Chương 1 NHUNG VAN DE CHUNG VE THU TUC GIAI QUYET VU AN LY HON TAI TOA ÁN CAP SƠ THAM 1.1, KHÁI NIEM, DAC DIEM VÀ Ý NGHĨA CUA THỦ TỤC GIẢI QUYÉT VỤ ÁN LY HON TẠI TOÀ AN CAP SƠ THAM 1. Khai tiệm, thit tue giải quyết vụ du ly hôn tại Toà dn cấp sơ thẩm 1. Khái niệm vụ án ly hôn Quyền và lợi ich hợp pháp của các cá rhân, cơ quan, t6 chức được pháp luật ghi nhận và bảo vệ. Vi vây, khi lợi ích hop phép bi xâm phạm hoặc có tranh chap, các cá nhân, cơ quan, tô chức có quyên yêu câu Toa án bão vệ (Khoản1 Điều 4).
Tuy nhiên, tuy thuôc vào tính chất của từng loại vu việc ma Toa án giải quyết vụ việc theo thủ tục TTDS, tô tung hình sự hay tô tụng hành chinh Trong đó, TTDS là trình tự, thủ tục mà pháp luật quy định dé Toa án giải quyết mt vụ việc dân sự. Pháp luật của các nước đa sô các nước quan niệm vụ việc dan sư là các tranh chap, yêu câu phát sinh từ quan hệ pháp luật dân sx hôn nhân và gia đình, kính doanh thương mai và lao động được Toa án có thêm quyên thu ly giải quyết theo thủ tục TTDS. Trong do các tranh. chap vé dân sự, hồn nhân và gia dinh, kinh doanh thương mai và lao động được Toa án co thêm quyền thu lý giai quyết theo thủ tục TTDS là VADS; các yêu câu về dân sự, hôn nhân va gia định, kinh doanh thương mai và lao động được Toa án có thâm quyền thu lý giải quyét theo thủ tục TTDS là việc dân sự.
Sau khi hai bên vợ chong két hôn trên cơ sở tự nguyện và có đăng kí kết hôn nhưng trong quá trình chung sông phát sinh mâu thuan, không thé hàn gan thì một trong hai bên vo chong hoặc ca hai vo chong có thé yêu câu Toa án châm đứt quan hệ hôn nhân giữa ho. Nêu hai vợ chong thong nhất thuận tình ly hôn, thoả thuận. được về tai sẵn va con cái thi hai ve chong yêu câu Toa án công nhận thuận tinh ly hôn. Đây là yêu câu giải quyết việc dân sự và được Toa án giải quyết theo thủ tục giải quyét việc dân su.
Còn nêu một trong hai bên vợ chồng không thông nhật được việc ly hôn và mét bên kiên quyết ly hôn đồng thời có tranh chap về tai sản hoặc nuôi con thì một trong hai bên vợ chẳng có quyền khởi kiện ra Toaán để yêu cau ly hôn. Yêu câu khởi kiện ly hôn được Toa án có thâm quyên thụ lý theo thủ tục TTDS thủ được gọi là vụ án ly hôn. Từ đây, chúng ta có thể khái quát về Khải miệm vu dn ly hôn: là tranh chấp, mâu thuẫn phát sinh từ quan hé hôn nhân hợp pháp giữa vo và chồng do một trong hai bên vo chẳng theo quy đình của pháp luật TTDS yêu cầu Tòa án giải quyết dé bảo vệ quyển và lợi ich hợp pháp của mình và được Toà án có thẩm quyền thụ If giải quyết theo tai tuc TIDS. Vu án ly hôn mặc đù giống như các vụ án dén sự đều cùng hình thành dựa trên quan hé tư do, tư nguyên và bình đăng nhưng có những đặc điểm khác biệt với vụ án khác.
Cụ thể: - Chủ thé trong vụ án ly hôn là cả nhên. Chủ thể trong vụ án về kinh doanh thương mại thường là các thương nhân, chủ thé của vu én lao động là người lao động và người sử dụng lao động, can chủ thé của vụ án dân sự là các cá nhân, pháp nhân thương mai hoặc pháp nhân phi thương mai. - Ban chất của vu án ly hôn là những mâu thuần, bat đẳng, xung đột phát sinh từ quan hệ hôn nhân hợp pháp giữa vo va chồng Theo do, những mâu thuận, bất đông này phát sinh từ quan hệ nhân thân va quan hệ tai sản giữa vợ, chồng và thénh viên khác trong gia dinh Đây là những tranh chấp phát sinh từ quan hệ hôn nhân giữa vơ và chong. Đây là điểm khác biệt cơ bản của vụ án ly hôn với vu án khác.
Các vụ án dân su phát sinh tử quan hệ pháp luật dân sự bao gam các tranh chap phát sinh tử quan hệ nhân thân và quan hệ tai sẵn. Nếu vụ án ly hôn cũng gắn với quan hệ nhân thân nhung phạm vi của quan hệ nhân thân chỉ trong lĩnh vực hôn nhân con phạm vi quen hệ nhân thân trong dân sự còn có cả về quyền hình ảnh, cư tra, đi lại, quyền với họ tên. Trong vu án ly hôn có thé kéo theo tranh chap về quan hệ tài sin nhung không mang tính chật đền bu, ngang giá như trong dân su. Trong các vụ án về thương mại thi chi có quan hệ về tải sản, nhưng quan hệ về tai sản trong thương mai luôn gắn liền với mục đích lợi nhuận, còn trong quan hệ dân sự các chủ thê thường không có mục đích lợi nhuận hoặc ít nhật một bên trong quan hệ có mục dich loi nhuận.
Còn đối với các vụ án về lao động thì luôn phát sinh, tôn tại gắn liên với quan hệ lao đồng hoặc quan hệ liên quan tới quan hệ lao đông, chủ thé của vụ án lao động thường bao gồm người lao động và người sử dụng lao động nội dung của vụ án lao động chính là các van đề phát sinh từ việc thực hién các quyên và nghia vụ hoặc lợi ích của các bên trong quan hệ lao động hoặc quan hệ liên quan tới quan hệ lao động, 10 Ngoài ra, vụ án ly hôn khác việc yêu câu công nhân thuận tinh ly hôn Đối với vụ án ly hôn thì vợ chồng có tranh chap vệ quan hệ nhân thân, giải quyét nuôi con và tranh: chấp về tai sản chung Can việc yêu cầu công nhận thun tinh ly hôn là việc dân sự trong đó vợ chồng đã thoả thuân được về thuận tình ly hôn, thoả thuận được vệ giải quyết nuôi cơn và thoả thuận được về chia tài sẵn chung giữa vợ và chồng - Trong vụ án ly hôn thường bao gồm các trường hop sau: + Một bên vơ hoặc chong chỉ yêu cau ly hôn, + Một bên vơ hoặc chồng yêu câu ly hôn, giải quyét van dé nuôi con; + Một bên vợ hoặc chẳng yêu câu ly hôn, giải quyết van đề nuôi con, chia tài sản chung trong thời ky hôn nhân, + Cha, me, người thân thích khác yêu câu ly hôn khi một bên vơ chong bị bệnh tâm thân hoặc mac bệnh khác makhông thé nhận thức, lam chủ được hành vi của mình, đông thời là nan nhén của bảo lực gia dinh do chồng, vo của ho gây ra lâm ảnh hưởng nghiêm trọng dén tính mang, sức khỏe và tinh thên của họ 1. Khái niệm về thủ tục giải quyết vụ án ly hôn tại Toà án cấp sơ thẩm Theo Từ điển Tiêng V iệt của Viện ngôn ngữ học thì “thủ tục” là những việc cụ thể phải làm theo một trình tư quy định, dé én hành những công việc có tinh chat chính thức! Trong từ điển Luật học của Viên khoa hoc Pháp lý Bộ tư pháp thi không có khái niệm về “thủ tục” ma chỉ có khái niém về “thủ tục tô tung”. Theo đó “thủ tục tổ tung” là “cách thức trình tư và nghỉ thức tiên hành xem xét mét vụ việc hoặc giải quyết một vụ án đã được thu lý hoặc khởi tô theo quy định của pháp luật"? Do các vụ việc có tính chat đặc thủ khác nhau nên pháp luật quy định các thủ tục tổ tụng khác nheu tương ứng, Thủ tục tó tung hình sự được quy định áp dung cho việc giải quyét các vụ án hình sự Thủ tục tô tụng hành chính dé giải quyết các vụ án hành chính Thủ tục TTDS được quy định áp dung cho việc giải quyét các vụ việc dân sự, hôn nhân gia đính, kinh doanh throng mai, lao động thuộc thêm quyền. giải quyét của tòa án.
Trên cơ sở đó thì có thê hiểu thủ tục giải quyết vụ án dân sư: là cách thức, trình tự thủ tục do Tòa én có thêm quyên tiên hành để giải quyét vụ án dân sự theo các quy đính của pháp luật TTDS. Nhận thay căn cứ quy định của pháp luật TTDS ' Viện ngồn ngĩthọc, Hoàng Phả (chủ biển, 2018), Tử didn Tiing Vit, Nxb Hằng Duc, tr 1215 > Viên khoa học pháp lý Bộ Twpháp, Tử điền Luật học, Nxb từ điển bích khoa va Nob tự pháp ,ư 729 "1 thi thủ tục giải quyét vụ án dân sự tại Toa an cấp sơ thẩm gam trinh tu được chia thành các giai đoạn như sau: khởi kiên và thụ ly vu án dan sự, chuẩn bị xét xửvụ án dân sự, phiên toà sơ thấm. Theo pháp luật TTDS Việt Nam hiện hành, vụ án ly hôn được quy đính là vụ án dân sự, được giải quyét theo thủ tục TTDS tại Toa án. Dựa trên khái niém “thủ.
tục giải quyết vụ án dân su” trong khoa học pháp lý và khái niệm “vu án ly hôn”, có thé đưa ra khái niệm về thủ tục giải quyệt vụ án ly hôn tai Toà án cập sơ thêm nhw sau: Là cách thức, trình tự Toả án cap sơ thâm tiên hành xem xét giải quyết vụ án ly hôn được bắt đầu khi vợ hoặc chẳng khởi kiện vu án ly hôn và Toa án châp nhận đơn khởi kiện ty hôn cho dén khi Toa én cấp sơ thẩm ra bản án, quyết định giải quyết vụ án ly hôn”. Đặc điềm thi tục giải quyết vụ du ly hon tại Toà án cap sơ thâm * Thit tuc giải quyết vụ án ly hôn có những đặc điểm dé phân biệt thi tuc giải quyết việc dain sự - Thành phân tiễn hành tô hing giải quyết vụ án ly hôn bằng một hội đồng xét xứ bao gồm có thêm phán và hội thêm nhân dân. Trong khi đó, thành phân tiên hành tô tụng giải quyết việc dân sư chỉ có một thâm phán không có sư tham gia hôi thâm nhân dân. Việc có sự tham gia của Hội thêm nhân dân trong việc giải quyết vụ án ly hôn 1a để nâng cao chất lương xét xử, giúp cho hoạt đông xét xử của Tòa án được khách quan, công bằng, chính xác.
Bản chất thực tê là thu Init sự them gia của nhân. dân vào hoạt động xét xử và tao điêu kiện cho hoạt đông xét xử được tiên hành mat cách khách quan, là một trong những biểu hiện của dân chủ trong hoạt đồng tư pháp góp phén vào việc cũng cô tốt môi quan hệ giữa Tòa án và nhân dân nâng cao tinh chính xác, bão dam công minh trong công tác xét xử.