Chương 1. Một số van để lý luận về giai quyết tranh chấp thương mai ‘bang trọng tai tại Việt Nam trong bối cảnh nên kinh tế số. và pháp luật điều chỉnh Chương 2. Thực trạng pháp luật va thực tiễn thực hiện pháp luật giãi quyết tranh chấp thương mai bằng trọng tải thương mai tại ‘Viet Nam trong bồi cảnh nên kinh tế số.
Phương hướng và giải pháp ting cường áp dụng, nông cao hiệu quả giải quyết tranh chấp bằng phương thức trọng tài thương mại tại Việt Nam trong bồi cảnh nên kinh té số. MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN VE GIẢI QUYẾT TRANH CHAP THUONG MẠI BẰNG TRỌNG TÀI TẠI VIỆT NAM TRONG BOI ANH NEN KINH TẾ SO VÀ PHÁP LUẬT DIEU CHỈNH Với xu thể hội nhập va phát triển của Việt Nam hiện nay, các tranh. chấp thương mại dân tiến tới được lựa chon để giải quyết bằng trong tài thương mai (TTTM) thay vi con đường Toà án như truyén thống, Không thể phủ nhận rằng. trên con đường hội nhập quốc tế, Việt Nam chúng ta đã không ngừng phát triển, cải thiện những van dé kinh tế, zã hội theo hưởng tích cực.
Tuy nhiên, bền cạnh đó, trong việc vận dụng kiến thức chuyên ngành và sử dụng phương thức TTTM tại Việt Nam, chúng ta cũng gặp khống ít thách thức va trở ngại. Trong những vướng mắc điển hình, không thể không kể đền. như: những tranh chấp trong hoạt động thương mại quốc tế. Để việc hội nhập và tham gia các hoạt động kinh tế, thương mại mang tẩm quốc tế thì ngoai việc chuẩn bi kỹ lưỡng nền tăng kiển thức pháp lý thi còn phải dự liệu những hậu quả sẽ sảy ra bởi những tranh chấp thương mai luôn tôn tại song song với việc phát triển.
‘Nén kinh tế số đồng thời lả một trong những giai đoạn phát triển manh. mẽ nhất của xã hội va mọi mất trong đời sống của con người. Kinh tế số đã tạo ra môi trường thúc day tăng trưởng mạnh mé và vượt trội. Con người đã tạo ra được những phát minh vi đại, sáng tạo ra những thành tựu về khoa học, kỹ thuật va y học vượt bậc.
Điều đó đã góp phân để lại những di sẵn có giá trị võ cũng lớn cho cắc thể hệ sau. Tuy nhiên, song hành với việc phát triển kinh. tế - sã hội, nên kinh tế số cũng dem lại không ít những phat sinh liên quan đến quá trình trao đi, phát triển. Những mâu thuẫn, tranh chap sẽ ngày cảng, phức tạp do quả trình trao đổi giữa các chủ thể trong xã hội ngày cảng linh.
‘hoat, biển đổi nhanh chóng vả luôn tồn tại những hệ qua pháp ly tiém ẩn. Chính vi lẽ do, việc xây dựng hệ thing pháp luật vẻ trong tải hoán chỉnh là vẫn để cấp thiết, có mức đô võ cùng quan trong. 1 Những vấn đề lý luận giải quyết tranh chấp thương mại bằng. ‘trong tài trong nền kinh tế số 1.
Khái niệm giải quyết tranh chấp throng mại bằng trọng tài “Khải niệm “giải quyết tranh chấp thương mat ‘Theo nghĩa chung nhất thi giải quyêt tranh chấp (GQTC) thương mai là hoạt đông lựa chọn và áp dung các biện pháp phù hợp dé giải quyết các mâu. thuấn, bat đồng xung đột lợi ích giữa các bên trong hoạt động thương mại. GQTC thương mai cỏ vai trò quan trong trong việc bảo vệ quyển và lợi ich hợp pháp của các bên tranh chấp, góp phan thúc đấy hoạt động thương mai phat triển. Tùy thuộc vào từng giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội, pháp luật, dântộc, văn hóa,.
ma những quốc gia khác nhau có các cách thức, biển pháp GQTC khác nhau. Trong nên kinh tế kế hoạch tập trung, GQTC được thực hiện chủ yếu thông qua trọng tai kính tế nh nước. Còn trong nên kinh tế thị trường, với sự đa dang và phức tạp của các quan hệ thương mai, quan niêm về GQTC đã có những thay đổi căn bản. Nha nước đã từng bước thể chế hoa việc GQTC nhằm bảo đâm tối đa quyển tự định đoạt của các chủ thể kinh doanh Biéu nảy đông thời giúp giảm bớt gánh nặng cho các cơ quan công quyền, bởi Nha nước khuyên khích các bên thương lương, hỏa giải khi phát sinh tranh chấp vả cho phép thành lập các trung tâm trong tài (TT) phí chính phủ để GQTC.
Các hình thức GQTC thương mại phổ biển hiện nay bao gm: thương lượng, hòa giải, trọng tải và toa án. Mỗi hình thức đều có những ưu điểm va hạn chế riêng Việc lựa chọn hình thức GQTC phủ hop phụ thuộc vào nhiều yếu tô, bao gồm tinh chất, mức độ phức tap của tranh chấp, mong muốn của các bên tranh chấp,. Trong đó, TTTM lả một phương thức GQTC được các 10 doanh nghiệp va nba kinh doanh ưa chuộng béi những wu điểm về tính tự do thöa thuận, tính bí mắt, tính hiệu quả và giúp duy trì mỗi quan hệ kinh doanh. GQTC thương mai 1a một hoạt động cẩn thiết va quan trong trong hoạt động thương mai.
Việc lựa chọn hình thức GQTC phù hop sẽ giúp bảo về quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia tranh chap, thúc đẩy hoạt động thương mai phat triển. Khái niệm trong tài thương mat Trọng tải thương mai là một phương thức GQTC phổ biến trong lĩnh vực kinh tế hiện đại va được goi bằng thuật ngữ "Commercial Arbitration" trong tiếng Anh. Để hiểu rõ hơn về TTTM, ta có thể tham khão định nghĩa theo Luật mẫu về TTTM Quốc tế năm 1985 của Ủy ban Liên Hiệp Quốc về Luật Thương mai Quốc tế (UNCITRAL Model Law On Intemational Commercial Arbitration 1985). Theo định nghĩa này, "Thoả thuận trọng tài" 1ä một sự thöa thuận mà các bên thực hiện để ủy quyển cho một hoặc nhiễu trong tài giải quyết các tranh chap cụ thể hoặc có thé phát sinh giữa họ trong quan hệ pháp lý xác định Quan trọng là thoả thuận trọng tài có thể được thể hiện dưới hai hình thức chính: i) Điều khoản trong tài trong hợp đồng, Khí hai ‘bén ký kết một hợp ding thương mai, ho có thé bao gồm một điều khoản.
trong tài trong hợp đồng này, Điều khoăn nảy sẽ quy đính ring trong trường hợp tranh chấp phát sinh liên quan đền hợp ding, các bên sẽ chấp nhên quyết định của trong tai thay vi phai đến tòa án, i), thoả thuận trong tải riêng, Ngoài việc đưa vào hop đồng, các bên cũng có thể théa thuận trọng tải riêng biết sau khi một tranh chấp đã suất hiện. Tho thuận nay sé sắc định các điều kiện và quy trình cụ thé cho việc trong tai GQTC đó. Với sự linh hoạt va tính hiệu quả của nó, TTTM đã trở thảnh một phương thức phé biển cho việc GQTC trong lĩnh vực kinh tế ngày nay ® Trong quá bình phát triển pháp luật tại Viết Nam, việc đặt ra và điền “rin 1, Đầu 7, rất maid wong ti Hương mas det ie LỆ ben Lin Hộp Que vé Late Dương "at it tế l9ÊS ul chỉnh các quy định về TTTM đã thé hiện sự quan tâm va sóng tao trong lĩnh vực GQTC thương mại. Ban đâu, Pháp lệnh vé TTTM năm 2003 đã gợi mỡ một cơ sở pháp ly cho việc thoả thuận va tiền hành trong tai trong các quan hệ thương mai.
Tuy nhiên, đến khi Luật TTTM năm 2010 được ban hành, chúng ta đã thấy một bước đi quan trọng hơn trong việc phát triển và hoàn thiện cụ. thể các quy định về TTTM. Việc mỡ rộng định nghĩa va chỉ tiết hóa quy định vẻ TTTM trong Luật năm 2010 không chi tạo ra sự mình bach hơn trong lĩnh. vực này mà còn thể hiện sư nắm bắt được bản chất của việc GQTC thương mại.
Chúng ta đã thấy sự cân nhắc đổi với cả quyển tự do của các bên trong việc thoả thuận và quy tắc rổ ring để đảm bảo công bing va tinh hợp pháp của quá trình trong tài. Tích hợp các quy định cu thé hơn va chia nội dung thành từng chương trong Luật TTTM năm 2010 đã giúp cho người sử dụng pháp luật va các chuyên gia trong tai hiểu rõ hơn va dé dang áp dung, từ đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc GQTC thương mai. Theo Luật TTTM năm 2010, thì khái niệm "TTTM” là phương thức GQTC do các bên thoả thuận va được tiền hành theo quy định của Luật hiện hành ® 1. Đặc diém giải quyết tranh chấp tÌuương mại bằng “Trọng tài tiương mại” trong bôi cảnh nén kinh tế số: Những tranh chấp thương mai thường xuất hiện đưới nhiều hình thức, như vậy mỗi dạng tranh chấp thương mai sẽ có những đặc điểm riêng nhất định.
Tuy nhiên, đổi với bình thức GQTC bằng TTTM thi những đặc điểm sẽ được có định như sau: Thứ nhat, về chủ thé của tranh chap. Chủ thể của các tranh chap thương. mại déu xuất phát từ các tổ chức, cá nhân - họ hoạt động trong lĩnh vực thương mai, hoặc phát sinh các hoạt động thương mai trong quá trình vận. hành, hoạt động doanh nghiệp.
Loại hình thương mai rat đa dạng va được tuy thuộc vao các hoạt động của thương nhân. Trong bối cảnh nên kinh tế số, các. ° Khoản 1,Đi 3, Lut rong Hương mar sỐ 58/2010/9H12 ngạ 17/6/2010. 12 chủ thé tham gia vảo hoạt động thương mai ngày cảng da dang, bao gồm các doanh nghiệp, cả nhân, hộ kinh doanh, tổ chức phi lợi nhuận, Các hoạt động thương mai ngày cảng da dạng và phức tap, bao gồm thương mại điện tử, thương mai xuyên biên giới,.
Điểu này dẫn đến sự đa dang va phức tạp của các tranh chấp thương mại. Các tranh chấp thương mại có thé phat sinh giữa các chủ thể khác nhau, bao gồm: Các doanh nghiệp voi nhau, nhưng tranh chấp này đa sổ phát sinh từ hoạt động giao kết, thực hiện hợp đẳng thương mại, chẳng hạn như. chất lượng, giá cả của hing hóa và dich vụ,., các doanh nghiệp với cá nhân, đây là những tranh chấp nay sinh từ quá trình cung ứng dịch vụ như tranh chap về quyền lợi của người tiêu dùng. những tranh chap giữa các cá nhân với nhau, những tranh chấp này thương vẻ hop đồng mua bán, hop đồng thuê nhà,.
Các tranh chấp thương mai cũng có thể phát sinh trong các lĩnh vực thương mai khác nhau, bao gồm: Thương mai ‘hang hóa, nhữngtranh chấp nảy thường phat sinh trong quá trình mua bán, vận chuy ‘bao hiểm hang hóa,., thương mại dịch vụ, những tranh chấp nay có thể phát sinh trong quá trình cung cấp dịch vụ, chẳng hạn như dich vụ vận tải, dich vu du lịch, ., những tranh chap vẻ thương mại tài chính, thường phat sinh từ các giao dich tải chỉnh như. tranh chấp vé hợp đồng vay, hợp đồng "mua bản chứng khoản, "Thứ hai, về giá tri của tranh chấp. Các tranh chấp thương mai da phản.