Tài Liệu Đổi Mới Dạy Học và Kiểm Tra Đánh Giá Kết Quả Học Tập Môn Tin Học Cấp Trung Học Cơ Sở

Chuyên khảo giáo dục phân tích Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lí và giáo viên về dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Quách Tất Kiên
• Trường học: Bộ Giáo Dục Và Đào Tạo
• Chuyên ngành: Tin Học
• Đề tài: Hướng Dẫn Đổi Mới Dạy Học Và Kiểm Tra Đánh Giá Kết Quả Học Tập Môn Tin Học Cấp Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Tài Liệu Bồi Dưỡng
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. PHẦN I: ĐỔI MỚI ĐỒNG BỘ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC
• 1.1. Vài nét về thực trạng dạy học ở trường trung học cơ sở
• 1.2. Đổi mới các yếu tố cơ bản của chương trình giáo dục phổ thông
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học
• 1.4. Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS
• 2. PHẦN II: DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC
• 2.1. CNTT-TT là năng lực chung, cốt lõi
• 2.2. Đề xuất năng lực của môn tin học trong GDPT
• 2.3. Xác định năng lực dựa trên CTGDPT môn tin học hiện hành
• 2.4. Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học nhằm hình thành và phát triển năng lực người học - ví dụ minh họa
• 3. PHẦN III: KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC
• 3.1. Mục tiêu, hình thức, thời điểm KTĐG
• 3.2. Đánh giá theo kết quả đầu ra, đánh giá theo quá trình
• 3.3. Một số hình thức KTĐG
• 3.4. Xây dựng câu hỏi/bài tập theo định hướng năng lực, gắn với thực tiễn - ví dụ minh họa
• 3.5. Xây dựng đề kiểm tra – ví dụ minh họa
• 4. PHẦN IV: TỔ CHỨC THỰC HIỆN TẠI ĐỊA PHƯƠNG
• 4.1. Nội dung triển khai thực hiện tại địa phương
• 4.2. Hướng dẫn sử dụng diễn đàn về đổi mới kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực
• PHỤ LỤC I: Dạy học cấu trúc rẽ nhánh – câu lệnh ghép theo PPDH tích cực định hướng hình thành năng lực
• PHỤ LỤC II: Dạy học soạn thảo văn bản trong hoạt động và bằng hoạt động nhằm phát triển năng lực người học
• PHỤ LỤC III: Một số câu hỏi, bài tập của cuộc thi Hải ly tin học
• PHỤ LỤC IV: Câu hỏi, bài tập biện soạn theo cấu trúc PISA

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Môn Tin Học Cấp Trung Học Cơ Sở

Đổi mới phương pháp dạy học là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Môn tin học, với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, đòi hỏi giáo viên phải áp dụng các phương pháp dạy học mới nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành và khả năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học

Đổi mới phương pháp dạy học giúp học sinh phát triển năng lực tự học và khả năng tư duy phản biện. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như học tập dựa trên dự án, thảo luận nhóm sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực hơn.

1.2. Các Phương Pháp Dạy Học Hiện Đại Trong Môn Tin Học

Các phương pháp như dạy học theo dự án, học tập trải nghiệm và sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy là những cách hiệu quả để nâng cao chất lượng dạy học môn tin học. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành.

II. Thách Thức Trong Đổi Mới Kiểm Tra Đánh Giá Kết Quả Học Tập

Việc đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập là một thách thức lớn đối với giáo viên và nhà trường. Nhiều giáo viên vẫn còn sử dụng các hình thức kiểm tra truyền thống, dẫn đến việc đánh giá không chính xác năng lực thực sự của học sinh. Cần có sự thay đổi trong cách thức tổ chức kiểm tra để đảm bảo tính khách quan và công bằng.

2.1. Những Hạn Chế Trong Kiểm Tra Đánh Giá Hiện Nay

Nhiều hình thức kiểm tra hiện nay vẫn chú trọng vào việc ghi nhớ kiến thức mà chưa đánh giá được khả năng vận dụng thực tiễn của học sinh. Điều này dẫn đến việc học sinh chỉ học thuộc mà không hiểu sâu về kiến thức.

2.2. Giải Pháp Đổi Mới Kiểm Tra Đánh Giá

Cần áp dụng các hình thức kiểm tra đa dạng như kiểm tra theo quá trình, kiểm tra thực hành và đánh giá dựa trên dự án. Những hình thức này sẽ giúp đánh giá chính xác hơn năng lực và sự phát triển của học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Hiệu Quả Trong Môn Tin Học

Để nâng cao chất lượng dạy học môn tin học, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng mà còn phát triển kỹ năng sử dụng công nghệ trong thực tiễn.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học

Việc tích hợp công nghệ thông tin vào giảng dạy giúp tạo ra môi trường học tập sinh động và hấp dẫn hơn. Học sinh có thể thực hành và áp dụng kiến thức ngay trong quá trình học.

3.2. Dạy Học Theo Dự Án Trong Môn Tin Học

Dạy học theo dự án là một phương pháp hiệu quả giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm và giải quyết vấn đề. Học sinh sẽ được giao các dự án thực tế để thực hiện, từ đó áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Đổi Mới Dạy Học Môn Tin Học

Đổi mới dạy học môn tin học không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn cần được áp dụng thực tiễn. Các trường học cần tổ chức các hoạt động ngoại khóa, hội thảo và cuộc thi để học sinh có cơ hội thực hành và thể hiện năng lực của mình.

4.1. Tổ Chức Các Hoạt Động Ngoại Khóa

Các hoạt động ngoại khóa như cuộc thi lập trình, hội thảo công nghệ sẽ giúp học sinh có cơ hội thực hành và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây cũng là dịp để học sinh giao lưu, học hỏi lẫn nhau.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Đổi Mới Dạy Học

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học mới đã giúp nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

V. Kết Luận Về Đổi Mới Dạy Học Và Kiểm Tra Đánh Giá

Đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá là một quá trình cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên, học sinh và các cơ quan quản lý giáo dục để thực hiện thành công các phương pháp dạy học mới.

5.1. Tương Lai Của Đổi Mới Giáo Dục

Tương lai của giáo dục sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và hiệu quả. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới để đáp ứng nhu cầu của xã hội.

5.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Đổi Mới Giáo Dục

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện đổi mới dạy học. Cần nâng cao năng lực và kỹ năng cho giáo viên để họ có thể áp dụng hiệu quả các phương pháp dạy học mới.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ MÔ TẢ NỘI DUNG TÀI LIỆU HỌC THUẬT

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lí và giáo viên về dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng năng lực môn Tin học cấp Trung học cơ sở là văn bản tài liệu nghiệp vụ sư phạm do Vụ Giáo dục Trung học phối hợp với Chương trình Phát triển Giáo dục Trung học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) chỉ đạo biên soạn vào tháng 6 năm 2014, với sự tham gia của nhóm tác giả bao gồm Quách Tất Kiên, Lê Khắc Thành và các cộng sự.

Văn bản được xây dựng nhằm thực hiện các định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW), Nghị quyết số 44/NQ-CP của Chính phủ, Luật Giáo dục số 38/2005/QH11 (Điều 28), và Quyết định số 711/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011–2020.

Mục tiêu học tập cốt lõi của tài liệu là trang bị cho cán bộ quản lý và giáo viên trung học cơ sở hệ thống lý luận, phương pháp luận cùng kỹ thuật chuyên môn về việc chuyển dịch mô hình dạy học từ tiếp cận nội dung (điều khiển đầu vào) sang tiếp cận năng lực (điều khiển đầu ra).

Cấu trúc tài liệu được thiết kế thành 4 phần chính và 4 phần phụ lục chuyên đề:

• Phần I: Đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá trong giáo dục trung học cơ sở theo định hướng tiếp cận năng lực.
• Phần II: Dạy học theo định hướng năng lực.
• Phần III: Kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực.
• Phần IV: Tổ chức thực hiện tại địa phương.
• Hệ thống phụ lục: Minh họa dạy học cấu trúc rẽ nhánh, soạn thảo văn bản, bài tập Bebras (Hải ly tin học) và câu hỏi theo cấu trúc PISA.

Tài liệu kết hợp giữa cơ sở lý luận dạy học hiện đại và các hướng dẫn kỹ thuật cụ thể (lập bảng ma trận, thiết kế câu hỏi định tính/định lượng/thực hành), tạo cơ sở chuẩn bị cho việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             HỆ THỐNG NĂNG LỰC HÀNH ĐỘNG
Năng lực chuyên môn  Năng lực phương pháp  Năng lực xã hội     Năng lực cá thể
 (Học để biết)       (Học để làm)         (Học để cùng sống)  (Học để tự khẳng định)

Các chương và chủ đề chính

• Phần I - Cơ sở lý luận và thực tiễn đổi mới: Phân tích thực trạng dạy học THCS; đối chiếu hai mô hình giáo dục (định hướng nội dung so với định hướng năng lực); xác định khung chuẩn đầu ra về phẩm chất (yêu gia đình, nhân ái, trung thực, tự lập, trách nhiệm, nghĩa vụ đạo đức) và 9 nhóm năng lực chung (tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, tự quản lý, giao tiếp, hợp tác, sử dụng CNTT-TT, sử dụng ngôn ngữ, tính toán).
• Phần II - Dạy học môn Tin học theo định hướng năng lực: Xác định vị trí của năng lực Công nghệ thông tin và Truyền thông (CNTT-TT) như một năng lực cốt lõi. Phân tách mục tiêu môn học thành hai nhánh: Năng lực CNTT-TT đại trà (mức cơ bản và nâng cao) và Năng lực Khoa học máy tính chuyên ngành. Trình bày quy trình 4 bước xác định chuẩn năng lực dựa trên chương trình hiện hành.
• Phần III - Kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực: Phân tích mục tiêu, hình thức và thời điểm đánh giá; đối chiếu đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết; hướng dẫn kỹ thuật xây dựng câu hỏi, bài tập đóng/mở và lập ma trận đề kiểm tra gắn với thực tiễn.
• Phần IV - Tổ chức thực hiện: Quy định nội dung sinh hoạt chuyên môn, nghiên cứu bài học và hướng dẫn sử dụng diễn đàn chuyên môn trực tuyến.
• Phụ lục I–IV: Cung cấp giáo án thực nghiệm về Cấu trúc rẽ nhánh - câu lệnh ghép, bài học Soạn thảo văn bản, tuyển tập bài tập từ cuộc thi Quốc tế Hải ly tin học (Bebras) và câu hỏi đánh giá theo chuẩn PISA.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

1. Cấu trúc năng lực hành động: Mô hình cấu trúc năng lực gồm 4 thành phần tương ứng với 4 trụ cột giáo dục của UNESCO:

   • Năng lực chuyên môn (Professional competency) $\rightarrow$ Học để biết.
   • Năng lực phương pháp (Methodical competency) $\rightarrow$ Học để làm.
   • Năng lực xã hội (Social competency) $\rightarrow$ Học để cùng chung sống.
   • Năng lực cá thể (Individual competency) $\rightarrow$ Học để tự khẳng định.

2. Khung phân hóa năng lực môn Tin học:

   • Năng lực CNTT-TT cơ bản: Nhận biết phần cứng, thao tác phần mềm, khai thác tài nguyên số, giao tiếp mạng an toàn.
   • Năng lực CNTT-TT nâng cao: Xử lý sự cố, tổ chức lưu trữ dữ liệu, áp dụng tư duy phản biện với thông tin trực tuyến, đạo đức số.
   • Năng lực Khoa học máy tính: Kiến trúc máy tính, thuật toán, phân tích và thiết kế cấu trúc dữ liệu/CSDL đơn giản, tự động hóa tư duy.

3. Bảng phân loại bậc nhận thức trong biên soạn câu hỏi:

Mức quá trình	Bậc trình độ nhận thức	Đặc điểm hoạt động nhận thức
1. Hồi tưởng thông tin	Tái hiện / Nhận biết lại	Tái hiện, nhận diện kiến thức theo cấu trúc không thay đổi
2. Xử lý thông tin	Hiểu và vận dụng	Nắm bắt ý nghĩa, vận dụng cấu trúc trong tình huống tương tự
3. Tạo thông tin	Xử lý, giải quyết vấn đề	Phân tích hệ thống, chuyển giao tri thức sang tình huống mới

Kỹ năng phát triển

• Quy trình 4 bước chuyển đổi bài học:
  • Bước 1: Lựa chọn chủ đề/nội dung dạy học từ chương trình hiện hành.
  • Bước 2: Xác định yêu cầu kiến thức, kỹ năng, thái độ theo chuẩn hiện hành.
  • Bước 3: Lập bảng mô tả tiêu chí cần đạt theo 4 mức độ nhận thức (Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng thấp, Vận dụng cao).
  • Bước 4: Đề xuất các chỉ báo năng lực tương ứng cần hình thành.
• Kỹ năng biên soạn công cụ đánh giá: Thiết kế bài tập định tính, bài tập định lượng và bài tập thực hành; kết hợp câu hỏi trắc nghiệm khách quan (TNKQ) với bài tập mở đòi hỏi lập luận logic.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

                         CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC
 Dạy học giải quyết     Dạy học theo         Dạy học định        Dạy học theo
     vấn đề              tình huống         hướng hành động        dự án
 (Problem-solving)    (Case Studies)      (Action-oriented)   (Project-based)

Tài liệu hướng dẫn triển khai các phương pháp dạy học tích cực nhằm chuyển từ vai trò giáo viên truyền thụ sang người tổ chức và hướng dẫn học sinh tự kiến tạo tri thức:

• Dạy học giải quyết vấn đề (GQVĐ): Đặt người học vào các tình huống có mâu thuẫn nhận thức, thúc đẩy học sinh thu thập dữ liệu, phân tích và đề xuất giải pháp thuật toán.
• Dạy học theo tình huống (Case Studies): Tổ chức các chủ đề học tập phức hợp gắn với ngữ cảnh đời sống và nghề nghiệp thực tế, yêu cầu học sinh xử lý các bài toán dữ liệu đa chiều.
• Dạy học định hướng hành động và Dạy học theo dự án (DHDA): Kết hợp giữa thao tác trí tuệ và kỹ năng thực hành máy tính. Học sinh làm việc theo nhóm để hoàn thành các sản phẩm kỹ thuật số cụ thể có thể công bố (tài liệu văn bản, bảng tính quản lý, phần mềm mô phỏng).
• Mô hình sinh hoạt chuyên môn: Thực hiện phương pháp Nghiên cứu bài học (Lesson Study) và áp dụng phương pháp Bàn tay nặn bột (theo Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH).
• Phương pháp kiểm tra, đánh giá:
  • Đánh giá quá trình (Formative assessment) thông qua quan sát hoạt động thực hành, hồ sơ học tập và phản hồi thường xuyên.
  • Đánh giá tổng kết (Summative assessment) dựa trên ma trận đề kiểm tra tích hợp các bậc nhận thức theo Công văn số 8773/BGDĐT-GDTrH.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

1. Chuyển giao mô hình điều khiển giáo dục: Phân tích sự chuyển dịch từ "điều khiển đầu vào" (chú trọng truyền thụ kiến thức hàn lâm, quản lý nội dung chi tiết) sang "điều khiển đầu ra" (quản lý chuẩn năng lực người học đạt được sau khóa học).
2. Tiếp thu chuẩn mực đánh giá quốc tế: Tích hợp cấu trúc đánh giá năng lực tư duy giải quyết vấn đề của PISA (Programme for International Student Assessment) và tư duy thuật toán thông qua hệ thống câu hỏi Bebras (Hải ly tin học).
3. Tính thực tiễn qua các văn bản quản lý nhà nước: Hệ thống hóa các chỉ đạo chuyên môn gồm:
   • Hướng dẫn số 791/HD-BGDĐT về thí điểm phát triển chương trình nhà trường.
   • Công văn số 8773/BGDĐT-GDTrH về biên soạn ma trận đề kiểm tra.
   • Hướng dẫn số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL về tích hợp di sản trong giáo dục.
4. Cơ sở lý luận tham chiếu chuẩn hóa: Dựa trên các công trình nghiên cứu về lý luận dạy học của Nguyễn Văn Cường – Bernd Meier (2014) và tài liệu kiểm tra đánh giá của Nguyễn Công Khanh, Nguyễn Lê Thạch, Hà Xuân Thành (2014).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Cán bộ quản lý giáo dục: Chuyên viên phụ trách chuyên môn tại các Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo; Ban Giám hiệu các trường THCS sử dụng để chỉ đạo đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn và đánh giá giờ dạy.
• Giáo viên môn Tin học: Giáo viên đang trực tiếp giảng dạy cấp THCS và THPT sử dụng làm tài liệu hướng dẫn chuyển đổi giáo án, thiết kế bài tập và ma trận đề kiểm tra định kỳ.
• Giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm: Dùng làm tài liệu tham khảo cho các học phần Lý luận và Phương pháp dạy học môn Tin học, Kiểm tra đánh giá trong giáo dục tại các trường Đại học Sư phạm, Cao đẳng Sư phạm.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết: Người sử dụng cần nắm vững chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Tin học trong Chương trình Giáo dục phổ thông hiện hành (theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT) và các kỹ năng tin học văn phòng, lập trình cơ bản.

---

Câu hỏi thường gặp

                               CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Mục đích tài liệu?  Kiến thức nền tảng?  Khác biệt cốt lõi?  Ứng dụng thực tế?
 (Bồi dưỡng GV/QL)   (Chuẩn KTKN 2006)    (Đầu vào vs Đầu ra) (Quy trình 4 bước)

1. Tài liệu này được biên soạn nhằm mục đích chính nào?

Tài liệu phục vụ công tác bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ quản lý và giáo viên THCS về việc đổi mới đồng bộ phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá môn Tin học theo định hướng phát triển năng lực, chuẩn bị cho quá trình đổi mới chương trình GDPT sau năm 2015.

2. Người đọc cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi nghiên cứu tài liệu?

Cần nắm vững nội dung Chương trình GDPT môn Tin học cấp THCS hiện hành, hệ thống chuẩn kiến thức - kỹ năng của các phân môn (soạn thảo văn bản, thuật toán, lập trình cơ bản Pascal) và các khái niệm lý luận dạy học đại cương.

3. Khác biệt cơ bản giữa chương trình định hướng nội dung và định hướng năng lực nêu trong tài liệu là gì?

Chương trình định hướng nội dung tập trung vào khối lượng kiến thức truyền thụ một chiều và đánh giá khả năng ghi nhớ/tái hiện. Chương trình định hướng năng lực tập trung vào kết quả đầu ra (người học làm được gì), chú trọng khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tiễn.

4. Quy trình thiết kế bài dạy định hướng năng lực gồm những bước nào?

Gồm 4 bước: (1) Lựa chọn chủ đề nội dung; (2) Xác định yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ; (3) Lập bảng mô tả tiêu chí cần đạt theo 4 mức độ nhận thức; (4) Đề xuất hệ thống các chỉ báo năng lực cần đạt.

5. Tài liệu có cung cấp các mẫu bài tập hay giáo án thực nghiệm không?

Có. Tài liệu tích hợp hệ thống phụ lục chi tiết gồm giáo án dạy học Cấu trúc rẽ nhánh - câu lệnh ghép, chủ đề Soạn thảo văn bản, hệ thống bài tập đánh giá tư duy thuật toán Bebras và bài tập theo cấu trúc chuẩn PISA.

---

Kết luận

Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lí và GV về dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng năng lực môn Tin học cấp Trung học cơ sở xác lập khung tham chiếu phương pháp luận cho quá trình chuyển đổi căn bản mô hình dạy học môn Tin học tại Việt Nam giai đoạn 2014 trở đi.

Lộ trình tiếp cận tài liệu hiệu quả bao gồm: nghiên cứu khung lý thuyết năng lực tại Phần I $\rightarrow$ áp dụng quy trình 4 bước xác định chuẩn năng lực tại Phần II $\rightarrow$ thực hành kỹ thuật xây dựng ma trận đề kiểm tra tại Phần III $\rightarrow$ tham chiếu các giáo án mẫu và bài tập PISA/Bebras tại phần Phụ lục. Tài liệu gắn kết chặt chẽ giữa các chỉ đạo quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo với các lý thuyết sư phạm hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VỤ GIÁO DỤC TRUNG HỌC CHƯƠNG TRÌNH PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TRUNG HỌC TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG CÁN BỘ QUẢN LÍ VÀ GV VỀ DẠY HỌC VÀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC MÔN TIN HỌC CẤP TRUNG HỌC CƠ SỞ (Tài liệu lưu hành nội bộ) Hà Nội, tháng 6 năm 2014 Chỉ đạo biên soạn Vụ Giáo dục Trung học Nhóm tác giả biên soạn tài liệu 1. Quách Tất Kiên 4. Lê Khắc Thành 2 LỜI GIỚI THIỆU Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc. Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.

Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”; “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan. Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận. Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kỳ, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội”.

Nhận thức được tầm quan trọng của việc tăng cường đổi mới kiểm tra đánh giá (KTĐG) thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học (PPDH), trong những năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) đã tập trung chỉ đạo đổi mới các hoạt động này nhằm tạo ra sự chuyển biến cơ bản về tổ chức hoạt động dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong các trường trung học. Nhằm góp phần hỗ trợ cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên trung học về nhận thức và kĩ thuật biên soạn câu hỏi/bài tập để KTĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng năng lực, Vụ Giáo dục Trung học phối hợp với Chương trình phát triển Giáo dục Trung học tổ chức biên soạn tài liệu: Hướng dẫn dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực để phục vụ trong đợt tập huấn cán bộ quản lý, giáo viên về đổi mới KTĐG theo định hướng phát triển năng lực học sinh trường trung học. Tài liệu biên soạn gồm bốn phần: Phần thứ nhất: Đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá trong giáo dục trung học phổ thông theo định hướng tiếp cận năng lực Phần thứ hai: Dạy học theo định hướng năng lực. Phần thứ ba: Kiểm tra đánh giá theo định hướng năng lực.

Phần thứ tư: Tổ chức thực hiện tại địa phương. Tài liệu có tham khảo các nguồn tư liệu liên quan đến đổi mới PPDH và đổi mới KTĐG của các tác giả trong và ngoài nước và các nguồn thông tin quản lý của Bộ và các Sở GDĐT. Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng nhưng chắc chắn tài liệu không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót. Chúng tôi rất mong nhận được sự góp ý của các bạn đồng nghiệp và các học viên để nhóm biên soạn hoàn thiện tài liệu sau đợt tập huấn.

Trân trọng! Nhóm biên soạn tài liệu 3 Từ viết tắt BGDĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo CNTT-TT Công nghệ thông tin và truyền thông CSDL Cơ sở dữ liệu CTGDPT Chương trình giáo dục phổ thông DHDA Dạy học theo dự án GDPT Giáo dục phổ thông GQVĐ Giải quyết vấn đề GV Giáo viên HS Học sinh KHKT Khoa học kĩ thuật KTĐG Kiểm tra, đánh giá KTKN Kiến thức, kĩ năng NCKH Nghiên cứu khoa học NCKH-KT Nghiên cứu khoa học kĩ thuật PPDH Phương pháp dạy học QT CSDL Quản trị cơ sở dữ liệu SGK Sách giáo khoa THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông TNKQ Trắc nghiệm khách quan 4 Mục lục Nội dung Trang Phần I. ĐỔI MỚI ĐỒNG BỘ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1. Vài nét về thực trạng dạy học ở trường trung học cơ sở 2. Đổi mới các yếu tố cơ bản của chương trình giáo dục phổ thông 3.

Đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học 4. Đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS Phần II. DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC 1. CNTT-TT là năng lực chung, cốt lõi 2.

Đề xuất năng lực của môn tin học trong GDPT 3. Xác định năng lực dựa trên CTGDPT môn tin học hiện hành 4. Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học nhằm hình thành và phát triển năng lực người học - ví dụ minh họa Phần III. KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC 1.

Mục tiêu, hình thức, thời điểm KTĐG 2. Đánh giá theo kết quả đầu ra, đánh giá theo quá trình 4. Một số hình thức KTĐG 5. Xây dựng câu hỏi/bài tập theo định hướng năng lực, gắn với thực tiễn - ví dụ minh họa 6.

Xây dựng đề kiểm tra – ví dụ minh họa Phần IV. TỔ CHỨC THỰC HIỆN TẠI ĐỊA PHƯƠNG 1. Nội dung triển khai thực hiện tại địa phương 2. Hướng dẫn sử dụng diễn đàn về đổi mới kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực Phụ lục I.

Dạy học cấu trúc rẽ nhánh – câu lệnh ghép theo PPDH tích cực định hướng hình thành năng lực Phụ lục II. Dạy học soạn thảo văn bản trong hoạt động và bằng hoạt động nhằm phát triển năng lực người học Phụ lục III. Một số câu hỏi, bài tập của cuộc thi Hải ly tin học Phụ lục IV. Câu hỏi, bài tập biện soạn theo cấu trúc PISA 5 Phần I ĐỔI MỚI ĐỒNG BỘ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TRONG GIÁO DỤC TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐỊNH HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG LỰC Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gì qua việc học.

Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng cả kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra đánh giá trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chất lượng của các hoạt động dạy học và giáo dục. Trước bối cảnh đó và để chuẩn bị cho quá trình đổi mới chương trình, SGK giáo dục phổ thông sau năm 2015, cần thiết phải đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục theo định hướng phát triển năng lực người học. VÀI NÉT VỀ THỰC TRẠNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Những kết quả bước đầu của việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá Trong những năm qua, cùng với sự phát triển chung của giáo dục phổ thông, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá đã được quan tâm tổ chức và thu được những kết quả bước đầu thể hiện trên các mặt sau đây: 1.

Đối với công tác quản lý - Từ năm 2002 bắt đầu triển khai chương trình và SGK phổ thông mới mà trọng tâm là đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học của HS. - Các sở/phòng giáo dục và đào tạo đã chỉ đạo các trường thực hiện các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học thông qua tổ chức các hội thảo, các lớp bồi dưỡng, tập huấn về phương pháp dạy học, đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo cụm chuyên môn, cụm trường; tổ chức hội thi giáo viên giỏi các cấp, động viên khen thưởng các đơn vị, cá nhân có thành tích trong hoạt động đổi mới phương pháp dạy học và các hoạt động hỗ trợ chuyên môn khác. 6 - Triển khai việc “Đổi mới sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học”. Đây là hình thức sinh hoạt chuyên môn theo hướng lấy hoạt động của HS làm trung tâm, ở đó giáo viên tập trung phân tích các vấn đề liên quan đến người học như: HS học như thế nào? HS đang gặp khó khăn gì trong học tập? nội dung và phương pháp dạy học có phù hợp, có gây hứng thú cho học sinh không, kết quả học tập của học sinh có được cải thiện không? cần điều chỉnh điều gì và điều chỉnh như thế nào? - Triển khai xây dựng Mô hình trường học đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS.

Mục tiêu của mô hình này là đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá theo hướng khoa học, hiện đại; tăng cường mối quan hệ thúc đẩy lẫn nhau giữa các hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động dạy học - giáo dục, đánh giá trong quá trình dạy học - giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục; thực hiện trung thực trong thi, kiểm tra. Góp phần chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn về đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và quản lý hoạt động đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá phục vụ đổi mới chương trình và SGK sau năm 2015. - Triển khai thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ thông theo Hướng dẫn số 791/HD-BGDĐT ngày 25/6/2013 của Bộ Giáo dục và Đào tạo tại các trường và các địa phương tham gia thí điểm.