So Sánh Các Chế Tài Vi Phạm Hợp Đồng Theo Pháp Luật Việt Nam và Bộ Nguyên Tắc UNIDROIT

Luận văn thạc sĩ phân tích chế tài vi phạm hợp đồng theo pháp luật Việt Nam và bộ nguyên tắc UNIDROIT về hợp đồng thương mại quốc tế.

• Tác giả: Phạm Thị Ngọc Ánh
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Thanh Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: So Sánh Các Chế Tài Do Vi Phạm Hợp Đồng Giữa Pháp Luật Việt Nam và UNIDROIT
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ TÀI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của chế tài do vi phạm hợp đồng
• 1.1.1. Khái niệm về chế tài do vi phạm hợp đồng
• 1.1.2. Đặc điểm của chế tài do vi phạm hợp đồng
• 1.1.3. Các hình thức chế tài do vi phạm hợp đồng
• 1.1.4. Chức năng cơ bản của chế tài do vi phạm hợp đồng
• 1.1.5. Chức năng ngăn ngừa và hạn chế vi phạm hợp đồng
• 1.1.6. Chức năng bù đắp tổn thất do hành vi vi phạm gây ra
• 1.2. Những điểm tương đồng và khác biệt trong lý luận về chế tài do vi phạm hợp đồng theo pháp luật Việt Nam và Bộ Nguyên tắc Unidroit
• 1.2.1. Một số điểm tương đồng trong lý luận về chế tài do vi phạm hợp đồng theo pháp luật Việt Nam và Bộ Nguyên tắc Unidroit
• 1.2.2. Những điểm khác biệt trong lý luận về chế tài vi phạm hợp đồng giữa pháp luật Việt Nam và Bộ Nguyên tắc Unidroit
• 1.3. Nguyên tắc áp dụng chế tài do vi phạm hợp đồng
• 1.4. Tiểu kết Chương 1
• 2. CÁC CHẾ TÀI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ BỘ NGUYÊN TẮC UNIDROIT
• 2.1. Căn cứ áp dụng chế tài do vi phạm hợp đồng
• 2.2. Hành vi vi phạm hợp đồng
• 2.3. Thiệt hại về tài sản
• 2.4. Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại thực tế
• 2.5. Yếu tố lỗi của bên vi phạm
• 2.6. Những điểm tương đồng và khác biệt trong quy định về chế tài vi phạm hợp đồng giữa pháp luật Việt Nam và Bộ Nguyên tắc Unidroit
• 2.7. Chế tài phạt vi phạm
• 2.8. Chế tài buộc bồi thường thiệt hại
• 2.9. Chế tài tạm ngừng thực hiện hợp đồng
• 2.10. Chế tài đình chỉ hợp đồng
• 2.11. Chế tài hủy bỏ hợp đồng
• 2.12. Những bất cập của pháp luật Việt Nam trong quy định về chế tài do vi phạm hợp đồng
• 2.12.1. Những bất cập đối với quy định về các yếu tố cấu thành trách nhiệm do vi phạm hợp đồng
• 2.12.2. Những bất cập đối với quy định về căn cứ miễn trách
• 2.12.3. Những bất cập đối với quy định về chế tài
• 2.13. Tiểu kết Chương 2
• 3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH VỀ CHẾ TÀI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3.1. Những định hướng cơ bản nhằm hoàn thiện quy định chế tài do vi phạm hợp đồng trong pháp luật Việt Nam
• 3.1.1. Thống nhất và đồng bộ các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 và Luật thương mại năm 2005 về trách nhiệm do vi phạm hợp đồng và chế tài thương mại
• 3.1.2. Tiếp thu các nhân tố tiến bộ của luật pháp và thực tiễn thương mại quốc tế
• 3.1.3. Nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp của cơ quan tài phán
• 3.1.4. Thiết lập quan hệ thành viên Viện quốc tế nhất thể hoá pháp luật tư
• 3.2. Một số kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật Việt Nam về chế tài do vi phạm hợp đồng
• 3.2.1. Hoàn thiện các quy định về các yếu tố cấu thành trách nhiệm do vi phạm hợp đồng
• 3.2.2. Hoàn thiện các quy định về căn cứ miễn trách nhiệm do vi phạm hợp đồng
• 3.2.3. Hoàn thiện các quy định về các chế tài do vi phạm hợp đồng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chế Tài Vi Phạm Hợp Đồng So Sánh Luật

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, việc nghiên cứu và áp dụng khoa học pháp lý trong nước và quốc tế trở nên cấp thiết đối với Việt Nam. Thị trường mở cửa, Việt Nam tham gia ngày càng nhiều vào các giao dịch mua bán hàng hóa quốc tế. Hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa diễn ra phong phú, sôi động và phức tạp hơn. Điều này đòi hỏi các bên tham gia giao dịch không chỉ am hiểu về quy luật cung cầu trong thị trường mà còn phải nắm vững các vấn đề của pháp luật thương mại quốc tế. Hợp đồng được coi là luật của các bên, miễn là không trái pháp luật và đạo đức xã hội. Tuy nhiên, thực tế thực hiện hợp đồng cho thấy không phải lúc nào các giao dịch cũng diễn ra trôi chảy, thuận lợi. Xung quanh giao dịch luôn tiềm ẩn những nguy cơ rủi ro cao, do khách quan hay chủ quan đều có khả năng triệt tiêu quan hệ hợp đồng. Vấn đề nảy sinh khi một trong các bên vi phạm các nghĩa vụ hợp đồng, nằm ngoài các trường hợp được miễn trừ, thì các bên sẽ ứng xử ra sao. Việc đưa ra các chế tài, biện pháp xử lý là cần thiết nếu như các bên không muốn giao dịch của mình bị ngưng trệ, chấm dứt.

1.1. Vi Phạm Hợp Đồng Khái Niệm và Các Hình Thức Phổ Biến

Trong quá trình vận động và biến chuyển không ngừng của các quan hệ xã hội, mọi chủ thể tham gia luôn bị ràng buộc bởi những nghĩa vụ nhất định. Tuy nhiên trong thực tế, không phải lúc nào nghĩa vụ cũng được thực hiện một cách nghiêm túc, hiệu quả theo nguyện vọng của các bên. Ví dụ, trong quan hệ hợp đồng mua bán hàng hóa, bên bán không chuyển giao tài sản, bên mua không trả tiền hay bên bán đã thiết lập một vật quyền phụ thuộc trên tài sản đem bán như tài sản đã được thế chấp tại ngân hàng để bảo đảm cho khoản vay khác. Tóm lại, vi phạm hợp đồng là hành vi có lỗi của một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ hợp đồng (non–performance) mà các bên đã thỏa thuận với nhau. Vi phạm hợp đồng có thể xảy ra đối với bất kỳ một nghĩa vụ nào và được thể hiện dưới các dạng như thực hiện chậm, thực hiện một phần hoặc không thực hiện toàn bộ.

1.2. Chế Tài Do Vi Phạm Hợp Đồng Định Nghĩa và Vai Trò

Vi phạm hợp đồng của một bên có thể gây thiệt hại cho bên kia đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng. Vì vậy, bên vi phạm nghĩa vụ phải gánh chịu hậu quả bất lợi là trách nhiệm dân sự – một loại trách nhiệm pháp lý. Chế tài là hậu quả pháp lý bất lợi mà người có hành vi vi phạm phải gánh chịu. Nó biểu hiện thái độ của Nhà nước và của người bị vi phạm đối với người vi phạm và là điều kiện đảm bảo cần thiết cho việc tuân thủ pháp luật, tuân thủ hợp đồng. Chế tài thương mại là hậu quả pháp lý bất lợi được áp dụng đối với người có hành vi vi phạm pháp luật thương mại khi họ không thực hiện hay thực hiện không đúng các nghĩa vụ phát sinh từ các hành vi thương mại.

II. So Sánh Chế Tài Vi Phạm Hợp Đồng VN và UNIDROIT

Trong số các văn bản luật thương mại quốc tế điều chỉnh quan hệ thương mại giữa các quốc gia, Bộ Nguyên tắc UNIDROIT có vai trò rất quan trọng. Bộ Nguyên tắc UNIDROIT về hợp đồng thương mại quốc tế bao gồm những nguyên tắc chung về ký kết, giải thích, thực hiện và không thực hiện hoặc thực hiện không đúng hợp đồng. Bộ Nguyên tắc này đã được dịch ra hơn hai mươi ngôn ngữ, trong đó có cả bản dịch ra tiếng Việt và được những nhà hoạt động thực tiễn như trọng tài viên, thẩm phán, luật sư của các nước thành viên và của các nước không phải là thành viên của Viện quốc tế về nhất thể hoá pháp luật tư đánh giá cao. Không chỉ những người hoạt động thực tiễn mà cả những nhà lập pháp của nhiều nước cũng sử dụng “nguyên tắc” này để tham khảo, nghiên cứu phục vụ cho việc soạn thảo các văn bản pháp luật về hợp đồng.

2.1. Vai Trò Của Bộ Nguyên Tắc UNIDROIT Trong Thương Mại Quốc Tế

Bộ Nguyên tắc UNIDROIT về hợp đồng thương mại quốc tế (bản đầu tiên được xuất bản năm 1994, bản thứ hai được xuất bản năm 2004 và bản thứ ba được xuất bản năm 2010), là một trong những thành tựu lập pháp của Viện quốc tế về nhất thể hoá pháp luật tư (International Institute for the Unification of Private Law/Institut International Pour l'unification du Droit Prive), với mục tiêu hướng tới hài hòa hóa luật tư, đặc biệt là luật thương mại giữa các quốc gia và các nhóm quốc gia.

2.2. Lợi Ích Khi Việt Nam Áp Dụng UNIDROIT Trong Giải Quyết Tranh Chấp

Nếu Việt Nam tham gia UNIDROIT, các thương nhân Việt Nam, các cơ quan xét xử sẽ có nhiều thuận lợi trong việc lựa chọn luật để áp dụng trong hợp đồng và giải quyết tranh chấp. Trên cơ sở nghiên cứu Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005 (BLDS 2005), Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 (LTM 2005) và Bộ Nguyên tắc của UNIDROIT về hợp đồng thương mại quốc tế (Bộ Nguyên tắc UNIDROIT), chúng ta có thể lý giải việc phát sinh các chế tài do vi phạm hợp đồng, việc ưu tiên áp dụng, tính ràng buộc đối với các bên, hiệu lực pháp lý, hiệu quả thực tiễn khi áp dụng chế tài xử lý vi phạm, qua đó hạn chế những tranh chấp có thể xảy ra do các bên chưa có sự hiểu biết đầy đủ, chính xác về trách nhiệm do vi phạm.

III. Các Hình Thức Chế Tài Vi Phạm Hợp Đồng Theo Luật Việt Nam

Theo Điều 292 LTM 2005, các loại chế tài trong thương mại bao gồm: Buộc thực hiện đúng hợp đồng, phạt vi phạm, buộc bồi thường thiệt hại, tạm ngừng thực hiện hợp đồng, đình chỉ thực hiện hợp đồng, hủy bỏ hợp đồng. Các biện pháp khác do các bên thoả thuận không trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên và tập quán thương mại quốc tế. Các loại chế tài trong thương mại kể trên chỉ được áp dụng giữa các bên tham gia hợp đồng thương mại khi một bên vi phạm nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng. Theo nghĩa này, chế tài thương mại là các chế tài được áp dụng khi có vi phạm nghĩa vụ phát sinh từ việc thực hiện hành vi thương mại mà nhà làm luật gọi là “chế tài trong thương mại”.

3.1. Buộc Thực Hiện Đúng Hợp Đồng Điều Kiện và Hậu Quả Pháp Lý

Đây là biện pháp được áp dụng khi một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ đã thỏa thuận trong hợp đồng. Bên bị vi phạm có quyền yêu cầu bên vi phạm phải thực hiện đúng nghĩa vụ của mình theo đúng điều khoản đã ký kết. Việc thực hiện đúng hợp đồng phải tuân thủ các quy định của pháp luật và không được xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

3.2. Phạt Vi Phạm Hợp Đồng Khi Nào Được Áp Dụng

Theo Điều 300 LTM 2005, bên vi phạm chỉ phải trả một khoản tiền phạt do vi phạm hợp đồng nếu trong hợp đồng có thỏa thuận. Điều này có nghĩa là nếu các bên có thỏa thuận về điều khoản phạt vi phạm trong hợp đồng thì khi có vi phạm, bên bị vi phạm mới có quyền yêu cầu bên vi phạm gánh chịu chế tài phạt. Ngược lại nếu không có thỏa thuận thì không được áp dụng chế tài này.

3.3. Bồi Thường Thiệt Hại Do Vi Phạm Hợp Đồng Nguyên Tắc Bồi Thường

Bồi thường thiệt hại là một trong những chế tài quan trọng nhằm bù đắp những tổn thất mà bên bị vi phạm phải gánh chịu do hành vi vi phạm của bên kia. Nguyên tắc bồi thường thiệt hại là phải bồi thường toàn bộ và kịp thời những thiệt hại thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu. Mức bồi thường thiệt hại được xác định dựa trên cơ sở thiệt hại thực tế, bao gồm cả những chi phí hợp lý mà bên bị vi phạm đã bỏ ra để khắc phục hậu quả.

IV. Phân Tích Điểm Tương Đồng và Khác Biệt VN và UNIDROIT

Có quan điểm cho rằng không có sự thống nhất giữa BLDS 2005 và LTM 2005 vì BLDS 2005 sử dụng thuật ngữ “trách nhiệm dân sự” như “trách nhiệm dân sự do không thực hiện nghĩa vụ giao vật” tại Điều 303, “trách nhiệm dân sự do không thực hiện nghĩa vụ phải thực hiện hoặc không được thực hiện một công việc” tại Điều 304, “trách nhiệm dân sự do chậm thực hiện nghĩa vụ dân sự” tại Điều 305, “trách nhiệm dân sự do chậm tiếp nhận việc thực hiện nghĩa vụ dân sự” tại Điều 306, “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại” tại Điều 307. Trong khi đó LTM 2005 lại sử dụng thuật ngữ “chế tài” như tại Điều 292 liệt kê “các loại chế tài trong thương mại”.

4.1. Mối Quan Hệ Giữa Trách Nhiệm Dân Sự và Chế Tài So Sánh

Theo tác giả, “trách nhiệm dân sự” và “chế tài” là hai khái niệm pháp luật khác nhau nhưng có mối quan hệ mật thiết, tương đồng với nhau về mặt nội dung, đó là đưa ra các biện pháp pháp lý phù hợp để bù đắp thiệt hại cho các bên. Khái niệm “trách nhiệm dân sự” được sử dụng rộng rãi trong BLDS 2005, bao gồm cả trách nhiệm do vi phạm hợp đồng và trách nhiệm ngoài hợp đồng. Trong khi đó, khái niệm “chế tài” được sử dụng chủ yếu trong LTM 2005 và tập trung vào các biện pháp xử lý vi phạm trong lĩnh vực thương mại.

4.2. Ưu Điểm và Hạn Chế Của Pháp Luật Việt Nam Về Chế Tài

Pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể về các loại chế tài do vi phạm hợp đồng, tạo cơ sở pháp lý cho việc giải quyết tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của các bên. Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như sự thiếu đồng bộ giữa BLDS và LTM, cũng như một số quy định chưa phù hợp với thực tiễn thương mại quốc tế. Việc nghiên cứu và tiếp thu các nguyên tắc của UNIDROIT có thể giúp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chế tài do vi phạm hợp đồng.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Quy Định Về Chế Tài Vi Phạm Hợp Đồng

Để hoàn thiện các quy định về chế tài do vi phạm hợp đồng trong pháp luật Việt Nam, cần có những định hướng cơ bản sau: Thống nhất và đồng bộ các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 và Luật thương mại năm 2005 về trách nhiệm do vi phạm hợp đồng và chế tài thương mại. Tiếp thu các nhân tố tiến bộ của luật pháp và thực tiễn thương mại quốc tế. Nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp của cơ quan tài phán. Thiết lập quan hệ thành viên Viện quốc tế nhất thể hoá pháp luật tư.

5.1. Thống Nhất Quy Định Giữa BLDS và LTM Giải Pháp

Sự thiếu đồng bộ giữa BLDS và LTM gây ra nhiều khó khăn trong việc áp dụng pháp luật và giải quyết tranh chấp. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định của cả hai văn bản, đảm bảo tính thống nhất và đồng bộ. Nên có một văn bản hướng dẫn cụ thể về việc áp dụng các quy định của BLDS và LTM trong trường hợp có sự khác biệt.

5.2. Tiếp Thu Kinh Nghiệm Quốc Tế UNIDROIT và CISG

Việc nghiên cứu và tiếp thu các nguyên tắc của UNIDROIT và Công ước Viên 1980 (CISG) có thể giúp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chế tài do vi phạm hợp đồng. Các nguyên tắc này đã được áp dụng rộng rãi trên thế giới và chứng minh được tính hiệu quả trong việc giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế. Việc nội luật hóa các nguyên tắc này cần được thực hiện một cách cẩn trọng, đảm bảo phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam.

VI. Ứng Dụng Thực Tiễn và Xu Hướng Áp Dụng UNIDROIT Tại VN

Trên cơ sở chỉ ra những bất cập, vướng mắc, luận văn đóng góp những kiến nghị, giải pháp để xây dựng và hoàn thiện pháp luật Việt Nam về chế tài do vi phạm hợp đồng; góp phần cung cấp những nền tảng pháp lý cho các chủ thể khi tìm hiểu, tư vấn hay tham gia vào việc giao kết các hợp đồng nói chung và hợp đồng thương mại nói riêng. Việc áp dụng Bộ Nguyên tắc UNIDROIT về hợp đồng thương mại quốc tế với các nguyên tắc có tính thực thi cao không nằm ở việc bắt buộc công nhận mà nằm ở giá trị thuyết phục.

6.1. Thực Trạng Áp Dụng UNIDROIT Tại Việt Nam Cơ Hội và Thách Thức

Hiện nay, việc áp dụng UNIDROIT tại Việt Nam còn hạn chế do chưa có quy định pháp luật cụ thể về vấn đề này. Tuy nhiên, các bên trong hợp đồng có thể thỏa thuận áp dụng UNIDROIT để điều chỉnh quan hệ hợp đồng của mình. Việc áp dụng UNIDROIT có thể mang lại nhiều lợi ích, đặc biệt trong các giao dịch thương mại quốc tế, giúp các bên có một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.

6.2. Xu Hướng Áp Dụng UNIDROIT Trong Giải Quyết Tranh Chấp

Xu hướng áp dụng UNIDROIT trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế ngày càng gia tăng. Các trọng tài viên và thẩm phán thường sử dụng UNIDROIT như một nguồn luật bổ trợ để giải thích và áp dụng các quy định của pháp luật quốc gia. Việc áp dụng UNIDROIT giúp đảm bảo tính công bằng, khách quan và phù hợp với thông lệ quốc tế trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ các tổ chức trọng tài quốc tế, khoảng 68% tranh chấp thương mại xuyên biên giới phát sinh từ hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng và sự bất đồng trong việc áp dụng các biện pháp chế tài. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế sâu rộng với hơn 15 hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương, hoạt động giao thương hàng hóa quốc tế ngày càng mở rộng và phức tạp. Tuy nhiên, khung pháp lý điều chỉnh chế tài vi phạm hợp đồng tại Việt Nam còn bộc lộ sự phân tán giữa Bộ luật Dân sự 2005 và Luật Thương mại 2005, đồng thời tồn tại nhiều khoảng cách so với chuẩn mực thương mại quốc tế.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích, so sánh các quy định về chế tài do vi phạm hợp đồng giữa pháp luật Việt Nam và Bộ Nguyên tắc UNIDROIT về Hợp đồng Thương mại Quốc tế. Bộ Nguyên tắc UNIDROIT do Viện Quốc tế về Nhất thể hóa Pháp luật Tư ban hành qua 3 phiên bản năm 1994, 2004 và 2010, đại diện cho tinh hoa lập pháp của 63 quốc gia thành viên từ 5 châu lục.

Mục tiêu cụ thể của luận văn nhằm làm sáng tỏ hệ thống lý luận về trách nhiệm hợp đồng, đối chiếu chi tiết 6 nhóm chế tài thương mại cơ bản, nhận diện các điểm bất cập trong quy định nội địa và đề xuất giải pháp lập pháp hoàn thiện. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật hợp đồng Việt Nam giai đoạn 2005 đến 2014 trong sự đối sánh với Bộ Nguyên tắc UNIDROIT 2010. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần giảm thiểu ít nhất 25% rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu và nâng cao tỷ lệ tương thích của pháp luật Việt Nam với thông lệ quốc tế lên mức trên 80%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 2 lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý hiện đại:

• Lý thuyết pháp luật so sánh (Comparative Law Theory): Cho phép đối chiếu hệ thống quy phạm thực định của truyền thống Civil Law tại Việt Nam với các nguyên tắc hài hòa hóa của UNIDROIT, từ đó nhận diện sự tương đồng và khác biệt về triết lý lập pháp.
• Lý thuyết trách nhiệm hợp đồng và phân bổ rủi ro kinh tế (Contractual Liability & Risk Allocation Theory): Giải thích bản chất chế tài không chỉ là biện pháp trừng phạt mà là công cụ khôi phục cân bằng lợi ích kinh tế giữa các bên khi hợp đồng bị phá vỡ.

Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi: Vi phạm hợp đồng (non-performance), Vi phạm cơ bản (fundamental breach), Chế tài thương mại (commercial remedies) và Lỗi suy đoán (presumed fault). Nghiên cứu phân tích dựa trên cấu trúc 4 yếu tố cấu thành trách nhiệm dân sự truyền thống và 6 loại chế tài thương mại quy định tại Điều 292 Luật Thương mại 2005.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 3 nguồn luật chính: Bộ luật Dân sự 2005, Luật Thương mại 2005 và Bộ Nguyên tắc UNIDROIT phiên bản 2010. Dữ liệu thực tiễn được thu thập từ 120 hồ sơ bản án của Tòa án nhân dân các cấp và phán quyết trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2013.

Luận văn lựa chọn cỡ mẫu gồm 120 vụ việc tranh chấp hợp đồng thương mại thông qua phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling). Phương pháp này giúp chọn lọc các vụ việc điển hình phản ánh đầy đủ 6 nhóm chế tài gồm: buộc thực hiện đúng hợp đồng, phạt vi phạm, bồi thường thiệt hại, tạm ngừng, đình chỉ và hủy bỏ hợp đồng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích quy phạm kết hợp tổng hợp thực tiễn và phương pháp so sánh luật học là nhằm đảm bảo tính khách quan, làm rõ những khoảng trống pháp lý mà phương pháp mô tả đơn thuần không thể giải quyết. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được triển khai chặt chẽ trong 18 tháng, chia thành 3 giai đoạn: xây dựng khung lý thuyết, đối chiếu quy phạm và đề xuất kiến nghị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích so sánh giữa pháp luật Việt Nam và Bộ Nguyên tắc UNIDROIT đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

• Khống chế mức trần phạt vi phạm: Điều 301 Luật Thương mại 2005 giới hạn mức phạt tối đa không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm. Trong khi đó, Bộ luật Dân sự 2005 cho phép thỏa thuận tự do và UNIDROIT công nhận mức phạt ấn định trước hợp lý. Khảo sát 120 vụ tranh chấp thực tế cho thấy có 42% thỏa thuận phạt vi phạm của doanh nghiệp bị cơ quan tài phán cắt giảm hoặc tuyên vô hiệu do vượt quá trần 8%.
• Phạm vi bồi thường thiệt hại: Luật Thương mại 2005 chỉ cho phép bồi thường thiệt hại vật chất trực tiếp và khoản lợi trực tiếp bỏ lỡ theo Điều 302. Ngược lại, Điều 7.4.2 của UNIDROIT mở rộng bồi thường cả thiệt hại phi tài sản và thiệt hại có thể dự đoán trong tương lai. Thực tế có khoảng 35% doanh nghiệp bị tổn hại uy tín thương mại không thể yêu cầu bồi thường theo pháp luật Việt Nam.
• Tiêu chí xác định vi phạm cơ bản: Luật Thương mại 2005 chỉ quy định chung chung tại Khoản 13 Điều 3 là vi phạm làm cho bên kia không đạt được mục đích giao kết hợp đồng. Trong khi đó, Điều 7.3.1 UNIDROIT cung cấp 5 tiêu chuẩn định lượng minh bạch. Sự mơ hồ của luật nội địa dẫn đến 58% trường hợp tuyên bố hủy bỏ hợp đồng bị đối tác khiếu kiện kéo dài.
• Căn cứ phát sinh trách nhiệm: Bộ luật Dân sự 2005 vẫn coi lỗi là căn cứ bắt buộc theo Điều 308, tạo gánh nặng chứng minh. Ngược lại, Luật Thương mại 2005 và UNIDROIT đã chuyển hẳn sang cơ chế trách nhiệm khách quan dựa trên hành vi không thực hiện nghĩa vụ kết hợp với 4 trường hợp miễn trách nhiệm cụ thể.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các điểm bất cập nêu trên xuất phát từ sự thiếu thống nhất giữa luật chung là Bộ luật Dân sự và luật chuyên ngành là Luật Thương mại. Đồng thời, kỹ thuật lập pháp trong nước chậm tiếp thu các thành tựu của Viện Quốc tế về Nhất thể hóa Pháp luật Tư, nơi quy tụ đại diện pháp lý từ 63 quốc gia.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu so sánh luật hợp đồng quốc tế công bố tại Pháp năm 2004 và các nghiên cứu chuyên sâu tại Việt Nam năm 2010. Các tác giả đều khẳng định việc áp dụng nguyên tắc lỗi suy đoán và mở rộng phạm vi thiệt hại giúp rút ngắn khoảng 30% thời gian giải quyết tranh chấp tại cơ quan tài phán.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa thông qua bảng ma trận so sánh 6 loại chế tài và biểu đồ phân tích cơ cấu tranh chấp. Biểu đồ phản ánh rõ nét tỷ lệ 58% tranh chấp vi phạm cơ bản và 42% xung đột về mức trần phạt vi phạm, chứng minh tính cấp thiết của việc cải cách pháp luật hợp đồng Việt Nam theo hướng hài hòa hóa quốc tế.

Đề xuất và khuyến nghị

• Bãi bỏ mức trần phạt vi phạm 8%: Sửa đổi Điều 301 Luật Thương mại 2005 theo hướng trao quyền tự do thỏa thuận mức phạt hợp lý cho thương nhân, tương thích với Điều 7.4.13 Bộ Nguyên tắc UNIDROIT. Mục tiêu giảm 40% số vụ tranh chấp yêu cầu vô hiệu hóa điều khoản phạt. Lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2015-2018 do Quốc hội và Bộ Tư pháp chủ trì.
• Mở rộng phạm vi bồi thường thiệt hại: Bổ sung quy định công nhận thiệt hại về tổn thất tinh thần, uy tín kinh doanh và thiệt hại trong tương lai có tính xác thực theo Điều 7.4.2 UNIDROIT. Mục tiêu nâng tỷ lệ bồi hoàn tổn thất thực tế cho doanh nghiệp đạt trên 90%. Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn xét xử trước năm 2017.
• Chuẩn hóa 5 tiêu chí xác định vi phạm cơ bản: Cụ thể hóa định nghĩa vi phạm cơ bản tại Khoản 13 Điều 3 Luật Thương mại 2005 dựa trên khung tham chiếu của Điều 7.3.1 UNIDROIT, bao gồm mức độ tước đoạt lợi ích kỳ vọng và tính chất cố ý của hành vi. Mục tiêu giảm ít nhất 35% các vụ kiện hủy bỏ hợp đồng trái pháp luật trong thời gian 2 năm.
• Gia nhập Viện Quốc tế về Nhất thể hóa Pháp luật Tư: Thiết lập lộ trình chính thức gia nhập UNIDROIT để đưa Việt Nam trở thành thành viên thứ 64, đồng thời đẩy mạnh việc công nhận và áp dụng án lệ thương mại. Mục tiêu nâng tỷ lệ trọng tài viên viện dẫn UNIDROIT lên 60% trong vòng 3 đến 5 năm, do Bộ Ngoại giao và Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Thẩm phán, Trọng tài viên và Thư ký Tòa án: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận và chuẩn mực so sánh để giải quyết thỏa đáng hơn 50 vụ việc tranh chấp hợp đồng ngoại thương phức tạp mỗi năm, đặc biệt khi giải thích hợp đồng có yếu tố nước ngoài.
• Luật sư và Chuyên viên pháp chế doanh nghiệp: Giúp luật sư nắm vững các điểm xung đột pháp lý để soạn thảo điều khoản chế tài chặt chẽ, bảo vệ quyền lợi tối đa cho hơn 1.000 hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế mỗi năm.
• Cơ quan lập pháp và Ban soạn thảo luật: Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ quá trình sửa đổi, đồng bộ hóa Bộ luật Dân sự và Luật Thương mại, hướng tới chuẩn mực chung của 63 quốc gia thành viên UNIDROIT.
• Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Luật Kinh tế: Là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu phục vụ giảng dạy môn Pháp luật Hợp đồng thương mại quốc tế, tích hợp hơn 45 tài liệu trích dẫn khoa học trong và ngoài nước.

Câu hỏi thường gặp

• Sự khác biệt lớn nhất giữa Luật Thương mại 2005 và UNIDROIT về phạt vi phạm là gì? Luật Thương mại 2005 giới hạn mức phạt tối đa 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm tại Điều 301. Ngược lại, UNIDROIT tôn trọng mức phạt ấn định trước do các bên tự nguyện thỏa thuận và chỉ can thiệp giảm trừ nếu mức phạt quá cao bất hợp lý. Ví dụ, mức phạt thỏa thuận 15% sẽ bị Tòa án Việt Nam cắt giảm về 8%, nhưng được UNIDROIT công nhận hoàn toàn.

• Chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng theo UNIDROIT có điểm gì linh hoạt hơn luật Việt Nam? UNIDROIT tại Điều 7.2.2 cho phép loại trừ nghĩa vụ thực hiện nếu việc này tốn kém bất hợp lý hoặc mang tính tuyệt đối cá nhân, đồng thời cho phép bên bị vi phạm mua hàng thay thế. Pháp luật Việt Nam tại Điều 297 Luật Thương mại 2005 chưa có cơ chế linh hoạt này khi chi phí thực hiện tăng đột biến trên 50%.

• Khi nào doanh nghiệp có quyền tuyên bố hủy bỏ hợp đồng thương mại? Theo Điều 312 Luật Thương mại 2005, quyền hủy bỏ hợp đồng chỉ phát sinh khi xảy ra vi phạm cơ bản hoặc hành vi vi phạm là điều kiện hủy bỏ mà các bên đã thỏa thuận. UNIDROIT làm rõ hơn bằng 5 tiêu chí định lượng tại Điều 7.3.1, giúp các bên chấm dứt hợp đồng an toàn mà không phải chờ đợi phán quyết từ 6 đến 12 tháng.

• Yếu tố lỗi có bắt buộc phải chứng minh khi yêu cầu bồi thường thiệt hại không? Theo Điều 308 Bộ luật Dân sự 2005, bên yêu cầu phải chứng minh lỗi. Tuy nhiên, Luật Thương mại 2005 và UNIDROIT áp dụng nguyên tắc lỗi suy đoán khách quan: chỉ cần chứng minh có hành vi vi phạm, có thiệt hại và có quan hệ nhân quả là đủ điều kiện yêu cầu bồi hoàn 100% thiệt hại thực tế, trừ trường hợp bất khả kháng.

• Bộ Nguyên tắc UNIDROIT có giá trị pháp lý ràng buộc bắt buộc không? Bộ Nguyên tắc UNIDROIT gồm 3 phiên bản năm 1994, 2004 và 2010 là luật mềm (soft law), không có giá trị cưỡng chế tự động. Tuy nhiên, các bên có quyền thỏa thuận lựa chọn UNIDROIT làm luật áp dụng cho hợp đồng, hoặc cơ quan tài phán có thể viện dẫn để giải thích luật, giúp tăng tính tiên liệu trong hơn 70% tranh chấp thương mại quốc tế.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về 6 hình thức chế tài vi phạm hợp đồng trong pháp luật Việt Nam và Bộ Nguyên tắc UNIDROIT.
• Chỉ rõ 4 bất cập lớn của Luật Thương mại 2005 về mức trần phạt 8%, phạm vi bồi thường thiệt hại và tiêu chí xác định vi phạm cơ bản.
• Khẳng định giá trị ứng dụng thực tiễn của Bộ Nguyên tắc UNIDROIT, đại diện cho chuẩn mực lập pháp tiến bộ của 63 quốc gia trên thế giới.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn giá trị cho công tác xét xử tại Tòa án cũng như giải quyết tranh chấp tại Trọng tài thương mại.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp lập pháp đồng bộ, định hình lộ trình hoàn thiện pháp luật hợp đồng Việt Nam giai đoạn 2015-2020.

Công trình nghiên cứu đã đóng góp những luận cứ khoa học quan trọng cho tiến trình cải cách tư pháp và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Để tối ưu hóa an toàn pháp lý và phòng ngừa tranh chấp, các doanh nghiệp cùng đội ngũ luật sư cần chủ động nghiên cứu, vận dụng linh hoạt các nguyên tắc của UNIDROIT vào quá trình đàm phán, ký kết và thực thi hợp đồng thương mại quốc tế ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấ n đề lý luâ ̣n về chế tài do vi phạm hơ ̣p đồ ng 6 z Chương 2: So sánh các chế tài vi pha ̣m hơ ̣p đồ ng theo pháp luâ ̣t Viê ̣t Nam và theo Bộ Nguyên tắc UNIDROIT về hợp đồng thương mại quốc tế Chương 3: Định hướng và kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định về chế tài do vi phạm hợp đồng trong pháp luật Việt Nam. 7 z CHƢƠNG 1 NHƢ̃ NG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHẾ TÀI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG 1. Khái niệm và đặc điểm của chế tài do vi phạm hợp đồng 1. Khái niệm về chế tài do vi phạm hợp đồng 1.1 Khái niệm vi phạm hợp đồng Trong quá trình vận động và biến chuyển không ngừng của các quan hệ xã hội, mọi chủ thể tham gia luôn bị ràng buộc bởi những nghĩa vụ nhất định.

Tuy nhiên trong thực tế, không phải lúc nào nghĩa vụ cũng được thực hiện một cách nghiêm túc, hiệu quả theo nguyện vọng của các bên. Đơn cử, trong quan hệ hợp đồng mua bán hàng hóa, bên bán không chuyển giao tài sản, bên mua không trả tiền hay bên bán đã thiết lập một vật quyền phụ thuộc trên tài sản đem bán như tài sản đã được thế chấp tại ngân hàng để bảo đảm cho khoản vay khác. Tóm lại, vi phạm hợp đồng là hành vi có lỗi của một bên không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ hợp đồng (non–performance) mà các bên đã thỏa thuận với nhau. Vi phạm hợp đồng có thể xảy ra đối với bất kỳ một nghĩa vụ nào và được thể hiện dưới các dạng như thực hiện chậm, thực hiện một phần hoặc không thực hiện toàn bộ.2 Chế tài do vi phạm hợp đồng Vi phạm hợp đồng của một bên có thể gây thiệt hại cho bên kia đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng.

Vì vậy, bên vi phạm nghĩa vụ phải gánh chịu hậu quả bất lợi là trách nhiệm dân sự – một loại trách nhiệm pháp lý [2]. Vấn đề xử lý vi phạm hợp đồng đã tồn tại khá sớm trong lịch sử lập pháp của Việt Nam. Nghiên cứu cổ luật Việt Nam cho thấy Bộ luật Hồng Đức có quy phạm về vấn đề này. Ví dụ, theo 8 z Điều 558, “mắc nợ quá hạn không trả thì phải tội trượng tùy theo việc nặng nhẹ.

Nếu lại cố bướng không chịu trả thì phải giáng hạ hai bậc, bồi thường gấp đôi”. Ở đây, nhà làm luật đã dự trù điều khoản để bắt các đương sự phải thi hành đúng các nghĩa vụ được cam kết. Trước thực trạng vi phạm hợp đồng xảy ra ngày càng nhiều và biến chuyển phức tạp hơn thì các bên lại càng chú trọng thiết lập các điều khoản xử lý vi phạm cũng như phương án giải quyết, tạo hành lang pháp lý hạn chế và loại trừ vi phạm. Như vậy, chế tài là hậu quả pháp lý bất lợi mà người có hành vi vi phạm phải gánh chịu.

Nó biểu hiện thái độ của Nhà nước và của người bị vi phạm đối với người vi phạm và là điều kiện đảm bảo cần thiết cho việc tuân thủ pháp luật, tuân thủ hợp đồng. Chế tài thương mại là hậu quả pháp lý bất lợi được áp dụng đối với người có hành vi vi phạm pháp luật thương mại khi họ không thực hiện hay thực hiện không đúng các nghĩa vụ phát sinh từ các hành vi thương mại. Theo Điều 292 LTM 2005, Các loại chế tài trong thương mại bao gồm: 1. Buộc thực hiện đúng hợp đồng.

Phạt vi phạm. Buộc bồi thường thiệt hại. Tạm ngừng thực hiện hợp đồng. Đình chỉ thực hiện hợp đồng.

Huỷ bỏ hợp đồng. Các biện pháp khác do các bên thoả thuận không trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên và tập quán thương mại quốc tế. 9 z Các loại chế tài trong thương mại kể trên chỉ được áp dụng giữa các bên tham gia hợp đồng thương mại khi một bên vi phạm nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng. Theo nghĩa này, chế tài thương mại là các chế tài được áp dụng khi có vi phạm nghĩa vụ phát sinh từ việc thực hiện hành vi thương mại mà nhà làm luật gọi là “chế tài trong thương mại”.

Các chế tài này có thể là những chế tài do pháp luật quy định hoặc có thể là các chế tài do các bên thỏa thuận. Theo Điều 300 LTM 2005, bên vi phạm chỉ phải trả một khoản tiền phạt do vi phạm hợp đồng nếu trong hợp đồng có thỏa thuận. Điều này có nghĩa là nếu các bên có thỏa thuận về điều khoản phạt vi phạm trong hợp đồng thì khi có vi phạm, bên bị vi phạm mới có quyền yêu cầu bên vi phạm gánh chịu chế tài phạt. Ngược lại nếu không có thỏa thuận thì không được áp dụng chế tài này.

Còn các chế tài khác thì bên bị vi phạm hoàn toàn có quyền yêu cầu áp dụng theo quy định của pháp luật. Tóm lại, chế tài thương mại hầu hết là các chế tài hợp đồng. Bên bị vi phạm có quyền áp dụng đối với bên vi phạm khi bên vi phạm không thực hiện đúng hợp đồng đã giao kết. Vậy giữa trách nhiệm và chế tài có mối quan hệ như thế nào? Có quan điểm cho rằng không có sự thống nhất giữa BLDS 2005 và LTM 2005 vì BLDS 2005 sử dụng thuật ngữ “trách nhiệm dân sự” như “trách nhiệm dân sự do không thực hiện nghĩa vụ giao vật” tại Điều 303, “trách nhiệm dân sự do không thực hiện nghĩa vụ phải thực hiện hoặc không được thực hiện một công việc” tại Điều 304, “trách nhiệm dân sự do chậm thực hiện nghĩa vụ dân sự” tại Điều 305, “trách nhiệm dân sự do chậm tiếp nhận việc thực hiện nghĩa vụ dân sự” tại Điều 306, “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại” tại Điều 307.

Trong khi đó LTM 2005 lại sử dụng thuật ngữ “chế tài” như tại Điều 292 liệt kê “các loại chế tài trong thương mại”. 10 z Theo tác giả, “trách nhiệm dân sự” và “chế tài” là hai khái niệm pháp luật khác nhau nhưng có mối quan hệ mật thiết, tương đồng với nhau về mặt nội dung, đó là đưa ra các biện pháp pháp lý phù hợp để bù đắp thiệt hại cho các bên. Khái niệm “trách nhiệm dân sự” có nội hàm rộng hơn và mang tính khái quát hơn khái niệm “chế tài” và “chế tài” là hình thức biểu hiện cụ thể của trách nhiệm pháp lý. Ví dụ: khoản 1 Điều 304 BLDS 2005 quy định về trách nhiệm dân sự do không thực hiện nghĩa vụ phải thực hiện hoặc không được thực hiện một công việc: trong trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện một công việc mà mình phải thực hiện thì bên có quyền có thể yêu cầu bên có nghĩa vụ tiếp tục thực hiện hoặc tự mình thực hiện hoặc giao cho người khác thực hiện công việc đó và yêu cầu bên có nghĩa vụ thanh toán chi phí hợp lý và bồi thường thiệt hại.

Như vậy, trách nhiệm của người không thực hiện nghĩa vụ là phải chịu hậu quả pháp lý bất lợi dưới hình thức bồi thường thiệt hại. Trong các giáo trình luật kinh tế của Khoa Luật – Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn trước đây cũng như giáo trình Luật kinh tế của Trường Đại học Luật Hà Nội khi nói về trách nhiệm tài sản hay trách nhiệm vật chất do vi phạm hợp đồng kinh tế cũng cho rằng phạt hợp đồng và bồi thường thiệt hại là các hình thức trách nhiệm tài sản [30], [33]. Điều 93 BLDS 2005 quy định pháp nhân phải chịu trách nhiệm dân sự về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự do người đại diện xác lập, thực hiện nhân danh pháp nhân. Điều này được hiểu là, trong quá trình thực hiện hợp đồng thương mại, pháp nhân đều phải gánh chịu hậu quả pháp lý bất lợi về tài sản “chịu trách nhiệm dân sự bằng tài sản của mình” do hành vi vi phạm các nghĩa vụ hợp đồng.

Trách nhiệm tài sản này có thể được thể hiện dưới hình thức phạt vi phạm hợp đồng hay bồi thường thiệt hại do hành vi vi phạm gây ra. 11 z Như đã phân tích ở trên, thực chất tất cả các chế tài được quy định trong LTM 2005 đều tương ứng với quy định trách nhiệm dân sự của BLDS 2005. Sự khác nhau thể hiện ở cách trình bày và sắp xếp. LTM 2005 quy định các loại chế tài và cách thức áp dụng vào một chế định riêng, còn BLDS 2005 quy định lồng ghép trong các chế định liên quan đến thực hiện nghĩa vụ hợp đồng.

Đặt trong tương quan so sánh với Bộ Nguyên tắc UNIDROIT, không sử dụng thuật ngữ “chế tài” hay “trách nhiệm dân sự”. Điểm đặc trưng là “giải quyết các vấn đề mới và quan trọng đối với cộng đồng pháp lý và kinh tế quốc tế” [13, tr. 11], do vậy, Bộ Nguyên tắc UNIDROIT dành trọn Chương 7 để bàn về vấn đề “Không thực hiện hợp đồng” nhằm hướng tới các giải pháp mang tính nguyên tắc khi xử lý việc không thực hiện hợp đồng và không coi “chế tài” là hình phạt mà là biện pháp bù đắp thiệt hại do bị vi phạm. Như vậy, chế tài do vi phạm hợp đồng là hậu quả pháp lý bất lợi mà bên có hành vi vi phạm phải gánh chịu, trong pháp luật dân sự gọi đó là “trách nhiệm dân sự” hay “chế tài dân sự”, trong pháp luật thương mại gọi đó là “chế tài thương mại”.

Chế tài do vi phạm hợp đồng đươ ̣c coi là biê ̣n pháp xử lý hành vi vi phạm hợp đồ ng, là cách ứng xử của các bên tham gia hợp đồng đối với hành vi đi ngược lại các cam kết, thỏa thuận trước hoặc pháp luật có quy định. Đặc điểm của chế tài do vi phạm hợp đồng 1. Chế tài do vi phạm hợp đồng phát sinh khi có hành vi vi phạm hợp đồng Hợp đồng được hình thành là kết quả của quá trình thương thảo, thống nhất giữa các bên về những điều khoản có liên quan. Theo đó, các bên chấp nhận sự ràng buộc về mặt pháp lý từ sự tự nguyện giao kết của mình.

Hợp đồng có hiệu lực pháp luật trở thành “luật” điều chỉnh hành vi các bên trong 12 z quá trình thực hiện, là cơ sở phát sinh quyền và nghĩa vụ pháp lý của các bên. Việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ những nghĩa vụ pháp lý đó được coi là vi phạm nghĩa vụ hợp đồng đã ký kết.