GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S P CHUẨN BỊ DẠY HỌC K T LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 GIÁO TRÌNH BỒI DƯỠNG NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM DẠY TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP S P CHUẨN BỊ DẠY HỌC K T TÁC GIẢ: VÕ ĐÌNH DƯƠNG LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2022 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dẫn dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Trong những năm gần đây, chương trình bồi dưỡng, đào tạo nghiệp vụ sư phạm cho nhà giáo giáo dục nghề nghiệp đã có nhiều lần chỉnh sửa theo hướng cập nhật những nội dung quan trọng nhằm nâng cao chất lượng nhà giáo đáp ứng nhu cầu thực tiễn xã hội. Vì thế, tài liệu phục vụ cho bồi dưỡng, đào tạo cũng có nhiều cập nhật và đổi mới.
Tài liệu Module 03 “Chuẩn bị dạy học” được biên soạn theo hướng dẫn của “Thông tư 06/2022/TT-BLĐTBXH” quy định chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm giáo dục nghề nghiệp và chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm cho giáo dục nghề nghiệp. Chương trình này gồm 07 Module bắt buộc và 04 Module tự chọn tổng cộng có 280 tiết dạy. Module 03 “Chuẩn bị dạy học” gồm 44 tiết. Cấu trúc nội dung gồm 07 bài học theo trình tự như sau: Bài 1: Lập kế hoạch dạy học mô-đun, môn học.
Bài 2: Thiết kế bài lý thuyết. Bài 3: Thiết kế bài thực hành. Bài 4: Thiết kế bài tích hợp. Bài 5: Chuẩn bị thiết bị, dụng cụ, vật tư, không gian học tập.
Bài 6: Phát triển phương tiện dạy học. Bài 7: Thiết kế môi trường dạy học tương tác. Mỗi bài học trong tài liệu là căn cứ quan trọng để tổ chức bồi dưỡng những kỹ năng dạy học cho nhà giáo; qua đó, nhà giáo hình thành được những kỹ năng cần thiết thuộc nhiệm vụ chuẩn bị cho dạy học. Khi triển khai bồi dưỡng, mỗi kỹ năng được tổ chức dạy học thông qua hai phần: Phần thứ nhất, người học có được nhận thức về những căn cứ liên quan đến hình thành kỹ năng; phần thứ hai, người học rèn được kỹ năng nhờ quá trình luyện tập gắn với công việc cụ thể thuộc nhiệm vụ chuẩn bị cho dạy học.
Chúng tôi xin cảm ơn quý thầy cô giáo, các anh chị học viên đã quan tâm, đóng góp nhiều ý kiến quý báu cho tác giả trong quá trình biên soạn tài liệu. Tuy nhiên, trong khuôn khổ thời gian và khả năng có hạn, tài liệu có thể còn một số hạn chế đang tồn tại, rất mong tiếp tục nhận được những góp ý của quý thầy cô và các bạn. Trân trọng ! MỤC LỤC STT NỘI DUNG TRANG 1 BÀI 1. LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC MÔ-ĐUN, MÔN HỌC 1 2 1.
Khái quát về kế hoạch dạy học 1 3 2. Biên soạn giáo án 1 4 3. Áp dụng biên soạn giáo án cho bài dạy lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp 18 5 BÀI 2. THIẾT KẾ BÀI LÝ THUYẾT 44 6 1.
Những vấn đề chung về thiết kế bài lý thuyết 44 7 2. Quy trình thiết kế bài lý thuyết 50 8 BÀI 3. THIẾT KẾ BÀI THỰC HÀNH 61 9 1. Những vấn đề chung về thiết kế bài thực hành 61 10 2.
Quy trình thiết kế bài thực hành 68 11 BÀI 4. THIẾT KẾ BÀI TÍCH HỢP 78 12 1. Những vấn đề chung về thiết kế bài tích hợp 78 13 2. Quy trình thiết kế bài tích hợp 85 BÀI 5.
CHUẨN BỊ THIẾT BỊ, DỤNG CỤ, VẬT TƯ, KHÔNG 14 91 GIAN HỌC TẬP PHÁT TRIỂN PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC 15 1. Khái quát chung về phương tiện dạy học 91 16 2. Vai trò khả năng và các chức năng của phương tiện dạy học 97 17 3. Chức năng của phương tiện dạy học 98 18 4.
Học liệu số 100 19 BÀI 6. PHÁT TRIỂN PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC 109 20 1. Khái quát chung về phát triển phương tiện dạy học 109 21 2. Thiết kế - phát triển và sử dụng phương tiện dạy học 110 22 3.
Học liệu số đa phương tiện 123 23 BÀI 7. THIẾT KẾ MÔI TRƯỜNG DẠY HỌC TƯƠNG TÁC 135 24 1. Môi trường dạy học tương tác 135 25 2. Thiết kế môi trường dạy học tương tác trong lớp học 139 26 TÀI LIỆU THAM KHẢO 144 BÀI 1 LẬP KẾ HOẠCH DẠY HỌC MÔ-ĐUN, MÔN HỌC A.
MỤC TIÊU DẠY HỌC Hoàn thành bài học này, người học có khả năng: - Kiến thức: Trình bày được khái niệm, các loại kế hoạch, căn cứ và các bước lập kế hoạch dạy học mô-đun, môn học. - Kỹ năng: Lập được kế hoạch dạy học mô-đun, môn học. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chủ động thực hiện nhiệm vụ lập kế hoạch dạy học mô-đun, môn học đáp ứng yêu cầu được giao. NỘI DUNG DẠY HỌC 1.
Khái quát về kế hoạch dạy học - Xây dựng Kế hoạch dạy học là một tập hợp những hoạt động thiết kế, tổ chức và sắp xếp các hoạt động dạy học tại cơ sở đào tạo của người người dạy và người học theo trình tự nhất định dựa theo nguyên tắc đã được quy định để đạt được mục đích/ tiêu dạy học đã đề ra. - Các loại kế hoạch cụ thể dùng trong dạy học - Khung chương trình (cấp trung ương) - Chương trình dạy học khung (cấp bộ quản lí tập trung) - Chương trình đào tạo (nội bộ cơ sở đào tạo) - Kế hoạch năm học/học kỳ (kế hoạch đào tạo) - Chương trình môn học/mô đun và Kế hoạch dạy học môn học/mô đun/lớp (kế hoạch cá nhân được phân công) - Đề cương chương trình môn học/mô đun (kế hoạch cá nhân) - Kế hoạch/bài soạn giáo án cho từng buổi lên lớp (kế hoạch cá nhân). Tuy nhiên, trong các loại kế hoạch nêu trên thì giáo án được xem là kế hoạch tiêu biểu và cần thiết nhất phải chuẩn chuẩn bị chu đáo trước quá trình lên lớp giảng dạy của người dạy. Biểu mẫu và nội dung kế hoạch dạy học (giáo án) được hướng dẫn bởi: - Quyết định 62/2008/QĐ-BLĐTBXH ngày 04 tháng 11 năm 2008 - Thông tư 06/2022/TT-BLĐTBXH 06 tháng 04 năm 2022 2.
Biên soạn giáo án 2. Khái niệm giáo án Giáo án là kế hoạch dạy học cho một lần lên lớp giảng dạy của người dạy, bao gồm tên chủ đề của buổi lên lớp, mục tiêu dạy học, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học, những hoạt động cụ thể của người dạy – người học, khâu kiểm tra đánh giá mức độ 1 lĩnh hội và hình thành năng lực của người học. Tất cả được biên soạn theo trình tự thực tế sẽ diễn ra trong lớp học. Giáo án được người dạy biên soạn trong giai đoạn chuẩn bị lên lớp và quyết định phần lớn sự thành công của bài học.
Nói một cách khác, giáo án là bản thiết kế cho tiến trình một lần lên lớp giảng dạy, là bản kế hoạch mà người dạy dự định sẽ thực hiện giảng dạy trên lớp cho nhóm đối tượng người học cụ thể. Với một nội dung dạy học cụ thể, với những đối tượng người học khác nhau, với những người dạy khác nhau thì sẽ có những giáo án (bản kế hoạch dạy học) khác nhau. Phân loại giáo án Có nhiều cách phân loại giáo án, sau đây những cách phân loại phổ biến nhất: Căn cứ vào nội dung: thì có thể chia ra 3 loại giáo án Giáo án soạn cho từng phần, từng chủ điểm của nội dung. Giáo án soạn cho từng buổi học, từng tiết học (phổ biến).
Giáo án dùng để hướng dẫn người học thực hiện một dự án. Căn cứ vào hình thức: thì có 2 loại: Giáo án chi tiết: phải cụ thể nội dung dạy học, phương pháp, hoạt động người dạy- người học, thời gian phân chia các hoạt động, phương tiện sử dụng và hình thức và câu hỏi kiểm tra mức độ lĩnh hội của người học. Thông thường giáo án này dùng cho người dạy mới, nội dung dạy học khó, phức tạp. Giáo án giản lược: Trong đó dàn ý nội dung bài giảng có thể ghi theo trọng tâm thành từng phần nhỏ theo thứ tự và khái quát.
Phần hoạt động người dạy – người học có thể ghi tên phương pháp dạy học và phương tiện dạy học. Căn cứ vào mục đích dạy học: thì có 3 loại: Giáo án lý thuyết. Giáo án thực hành. Giáo án tích hợp.
Cơ sở để căn cứ biên soạn giáo án Đầu tiên là chương trình môn học/module: phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kỹ năng, tài liệu dạy học và tài liệu tham khảo. Mỗi môn học/module đều có tiến trình dạy học cụ thể và nhiệm vụ của người dạy là chuẩn bị giáo án theo đúng tiến trình của cơ quan chủ quản. Thứ hai là điều kiện cơ sở vật chất: lớp học, phòng máy, trang thiết bị dạy học. Chẳng hạn, với lớp học có đầy đủ thiết bị hiện đại thì có thể sử dụng máy chiếu để người học dễ nhìn và tiết kiệm thời gian, công sức.
Còn đối với những lớp học không có thiết bị hiện đại, thì bắt buộc người dạy phải viết tay kết hợp với giảng để người học hiểu bài. Thứ ba là đặc điểm nội dung: đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến quá trình biện soạn giáo án của người dạy. Chẳng hạn, nếu nội dung bài học đơn giản thì bạn có thể thiết kế các người học chơi liên quan đến bài học vừa giúp người học dễ nhớ vừa thư giãn 2 đầu óc. Còn với bài học dài thì nên cân nhắc nội dung để giảng hết bài học mà vẫn đảm bảo đầy đủ và dễ hiểu.
Cuối cùng, trình độ tiếp thu và kinh nghiệm của người học: với từng đối tượng người học khác nhau, căn cứ vào trình độ đầu vào, khả năng nhận thức và kinh nghiệm vốn có. Người dạy có những phương án tiếp cận khác nhau trong cách thiết kế giáo án để tổ chức dạy học phù hợp cho họ. Người dạy cũng có thể chỉ cần xây dựng giáo án cơ bản, sau đó trong quá trình dạy thì tùy theo đối tượng người học mà có những điều chỉnh cho phù hợp với khả năng và trình độ tiếp thu của người học. Quy trình biên soạn giáo án Bước 1: Xác định mục tiêu dạy học Sau khi kết thúc bài học, tiết học; người học đạt được điều gì về: kiến thức, kỹ năng, thái độ.
Căn cứ vào chuẩn năng lực để xác định các mức độ (biết, hiểu, vận dụng) cụ thể của bài học.