền phê duyệt; tuyên dụng, sử dụng, bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật và quản lý viên chức, người lao động theo quy định của pháp luật; thuê hợp đồng lao động để thực hiện nhiệm vụ. Đơn vị sự nghiệp công lập có thu tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư và đơn vị sự nghiệp công lập có thu tự bảo đảm chỉ thường xuyên quyết định số lượng người làm việc; đơn vị sự nghiệp công lập có thu tự bảo đảm một phần chi thường xuyên đề xuất số lượng người làm việc của đơn vị trình cơ quan có thâm quyền quyết định; đơn vị sự nghiệp công lập có thu do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên để xuất số lượng người làm việc trên cơ sở định biên bình quân 05 năm trước và không cao hơn số định biên hiện có của đơn vị, trình cơ quan có thâm quyền quyết định (đối với các đơn vị sự nghiệp công lập có thu mới thành lập, thời gian hoạt động chưa đủ 05 năm thì tính bình quân cả quá trình hoạt động).
12 Trường hợp đơn vị sự nghiệp công lập có thu chưa xây dựng được vị trí việc làm và cơ cầu viên chức theo chức danh nghề nghiệp, số lượng người làm việc được xác định trên cơ sở định biên bình quân các năm trước theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ. Được xây dựng và ban hành Quy chế chỉ tiêu nội bộ, gửi cơ quan quản lý cấp trên. Trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được Quy chế, trường hợp Quy chế có quy định không phù hợp với quy định của Nhà nước, cơ quan quản lý cấp trên có ý kiến bằng văn bản yêu cầu đơn vị điều chỉnh lại cho phù hợp. Sau thời hạn nêu trên, nếu cơ quan quản lý cấp trên không có ý kiến, đơn vị triển khai thực hiện theo Quy chế, đồng thời gửi cơ quan tài chính cùng cấp để theo dõi, giám sát thực hiện, Kho bạc Nhà nước nơi đơn vi mở tài khoản giao dịch đề làm căn cứ kiểm soát chỉ.
Thứ chín, Đơn vị sự nghiệp công lập có thu được mở tài khoản tiền gui tai Ngân hàng thương mại hoặc Kho bạc Nhà nước để phản ánh các khoản thu, chi hoạt động dịch vụ sự nghiệp công không sử dụng ngân sách nhà nước. Lãi tiền gửi là nguồn thu của đơn vị và được bổ sung vào Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp hoặc bổ sung vào quỹ khác theo quy định của pháp luật, không được bổ sung vào Quỹ bổ sung thu nhập; Các khoản kinh phí thuộc ngân sách nhà nước, các khoản thu dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước, các khoản thu phí theo pháp luật về phí, lệ phí, đơn vị mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước dé phan anh. Thứ mười, sử dụng kết quả tài chính trong năm. Đơn vị sự nghiệp công lập có thu được trích lập 4 quỹ: quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp, quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi , quỹ dự phòng ôn định thu nhập.
Các đặc điểm trên đòi hỏi tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập có thu phải được sắp xếp khoa học để phát huy được quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tô chức bộ máy, biên chế và tài chính của đơn vị. Nội dung và cơ chế quản lý tài chinh của đơn vị sự nghiệp công lập có thu Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế- xã hội, Nhà nước đã ban hành các văn bản chính sách nhằm từng bước đổi mới cơ chế hoạt động của đơn vị sự nghiệp công lập có thu, với mục đích trao quyền tự chủ, tự chịu 13 trách nhiệm cho đơn vị sự nghiệp trong việc tổ chức lại công việc, sắp xếp tổ chức bộ máy, sử dụng lao động và nguồn lực tài chính dé hoàn thành nhiệm vụ được giao; phát huy mọi khả năng của đơn vị để cung cấp dịch vụ với chất lượng cao cho xã hội, tăng nguồn thu nhằm từng bước giải quyết thu nhập cho người lao động. Thực hiện chủ trương xã hội hóa trong việc cung cấp dịch vụ cho xã hội, huy động đóng góp của cộng đồng xã hội để phát triển các hoạt động sự nghiệp, từng bước giảm dần bao cấp từ ngân sách nhà nước.