Chương I : Khái quát về sử dụng vốn ODA trong phát triển đô thị - Chương II : Thực trạng sử dụng vốn ODA Thành phó Hải Phòng - Chương III : Một số giải pháp sử dụng có hiệu quả vốn ODA Thành phố Hải Phòng CHUONG I. KHÁI QUAT VE SỬ DỤNG VON ODA TRONG PHAT TRIEN Ở ĐÔ THI 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm vốn ODA *Khái niệm - ODA là tên viết tắt của Official Development Assitance - Hỗ trợ phát triển chính thức hay viện trợ phát triển chính thức.
Gọi là bổ tro’ bởi vì các khoản đầu tư này thường là các khoản cho vay không lãi suất hoặc lãi suất thấp với thời gian vay dài. Đôi khi còn gọi là viện trợ. Gọi là Phát triển vì mục tiêu danh nghĩa của các khoản đầu tư này là phát triển kinh tế và nâng cao phúc lợi ở nước được đầu tư. Gọi là Chính thức, vì nó thường là cho Nhà nước vay.
-_ Theo Quy chế quản lý và sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức, ban hành kèm theo Nghị định 131/2006/NĐ-CP ngày 09/11/2006: “ODA là hoạt động hợp tác phát triển giữa Nhà nước hoặc Chính Phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam với Nhà tài trợ là Chính phủ nước ngoài, các tổ chức tài trợ song phương và các tổ chức liên quốc gia hoặc liên chính phủ.” - Như vậy, về thực chất, ODA bao gồm các khoản viện trợ không hoàn lại, viện trợ có hoàn lại, hoặc tín dụng ưu đãi của chính phủ, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức thuộc hệ thống Liên hợp quốc, các tô chức tài chính quốc tế dành cho nước đang và chậm phát triển. Mục tiêu chính là giúp các nước kém và đang phát triển day mạnh phát triển kinh tế, nâng cao phúc lợi xã hội, đồng thời cũng đem lại nhiều lợi ích cho bên tài trợ. *Các điều kiện của khoản tài trợ ODA. Một khoản tài trợ được coi là ODA nếu đáp ứng đầy đủ 3 điều kiện sau: M6t là: Được các tổ chức chính thức hoặc đại diện của các tổ chức chính thức cung cấp.
Tổ chức chính thức bao gồm các nhà nước mà đại diện là Chính phủ, các tổ chức liên chính phủ hoặc liên quốc gia, và các tổ chức phi chính phủ hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận. Gắn với nguồn cung cấp, người ta chia ODA thành hai dạng: ODA song phương và ODA đa phương. Hai là: Mục tiêu chính là giúp các nước đang phát triên (ĐPT) phát triển kinh tế, nâng cao phúc lợi xã hội. Các lĩnh vực được ưu tiên sử dụng vốn ODA bao gồm: Xoá đói, giảm nghèo, nông nghiệp và phát triển nông thôn; cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật như giao thông vận tải, thông tin liên lạc, năng lượng; cơ sở hạ tầng xã hội như giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường; các vấn đề xã hội như tạo việc làm, phòng chống dịch bệnh, phòng chống các tệ nan xã hội; cải cách hành chính, tư pháp, tăng cường năng lực của cơ quan quản lý nhà nước, cải cách thé chế.
Ba là: Thành tố hỗ trợ (Grant element - GE) phải đạt ít nhất 25%. Thành tố hỗ trợ, còn được gọi là yếu tố không hoàn lại là một chỉ số biểu hiện tính “ưu đãi” của ODA so với các khoản vay thương mại theo điều kiện thị trường. Thành tố hỗ trợ càng cao càng thuận lợi cho nước tiếp nhận. Chỉ tiêu này được xác định dựa trên tô hợp các yếu tố đầu vào: Lãi suất, thời gian ân hạn, thời hạn cho vay, số lần trả nợ trong năm, và tỷ lệ chiết khấu.
Công thức xác định như sau: 1 i tía q+ớt c+aTM GE= (Tessas DG] sesEsesetipsreeeee )x 100% d d @M - aG) Trong đó: GE: Yếu tố không hoàn lại. r: Tỷ lệ lãi suất hàng năm. a: Số lần trả nợ trong năm (theo điều kiện của bên tài trợ). d: Tỷ lệ chiết khấu của mỗi kỳ.
G: thời gian ân hạn. M: Thời hạn cho vay. Khái niệm đô thị - Trong tiếng Việt, có nhiều từ chỉ khái niệm “đô thị” : đô thị, thành phố, thị tran, thị xã. Các từ đó đều có 2 thành tố : đô, thành, tran, xã hàm chứ năng hành chính; thị, phố có nghĩa là chợ, nơi buôn bán, biểu hiện của phạm trù hoạt động kinh tế.
Hai thành tố này có quan hệ chặt chẽ với nhau và tác động qua lại trong quá trình phát triển. Như vậy, một tụ điểm dân cư sống phi nông nghiệp và làm chức năng, nhiệm vụ của một trung tâm hành chính — chính trị - kinh tế của một khu vực lớn nhỏ, là nhưng tiêu chí cơ bản đầu tiên để định hình đô thị [11, 549] - Ở Việt Nam, theo nghị định 72/2001/NĐ/CP ngày 5/10/2001 của Chính phủ quyết định đô thị nước ta là các điểm dân cư có các tiêu chí, tiêu chuẩn sau [7, 11] - Thứ nhất, là trung tâm tổng hợp hay chuyên ngành, có vai trò thúc day sự phát triển kinh tế - xã hội của một vùng lãnh thé nhất định - Thứ hai, đặc điểm dân cư được coi là đô thị khi có dân số tối thiểu từ 4000 người trở lên - Thứ ba, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp của nội thành, nội thi từ 65% trở lên trong tổng số lao động nội thành, nội thị và là nơi có sản xuất và dịch vụ thương mại phát triển - Thứ tư, có cơ sở hạ tầng kĩ thuật phục vụ các hoạt động của dân cư tối thiểu phải đạt 70% mức tiêu chuẩn, quy chuẩn quy định đối với từng loại đô thị - Thứ năm, có mật độ dân số nội thành, nội thi phù hợp với quy mô, tính chất và đặc điểm của từng đô thị, tối thiểu là 2000 người/km2 trở lên 1. Vai trò von ODA 1. Đối với nước xuất khẩu vốn - Viện trợ song phương tạo điều kiện cho các công ty của bên cung cap hoạt động thuận lợi hơn tại các nước nhận viện trợ một cách gián tiệp.
Cùng với sự gia tăng của vốn ODA, các dự án đầu tư của những nước viện trợ cũng tăng theo với những điều kiện thuận lợi, đồng thời kéo theo sự gia tăng về buôn bán giữa hai quốc gia. Ngoài ra, nước viện trợ còn đạt được những mục đích về chính trị, ảnh hưởng của họ về mặt kinh tế - văn hoá đối với nước nhận cũng sẽ tăng lên. Đối với các nước tiếp nhận - Tầm quan trọng của ODA đối với các nước đang và kém phát triển là điều không thể phủ nhận. Điều này được thể hiện rõ qua những thành công mà các nước tiếp nhận ODA đã đạt được.
+ Đầu tiên, trong khi các nước đang phát triển đa phan là trong tình trạng thiếu vốn tram trọng nên thông qua ODA song phương có thêm vốn dé phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội. ODA mang lại nguồn lực cho đất nước. « Thứ nữa, theo các nhà kinh tế, việc sử dụng viện trợ ở các nước đang phát triển nhằm loại bỏ sự thiếu vốn và ngoại tệ, tăng đầu tư vốn đến điểm mà ở đó sự tăng trưởng kinh tế tạo điều kiện cho các nước này đạt được đến quá trình tự duy trì và phát triển. + Tạo điều kiện dé các nước tiếp nhận có thé vay thêm vốn của các tô chức quốc tế, thực hiện việc thanh toán nợ tới hạn qua sự giúp đỡ của ODA.
+ ODA còn có thê giúp các nước đang lâm vào tình trang phá giá đồng nội tệ có thể phục hồi đồng tiền của nước mình thông qua những khoản hỗ trợ lớn của các tổ chức tài chính quốc tế mang lại. + ODA giúp các nước nhận hỗ trợ tạo ra những tiền đề đầu tiên, đặt nền móng cho sự phát triển về lâu dài thông qua lĩnh vực đầu tư chính của nó là nâng cấp cơ sở hạ tầng về kinh tế. + ODA tác động tích cực đến phát triển kinh tế xã hội của các địa phương và vùng lãnh thé, đặc biệt là ở các thành phó lớn: nguồn vốn này trực tiếp giúp cải thiện điều kiện về vệ sinh y tế, cung cấp nước sạch, bảo vệ môi trường. Đồng thời nguồn ODA cũng góp phần tích cực trong việc phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn, phát triển nông nghiệp, xoá đói giảm nghèo.
« ODA giúp các doanh nghiệp nhỏ trong nước có thêm vốn, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả đầu tư cho sản xuất kinh doanh, dần dần mở rộng qui mô doanh nghiệp. « Ngoài ra ODA còn giúp các nước nhận viện trợ có cơ hội đê nhập khâu máy móc thiết bị cần thiết cho quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, từ các nước phát triển. Thông qua nước cung cấp ODA nước nhận viện trợ có thêm nhiều cơ hội mới đề tham gia vào các tô chức tài chính thế giới, đạt được sự giúp đỡ lớn hơn về vốn từ các tổ chức này. Đặc trưng vốn ODA Như đã nêu trong khái niệm ODA là các khoản viện trợ không hoàn lại, viện trợ có hoàn lại hoặc tín dụng ưu đãi.
Do vậy, ODA có những đặc diém chủ yếu sau: Thứ nhất, Vin ODA mang tính ưu đãi: Vốn ODA có thời gian cho vay( hoàn trả vốn dài), có thời gian ân hạn dài. Chẳng hạn, vốn ODA của WB, ADB, JBIC có thời gian hoàn trả là 20-30 năm và thời gian ân hạn là 10 năm. Sự ưu đãi còn thể hiện ở chỗ vốn ODA chỉ dành riêng cho các nước đang và chậm phát triển, vì mục tiêu phát triển. Có hai điều kiện cơ bản nhất để các nước đang và chậm phát triển có thể nhận được ODA là: - Tổng sản phẩm quốc nội( GDP) bình quân đầu người thấp.
Nước có GDP bình quân đầu người càng thấp thì thường được tỷ lệ ién trợ không hoàn lại của ODA càng lớn và khả năng vay với lãi suất thấp và thời hạn ưu đãi càng lớn. - Mục tiêu sử dụng vốn ODA của các nước này phải phù hợp với chính sách và phương hướng ưu tiên xem xét trong mối quan hệ giữa bên cấp và bên nhận ODA. Thông thường các nước cung cấp ODA đều có những chính sách và ưu tiên riêng của mình, tập trung vào một số lĩnh vực mà họ quan tâm hay có khả năng kỹ thuật và tư vấn. Đồng thời, đối tượng ưu tiên của các nước cung cấp ODA cũng có thể thay đồi theo từng giai đoạn cụ thẻ.
Vi vậy, nắm bắt được xu hướng ưu tiên và tiềm năng của các nước, các tổ chức cung cấp ODA là rất cần thiết.