Chương I quy định đối tượng điều chỉnh, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, tại Chương VIII Luật BHXH 2014 quy định về khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm BHXH. Tác giả bình luận các quy định dựa trên những khía cạnh như: sự phù hợp, tính khả thi của các quy định. Sách “Đổi mới và phát triển BHXH ở Việt Nam” của tac giả Dương Văn Thắng xuất bản năm 2015, trong đó khái lược quá trình hình thành và phát triển BHXH của nước ta. Cuốn sách này có thé xem như nguồn tư liệu quý giá mà các nhà nghiên cứu có thể tham khảo, tiếp thu và sử dụng trong nghiên cứu BHXH theo pháp luật Việt Nam đảm bảo bao quát toàn diện cả về chiều dài lịch sử và chiều rộng của các khía cạnh liên quan tới BHXH.
Cuốn sách đã đưa ra các quan điểm về BHXH qua các thời kì, từ những quan điểm đó có thê lý giải được đặc điểm của tranh chấp về BHXH. * Các công trình khác Tài liệu của Bộ lao động, thương binh và xã hội (công bố tháng 2/2023) “Tong quan kinh nghiệm quốc tế về BHXH của một số quốc gia trên thé giới ” phục vụ việc sửa đổi, b6 sung Luật BHXH. Tài liệu cung cấp kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới về xây dựng BHXH đa tầng, mô hình của tô chức thực hiện BHXH, các chế độ hưu trí, quy định về thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực BHXH như Trung Quốc, Nhật Bản, Canada, Hàn Quốc. Trong khuôn khổ dự án và chương trình tài trợ của Ngân hàng thé giới (World Bank -WB) tại Việt Nam, một trong những van dé được tổ chức này rất quan tâm chính là hệ thống ASXH nói chung và hệ thống BHXH của Việt Nam.
Trong số các đề tài nghiên cứu WB đã thực hiện, báo cáo của Paulette Castel & Minna Hahn, với 11 chủ đề: “Việt Nam: Phát triển hệ thong bảo hiểm xã hội hiện đại — Những thách thức hiện tại và phương án lựa chọn cho cải cách trong tương lai” công bỗ tháng 6/2012 đã có những đóng góp to lớn trong việc hoàn thiện pháp luật về BHXH của Việt Nam. Trong báo cáo này, các nhà nghiên cứu đã chỉ ra những điểm hạn chế, thách thức trong hệ thống pháp luật về BHXH Việt Nam. Mặc dù trong đó không trực tiếp đưa ra khái niệm tranh chấp BHXH cũng như cơ chế giải quyết tranh chấp nhưng tác giả đã đánh giá được những nguyên nhân dẫn đến sự yêu kém của hệ thông BHXH Việt Nam, cũng chính là một số lý do gây ra các tranh chấp về BHXH tại Việt Nam và dự báo xu thé phát triển của hệ thống BHXH Đề án “Xử lý vi phạm trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp - Thực trạng và giải pháp”, TS. Nguyễn Chi Công — TAND tối cao làm chủ nhiệm, nghiệm thu năm 2019.
Trong đề án này, tác giả nghiên cứu, phân tích, đánh giá lý luận chung về BHXH, BHYT, BHTN cũng như thực tiễn ở nước ta trong thời gian qua. Trên cơ sở đó đưa ra một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tac quản lý nhà nước cũng như việc xử lý vi phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN ở Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới. Đặc biệt, trong đó tác giả phân tích khái niệm xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN và phân biệt vi phạm hành chính và tội phạm trong lĩnh vực BHXH,BHYT, BHTN. Từ những phân tích đó, các nhà nghiên cứu có thê nhận biết sự khác biệt giữa tranh chấp về BHXH với vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BHTN.
* Bài viết tạp chí Trong bài viết “Bàn về giải quyết tranh chấp bảo hiểm xã hội” của tác giả Nguyễn Thị Thu Ba, đăng trên tạp chí Lao động và xã hội, 3/2020 tác giả đã phân tích khái niệm tranh chấp BHXH là một loại tranh chấp ASXH, là sự xung đột, mâu thuẫn, bất đồng giữa các chủ thể trong quan hệ BHXH về các vẫn về BHXH. Đây là loại tranh chấp khá phức tạp và có số lượng lớn. Giải quyết tranh chấp BHXH là việc các chủ thể của tranh chấp, các cá nhân, cơ quan tô chức có thâm quyền tiến hành các hoạt động theo một trình tự, thủ tục, nguyên tắc xác định để giải quyết những bat 12 đồng, mâu thuẫn nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tranh chấp. Bài viết cũng luận giải các tính chất đặc trưng của tranh chấp BHXH và giải quyết tranh chấp BHXH, cách thức, biện pháp giải quyết tranh chấp BHXH theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Bài viết “Luận bàn về mô hình thực hiện chính sách BHXH”, tác giả Mạc Văn Tiến, đăng trên Tạp chí bảo hiểm xã hội tháng 12 số 01/2018. Trong bài viết, tác giả luận giải do điều kiện kinh tế - xã hội và chính trị của mỗi nước khác nhau nên hệ thống BHXH của các nước xây dựng khác nhau và vì vậy không có mô hình tô chức và thực hiện BHXH chung cho tất cả các nước. Trên thế ĐIỚI CÓ nhiều mô hình thực hiện BHXH như: mô hình BHXH nhà nước thuần túy; mô hình BHXH quốc gia và BHXH ngành, mô hình BHXH kết hợp giữa bắt buộc và tự nguyện, từ đó tác giả đi phân tích ưu và nhược của từng mô hình. Từ những mô hình BHXH khác nhau, mỗi quốc gia sẽ có cơ chế giải quyết tranh chấp về BHXH khác nhau.
Bài viết: “Quyên được hưởng ASXH trong luật nhân quyên quốc tế và những van dé đặt ra với Việt Nam”, tác giả PGS. Vũ Công Giao, Tạp chí nghiên cứu lập pháp số 1(353) tháng 1/2018 đã bình luận về quyền được hưởng ASXH là một trong những quyên kinh tế, xã hội cơ bản của con người và đã được ghi nhận trong Tuyên ngôn toàn thé giới về Nhân quyền năm 1948 và một số văn kiện quốc tế quan trọng khác, ở Việt Nam đã ghi nhận trong Hiến Pháp 2013, nội dung quyên bảo đảm ASXH nói chung và BHXH nói riêng là quyền của con người. Đây cũng chính là nguyên nhân vì sao phải giải quyết tranh chấp về BHXH và là căn cứ để các quốc gia cần phải quy định về cơ chế giải quyết tranh chấp BHXH trong pháp luật thực định. Bài viết “Cơ chế giải quyết tranh chấp lao động cá nhân theo quy định của pháp luật Việt Nam - nhìn từ góc độ luật so sánh ” của tắc giả Đoàn Thị Phương Diệp đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 6 (2019).
Bài viết đã đưa ra quan niệm về TCLD cá nhân và giải quyết TCLD cá nhân. Trên cơ sở phân tích sơ bộ các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về cơ chế giải quyết TCLĐ cá nhân và trên cơ sở phân tích so sánh với hai hệ thống pháp luật tương đối có nhiều tương đồng với Việt Nam (vê nguôn gôc, lich sử và vê văn hoá), tác gia cho răng, cân thiệt phải tiép tục 13 hoàn thiện các quy định của pháp luật Việt Nam dé bảo vệ tốt hơn quyền lợi của NLD khi xảy ra tranh chấp, đồng thời tiến tới xây dựng một hệ thống tố tụng hợp lý. * Luận án Luận án “Tai phan Lao động theo quy định của pháp luật Việt Nam” của tác giả Lưu Bình Nhưỡng, Đại học Luật Hà Nội, năm 2001 không bàn sâu về khái niệm tranh chấp về BHXH nhưng Luận án đã nêu và phân tích sâu sắc khái niệm về "tài phán lao động" như là phương thức giải quyết TCLĐ (một số tranh chấp về BHXH giải quyết theo thủ tục giải quyết TCLĐ). Từ đó, đưa ra cách hiểu giải quyết TCLD như một hoạt động nhằm phân định tính hợp pháp, đúng đắn trong hành vi của các bên tranh chấp nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của các bên tranh chấp, của nhà nước và xã hội.
Luận án tiễn sĩ “Hoàn thiện pháp luật bảo hiểm xã hội ở Việt Nam ly luận và thực tién” của tác giả Nguyễn Huy Ban bảo vệ tại Trường Dai học Quốc gia năm 1996 là công trình nghiên cứu toàn diện về BHXH ở Việt Nam từ khi Luật BHXH chưa ra đời. Trong đó, tác giả đưa ra khái niệm, bản chất pháp lý của bảo hiểm xã hội. Tác giả xác định quan hệ BHXH gồm hai nhóm quan hệ: (1) Quan hệ trong việc tạo lập quỹ BHXH có chủ thể gồm NLĐ, NSDLĐ và Nhà nước, (2) Quan hệ trong việc thực hiện BHXH có chủ thể gồm cơ quan thực hiện BHXH và người hưởng BHXH. Đây cũng là quan niệm khá thống nhất về chủ thể của quan hệ bảo hiểm xã hội ở Việt Nam hiện nay.
Luận án “Cơ sở ly luận và thực tiên cho việc hoàn thiện pháp luật an sinh xã hội ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Hiền Phương (2008), Do tiếp cận từ góc độ khá rộng, những van đề lý luận về BHXH như định nghĩa, đặc điểm, cũng được trình bày ở mức cơ bản, khái quát trong tong thé lý luận về ASXH. Qua những phân tích của Luận án, chủ thé, nội dung, đặc điểm, nguyên tắc của BHXH được làm rõ, từ đó các nhà nghiên cứu có thê xác định được những nội dung lý luận của tranh chấp về BHXH. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Đề tài “General Survey concerning social security instruments in light of the 2008 Declaration on Social Justice for a Fair Globalization” (Khao sat chung lién 14 quan đến các công cụ an sinh xã hội theo Tuyên bố năm 2008 về Công bằng Xã hội vì Toàn cầu hóa Công bằng) thực hiện bởi tô chức lao động quốc tế ILO năm 2011. Trong công trình này, các tác giả đã khảo sát và phân tích hệ thống an sinh xã hội của hơn 30 quốc gia trên khắp các châu lục, trong đó, tại phần 3 của đề tài có đề cập đến các cơ chế giải quyết khi có khiếu nại, tranh chấp về BHXH.
Mặc dù nội dung này chiếm một phần nhỏ của Báo cáo nhưng tác giả cũng đã khái quát được hệ thống các cơ quan giải quyết khiếu nại, tranh chấp về BHXH ở một số quốc gia trên thế giới. Luận an “Social Security Policymaking: An Examination of Select Policies in the U. Social Security System” (Xây dung chính sách ASXH — thực tiễn tại hệ thống ASXH ở Hoa Kỳ) của Larry W.