Chương 1. Cơ sở lý luận về hợp đồng theo mẫu Chương 2. Thực trạng pháp luật về hợp đồng theo mẫu Chương 3. Thực tiễn thực hiện pháp luật về hợp đồng theo mẫu tại Việt Nam và một số kiến nghị hoàn thiện 7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI1 1.
Các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài luận án 1. Một số công trình khoa học trong nước 1. Luận án, luận văn - Luận án tiến sỹ luật học của Nguyễn Thị Hằng Nga (2016) về “Pháp luật về điều kiện thương mại chung – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”. Luận án cung cấp một cái nhìn tổng quát nhất về các điều kiện thƣơng mại chung, từ các vấn đề lý luận cho đến các quy định hiện hành của pháp luật Việt Nam, để từ đó đƣa ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật.
- Luận án tiến sỹ luật học của Nguyễn Công Đại (2017) về “Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong các giao dịch có sử dụng hợp đồng theo mẫu ở Việt Nam hiện nay”. Luận án đã tập trung nghiên cứu hoạt động bảo vệ cho quyền lợi của ngƣời tiêu dùng tại Việt Nam khi tham gia vào các loại giao dịch có áp dụng hợp đồng theo mẫu. Trong đó, tác giả đã lần lƣợt phân tích những vấn đề lý luận về bảo vệ quyền lợi ngƣời tiêu dùng, thực trạng pháp luật bảo vệ quyền lợi ngƣời tiêu dùng và đƣa ra các kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bảo vệ ngƣời tiêu dùng trong các giao dịch sử dụng hợp đồng theo mẫu. - Luận văn thạc sỹ luật học của Nguyễn Thị Ngọc Anh (2011) về “Pháp luật về hợp đồng dân sự theo mẫu trên thế giới – Những kinh nghiệm đối với Việt Nam”.
Nội dung của luận văn tập trung hoàn toàn vào các quy định về hợp đồng theo mẫu trên phạm vi quốc tế, trong đó chƣơng 1 đề cập đến các vấn đề lý luận về hợp đồng theo mẫu, bao gồm khái niệm và thực tiễn áp dụng trên thế giới đối với các lĩnh vực đặc thù nhƣ công nghệ thông tin, internet, bảo hiểm, xây dựng và bất động sản. Chƣơng 2 phân tích quy định pháp luật của các quốc gia tiêu biểu về hợp đồng theo mẫu nhƣ Canada, các quốc gia EU, Đài Loan và Hàn Quốc. Chƣơng 3 tác giả nêu lên thực trạng pháp luật Việt Nam và các đề xuất nâng cao hoàn thiện chế định hợp đồng theo mẫu từ bài học của các quốc gia khác. 1 Trong nội dung luận án, NCS chỉ tóm lƣợc các nội dung có liên quan.
Phần chi tiết của Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài thể hiện trong PHỤ LỤC đính kèm luận án. 8 - Luận văn thạc sỹ luật học của Trần Diệu Loan (2016) về “Kiểm soát hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung giữa tổ chức, cá nhân kinh doanh với người tiêu dùng”. Nội dung chính của luận văn tập trung vào một nội dung hẹp về hợp đồng theo mẫu, đó là hoạt động kiểm soát hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung giữa các chủ thể trong quan hệ tiêu dùng. - Luận văn thạc sỹ luật học của Phạm Thị Ninh (2017) về “Pháp luật Việt Nam về kiểm soát hợp đồng theo mẫu trong lĩnh vực truyền hình trả tiền nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”.
Đây là một luận văn với đề tài rất hẹp, không những chỉ tập trung vào việc kiểm soát hợp đồng theo mẫu mà việc kiểm soát này chỉ đƣợc nghiên cứu trong lĩnh vực truyền hình trả tiền – vốn là một trong những lĩnh vực rất phổ biến áp dụng hợp đồng theo mẫu. Bài đăng tạp chí - Nguyễn Thị Hằng Nga, “Một số bất cập của pháp luật về đăng ký hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung”, Tạp chí Nghề luật, số 4/2012, tr. Nội dung bài viết đề cập đến một số hình thức mà ngƣời tiêu dùng có thể bị xâm phạm quyền và lợi ích thông qua hợp đồng theo mẫu, điều kiện thƣơng mại chung, đồng thời nêu ra một số vấn đề của pháp luật hiện hành liên quan đến việc đăng ký hợp đồng theo mẫu và đề xuất giải pháp. - Đỗ Giang Nam, “Bình luận về các quy định liên quan đến hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung trong Dự thảo BLDS (sửa đổi)”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 5/2015, tr.
Nội dung bài viết tập trung vào việc đánh giá các quy định điều chỉnh về “điều khoản mẫu” trong dự thảo BLDS 2015, từ thách thức của những điều khoản mẫu đối với sự tự do hợp đồng cho đến các điều kiện các điều khoản mẫu trở thành một phần hợp đồng và cơ chế kiểm soát tính công bằng của nội dung các điều khoản mẫu. - Trần Thị Thu Phƣơng, “Hợp đồng gia nhập – Kinh nghiệm pháp luật của một số quốc gia và bài học cho Việt Nam”, Tạp chí Luật học số 9/2015, tr. Trong bài viết này, tác giả đề cập đến khái niệm, đặc điểm của hợp đồng gia nhập theo quy định của một số quốc gia trên thế giới và đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam về loại hợp đồng này, đồng thời đƣa ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật. 9 - Nguyễn Thị Hằng Nga, “Bảo vệ bên yếu thế trước các điều kiện thương mại chung bất công bằng – Cách giải quyết của pháp luật một số quốc gia trên thế giới”, Tạp chí Nghề luật số 2/2015, tr.
Tác giả bài viết đã đƣa ra khái niệm về các “điều kiện thƣơng mại chung”, sự xung đột giữa các điều kiện thƣơng mại chung với nguyên tắc tự do hợp đồng từ đó dẫn đến sự can thiệp của nhà nƣớc để bảo vệ quyền lợi bên yếu thế. Đồng thời tác giả cũng dẫn chiếu nhiều quy định về các điều khoản bất công bằng của nhiều quốc gia trên thế giới và cách xử lý hậu quả đối với những điều khoản này thông qua quan điểm của nhiều học giả. - Nguyễn Thị Hằng Nga, “Chế định hợp đồng dân sự theo mẫu và một số đề xuất sửa đổi BLDS năm 2005”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 16/2015, tr. Bài viết này trình bày một số vấn đề về lý luận của hợp đồng theo mẫu và pháp luật về hợp đồng theo mẫu, đồng thời phân tích những hạn chế của chế định hợp đồng theo mẫu trong BLDS 2005 và đề xuất các kiến nghị sửa đổi.
- Ngô Văn Hiệp, “Sự thoả thuận trong giao kết hợp đồng gia nhập”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 13/2016, tr. Trong bài viết, tác giả tập trung phân tích yếu tố thỏa thuận trong việc giao kết hợp đồng gia nhập, đồng thời bình luận một số nội dung liên quan đến sự tự do ý chí và sự ƣng thuận trong hợp đồng. - Hà Thị Thúy, “Giải thích hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung – Một số điểm bất cập và giải pháp hoàn thiện”, Tạp chí luật học số 10/2017, tr. Bài viết phân tích về khái niệm hợp đồng theo mẫu theo quy định pháp luật hiện hành, đồng thời đánh giá những điểm hạn chế về giải thích hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung và đƣa ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật.
Trong nội dung bài viết, tác giả có trích dẫn nhiều quy định của pháp luật quốc tế để so sánh nhƣ Luật của Liên bang Nga, BLDS Pháp, Đức, Luật hợp đồng Trung Quốc hay Bộ nguyên tắc UNIDROIT về hợp đồng thƣơng mại quốc tế làm căn cứ và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. - Doãn Hồng Nhung, Hoàng Anh Dũng, “Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu khi mua bán căn hộ chung cư tại Việt Nam”, Tạp chí luật học số 9/2017, tr. Bài viết đƣa 10 ra một số vấn đề lý luận về hợp đồng theo mẫu trong một lĩnh vực đặc thù sử dụng rất nhiều loại hợp đồng này đó là mua bán chung cƣ, đồng thời nêu ra các rủi ro của ngƣời tiêu dùng khi giao kết, thực hiện hợp đồng và đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế những rủi ro đó. - Đỗ Giang Nam, “Từ công bằng thủ tục đến công bằng nội dung: Thành tựu và thách thức của chế định kiểm soát điều khoản mẫu trong pháp luật Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 6/2020, tr.
Trong bài viết của mình, tác giả đã sử dụng học thuyết công bằng để áp dụng vào hoạt động kiểm soát các điều khoản mẫu cả về nội dung (sự bất cân xứng về quyền nghĩa vụ các bên) và thủ tục (hoàn cảnh, quy trình giao kết hợp đồng, các bên có biết, hiểu và đánh giá đƣợc hậu quả pháp lý từ hợp đồng trƣớc khi giao kết hay không?) từ đó đề xuất mô hình kiểm soát phù hợp đối với các quy định hiện hành về điều khoản theo mẫu. - Nguyễn Thị Huyền, “Quy định của luật người tiêu dùng Úc về điều kiện giao dịch chung bất bình đẳng và những gợi mở cho Việt Nam”, Tạp chí Dân chủ pháp luật số 1/2020, tr. Trong bài viết này, tác giả phân tích khái quát những nội dung về điều kiện giao dịch chung bất bình đẳng của Luật ngƣời tiêu dùng Úc, từ đó so sánh với Luật bảo vệ quyền lợi ngƣời tiêu dùng 2010 của Việt Nam cũng nhƣ đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật. Sách chuyên khảo - Doãn Hồng Nhung (2013), “Pháp luật về hạn chế rủi ro cho người tiêu dùng trong hợp đồng theo mẫu”, Nxb Tƣ pháp.
Nội dung cuốn sách bao gồm 5 phần chính: Những vấn đề lý luận cơ bản về hợp đồng theo mẫu; Rủi ro và hạn chế rủi ro trong giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu; Một số rủi ro phát sinh từ giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu; Hạn chế rủi ro trong giao kết và thực hiện hợp đồng theo mẫu; Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về hạn chế rủi ro cho ngƣời tiêu dùng trong hợp đồng theo mẫu. - Nguyễn Thị Vân Anh chủ biên (2014), “Giáo trình Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng”, Trƣờng Đại học luật Hà Nội, Nxb. Cụ thể, tác giả có phân tích khái niệm, đặc điểm về hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch 11 chung, trình bày các rủi ro đối với ngƣời tiêu dùng khi sử dụng hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung từ đó nêu ra nội dung trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân kinh doanh trong quá trình thực hiện hợp đồng theo mẫu và điều kiện giao dịch chung. - Đỗ Văn Đại (2017), “Luật hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án (tập 2)”, Nxb Chính trị quốc gia.