Bài giảng ngữ âm tiếng Việt: Hướng dẫn phát âm chuẩn và hiệu quả

Bài giảng về ngữ âm tiếng việt, trình bày ngắn gọn nội dung chính, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp học viên chuyên ngành., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Ngô Thị Kim Khánh
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Ngữ âm tiếng Việt
• Đề tài: Hướng dẫn ngữ âm tiếng Việt: Cách phát âm chuẩn và dễ hiểu
• Loại tài liệu: Bài giảng
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ HỆ THỐNG ÂM VỊ VÀ ÂM TIẾT TRONG TIẾNG VIỆT
• 1.1. KHÁI QUÁT VỀ HỆ THỐNG ÂM VỊ TIẾNG VIỆT
• 1.2. Hệ thống nguyên âm – phụ âm tiếng Việt
• 1.3. Hệ thống thanh điệu tiếng Việt
• 1.4. ÂM TIẾT TIẾNG VIỆT
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC HÀNH PHÁT ÂM CÁC VẦN TRONG TIẾNG VIỆT
• 2.1. VẦN CÓ CẤU TẠO: ÂM CHÍNH + THANH ĐIỆU
• 2.1.1. QUY TẮC CHÍNH TẢ
• 2.1.2. THỰC HÀNH PHÁT ÂM
• 2.2. VẦN CÓ CẤU TẠO: ÂM ĐỆM + ÂM CHÍNH + THANH ĐIỆU
• 2.2.1. Quy tắc chính tả
• 2.2.2. Thực hành phát âm
• 2.3. CÁC NGUYÊN ÂM ĐÔI
• 2.4. LUYỆN KĨ NĂNG PHÁT ÂM
• 2.5. LUYỆN KĨ NĂNG NGHE
• 2.6. LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT CHÍNH TẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Ngữ âm tiếng Việt

Ngữ âm tiếng Việt là hệ thống các âm vị bao gồm nguyên âm, phụ âm và thanh điệu. Hệ thống này được phân tích chi tiết trong bài giảng, giúp học viên hiểu rõ cấu trúc và cách phát âm chuẩn. Phát âm chuẩn là yếu tố quan trọng để học viên nước ngoài nắm vững tiếng Việt. Bài giảng cung cấp bảng nguyên âm và phụ âm, cùng với ví dụ minh họa cụ thể.

1.1 Hệ thống nguyên âm và phụ âm

Hệ thống nguyên âm tiếng Việt bao gồm các âm như /a/, /e/, /i/, /o/, /u/, /ư/, /ă/, /â/, /ơ/, /ê/, /ô/. Phụ âm bao gồm các âm như /b/, /c/, /d/, /đ/, /g/, /h/, /k/, /l/, /m/, /n/, /p/, /q/, /r/, /s/, /t/, /v/, /x/. Bài giảng cung cấp bảng chi tiết và ví dụ minh họa để học viên dễ hiểu và thực hành.

1.2 Hệ thống thanh điệu

Tiếng Việt có 6 thanh điệu: ngang, huyền, ngã, hỏi, sắc, nặng. Mỗi thanh điệu được minh họa bằng ví dụ cụ thể như 'ta', 'tà', 'tã', 'tả', 'tá', 'tạ'. Bài giảng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát âm đúng thanh điệu để tránh nhầm lẫn trong giao tiếp.

II. Phát âm chuẩn và dễ hiểu

Phát âm chuẩn và phát âm dễ hiểu là mục tiêu chính của bài giảng. Bài giảng cung cấp các quy tắc phát âm và thực hành chi tiết để học viên nắm vững cách phát âm các vần, nguyên âm, phụ âm và thanh điệu. Hướng dẫn phát âm được thiết kế theo cấp độ từ dễ đến khó, giúp học viên tiến bộ từng bước.

2.1 Quy tắc phát âm

Bài giảng đưa ra các quy tắc phát âm như phân biệt giữa 'c' và 'k', 'g' và 'gh', 'ng' và 'ngh'. Ví dụ, 'c' được dùng trước các nguyên âm /a/, /o/, /u/, trong khi 'k' được dùng trước /i/, /e/, /ê/. Các quy tắc này giúp học viên tránh sai sót trong phát âm và chính tả.

2.2 Thực hành phát âm

Bài giảng cung cấp các bài tập thực hành phát âm các vần như 'ba', 'bà', 'bá', 'bạ', 'bã', 'bả'. Học viên được hướng dẫn cách phát âm đúng các vần có cấu tạo phức tạp như 'oan', 'oang', 'oanh', 'oay', 'uây'. Các bài tập này giúp học viên luyện tập và cải thiện kỹ năng phát âm.

III. Hướng dẫn ngữ âm tiếng Việt

Hướng dẫn ngữ âm tiếng Việt trong bài giảng được thiết kế để giúp học viên nước ngoài nắm vững hệ thống ngữ âm tiếng Việt. Bài giảng cung cấp kiến thức cơ bản về âm tiết, nguyên âm, phụ âm và thanh điệu, cùng với các bài tập thực hành chi tiết. Ngữ âm chuẩn là nền tảng để học viên phát triển kỹ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng Việt.

3.1 Cấu trúc âm tiết

Âm tiết tiếng Việt có cấu tạo gồm 5 thành phần: âm đầu, âm đệm, âm chính, âm cuối và thanh điệu. Ví dụ, âm tiết 'toán' có âm đầu 't', âm đệm 'o', âm chính 'a', âm cuối 'n' và thanh điệu sắc. Bài giảng giải thích chi tiết từng thành phần và cách phát âm chính xác.

3.2 Luyện kỹ năng phát âm

Bài giảng cung cấp các bài tập luyện kỹ năng phát âm như đọc các kết hợp âm, phát âm các vần có âm cuối 'n/t', 'm/p', 'ng/c', 'nh/ch', 'i/y', 'o/u'. Các bài tập này giúp học viên nắm vững cách phát âm các vần phức tạp và cải thiện kỹ năng nghe, nói tiếng Việt.

Nội dung chính

BÀI GIẢNG NGỮ ÂM TIẾNG VIỆT (DÀNH CHO HỌC VIÊN NGƯỜI NƯỚC NGOÀI)

Tổng quan về giáo trình

Bài giảng Ngữ âm tiếng Việt (Dành cho học viên người nước ngoài), mã số BG.08, do ThS. Ngô Thị Kim Khánh (Chủ biên) cùng ThS. Phạm Thị Giao Liên biên soạn, được lưu hành nội bộ tại Khoa Ngữ văn & Khoa học xã hội, Trường Đại học Hải Phòng vào năm 2023. Tài liệu giữ vị trí là học phần chuyên biệt nền tảng mở đầu trong chương trình đào tạo tiếng Việt cho người nước ngoài, đặc biệt là đối tượng lưu học sinh thuộc hệ dự bị đại học tại nhà trường.

Mục tiêu học tập của bài giảng tập trung vào hai phương diện chính: cung cấp hệ thống tri thức cơ bản về ngữ âm học tiếng Việt (hệ thống âm vị nguyên âm, phụ âm, thanh điệu và cấu trúc âm tiết) và rèn luyện kỹ năng thực hành phát âm chuẩn xác hệ thống âm, vần, thanh điệu, kết hợp nắm vững các quy tắc chính tả chữ Quốc ngữ.

Cấu trúc tài liệu được tổ chức thành 2 chương lớn:

• Chương 1: Khái quát về hệ thống âm vị và âm tiết trong tiếng Việt.
• Chương 2: Thực hành phát âm các vần trong tiếng Việt (gồm 9 bài học luyện âm và bài 10 tổng hợp đánh giá kĩ năng).

Điểm đặc sắc của bài giảng là việc tách nội dung ngữ âm thành một tài liệu chuyên biệt, giải quyết sự phân tán của phần ngữ âm vốn chỉ được trình bày rải rác hoặc sơ lược trong phần mở đầu của các giáo trình Tiếng Việt cơ sở trước đây. Thiết kế bài giảng vận dụng quan điểm ngôn ngữ học của nhà ngữ âm học người Anh A. Gimson: "Để nói được bất cứ một ngôn ngữ nào, chúng ta cần phải biết gần như toàn bộ hệ thống ngữ âm của ngôn ngữ đó, trong khi chỉ cần biết 50-90% ngữ pháp và 1% từ vựng là đủ", nhằm xây dựng nền tảng tiếp nhận ngôn ngữ vững chắc cho học viên quốc tế ngay từ giai đoạn đầu.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung bài giảng được triển khai theo một hệ thống logic tịnh tiến từ lý thuyết âm vị học cơ sở đến thực hành cấu âm chi tiết:

• Chương 1: Khái quát về hệ thống âm vị và âm tiết trong tiếng Việt

  • Cung cấp bảng hệ thống nguyên âm đơn (/a/, /e/, /e/ [ê], /i/, /o/, /o/ [ô], /ɔ/ [ơ], /u/, /w/ [ư], /ă/, /â/), 3 nguyên âm đôi (/ie/, /uo/, /wY/) và hệ thống 22 phụ âm (/b/, /k/ [c, k, q], /c/ [ch], /z/ [d, gi], /d/ [đ], /γ/ [g, gh], /h/, /x/ [kh], /l/, /m/, /n/, /ŋ/ [ng, ngh], /ɲ/ [nh], /f/ [ph], /r/, /s/, /t/, /tʰ/ [th], /ʈ/ [tr], /s/ [x], /v/).
  • Hệ thống 6 thanh điệu tiếng Việt: Ngang (không dấu), Huyền (`), Ngã (~), Hỏi (?), Sắc ('), Nặng (.).
  • Mô hình hóa cấu trúc âm tiết tiếng Việt 5 thành phần: Thanh điệu, Âm đầu, Âm đệm, Âm chính, Âm cuối.

• Chương 2: Thực hành phát âm các vần trong tiếng Việt

  • Bài 1: Vần có cấu tạo Âm chính + Thanh điệu: Luyện các kết hợp phụ âm đầu với nguyên âm đơn và các quy tắc chính tả phân biệt phụ âm c/k, g/gh, ng/ngh, gi/d.
  • Bài 2: Vần có cấu tạo Âm đệm + Âm chính + Thanh điệu: Luyện phát âm các vần oa, oe, uê, uy, uơ và quy tắc ghi dấu thanh ở âm chính.
  • Bài 3: Vần có âm cuối là phụ âm: Hệ thống hóa các vần có âm cuối mũi/tắc tương ứng: nhóm n/t (an - at, ăn - ăt, ân - ât), nhóm m/p (am - ap, ăm - ăp, âm - âp), nhóm ng/c (ang - ac, ăng - ăc, âng - âc), nhóm nh/ch (anh - ach, ênh - êch, inh - ich).
  • Bài 4: Vần có âm cuối là bán âm: Nhóm bán âm i/y (ai, ay - ây) và nhóm bán âm o/u (ao, au - âu).
  • Bài 5: Vần có cấu tạo Âm đệm + Âm chính + Âm cuối + Thanh điệu: Thực hành nhóm vần oan - oat, oang - oac, oanh - oach.
  • Bài 6: Vần có âm chính là nguyên âm đôi: Khảo sát các dạng biến thể chữ viết của /ie/ (iê, yê, ia, ya), /uo/ (uô, ua), /wY/ (ươ, ưa) trong các cấu trúc có âm cuối, không có âm cuối và có âm đệm.
  • Bài 7: Các vần còn lại có âm cuối là phụ âm: Luyện các tổ hợp en - et, ên - êt, in - it, on - ot, ôn - ôt, ơn - ơt, un - ut, ưn - ưt, em - ep, êm - êp, ôm - ôp, om - op, um - up, uôm - uôp, iêm - iêp, ươm - ươp, eng - ec, ong - oc, ông - ôc, ung - uc, ưng - ưc, uông - uôc, ương - ươc.
  • Bài 8: Các vần còn lại có âm cuối là bán âm: Luyện các vần có âm cuối i/y và o/u còn lại (oi, ơi, ui, ưi, uôi, ươi, eo, iu, ưu, iêu, ươu).
  • Bài 9: Các vần có âm đệm + âm chính + âm cuối còn lại: Luyện tổ hợp phức tạp như uân - uât, oen - oet, uên - uêt, oam - oap, oăm - oăp, uyp, uênh - uêch, uynh - uych.
  • Bài 10: Luyện kĩ năng phát âm và Luyện kĩ năng viết chính tả: Ngữ liệu và bài tập kiểm tra, đánh giá tổng hợp kỹ năng.

Progression logic của giáo trình đi từ đơn vị ngữ âm tối giản đến phức hợp: từ các âm vị đơn lẻ $\rightarrow$ âm tiết 2 thành phần $\rightarrow$ mở rộng thành phần âm đệm $\rightarrow$ kết hợp các loại âm cuối (khép, nửa khép, bán âm) $\rightarrow$ tích hợp nguyên âm đôi $\rightarrow$ hoàn thiện với âm tiết 4-5 thành phần hoàn chỉnh.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết âm vị học tiếng Việt: Khung miêu tả diện mạo ngữ âm thông qua ký hiệu phiên âm quốc tế đối chiếu với hệ thống chữ viết Quốc ngữ.
• Lý thuyết cấu trúc âm tiết: Khái niệm âm tiết tiếng Việt là một thể thống nhất có cấu trúc nội tại hai bậc gồm 5 vị trí; nguyên lý về 2 thành phần bất khả thiếu là Âm chính và Thanh điệu.
• Quy luật kết hợp ngữ âm - chính tả:
  • Quy tắc phân bố phụ âm đầu: k, gh, ngh bắt buộc đi với các nguyên âm dòng trước i, e, ê; c, g, ng đi với các nguyên âm còn lại; q luôn đi kèm âm đệm u.
  • Quy tắc biến thể chữ viết của nguyên âm đôi: /ie/ viết là ia (không âm cuối), iê (có âm cuối), ya (có âm đệm, không âm cuối), yê (có âm đệm và âm cuối, hoặc đứng đầu âm tiết có âm cuối); /uo/ viết là ua (không âm cuối), uô (có âm cuối); /wY/ viết là ưa (không âm cuối), ươ (có âm cuối).
  • Quy luật hạn chế thanh điệu: Vần tận cùng bằng âm tắc vô thanh (-p, -t, -c, -ch) chỉ kết hợp được với 2 thanh điệu (sắc, nặng); các vần kết thúc bằng âm mở, bán âm hoặc âm vang mũi (-m, -n, -ng, -nh) kết hợp đủ 6 thanh điệu.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phát âm kỹ thuật (Technical phonetics): Điều khiển chuẩn xác bộ máy cấu âm để phân biệt các cặp phụ âm dễ nhầm lẫn (tr/ch, s/x, l/n, r/d/gi, c/k); kiểm soát cao độ, độ dài và đường nét của 6 thanh điệu, đặc biệt là các thanh có tính chất phức tạp như ngã, hỏi, nặng.
• Kỹ năng phân tích ngữ âm (Analytical phonetics): Nhận diện cấu trúc âm vị của một âm tiết cụ thể (ví dụ: phân tích âm tiết Toán gồm thanh sắc, âm đầu /t/, âm đệm /o/, âm chính /a/, âm cuối /n/; âm tiết Quả gồm thanh hỏi, âm đầu /k/, âm đệm /u/, âm chính /a/).
• Kỹ năng chính tả và ứng dụng thực hành (Practical orthography): Định vị chuẩn xác vị trí đặt dấu thanh trên âm chính (ví dụ: hòe, huệ, thủy, thuở); viết đúng chính tả các từ vựng chứa tổ hợp vần phức và đọc lưu loát các văn bản mô tả ngắn.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm

Giáo trình áp dụng phương pháp luyện âm cấu âm (articulatory phonetics) kết hợp mô hình hóa trực quan. Thay vì tiếp cận theo ngữ pháp - dịch hoặc giao tiếp đơn thuần, giáo trình bóc tách tiếng Việt thành từng đơn vị ngữ âm cụ thể, sử dụng bảng mô hình âm tiết và sơ đồ cao độ thanh điệu để người học hình dung trực quan cơ chế tạo âm.

Hệ thống bài tập và ngữ liệu thực hành

Tài liệu thiết kế chuỗi bài tập thực hành phân cấp:

1. Luyện đọc kết hợp âm (Matrix drills): Bảng kết hợp phụ âm đầu với các nguyên âm theo hàng và cột (ví dụ: bảng kết hợp ba, da, đa, la, na với a, o, ô, ơ, u, ư, i/y).
2. Luyện phát âm từ ngữ tương phản (Minimal pairs): Cặp từ đối lập ngữ âm nhằm chuẩn hóa cấu âm (xẻ ra - sẻ ra, tra - cha, tre - che, na - la, dã thú - giã từ).
3. Bài tập chính tả nhận diện:
   • Điền chữ cái thích hợp vào chỗ trống (c/k, g/gh, ng/ngh, d/đ, n/l).
   • Đánh dấu phân loại âm tiết theo vần mục tiêu (như bảng tích chọn vần oa/oe).
   • Tìm và trích xuất các tiếng chứa vần mục tiêu từ các bài đọc.
4. Ngữ liệu văn bản ứng dụng: Tích hợp các thành ngữ, tục ngữ giàu nhịp điệu ("Thả săn sắt, bắt cá rô", "Mặt hoa da phấn", "Nay đây mai đó", "Ăn cây nào rào cây ấy") và các đoạn văn ngắn miêu tả sinh hoạt thường nhật (Bé ở nhà, Nghỉ hè, Quà bà cho, Bé xách đỡ mẹ, Trăng rằm, Du lịch).

Phương thức đánh giá và hướng dẫn tự học

• Đánh giá: Học phần thực hiện kiểm tra kép ở Bài 10 thông qua hai bài thực hành: Luyện kĩ năng phát âm (đọc chuẩn xác bảng từ và đoạn văn) và Luyện kĩ năng viết chính tả (nghe - viết các tổ hợp âm vần phức).
• Tự học: Học viên được định hướng học tuần tự từ Chương 1 đến Chương 2; thực hành đọc to từng bảng kết hợp, làm đầy đủ bài tập phân tích âm tiết và trích xuất từ vựng trước khi chuyển sang các nhóm vần phức tạp hơn.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Xây dựng hệ thống ngữ âm chuyên biệt hóa: Khắc phục triệt để tình trạng ngữ âm chỉ đóng vai trò phụ trợ trong các giáo trình tiếng Việt cơ sở, BG.08 xây dựng một lộ trình 10 bài học chuyên sâu bao quát toàn bộ hệ thống vần tiếng Việt.
• Hệ thống hóa quy tắc chính tả song hành cấu trúc âm vị: Mỗi nhóm vần trong Chương 2 đều đi kèm mục "Quy tắc chính tả", chỉ rõ vị trí đặt dấu thanh, biến thể mặt chữ của nguyên âm đôi và quy tắc kết hợp phụ âm đầu, giúp người nước ngoài làm chủ văn tự Quốc ngữ một cách khoa học.
• Tích hợp ngữ liệu văn hóa - địa lý Việt Nam: Ngữ liệu luyện đọc không sử dụng câu từ vô nghĩa mà gắn liền với các yếu tố văn hóa, lịch sử và địa danh thực tế của Việt Nam như:
  • Địa danh lịch sử, danh thắng: Hoa Lư, Cổ Loa, Cố đô Huế, Vịnh Hạ Long, Đà Lạt, Sa Pa, Bắc Giang, Phú Thọ, Hà Nam.
  • Văn hóa truyền thống và đời sống: Lễ hội Giỗ Tổ Hùng Vương, nghề đan lát mây tre, cá rô phi, gà ri, tò he, chè, chả quế, mì Chũ.
  • Môi trường xã hội: Trạm y tế xã, thị xã, bến phà, ca nô, xe buýt, phố xá giờ tan tầm.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học viên mục tiêu:
  • Lưu học sinh quốc tế học giai đoạn dự bị tiếng Việt tại Trường Đại học Hải Phòng để chuẩn bị vào học chuyên ngành đại học hoặc cao học.
  • Người nước ngoài bắt đầu học tiếng Việt từ trình độ sơ cấp (A1 - A2) cần chuẩn hóa phát âm và nắm vững chính tả.
• Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites): Người học không bắt buộc phải có kiến thức ngôn ngữ học từ trước, chỉ cần nhận biết được bảng chữ cái Latinh cơ bản để tiếp thu các quy tắc chuyển đổi chữ viết tiếng Việt.
• Ứng dụng cho giảng viên: Giảng viên Khoa Ngữ văn & Khoa học xã hội và các cơ sở giảng dạy tiếng Việt sử dụng tài liệu làm khung giáo trình chính thức cho học phần Ngữ âm thực hành; khai thác kho ngữ liệu mẫu và bài tập điền từ để thiết kế bài giảng tương tác và đề thi đánh giá năng lực phát âm.
• Ứng dụng tự học và tra cứu: Tài liệu đóng vai trò là nguồn tham chiếu chuẩn xác về quy tắc chính tả và bảng phân loại âm vị cho học viên trong suốt quá trình học tiếng Việt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng học viên nào?

Giáo trình được thiết kế chuyên biệt cho học viên người nước ngoài, đặc biệt là lưu học sinh học dự bị tiếng Việt tại Trường Đại học Hải Phòng và những người mới bắt đầu học tiếng Việt cần xây dựng nền tảng phát âm chuẩn.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học không cần có kiến thức ngôn ngữ học chuyên sâu. Yêu cầu duy nhất là biết đọc bảng chữ cái Latinh cơ bản để thuận tiện cho việc nhận diện ký tự chữ Quốc ngữ và làm theo các chỉ dẫn cấu âm.

3. Điểm khác biệt của bài giảng này so với các giáo trình Tiếng Việt cơ sở khác là gì?

Các giáo trình Tiếng Việt cơ sở thường chỉ dành 1-2 bài đầu để giới thiệu sơ lược về bảng chữ cái và dấu thanh. Bài giảng BG.08 phân tách ngữ âm thành môn học riêng, cung cấp hệ thống lý thuyết âm tiết 5 thành phần và 10 bài luyện chi tiết cho tất cả các dạng vần trong tiếng Việt.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với tài liệu này?

Học viên cần tuân thủ lộ trình tịnh tiến: nắm vững bảng âm vị và 6 thanh điệu ở Chương 1, sau đó luyện từng bài ở Chương 2 bằng cách đọc to các kết hợp âm, làm bài tập điền chính tả và đọc phân tích các đoạn văn mẫu.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình cung cấp sẵn hệ thống bảng ma trận âm vị, bảng đối chiếu chữ viết - âm thanh, sơ đồ thanh điệu, hệ thống bài tập chính tả và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành ngữ âm tiếng Việt ở trang cuối bài giảng.

---

Kết luận

Bài giảng Ngữ âm tiếng Việt (Mã số: BG.08) của Trường Đại học Hải Phòng là tài liệu giảng dạy học thuật cung cấp hệ thống lý thuyết âm vị học và phương pháp rèn luyện phát âm tiếng Việt cho học viên nước ngoài. Bằng việc phân lập cấu trúc âm tiết 5 thành phần và triển khai 9 nhóm bài luyện vần có độ khó tăng dần, giáo trình xác lập một lộ trình học tập từ nhận diện âm vị $\rightarrow$ thực hành cấu âm $\rightarrow$ hoàn thiện kỹ năng chính tả và đọc hiểu văn bản. Đây là tài liệu giảng dạy và học tập nền tảng trong chương trình đào tạo tiếng Việt cho lưu học sinh quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. KHÁI QUÁT VẺ HỆ THÓNG ÂM VỊ VÀ ÂM TIẾT TRONG TIENG VIET Ở chương này, chúng tôi nhằm: - Cung cấp cho học viên những kiến thức cơ bản về ngữ âm tiếng Việt: hệ thống nguyên âm, phụ âm, thanh điệu. - Phát âm chính xác các phụ âm, nguyên âm, thanh điệu có trong tiếng Việt. - Nắm được cấu trúc của âm tiết tiếng Việt.

KHAI QUAT VE HE THONG AM VI TIENG VIET Ngữ âm tiếng Việt bao gồm hệ thống các âm vi: nguyên âm, phụ âm và các thanh điệu. Hệ thống nguyên âm — phụ âm tiếng Việt BANG NGUYEN AM - PHU AM TIENG VIET Nguyên âm Phụ âm Am | Chữ Ví dụ Âm vị | Chữ viết | Ví dụ vi viết ai a ba, nhà,| /b/ b ba, — bé, cá,. 11 /e/ e em bé, /k/ ckq |cô kế, Nguyên SẼ,. am don , /e/ é bé, khê, /e/ ch che, cho, bê,.

fil i/y im, y, bi,. /af d/gi da, già,. lol 0 nho, bò,| /d/ đ đi, đó, chó,. /ol ô bố, cô, | /y/ gigh | ga, ghế.

\/ 0 mo, SỢ, /h/ h ha, he, đỡ, hô, ful u chú, mũ, /yl kh khi, khẽ, ru,. /w/ ư đữ, Sự, MM 1 la, lo, hu, lẽ,. /m/ m me, ma, mi,. a chan, /n/ n na, nè, M bậc,.

ñe/ lê tiền, biển. /y/ ng/ngh | nga, nghỉ,. yé yéu, ru nh nhà, nhỉ, tuyén,. nhé, 3 Nguyén ia mia, tia,.

am doi khuya,. /f/ ph cà phé, ya pha,. /uo/ ud buồn, /2/ r ra, co muốn. ua mua, đua.

/s/ s Sẽ, SỐ, Sả,. /wY/ ươ hương, /t/ t ta, to, mướp. wa mua, /#1 th thi, thu, xưa,. /t/ tr tre, trê, trở,.

/s/ x xa, xem, XÔI,. Hệ thống thanh điệu tiếng Việt Tiếng Việt có 6 thanh: St( | Tên gọi thanh Dấu thanh Vị dụ I1 | Thanh ngang Không dấu Ta 2 | Thanh huyén Dấu huyền (`) Tà 3 | Thanh nga Dấu ngã (7) Tã 4 | Thanh hoi Dau hdi (’) Ta 5 | Thanh sac Dau sac (’) Ta 6 | Thanh nang Dau nang (.) Ta Các thanh điệu tiếng Việt được thể hiện qua hình vẽ dưới đây: - ma mạ ~~ ma 1. Thuc hanh phat 4m (1) a:a, a, a, 4, 4, a. (2) b: ba, ba, ba, ba, ba, ba, ba ba, ba ba, ba ba.): ca, cả, cà; Bà ạ, cả cá, cả cài k(+ ¿e,ê): ê ke, kê, kế cả, kẻ cả, chả kẻ,.

Bé kể cà kê. Bà để bé kề, bà chả chê bé! q (+ u+ nguyên âm): quê, qué, qua,. (4) ch: cha, cha ca; Cha! ca, ca cha ca, ba a! (5) d: da, da, da ca, da dé; - Cá à? — Dạ, cá, bà ạ! gi: gia, gid, gia dinh,. - Chị Chi a! - Gi ha bé? - Ba da gia ca, chi bé bé di! (6) đ: đa, đa đa, da, dé chế; - Ca da a? — Da, ca da, ba a! (7) e: dé, ché, dé, bé, be bé, e dé, da dé,.

- Chè à bé? - Dạ, chè bà a. (8) ê: dê, dế, đê, bê,. Bà bề bé, để cha bê bề cá - Dé dé a? — Da, dé ba a! (9) g: ga, ga, ga, ga, ga, ga,. gh (+i, e, é): ghế, ghe, ghe, ghi, ghế đá,.

- Ba a, ba dé bé ké ghé. Bé ké ghé dé ghé, ba a. Phan biét g/gh: Ba cha chê gà bé. Bé ké: bé bé ghé, ba ké ghé, ba a! (10) h: hé, he,.

Bé Hà kể. Bà đề bé kê, bé hả hê. - Chị Chi a, chị kế đi! -Bé kể đi, chị ghi. - Bà à, bé kể, chị Chi cha ghi, chị chỉ ghì bé, kì ghê! y: y bạ, y ta, y cụ, ý chí, ý đồ, chú ý, vô ý vô tứ.

Bé bị ho, mẹ cho bé ra y tế xã. Cô y tá có đủ y cụ để lo cho bé. Cô có cả số y bạ đề ghi. Phân biệt i⁄y: im, nhìn — y tế, y tá,.

Y TẾ XÃ Bà bị ngã. Mẹ chở bà ra y tế xã. Ở nhà, nhớ bà, bé ¡ ỉ nhè. (12) kh: khế, khi, khe, kha khá, khe khẽ, khê khà,.

6 Khi bé đi đã khá, bà chả bế, bà để bé đi. Bà kế khe khẽ đề chị Chi ghi, bé chả đi khẽ. (13)]: la, li, lê, le le, kì lạ, lí lẽ, chà là,. Chà! Hà chả bề bé, để bé lê la.

Bà ạ, chị Chỉ đi la cà, chị chả bế bé. Chị chỉ la bé, kì ghê! (14) m: má, me, mẹ, mì,. Me a, di Ha cha ké gi ca. Di chi dé chị Lí kê.

Me di di, dé chi Ha bé bé. — Me a, me đi mà chị chả bế bé. Má là chị dì Na. Bà là mẹ cả má, cả dì Na.

Mẹ à? - Gì hả bé? — Bé bị nẻ da. Phân biệt n/l: na — la, na — 14,. Ba ké, bé khé né bé ghé cho cha, cho ca me, la ghé! (16) ng: bé nga, nga ba, ba nga, nga gia,. - Bé ngã à? — Chị chả bế bé, để bé bị ngã.

ngh (+ ¡, ê, ¿): nghé, nghệ, nghĩ,. Bé Nga nghĩ: bà đã già mà chả hề nghỉ. — Mẹ à, kì nghỉ hè, mẹ để bà đi nghỉ, mẹ nghe! (17) nh: nhà ga, nhà nghỉ, nhà lá, bé nhè, lè nhè, lí nhí, nhè nhẹ,. Khi bà nghỉ, bé Nga đi nhè nhẹ, khe khẽ.

Khi cả nhà đã đi nghỉ, mẹ bế bé, mẹ kể nhè nhẹ, khe khẽ, chỉ để bé nghe. Bé lí nhí: - Nhà bà là nhà lá, mẹ nhỉ? (18) o: nho, bò, lọ, chó, gió, lò, bỏ ngỏ, ngõ nhỏ, lo nghĩ,. Ngõ nhà Nga nho nhỏ. Ngõ có ba nhà.

Kề nhà Nga là nhà bà Lê, nhà bà Nghi. Nhà họ có me, có khế, có nho, mà nhà Nga chỉ có na. Nga ké cho chi Nga nghe: - Nghỉ hè mẹ cho Nga ghé nhà bà. Nhà bà nho nhỏ mà có cả nho, cả na, cả khế, cả me.

Bà để Nga no né. (19) ô: ngô, hỗ, gà cổ, ca nô,. Bà, bô, mẹ, bé Nga, cả nhà đi ca nô. - Ba dé bé nhé!- Da, ba dé di a! - Bé nhà Hà đã bi bô, ngộ ghê! (20) ơ: cờ, chợ, nơ,.

Me nhờ bà bế bé để mẹ đi chợ. Mẹ kế: - Ở chợ có cá, có cả, có cả bí ngô. Mẹ ghé cả nhà cô Mơ. Cô cho bé cả ngô, cả nơ.

Bé hả hê ghê! ALÔ - A lô, cô Mơ đó à? - Gì đó bé? - Bé nhớ cô Mơ. - Ờ, Cỡ ba giờ, cô Mơ có ở nhà bé đó, chờ nhé. (21) p: pa-nô, pi-gia-ma, sa pa,. Cả nhà nghe pi-a-nô.

Nhà PI ở ngõ nhỏ kể nhà bà Lê. Bà Lê đi chợ, ghé nha Pi, cho ca Pi di. Ở chợ có nho khô, đỗ đỏ, kê, cà phê. (22) ph: phà, pha lê, cà phê.

Bố mẹ cho bé đi phố. Ở phố chả có bò, có gà mà có phở, có cả phê, có cả nhà ga. Bố mẹ cho bé ghé cả chỗ đề nghe pi-a-nô. Nghỉ lễ, mẹ cho Nga đi phố, ghé nhà mợ Lí.

Mợ pha cà phê, cho nghe pi-a-nô. (23)r: gà ri, cá rô phi, ra rả, r1 rỉ, rÊ rà, ra — đa, ra — đi — ôÔ,. Cả nhà na đi ra phố, chỉ có bà ở nhà. Bà ra hè nhà để nghe ra-đi-ô.

Ra- di-6 ré ré, ba cha nghe, bà ra ngõ chờ Na. Bà nhớ Na ghê. Phân biệt r/d/gï: giá rẻ - da dẻ, giở ra - dở ghê, rò rỉ - dò la,. Ở NHÀ ; Bo mẹ ra phố, Nga ở nhà nghe ra-đi-ô.

Ra-đi-ô rè ré, Nga bỏ ra hè nhà. Ó, ở ô rạ có cô gà ri. (24) s: sé, si, Sa, SO, SO SO, SO SO, SO SO, số ghế, số ghi,. - A 16! Bé Ha a? - Dạ, cô Nga đó a? - Độ ba giờ, cô sẽ ghé nhà Hà, bé cho cô số nhà đi! - Dạ, số nhà bé là số lẻ, số ba, cô nhé! DI PHO 8 Sẻ bố, sẻ mẹ cho sẻ bé ra phố, ghé nhà sẻ bà.

Sẻ bé kể cho sẻ bà nghe: - Chi ga ri đã đẻ ở ô rạ, bà a! (25) t: tò he, ô tô, tê tê, ba ta, ngô tẻ, tế ngô, té ngã,. Bồ đi ô tô, chở cả nhà ra phó, ô tô nhà bé nhỏ, cha to. Mẹ đi ra phố mà chả có gì, chỉ có tò he, mẹ cho bé nè. (26) th: thị, thỏ,.

Ở ngõ có cỏ, thỏ bé tha hồ mà tha cỏ cho thỏ mẹ. NHÀ THỎ Thỏ mẹ: Thở gì mà thở ghê thế hả bé? Thỏ bé: Mẹ ạ, ở gò Si có cỏ! Thế mà nhà ta chả có tí gì! Thỏ mẹ: Thế thì bé ra go Si tha cỏ cho mẹ! (27) tr: tra, tra, tra mi, trĩ, cá tré, tri trệ, trơ trơ, nhà trọ, thé ché tre,. Phân biệt tr/ch: tra - cha, tre — che,. DI CHO Me cho bé đi chợ.

Chà, bé chỉ chỉ trỏ trỏ: có giò, có chả, có na, có mơ, có thị, có khê, có cả cá rô, cá trê, cá mè. (28)u: su su, đu đủ, cá thu, tu hú, cho dù, che dù, ga ru, cu mỉ cù mì,. Bé thủ thi kể cho mẹ nghe. Bà cho bé ghé nhà cô Thu.

Nhà cô nhỏ mà kê cả tủ, cả ghê, đủ ghê mẹ ạ. (29) ư: củ từ, cá ngừ, sư tử, ủ rũ như gà rù,. Nghỉ lễ mẹ chả đi chợ. Mẹ đã dự trữ ở tủ đủ thứ: cá thu, cá ngừ, củ từ, có cả đu đủ, su su.

Đủ ghê! CHÓ DỮ GIỮ NHÀ Nha Thu có chú chó giữ nhà. Chú dữ ghê. Có gì lạ, chủ chỉ gừ, nghe đã đủ sợ. (30) v: ve, và, vò vẽ, tò vò, va li, vô lễ, vô cớ, vô lí, vô tư vô lự.

Bé Chi di nhà trẻ. Cô cho bé vở vẽ. Bé vẽ đủ thứ. Bé vẽ chú ve, cô vò vẽ, tô tò vò.

Về nhà, bé vẽ ti vi, vẽ ra-đi-ô, vẽ tủ. Bé vẽ cả chú chó ở ngõ và vẽ cả cô gà r1 ở ô rạ. BÉ HÀ VẼ Bé Hà ở nhà. Bé giở vở ra vẽ.

Bé vẽ chú ve. Bé vẽ cả t¡ vi. Bé vẽ đủ thứ, thú vị ghê! (31) x: xa xa, xe ca, xe bò, xe lu, xo ro, xô bổ, xù xì, bé xé ra to,. Nhà Hà có thư từ thị xã về.

Hà mở ra, đó là thư chị Nga. Chị Nga hễ đi xa là có thư về cho nhà. Phân biệt X/S: xẻ ra - sẻ ra THƯ CHO BÉ Bé Hà a, chị đi xe ra thị xã chờ bé. Bé nhớ rủ cả dì Nghi đi, chớ sợ đi xa nhé! *** CÁC NGUYÊN ÂM ĐÔI - ñe/: có 4 sự thể hiện trên chữ viết: + iê : âm đầu + iê + âm cuối.

Ví du: tién, hién. + yê: âm đầu + âm đệm + yê + âm cuối. Ví dụ: khuyén, huyén,. hoặc yê + âm cuối.