CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HỨNG THÚ SỞ HỮU SẢN PHẨM CÁ NHÂN HOÁ CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Một số công trình tiêu biểu nghiên cứu về vấn đề hứng thú Vấn đề hứng thú trên thế giới đã xuất hiện từ rất sớm và được nhiều người quan tâm, tiến hành tìm hiểu, nghiên cứu các công trình khoa học. Và cho đến nay, các công trình nghiên cứu về hứng thú vẫn còn sức hấp dẫn rất lớn và tiếp tục được đào sâu, bởi tính thiết thực và ứng dụng cao của nó, đóng góp vào sự phong phú, đa dạng của đề tài này.
Ovide Decroly (1971-1932) bác sĩ và là nhà tâm lý học người Bỉ khi nghiên cứu về khả năng tập đọc, tập làm tính của trẻ, ông đã xây dựng học thuyết về những trung tâm hứng thú và về lao động tích cực. Strong, nhà tâm lý học người Mỹ với nghiên cứu “Sự thay đổi hứng thú cùng với lứa tuổi”, ông cho rằng sự phát triển của hứng thú gắn liền với sự phát triển lứa tuổi. Từ những năm 1931, ông đã đưa ra quan điểm và phương pháp nghiên cứu hứng thú bằng bảng hỏi.Buher đã tìm hiểu và phát biểu khái niệm hứng thú trong công trình “Phát triển hứng thú ở trẻ em”. (Lê Khánh Vân, 2011) Từ những năm 1940 của thế kỉ XX một số nhà tâm lý học Nga như S.Believ, … đã có những công trình nghiên cứu về hứng thú, cũng như con đường hình thành hứng thú.
Believ đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ về vấn đề: “Tâm lý học hứng thú”. Nội dung cơ bản của luận án là những vấn đề lý luận tổng quát về hứng thú trong khoa học tâm lý.Clapade đã đưa ra khái niệm hứng thú dựa trên bản chất sinh học trong vấn đề “Tâm lý trẻ em và thực nghiệm sư phạm”. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của hứng thú trong hoạt động của con người.Super trong “Tâm lý học hứng thú” đã xây dựng phương pháp nghiên cứu về hứng thú trong cấu trúc nhân cách. (Lê Khánh Vân, 2011) John Dewey (1859-1952) nhà giáo dục học và là nhà tâm lý học người Mỹ, ông cho rằng hứng thú thật sự xuất hiện khi cái tôi đồng nhất với một ý tưởng hoặc một vật thể, đồng thời tìm thấy ở chúng phương tiện biểu lộ.
Ông đã xuất bản sách về hứng thú năm 1913: “Hứng thú và nỗ lực trong giáo dục”. Ainley (1998) đã phát biểu khái niệm của hứng thú bao gồm chiều sâu và độ rộng. Chiều sâu của hứng thú là “khuynh hướng mong muốn khám phá và tìm hiểu những đối tượng, sự kiện, ý tưởng mới nhằm hiểu được chúng”, độ rộng của hứng thú là “khuynh hướng mong muốn tìm ra những kinh nghiệm thay đổi và khác biệt để nghiệm ra chúng giống cái gì”. Silvia, 2006) Các tác giả trên thế giới đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về hứng thú rất đa dạng và phong phú vì tính thiết thực và ứng dụng cao của nó.
Nhìn chung các công trình nghiên cứu này có thể khái quát chia thành các xu hướng: xu hướng giải thích bản chất tâm lý của hứng thú, đại diện cho xu hướng này là A.Believ với luận án tiến sĩ “Tâm lý học hứng thú”; xu hướng xem xét hứng thú trong mối quan hệ với sự phát triển nhân cách nói chung và vốn tri thức của cá nhân nói riêng, đại diện cho xu hướng này 8 là L.Bôgiôvích với “Hứng thú trong quan hệ hình thành nhân cách”, Lukin và Lêvitôp với “Hứng thú trong quan hệ với năng lực”; xu hướng nghiên cứu sự hình thành và phát triển của hứng thú theo các giai đoạn lứa tuổi, đại diện là G.Sukina với “Nghiên cứu hứng thú trẻ em ở các lứa tuổi”. (Nguyễn Thị Bích Thuỷ, 2010) Vấn đề hứng thú ở Việt Nam cũng được quan tâm rất nhiều, có rất nhiều các công trình nghiên cứu về hứng thú đa dạng và phong phú, và vấn đề hứng thú ở Việt Nam vẫn còn tiếp tục được đào sâu và phát triển. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam có thể khái quát thành các xu hướng sau: xu hướng nghiên cứu các vấn đề lý luận mang tính đại cương của hứng thú được trình bày trong các cuốn giáo trình tâm lý học, tiêu biểu nổi bật là tác giả Huỳnh Văn Sơn, Trần Thị Thu Mai với “Giáo trình Tâm lý học giáo dục đại học” …; xu hướng nghiên cứu hứng thú nhận thức, hứng thú học tập, tiêu biểu nổi bật là các tác giả Đinh Thị Sen với “Hứng thú môn học kỹ năng giao tiếp của sinh viên trường đại học Nha Trang”, Nguyễn Kim Vui với “Thực trạng hứng thú học tập các môn Tâm lý học của sinh viên trường đại học Tài chính Marketing”…Ngoài ra còn có xu hướng nghiên cứu hứng thú học nghề nghiệp với các tác giả tiêu biểu như Trần Phi Hùng với “Hứng thú nghề nghiệp của học sinh ở một số trường trung học phổ thông tại huyện Bến Lức, tỉnh Long An”, Nguyễn Hoàng Sơn với “Thực trạng và giải pháp phát triển hứng thú học nghề phổ thông cho học sinh tại trung tâm Kỹ thuật tổng hợp – Hướng nghiệp”. Trong đó xu hướng nổi bật nhất và có rất nhiều công trình nghiên cứu là xu hướng nghiên cứu hứng thú trong các môn học, hứng thú nhận thức, hứng thú học tập, có thể kể đến một số công trình sau: Năm 2005, với đề tài “Tìm hiểu hứng thú nghiên cứu khoa học của sinh viên trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn”, tác giả Vương Thị Thu Hằng đã nêu nguyên nhân ảnh hưởng đến hứng thú nghiên cứu 9 khoa học của sinh viên là do chủ quan của sinh viên.
Đồng thời tác giả đã đề ra một số kiến nghị nhà trường quan tâm tổ chức các hoạt động ngoại khoá, hội nghị khoa học chuyên đề, câu lạc bộ sinh viên nghiên cứu khoa học, cung cấp nhiều tài liệu cho sinh viên … (Vương Thị Thu Hằng, 2005). Trong đề tài “Hứng thú học tập của học viên thuộc trung tâm phát triển kỹ năng con người Tâm Việt”, tác giả Phạm Mạnh Hiền đã chỉ ra phương pháp giảng dạy của giáo viên có tác động to lớn đến hứng thú học tập của học viên (Phạm Mạnh Hiền, 2005). Phan Thị Thơm đã đưa ra kết luận hứng thú học môn Tâm lý học đại cương của sinh viên phát triển chưa cao, chưa đồng đều, có nhiều nguyên nhân ảnh hưởng đến hứng thú học tập của sinh viên, trong đó yếu tố giảng viên giữ vai trò quan trọng trong đề tài “Hứng thú học tập môn Tâm lý học đại cương của sinh viên trường Đại học Dân lập Đông Đô”, tác giả (Phan Thị Thơm, 2005) Năm 2008, Lê Thị Lâm đã kết luận trong đề tài “Hứng thú học tập môn Tâm lý học của sinh viên Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng” rằng biểu hiện hứng thú với môn học của sinh viên chưa cao, chỉ có số ít sinh viên thể hiện hứng thú học tập qua một số biểu hiện hứng thú cụ thể. Tuy sinh viên nhận thức được tầm quan trọng của môn học, nhưng lại có sự mâu thuẫn giữa nhận thức và hành động, nguyên nhân chính là do chưa có động cơ học tập đúng đắn, sinh viên chỉ có kết quả học tập cao khi có hứng thú với môn học.
(Lê Thị Lâm, 2008) Năm 2009, trong bài viết “Nâng cao hứng thú học tập cho học sinh trong dạy học môn Công nghệ 12” của Ngô Văn Hoàn và Vương Huy Thọ in trên Tạp Chí Giáo dục số 213 (kì 1 – 05/2009), tác giả đã đề ra một số biện pháp nhằm nâng cao hứng thú học tập môn Công nghệ 12 cho học sinh. Trong đó để nâng cao hứng thú học tập cho học sinh giáo viên cần rèn luyện tay nghề sư phạm, các kỹ năng dạy học và phương pháp dạy, kiểm 10 tra, đánh giá (Ngô Văn Hoàn và Vương Huy Thọ, 2009). Phan Thị Ngọc Châu với đề tài “Một số biện pháp kích thích hứng thú cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động khám phá thiên nhiên vô sinh”, tác giả đã đề xuất các biện pháp kích thích hứng thú cho trẻ như: sử dụng câu hỏi “mở”, câu đố, chuyện kể, thơ ca, lời động viên, khuyến khích; sử dụng trò chơi mang tính chất khám phá, thử nghiệm; thiết kế, sử dụng môi trường hoạt động hấp dẫn để kích thích trẻ tích cực khám phá; tổ chức các thí nghiệm đơn giản. Nguyễn Thị Bích Thuỷ với luận văn thạc sĩ “Hứng thú học tập của sinh viên năm thứ nhất trường đại học Văn hiến thành phố Hồ Chí Minh”, tác giả đã kết luận hứng thú học tập của sinh viên năm thứ nhất được biểu hiện qua nhận thức thái độ và hành động chưa cao, đồng thời tác giả cũng đề xuất một số biện pháp nâng cao hứng thú học tập cho sinh viên.
(Nguyễn Thị Bích Thuỷ, 2010) Năm 2011, Nguyễn Thị Ái với đề tài “Hứng thú học tập môn Giáo dục công dân của học sinh một số trường trung học phổ thông tại thành phố 11 Hồ Chí Minh”, tác giả đã kết luận hứng thú học tập có tác động mạnh mẽ và quan trọng đến hoạt động học tập của học sinh, là động lực thúc đẩy hoạt động học tập của học sinh đạt hiệu quả cao, tạo cho học sinh có trạng thái tình cảm đặc biệt, làm gia tăng sức lực và hiệu quả trong quá trình học tập. Khi các em có hứng thú học tập, các em sẽ tiến hành hoạt động học tập một cách tích cực (Nguyễn Thị Ái, 2011). Lê Khánh Vân đã kết luận hứng thú học tập môn Giáo dục học đại cương là sự lựa chọn của cá nhân với cảm xúc đặc biệt hướng vào nhận thức, vươn lên nắm kiến thức một cách sâu sắc và toàn diện trong đề tài “Hứng thú học tập môn Giáo dục học đại cương của sinh viên trường Cao đẳng cộng đồng Hậu Giang”, tác giả (Lê Khánh Vân, 2011). Nguyễn Kim Vui đã kết luận phần lớn sinh viên chưa có thái độ, hành động học tập tích cực đối với các môn Tâm lý học, biểu hiện hứng thú của sinh viên ở mức độ trung bình, trong những yếu tố ảnh hưởng đến hứng thú học tập của sinh viên, giảng viên là yếu tố ảnh hưởng chủ yếu trong đề tài “Thực trạng hứng thú học tập các môn Tâm lý học của sinh viên trường đại học Tài chính-Marketing tại thành phố Hồ Chí Minh”, tác giả (Nguyễn Kim Vui, 2011).