CHƯƠNG 1: KHÁI QUAT VE HỢP DONG VÌ LỢI ICH CUA BEN THỨ BA VÀ PHÁP LUẬT VE HỢP DONG VÌ LỢI ÍCH CỦA BỀN THỨ BA 1. Hợp đồng vì lợi ích của bên thứ ba 1. Định nghia hợp đồng vi lợi ich của bên thư ba Hợp đồng là thuật ngữ pháp lý được sử dụng đề chỉ các giao dịch dân sự thông qua việc thỏa thuận để chuyển giao các lợi ích giữa các cá nhân, tô chức với nhau trong lĩnh vực luật tư Điêu 385 BLDS năm 2015 đưa ra định nghĩa về hop đồng như sau: “Hop đồng là sự thoả thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đôi hoặc chấm dit quyén, ngiữa vụ đân sự". Định nghĩa nay tuy ngắn gon, nhưng đã phan anh day đủ các dau hiệu pháp ly cơ bản của hop đồng, thé hiện đúng ban chat của hợp đông Bên canh đó, khái niệm hợp dong cũng được tác giả Nguyễn Ngoc Khánh nêu trong cuôn Chế định hợp đông trong BLDS Việt Nam diễn đạt với tư cách là mét phạm tra đa nghĩa, được xem xét theo nhiêu phương diện, đó ta: “Thi nhất, là căn cứ, là sự kiện pháp lý — giao dich dan sự nhằm mục đích xác lập, thay đôi hoặc châm đứt quyên, nghĩa vụ, thứ hai, là chính quan hệ nghĩa vụ (nghĩa vụ hợp đồng) phát sinh từ sự kiện pháp lý — giao dich dân sự đó; thứ ba, là hình thức ghi nhận quyên và nghĩa vụ các bên dưới dang văn bản””.
Về phương diện lý luận, có thé đưa ra một định nghĩa chung nhất về hợp đồng như sau: hợp đông là sự thoa thuận của hai hay nhiều bên nhằm xác lap, thay đổi, cham đứt quyên vả nghĩa vụ của các bên trong việc chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyên chiếm hữu, sử dụng tai sản va các lợi ích khác, làm một việc hay không được lam một việc để thoa mãn lợi ích nhất định của các bên hoặc của người thứ ba được chỉ định trong hợp dong® ˆ Nguyễn Ngọc Khánh (2007), Chế dinh hop dong trong BLDS Viét Net, Nab pháp Tư tr 49. * Trường Daihoc Luật TP.HCM (2018), Giáo trinh Hop đồng và bối trường taệt hại ngoài hợp đổng, Nod. Hồng Đức,tr. § Có thể thay, trong chế định hop đông tôn tại một loại hợp đông mà ngay từ tên gọi của nó cũng đã thay được sự khác biệt so với các hợp đông thông thường - hợp đông vi lợi ich của bên thứ ba.
Việc xuất hiện thêm một “bên thứ ba hưởng loi ích” làm cho các mỗi quan hệ pháp lý phát sinh từ hợp đông nay cũng mang những điểm đặc biệt nhật định. Trong lich sử lập pháp, khai niêm hop dong vi lợi ích của bên thứ ba đã xuất hiện kha sớm dưới nhiều tên gọi khác nhau như “khế ước đem lại quyên lợi cho đệ tam nhân” hoặc “câu ước cho tha nhân”. Trong pháp luật Việt Nam, khái niêm hợp đồng vì lợi ích của bên thứ ba được ghi nhận tại khoản 5 Điều 402 BLDS 2015: “Hop dong vi loi ích của người thứ ba là hợp đồng ma các bên giao kết hợp đồng đều phải thực hiện nghĩa vu va người thứ ba được hưởng lợi ích từ việc thực hiện nghĩa vụ đó”. Khải niệm này được giữ nguyên từ khoăn 5 Điều 405 BLDS 1995 và khoản 5 Điêu 406 BLDS 2005, như vậy khái niệm hợp đồng vi lợi ích của bên thứ ba đã tổn tai khá lâu đời trong pháp luật dân sự Việt Nam.
Khái niêm nay đã quy định hai đặc điểm của hop đông vi lợi ích của người thử ba là “ các bên giao kết hợp đông déu phải thực hiện nghĩa vu” và “người thứ ba duoc hưởng lợi ich từ việc thực hiện nghĩa vụ”. Bàn về khái niêm của “hop đông vi lợi ich của bên thứ ba” thi theo tác giả Vũ Văn Mẫu, “câu ước cho tha nhân là một khé ước trong đó một người kêu là bên có quyền thöa hiệp với một người khác, kêu lả người dự hứa rang người nay sẽ lam một việc gì có lợi cho một dé tam nhân, kêu lả người thụ lợi"®. Một tac giả khác cũng đưa ra khái niệm hợp đồng vì lợi ích của bên thứ ba như sau: "Khi hợp đồng được ký kết để người thử ba hưởng loi thì được gọi là hợp đồng vì lợi của người thứ ba”10 * Vũ Vin Mẫu (1963), Việt Năm Dâm luật lược khảo- Quyên 1ĩ- Khể ước vàngiễa vụ, Nxb. Bồ Quốc gia giáo duc, tr.
Ạ ˆ! Lễ Minh Hùng (2015), Hiéve lực của hop đồng, Nob. Hồng Đức ,tr. 9 Trên thé giới, hợp đông vì lợi ích của bên thứ ba cũng được ghi nhận trong nhiêu hệ thông pháp luật. Tư tưởng về hợp đồng vi loi ích của bên thứ ba cũng đã xuất hiện từ khá lâu đời.
Theo mét hoc giả thi: “Một hop đông vi lợi ích của bên thứ ba phát sinh khi hai bên đi vào một théa thuận vi lợi ich của một bên thứ ba”! Tại Điều 5.1 của Bô nguyên tắc Unidroit cũng đã quy định về Hợp đông vi lợi ich của bên thứ ba như sau: “1. Sự tôn tại vả nôi dung quyên lợi của bên hưởng lợi chồng lại bên có quyền được quyết định bởi sự thoa thuận của các bên và là chủ thể của bat ky điều kiện nao hay bat kỷ giới han nao theo thoả thuận” Trong pháp luật Trung Quốc, BLDS nước nay không quy định trực tiép khai niém về hợp dong vi loi ich của bên thứ ba tại một điều khoản cụ thể, tuy nhiên sau bỗ sung quy định mới tại Điều 522, có một quan điểm được đa sô các học giả Trung Quôc ghi nhân vả áp dụng rộng rai, đó 1a "Hợp đông vi loi ich của bên thứ ba là hop đông trong đó các bên xác lập quyên lợi theo hợp dong cho bên thứ ba và bên thứ ba được hưởng các quyền và lợi ích nhat định”2 Nhìn chung, các khai niém trên déu chỉ ra được các điểm đặc trưng của dang hop dong nảy chính lả việc các bên tiền hành thỏa thuận để chuyển giao mat lợi ich cho bên thứ ba thu hưởng. Có thé thay, trong hợp đông vì lợi ích của bên thứ ba có sự xuất hiện của các đối tương sau: bên có quyên, bên có nghĩa vụ và bên thứ ba. Trên thực tế, ta thường gặp hop đồng vi loi ich của bên thứ ba đưới hình thức của của hợp đông bảo hiểm (điền hình nhất là hop đông bảo hiểm nhân tho) Trong hợp đồng bảo hiểm nhân tho, có thé thay ở đây tôn tại bên có quyền và bên 1 David Smmners (1982), “Third pasties Deneficiaries and the Restatement (Secand) of Contracts”, Cornell Law Review, Vokume 67, Issue $ tr $80.
Cui Jaawuam (2022), “Hop dong vi loi ich của bin thứ ba”, Tạp chi Khoa học xã hột của Đại học Cát Lâm , Số 62(01),r14 10 có nghĩa vu là người di mua bảo hiểm và công ty bão hiểm và có sự thoả thuận giữa hai dé bên thứ ba được thụ hưởng lợi ich Tóm lại, trong hợp đồng vi lợi ích của bên thứ ba, xuất hiện hai quan hệ Thứ nhất, quan hệ giữa các bên trong hợp đồng với nhau. Thứ hai, quan hệ giữa các bên trong hợp dong với bên thứ ba, đây là một quan hệ không co dén bu, bên thứ ba la người được hưởng lợi ma không can phải có một vật đánh đi, hay nói cách khác đây là một quan hệ đơn vu. Trong môi quan hệ nay, chỉ có một bên có quyền (bên thứ ba) và một bên có nghĩa vụ (các bên trong hợp dong)? Như vậy, có thé hiểu hợp đông vi lợi ich của bên thứ ba một cach khái quát như sau: Hop đồng vì iot ich của bên thứ ba là sự thoa thuận giữa hai hay nhiều bên về việc xác lập, thay đối, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dan sự; trong dé xác dinh bên thứ ba được hưởng lợi ích phát sinh từ việc thực hiện hop đồng 1. Đặc diém của hợp đồng vi lợi ich của bên thit ba So với hợp đồng thông thường, hợp đông vi lợi ich của bên thứ ba có những đặc điểm riêng biệt trong việc hình thành cũng như thực hiện hợp dong.
Thứ nhất, su thỏa thuận, thông nhật ý chí của các bên trong hợp đông vì lợi ich của bên thứ ba không chỉ lam phát sinh các quyền và nghĩa vụ cho chính các bên trong hợp đông ma còn là cơ sở phát sinh các quyền, lợi ích cho bên thứ ba - một bên “đặc biệt” xuất hiện trong hợp đồng mà không tham gia giao kết hợp đồng !* Có thé hiểu là việc một bên trao quyên lực ma lé ra ho được hưởng tử hợp đồng cho mét bên thứ ba còn bên kia phải thực hiện nghiia vụ đôi với bên thứ ba đó làm sao cho bên thứ ba luôn luôn là bên được hưởng lợi ích từ việc thực hiện hop đông. Đây là đặc điểm mang tính bản chat của hợp đông vì lợi ích của bên thứ ba. Trong thực tê, hop đông vì lợi ich của bên thứ ba co thé chia ra thành hai loại Phé biên nhất là loại hợp đồng chi đem lại loi ich cho riêng người thứ ba (nói cách "Ngô Quốc Chiến Ngyấn Tử Quỳnh Yin (2017)Người ther ba trong Bộ Init din sự năm 2015”, Tạp ch Quận lí và Kan 1d quốc tế số 86. '* Nguyễn Thị Vth Hương (2021), “Hop đồng vì lợi ich của người thử ba theo BLDS 2015”, Tạp chi Dân chữ và Pháp luật, Số chuyền đề + ,tr27.
u khác, người thứ ba là người hưởng thụ duy nhất đối với các lợi ích từ hợp đồng). Vi dụ như hợp đồng giảng dạy, hop đông tăng cho tải sản với điều kiện nuôi dưỡng một người không phải là người tăng cho. Bên cạnh đó, bên thứ ba có thể song song cùng với một bên trong hợp đồng được hưởng lợi ích phát sinh từ hợp đồng No có thể 1a bên mua trong hợp đông mua bán, bên thuê dịch vu trong hợp đồng dich vụ, thậm chí sự thoả thuan giữa các bên còn co thể dẫn tới việc xác định bên thứ ba 1a người thu hưởng thứ nhất các lợi ích từ hoạt động trong khi các bên giao kết hợp đông déu phải thực hiện nghĩa vụ đối với họ. Đó có thể là các lợi ích về mặt vật chất hoặc tinh thân nhật định, tùy thuộc vào từng loại đối tượng của hợp đông Tóm lai, dù biểu hiện đưới dang nao, thì việc tao lập quyền lợi cho bên thứ ba la điều không thể thiểu.