0960 hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các nhtm việt nam khóa luận tcnh huỳnh mỹ hiền lê thanh hải tp hcm đh nh hc

Nghiên cứu hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, tập trung vào khách hàng cá nhân và xu hướng hiện tại.

• Tác giả: Huỳnh Mỹ Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Hải
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Hoạt Động Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Đối Với Khách Hàng Cá Nhân Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM
• 1.1. Tổng quan về thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân của các NHTM Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.1.2. Đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.1.3. Vai trò của hình thức thanh toán không dùng tiền mặt
• 1.1.4. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân của các NHTM Việt Nam
• 1.1.4.1. Thanh toán bằng Séc
• 1.1.4.2. Thanh toán bằng thẻ
• 1.1.4.3. Thanh toán bằng Uỷ nhiệm Thu (UNT)
• 1.1.4.4. Thanh toán bằng Uỷ nhiệm Chi (UNC)
• 1.1.4.5. Thanh toán bằng ví điện tử
• 1.1.4.6. Một số hình thức thanh toán khác
• 1.2. Hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân của các NHTM Việt Nam
• 1.2.1. Khái niệm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân của các NHTM Việt Nam
• 1.2.2. Các chỉ tiêu đánh giá hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân của các NHTM Việt Nam
• 1.2.2.1. Chỉ tiêu định lượng
• 1.2.2.2. Chỉ tiêu định tính
• 1.2.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt của các NHTM
• 1.2.3.1. Nhân tố chủ quan
• 1.2.3.2. Nhân tố khách quan
• 1.2.4. Kinh nghiệm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt của một số NHTM trên thế giới và bài học cho các NHTM Việt Nam
• 1.2.4.1. Kinh nghiệm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Thuỵ Điển
• 1.2.4.2. Kinh nghiệm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Bỉ, Pháp và Canada
• 1.2.4.3. Kinh nghiệm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Hàn Quốc
• 1.2.4.4. Bài học rút ra cho các NHTM Việt Nam
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng hoạt động TTKDTM đối với khách hàng cá nhân tại các NHTM Việt Nam
• 2.1.1. Tình hình chung
• 2.1.2. Thực trạng hoạt động TTKDTM đối với khách hàng cá nhân tại các NHTM Việt Nam
• 2.1.3. Kết quả khảo sát
• 2.1.3.1. Mức độ sử dụng các dịch vụ TTKDTM đối với khách hàng cá nhân tại các NHTM
• 2.1.3.2. Mức độ hiệu quả của dịch vụ TTKDTM đối với khách hàng cá nhân
• 2.1.3.3. Mức độ thuận tiện của dịch vụ TTKDTM đối với khách hàng cá nhân
• 2.1.3.4. Mức độ bảo mật của dịch vụ TTKDTM đối với khách hàng cá nhân
• 2.1.3.5. Mức độ ảnh hưởng bởi những yếu tố đến việc lựa chọn các dịch vụ TTKDTM đối với khách hàng cá nhân
• 2.2. Đánh giá chung tình hình TTKDTM đối với khách hàng cá nhân tại các NHTM Việt Nam hiện nay
• 2.2.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.2. Một số tồn tại
• 2.2.3. Những hạn chế và các nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN TẠI CÁC NHTM VIỆT NAM
• 3.1. Một số mục tiêu và định hướng hoàn thiện thanh toán không dùng tiền mặt trong khoảng thời gian 5 năm (từ 2021-2025)
• 3.2. Những giải pháp hoàn thiện hoạt động TTKDTM đối với khách hàng cá nhân tại các NHTM Việt Nam
• 3.2.1. Cải tiến, nâng cao tiện ích của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt
• 3.2.2. Tăng cường hoạt động Marketing ngân hàng nhằm tuyên truyền những lợi ích, hiệu quả trong hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt
• 3.2.3. Tăng tính đơn giản khi sử dụng thanh toán không dùng tiền mặt
• 3.2.4. Giảm thiểu rủi ro, đảm bảo tính bảo mật của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt nhằm gia tăng niềm tin của khách sử dụng
• 3.3. Những kiến nghị khác
• 3.3.1. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 3.3.2. Đối với Chính Phủ
• 3.3.3. Đối với Bộ Tài chính
• 3.3.4. Đối với khách hàng
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại ngân hàng thương mại Việt Nam

Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đang trở thành xu hướng tất yếu trong nền kinh tế hiện đại. Tại Việt Nam, các ngân hàng thương mại đã và đang triển khai nhiều dịch vụ thanh toán điện tử nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng cá nhân. Sự phát triển này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao tính an toàn trong giao dịch tài chính.

1.1. Khái niệm thanh toán không dùng tiền mặt

Thanh toán không dùng tiền mặt là hình thức giao dịch tài chính mà không sử dụng tiền mặt, mà thay vào đó là các phương thức như chuyển khoản, thẻ thanh toán, và ví điện tử. Hình thức này giúp giảm thiểu rủi ro và tăng cường tính minh bạch trong các giao dịch.

1.2. Đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt

Thanh toán không dùng tiền mặt có những đặc điểm nổi bật như tính tiện lợi, nhanh chóng và an toàn. Khách hàng có thể thực hiện giao dịch mọi lúc, mọi nơi mà không cần phải mang theo tiền mặt, từ đó giảm thiểu rủi ro mất cắp và gian lận.

II. Vấn đề và thách thức trong hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt

Mặc dù hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đã phát triển mạnh mẽ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Những vấn đề như hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, thói quen sử dụng tiền mặt của người dân, và sự thiếu hiểu biết về các dịch vụ thanh toán điện tử đang cản trở sự phát triển này.

2.1. Thói quen sử dụng tiền mặt của người dân

Nhiều người dân Việt Nam vẫn giữ thói quen sử dụng tiền mặt trong giao dịch hàng ngày. Điều này xuất phát từ tâm lý an toàn và sự quen thuộc với tiền mặt, dẫn đến việc khó khăn trong việc chuyển đổi sang các hình thức thanh toán điện tử.

2.2. Hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ

Hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin tại nhiều ngân hàng thương mại vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Sự thiếu đồng bộ trong các hệ thống thanh toán gây ra sự chậm trễ và khó khăn trong giao dịch.

III. Phương pháp cải thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt

Để nâng cao hiệu quả của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt, các ngân hàng thương mại cần áp dụng nhiều phương pháp cải thiện. Việc nâng cao nhận thức của khách hàng, cải tiến công nghệ và tăng cường bảo mật là những yếu tố quan trọng.

3.1. Nâng cao nhận thức của khách hàng

Các ngân hàng cần tổ chức các chương trình tuyên truyền để nâng cao nhận thức của khách hàng về lợi ích của thanh toán không dùng tiền mặt. Việc này sẽ giúp khách hàng hiểu rõ hơn về các dịch vụ và khuyến khích họ sử dụng.

3.2. Cải tiến công nghệ thanh toán

Đầu tư vào công nghệ mới và cải tiến hệ thống thanh toán hiện tại sẽ giúp tăng cường hiệu quả và tính an toàn trong giao dịch. Các ngân hàng cần cập nhật các công nghệ mới nhất để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thanh toán không dùng tiền mặt

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng thanh toán không dùng tiền mặt đã mang lại nhiều lợi ích cho cả ngân hàng và khách hàng. Các dịch vụ thanh toán điện tử không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn giảm thiểu chi phí giao dịch.

4.1. Lợi ích của thanh toán không dùng tiền mặt

Thanh toán không dùng tiền mặt giúp giảm thiểu chi phí phát hành và bảo quản tiền mặt, đồng thời tăng cường tính minh bạch trong các giao dịch tài chính. Khách hàng cũng được hưởng lợi từ sự tiện lợi và nhanh chóng của các dịch vụ này.

4.2. Kết quả khảo sát về mức độ sử dụng dịch vụ

Kết quả khảo sát cho thấy rằng ngày càng nhiều khách hàng cá nhân lựa chọn sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt. Điều này cho thấy sự chuyển biến tích cực trong thói quen tiêu dùng của người dân.

V. Kết luận và tương lai của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt

Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại các ngân hàng thương mại Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngân hàng, cơ quan quản lý và khách hàng.

5.1. Tương lai của thanh toán không dùng tiền mặt

Dự báo rằng trong tương lai, thanh toán không dùng tiền mặt sẽ trở thành phương thức thanh toán chủ đạo tại Việt Nam. Sự phát triển của công nghệ và hạ tầng sẽ thúc đẩy xu hướng này.

5.2. Đề xuất giải pháp cho tương lai

Các ngân hàng cần tiếp tục cải tiến dịch vụ, nâng cao bảo mật và tạo ra các sản phẩm thanh toán đa dạng để thu hút khách hàng. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để thúc đẩy sự phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt giữ vai trò then chốt trong việc thúc đẩy tốc độ chu chuyển vốn, gia tăng tính minh bạch của các dòng tiền và hỗ trợ ngân hàng trung ương quản lý cung tiền trong nền kinh tế. Tại nhiều quốc gia phát triển, tỷ trọng thanh toán không dùng tiền mặt chiếm xấp xỉ 90% tổng số giao dịch hàng ngày. Tuy nhiên, tại Việt Nam, thói quen và tâm lý ưu tiên sử dụng tiền mặt trong tiêu dùng của người dân vẫn còn phổ biến. Mặc dù nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng cao, sự phát triển của các phương tiện thanh toán số dành cho phân khúc khách hàng cá nhân vẫn chưa tương xứng do hạ tầng công nghệ ngân hàng chưa thực sự đồng bộ, thời gian xử lý giao dịch tại một số thời điểm còn chậm và thủ tục phát hành, sử dụng phương tiện thanh toán chưa đạt được độ tiện lợi tối ưu.

Xuất phát từ thực trạng trên, tác giả Huỳnh Mỹ Hiền đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh (dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Lê Văn Hải, tháng 09/2021) với đề tài: "Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thương mại Việt Nam".

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể như sau:

• Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Khái quát hóa các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thương mại.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với phân khúc khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2018 - 2020 kết hợp kết quả khảo sát thực tế năm 2021.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2021 - 2025.

Nhiệm vụ nghiên cứu gắn liền với việc trả lời 3 câu hỏi nghiên cứu:

1. Các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân của các ngân hàng thương mại bao gồm những nội dung gì?
2. Thực trạng hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay diễn ra như thế nào?
3. Cần thực hiện những nhóm giải pháp và kiến nghị nào nhằm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thương mại Việt Nam trong thời gian tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thương mại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Tập trung vào nhóm 10 ngân hàng thương mại có vốn điều lệ lớn nhất tại Việt Nam (chiếm khoảng 65% tổng vốn điều lệ của 29 ngân hàng thương mại theo thống kê tại thời điểm nghiên cứu), bao gồm: Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank), Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (VietinBank), Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank), Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), Ngân hàng TMCP Quân đội (MB Bank), Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), và Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp phục vụ đánh giá thực trạng được thu thập trong giai đoạn 2018 – 2020. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát khách hàng cá nhân trong thời gian 3 tháng, từ ngày 09/09/2021 đến ngày 09/12/2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên việc kế thừa các định nghĩa và công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về thanh toán không dùng tiền mặt:

• Khái niệm và bản chất: Tiếp cận theo định nghĩa của Nguyễn Hà My (2014), thanh toán không dùng tiền mặt là nghiệp vụ chi trả tiền hàng hóa, dịch vụ và các khoản thanh toán trong nền kinh tế bằng cách trích tiền từ tài khoản người trả sang người thụ hưởng hoặc bù trừ thông qua vai trò trung gian của tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán. Giao dịch có 4 chủ thể tham gia: người mua, ngân hàng phục vụ bên mua, người bán và ngân hàng phục vụ bên bán.
• Tác động kinh tế: Tác giả trích dẫn nghiên cứu của Ejiofor và Rasaki (2012) về đặc trưng nền kinh tế không dùng tiền mặt; James Chen (2020) về vai trò trung gian nhận lệnh thanh toán của ngân hàng; Wright, Tekin và cộng sự (2017) với luận điểm giảm lưu thông tiền mặt giúp giảm thiểu tội phạm và hỗ trợ kiểm soát cung tiền; Oyewole, El-Maude và cộng sự (2013) cùng Mieseigha và Ogbodo (2013) về vai trò tăng cường tính minh bạch, hạn chế thất thu thuế và kích thích tăng trưởng kinh tế; Zandi, Singh và cộng sự (2013) về hiệu quả kích thích tiêu dùng; và Liao - Handa (2010) về xu hướng tiền mặt vẫn song hành tồn tại song song với các phương tiện thanh toán điện tử.
• Hệ thống chỉ tiêu đánh giá: Khóa luận xây dựng hệ thống đo lường hoàn thiện gồm hai nhóm:
  • Chỉ tiêu định lượng: Tốc độ tăng trưởng số lượng giao dịch (tính bằng công thức phần trăm chênh lệch số món qua các năm); doanh số thanh toán; số món thanh toán; mức tăng giảm tuyệt đối $N(T) - N(T-1)$; mức tăng giảm tương đối $[(N(T) - N(T-1)) / N(T-1)] \times 100%$; tỷ trọng thanh toán không dùng tiền mặt trên tổng doanh số thanh toán qua ngân hàng; và tỷ trọng riêng lẻ của từng phương thức (Séc, Thẻ, Ủy nhiệm chi, Ủy nhiệm thu).
  • Chỉ tiêu định tính: Mức độ sử dụng, mức độ hiệu quả, mức độ thuận tiện, mức độ an toàn bảo mật, và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố (thói quen, chi phí dịch vụ, cơ sở hạ tầng, thu nhập, tiện ích, cơ sở pháp lý) đến quyết định của khách hàng cá nhân.
• Nhân tố ảnh hưởng: Phân loại rõ ràng thành nhóm nhân tố chủ quan (công nghệ ngân hàng, mạng lưới phân phối, chiến lược kinh doanh và chính sách phí, hoạt động marketing, trình độ chuyên môn của cán bộ ngân hàng, rào cản tâm lý người dùng) và nhóm nhân tố khách quan (hành lang pháp lý, trình độ dân trí và tập quán tiêu dùng, môi trường kinh tế vĩ mô, môi trường pháp luật ngân hàng, sự phát triển của khoa học công nghệ).
• Phương pháp nghiên cứu thực hiện:
  • Phương pháp thống kê mô tả và so sánh: Hệ thống hóa, phân tích diễn biến số liệu giao dịch thứ cấp của 10 ngân hàng thương mại giai đoạn 2018 - 2020 qua bảng biểu và đồ thị.
  • Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Khảo sát khách hàng cá nhân sử dụng dịch vụ thanh toán tại 10 ngân hàng thương mại được lựa chọn, kết hợp phỏng vấn trực tiếp và trực tuyến qua mạng xã hội, điện thoại từ tháng 09/2021 đến tháng 12/2021.
  • Phương pháp xử lý dữ liệu: Sử dụng phần mềm EViews để xử lý dữ liệu điều tra thực nghiệm, tính toán tần suất và thống kê mô tả các thang đo mức độ hiệu quả, thuận tiện, bảo mật và các nhân tố chi phối.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những lý luận cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Nội dung chương 1 tập trung chuẩn hóa lý luận về các công cụ thanh toán và tổng kết bài học kinh nghiệm quốc tế:

• Đặc điểm và quy trình các công cụ thanh toán cá nhân:
  • Séc: Theo Julia Kagan (2021), séc là lệnh trả tiền vô điều kiện. Văn bản chỉ rõ 6 chủ thể tham gia (người ký phát, người trả tiền, người thụ hưởng, người thực hiện, người thu hộ, người bảo lãnh), thời hạn xuất trình là 30 ngày (tối đa 6 tháng nếu xảy ra sự kiện bất khả kháng). Tác giả mô tả chi tiết quy trình luân chuyển chứng từ séc cùng và khác tổ chức cung ứng dịch vụ.
  • Thẻ ngân hàng: Khái niệm theo Komal (2021); phân loại theo phạm vi phát hành (nội địa, quốc tế mang thương hiệu VISA, MasterCard); phân loại theo tính chất nghiệp vụ (thẻ ghi nợ - Debit card, thẻ tín dụng - Credit card, thẻ trả trước - Prepaid card); phân loại theo hạn mức cấp tín dụng (hạng chuẩn Classic với hạn mức 10 - 50 triệu đồng cho người có thu nhập tối thiểu 4,5 triệu đồng/tháng; hạng vàng Gold hạn mức 50 - 200 triệu đồng cho thu nhập 8 - 10 triệu đồng/tháng; hạng bạch kim Platinum hạn mức trên 50 triệu đến hàng tỷ đồng cho thu nhập từ 20 triệu đồng/tháng hoặc sở hữu sổ tiết kiệm từ 100 triệu đồng). Trình bày quy trình phát hành và các bước thanh toán thẻ tại đơn vị chấp nhận thẻ.
  • Ủy nhiệm thu (UNT) và Ủy nhiệm chi (UNC): Nêu rõ 8 yếu tố hợp lệ bắt buộc của chứng từ UNT (thường dùng thu cước định kỳ điện, nước, viễn thông với giá trị giao dịch nhỏ) và 9 yếu tố pháp lý của chứng từ UNC (thường lập thành 2 liên để ngân hàng và khách hàng lưu giữ). Đi kèm là các sơ đồ xử lý giao dịch nội bảng và liên ngân hàng.
  • Ví điện tử và thanh toán hiện đại: Phân tích ứng dụng ví điện tử (Tú Nhã Lý, 2021) với các đại diện Momo, ZaloPay, VinID, VNpay; 4 bước liên kết tài khoản và 2 bước thanh toán bằng mã QR; dịch vụ thanh toán di động (Mithell Grant, 2021), công nghệ QR Code (DigiPay Guru, 2020), Mobile Banking (Samantha Hawrylack, 2021) và Internet Banking (Jake Frankenfield, 2020).
• Kinh nghiệm quốc tế:
  • Thụy Điển: Tỷ lệ dùng tiền mặt giảm sâu từ 40% xuống còn 9%; giao dịch tiền mặt tại quầy bán lẻ chỉ chiếm 20% (thấp hơn nhiều mức bình quân 75% của thế giới); tính phí séc từ thập niên 90; hạ tầng ứng dụng Swish và thiết bị iZettle; chính quyền cấm dùng tiền mặt trên phương tiện giao thông công cộng, bãi đỗ xe và nhà vệ sinh công cộng, song song việc duy trì ưu đãi hỗ trợ đối tượng người cao tuổi và hưu trí thích nghi dần.
  • Bỉ, Pháp, Canada: Tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt trong tiêu dùng đều vượt 90% (Canada: 90% với 88% dân số có thẻ tín dụng; Pháp: 92% với 69% dân số có thẻ tín dụng; Bỉ: 93% với 86% dân số có thẻ tín dụng). Pháp và Bỉ áp dụng chế tài xử phạt hành chính lên tới 225.000 EUR (gấp 75 lần hạn mức tối đa) đối với giao dịch tiền mặt vượt quá 3.000 EUR. Canada ngừng sản xuất, phân phối tiền xu từ năm 2013, tiết kiệm gần 11 triệu USD mỗi năm.
  • Hàn Quốc: Giao dịch liên quan tiền mặt chỉ chiếm 14%; tỷ lệ sở hữu smartphone xấp xỉ 100%; mua sắm di động chiếm trên 70% doanh số thương mại điện tử; toàn thị trường có hơn 106 triệu thẻ hoạt động (gồm 100,3 triệu thẻ tín dụng với 96 triệu thẻ cá nhân và 4,3 triệu thẻ công ty; 4,7 triệu thẻ ghi nợ và trả trước). Chính sách khấu trừ 1% thuế VAT cho điểm chấp nhận thẻ, khấu trừ 10% thuế thu nhập cá nhân cho chi tiêu thẻ vượt 10% thu nhập; bắt buộc giao dịch thẻ quốc tế nội địa xử lý qua cổng chuyển mạch trong nước; và đẩy mạnh hình thức trả góp từng phần bằng thẻ tín dụng (Installment).
  • Bài học cho Việt Nam: Nhấn mạnh việc không thể áp đặt biện pháp cấm đoán đột ngột; cần chuyển dịch công năng của thẻ ATM từ rút tiền mặt sang thanh toán qua POS; mở rộng hạ tầng thanh toán tại phân khúc doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME); và tối ưu hóa hạ tầng viễn thông sẵn có.

Chương 2: Thực trạng thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các NHTM Việt Nam

Chương 2 phản ánh toàn diện bức tranh thanh toán cá nhân thông qua việc tổng hợp số liệu thứ cấp giai đoạn 2018 - 2020 và kết quả phân tích số liệu sơ cấp:

• Diễn biến số liệu giao dịch thứ cấp:
  • Tổng quan doanh số các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt qua Bảng 2.
  • Phân tích chi tiết số liệu giao dịch theo từng phương thức: Séc (Bảng 9, Biểu đồ 3), Thẻ ngân hàng (Bảng 10, Biểu đồ 4), Ủy nhiệm chi - UNC (Bảng 11, Biểu đồ 5), và Ủy nhiệm thu - UNT (Bảng 12, Biểu đồ 6).
  • Báo cáo kết quả thị phần và mức độ ưa chuộng của người tiêu dùng đối với các loại ví điện tử tiêu biểu trong năm 2019 (Bảng 13, Biểu đồ 7).
• Kết quả điều tra thực nghiệm (xử lý qua phần mềm EViews):
  • Thống kê tỷ lệ hồi đáp phiếu điều tra (Bảng 3.1) và đặc điểm cơ cấu thông tin mẫu khảo sát (Bảng 3.2).
  • Đánh giá mức độ sử dụng các phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt của khách hàng cá nhân tại 10 ngân hàng thương mại được khảo sát (Bảng 4, Biểu đồ 1).
  • Phân tích thống kê mô tả cảm nhận của khách hàng cá nhân về: Mức độ hiệu quả (Bảng 5), Mức độ thuận tiện (Bảng 6), và Mức độ an toàn bảo mật (Bảng 7).
  • Đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến quyết định lựa chọn dịch vụ thanh toán của khách hàng cá nhân (Bảng 8, Biểu đồ 2), tập trung vào các yếu tố: thói quen tiêu dùng tiền mặt, chi phí giao dịch, chất lượng cơ sở hạ tầng, mức thu nhập cá nhân, tính tiện ích và khuôn khổ pháp lý.
• Đánh giá tổng hợp:
  • Kết quả đạt được: Tốc độ tăng trưởng về số lượng và doanh số các kênh số hóa (Mobile Banking, Internet Banking, ví điện tử) có bước phát triển rõ rệt; số lượng thẻ phát hành gia tăng.
  • Hạn chế và nguyên nhân: Tỷ lệ người dân dùng tiền mặt còn cao; thẻ ATM chủ yếu vẫn dùng để rút tiền mặt tại cây ATM thay vì thanh toán qua POS; hạ tầng kỹ thuật giữa các tổ chức còn thiếu đồng bộ; thủ tục cấp đổi mã PIN và mở tài khoản đôi khi chưa thuận lợi; lo ngại về an ninh mạng và gian lận điện tử.

Chương 3: Những giải pháp hoàn thiện thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các NHTM Việt Nam

Dựa trên định hướng phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 5 năm (2021 - 2025), chương 3 đề xuất các định hướng cụ thể:

• Nhóm giải pháp đối với các ngân hàng thương mại:
  • Cải tiến, nâng cao tiện ích: Nâng cấp giao diện Mobile Banking, tích hợp thanh toán hóa đơn đa dạng, rút ngắn thời gian xử lý lệnh chuyển tiền, phát triển tính năng quét mã QR không tiếp xúc.
  • Đẩy mạnh Marketing và truyền thông: Tuyên truyền lợi ích tiết kiệm thời gian, tính an toàn của phương thức thanh toán số nhằm thay đổi tâm lý ưa chuộng tiền mặt của khách hàng.
  • Tối giản hóa quy trình: Đơn giản hóa thủ tục mở thẻ, kích hoạt thẻ và quản lý mã PIN trực tuyến, giúp người dùng dễ dàng tiếp cận dịch vụ.
  • Nâng cao bảo mật và phòng ngừa rủi ro: Đầu tư hệ thống xác thực bảo mật nhiều lớp (OTP, sinh trắc học), nâng cao an toàn cơ sở dữ liệu để củng cố niềm tin của khách hàng.
• Hệ thống kiến nghị vĩ mô:
  • Đối với Ngân hàng Nhà nước: Hoàn thiện hành lang pháp lý quản lý hoạt động thanh toán số, ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất, nâng cấp hệ thống thanh toán liên ngân hàng.
  • Đối với Chính phủ: Đẩy mạnh chỉ đạo thanh toán không dùng tiền mặt trong toàn bộ khu vực dịch vụ công (học phí, viện phí, thủ tục hành chính công), áp dụng các chính sách khuyến khích tiêu dùng số.
  • Đối với Bộ Tài chính: Xây dựng chính sách ưu đãi thuế, khấu trừ thuế giá trị gia tăng đối với các cơ sở chấp nhận thanh toán số, mở rộng triển khai hóa đơn điện tử.
  • Đối với khách hàng: Tăng cường ý thức bảo vệ thông tin bảo mật cá nhân, mã giao dịch OTP và chủ động tiếp cận công nghệ thanh toán mới.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các chỉ số thực chứng về thanh toán không dùng tiền mặt của các nước nhằm rút ra bài học đối chiếu cho Việt Nam:

Quốc gia	Tỷ lệ TTKDTM trong tiêu dùng	Tỷ lệ dân số có thẻ tín dụng	Cơ chế chính sách và chế tài điển hình
Thụy Điển	Giao dịch tiền mặt giảm từ 40% xuống 9% (tại cửa hàng chỉ chiếm 20%)	Không đề cập tỷ lệ dân số sở hữu	Thu phí séc từ thập niên 90; ứng dụng Swish, iZettle; ngừng nhận tiền mặt tại dịch vụ công (xe buýt, nhà vệ sinh, bãi đỗ xe); ưu đãi hỗ trợ người già thích ứng
Bỉ	93%	86%	Giới hạn giao dịch tiền mặt tối đa 3.000 EUR; xử phạt vi phạm lên tới 225.000 EUR (gấp 75 lần quy định)
Pháp	92%	69%	Quy định trần giao dịch tiền mặt 3.000 EUR; phạt tối đa 225.000 EUR nếu vi phạm
Canada	90%	88%	Dừng sản xuất và phân phối tiền xu từ năm 2013, giúp tiết kiệm gần 11 triệu USD/năm
Hàn Quốc	Tiền mặt chỉ chiếm 14% tổng giao dịch	Hơn 100,3 triệu thẻ tín dụng (96 triệu thẻ cá nhân)	Khấu trừ 1% thuế VAT cho điểm bán; khấu trừ 10% thuế TNCN cho chi tiêu thẻ vượt 10% thu nhập; bắt buộc xử lý thẻ nội địa qua cổng thanh toán trong nước; trả góp linh hoạt qua POS

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở các điểm sau:

• Về mặt lý luận, khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về thanh toán không dùng tiền mặt cá nhân, chuẩn hóa các điều kiện hiệu lực của chứng từ UNT, UNC, quy trình luân chuyển chứng từ séc và phân tầng chi tiết các hạng thẻ tín dụng (Classic, Gold, Platinum) theo mức thu nhập thực tế.
• Về mặt thực tiễn, tác giả đã thu thập và xử lý chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2018 - 2020 của 10 ngân hàng thương mại chiếm 65% thị phần vốn điều lệ toàn hệ thống, đồng thời tiến hành khảo sát thực nghiệm sơ cấp có ứng dụng phần mềm EViews để lượng hóa các nhân tố chi phối hành vi thanh toán của khách hàng cá nhân.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ kết hợp từ cấp độ vi mô của ngân hàng thương mại đến cấp độ quản lý vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước, Chính phủ và Bộ Tài chính dựa trên các bài học kinh nghiệm quốc tế đã được kiểm chứng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số giới hạn do phạm vi và điều kiện nghiên cứu tại thời điểm thực hiện:

• Giới hạn phạm vi khảo sát: Khóa luận chỉ tập trung nghiên cứu trên nhóm 10 ngân hàng thương mại cổ phần có quy mô vốn điều lệ lớn nhất, chưa mở rộng phân tích các ngân hàng thương mại quy mô nhỏ, ngân hàng liên doanh hoặc các tổ chức tài chính vi mô, nơi tỷ lệ tiếp cận dịch vụ số của khách hàng có những nét đặc thù riêng.
• Giới hạn chuỗi số liệu thứ cấp: Số liệu thống kê thứ cấp trong đề tài dừng lại ở giai đoạn 2018 – 2020, chưa phản ánh đầy đủ những biến động đột biến về hành vi tiêu dùng không dùng tiền mặt sau giai đoạn giãn cách xã hội kéo dài.
• Phương thức điều tra sơ cấp: Quá trình điều tra thực nghiệm diễn ra trong vòng 3 tháng (từ tháng 09/2021 đến tháng 12/2021), do bối cảnh thời gian nghiên cứu nên hình thức thu thập dữ liệu phải kết hợp linh hoạt giữa gặp trực tiếp và gián tiếp qua điện thoại, mạng xã hội.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát trên toàn bộ 29 ngân hàng thương mại tại Việt Nam, kéo dài chuỗi số liệu thứ cấp sau năm 2021, và đi sâu đánh giá các phương thức thanh toán mới như tiền di động (Mobile Money), ngân hàng mở (Open Banking) và các mô hình tích hợp công nghệ tài chính chuyên sâu.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế số: Tài liệu cung cấp tài liệu tham khảo về quy trình nghiệp vụ các công cụ thanh toán truyền thống và hiện đại, cấu trúc bảng hỏi và phương pháp ứng dụng phần mềm EViews trong phân tích dữ liệu khảo sát khách hàng ngân hàng.
• Cán bộ phân tích và phát triển sản phẩm bán lẻ tại các ngân hàng thương mại: Phần phân tích các tiêu chí định tính (hiệu quả, thuận tiện, bảo mật) và các nhân tố ảnh hưởng (thói quen, chi phí, hạ tầng) giúp nhà quản trị ngân hàng nhận diện rào cản tâm lý của người dùng, từ đó thiết kế quy trình phát hành thẻ, dịch vụ Mobile Banking tối giản và an toàn hơn.
• Cơ quan quản lý chính sách thanh toán: Hệ thống số liệu và chính sách thực tế từ Thụy Điển, Bỉ, Pháp, Canada và Hàn Quốc (đặc biệt là cơ chế ưu đãi thuế tiêu dùng số và xử lý mạch thẻ nội địa) cung cấp bài học thực tiễn hữu ích cho việc ban hành các chính sách thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận lựa chọn khảo sát hoạt động thanh toán tại những ngân hàng thương mại nào và căn cứ lựa chọn là gì?
Khóa luận lựa chọn 10 ngân hàng thương mại gồm: Agribank, BIDV, Vietcombank, VietinBank, Techcombank, Sacombank, VPBank, MB Bank, ACB và SHB. Căn cứ lựa chọn là do 10 ngân hàng này có vốn điều lệ lớn nhất, chiếm khoảng 65% tổng vốn điều lệ của 29 ngân hàng thương mại tại Việt Nam tại thời điểm nghiên cứu, đại diện cho nhóm định chế có năng lực tài chính và sức cạnh tranh cao nhất hệ thống.

2. Tiêu chuẩn phân loại và hạn mức của các hạng thẻ tín dụng được văn bản nêu ra như thế nào?
Theo nội dung khóa luận, thẻ tín dụng được phân loại theo hạn mức dựa trên thu nhập và uy tín chủ thẻ thành 3 hạng:

• Hạng chuẩn (Classic): Hạn mức từ 10 triệu đến 50 triệu đồng; điều kiện thu nhập tối thiểu khoảng 4,5 triệu đồng/tháng.
• Hạng vàng (Gold): Hạn mức từ 50 triệu đến 200 triệu đồng; điều kiện thu nhập tối thiểu khoảng 8 đến 10 triệu đồng/tháng.
• Hạng bạch kim (Platinum): Hạn mức từ 50 triệu đồng đến hàng tỷ đồng; điều kiện thu nhập từ 20 triệu đồng/tháng trở lên hoặc có sổ tiết kiệm đạt 100 triệu đồng.

3. Kinh nghiệm thúc đẩy thanh toán qua thẻ của Hàn Quốc được tác giả tổng kết gồm những chính sách nào?
Hàn Quốc áp dụng các biện pháp: khấu trừ 1% tổng thuế giá trị gia tăng (VAT) trên doanh số bán cho đơn vị chấp nhận thẻ; khấu trừ 10% thuế thu nhập cá nhân đối với các khoản chi bằng thẻ vượt quá 10% thu nhập hàng năm; quy định mọi giao dịch thẻ quốc tế (Visa, MasterCard, JCB...) chi tiêu nội địa đều phải xử lý qua cổng chuyển mạch trong nước để tránh phí chuyển đổi ngoại tệ; và phát triển mạnh cơ chế trả góp từng phần linh hoạt (Installment) qua POS.

4. Khóa luận sử dụng những công cụ và phương pháp nào để xử lý dữ liệu điều tra sơ cấp?
Dữ liệu điều tra sơ cấp được thu thập qua bảng câu hỏi gửi tới khách hàng cá nhân giao dịch tại 10 ngân hàng thương mại mục tiêu trong thời gian 3 tháng (09/09/2021 đến 09/12/2021) bằng cả hình thức trực tiếp và gián tiếp (qua điện thoại, mạng xã hội). Dữ liệu sau đó được xử lý bằng phần mềm EViews để lập bảng thống kê mô tả về tỷ lệ hồi đáp, mức độ sử dụng, mức độ hiệu quả, mức độ thuận tiện, mức độ an toàn bảo mật và phân tích các yếu tố tác động.

5. Những chế tài hành chính nghiêm ngặt nào đối với giao dịch tiền mặt tại Bỉ và Pháp được trích dẫn trong bài?
Tại Pháp và Bỉ, pháp luật quy định giới hạn tối đa cho mỗi giao dịch bằng tiền mặt không được vượt quá 3.000 EUR. Trường hợp vi phạm, mức xử phạt hành chính áp dụng có thể lên tới 225.000 EUR, tương đương gấp 75 lần giá trị giao dịch tiền mặt tối đa mà chính phủ cho phép.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Huỳnh Mỹ Hiền đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về thanh toán không dùng tiền mặt đối với phân khúc khách hàng cá nhân, chuẩn hóa các công cụ thanh toán và hệ thống chỉ tiêu đánh giá định tính, định lượng. Thông qua việc phân tích số liệu thứ cấp giai đoạn 2018 - 2020 của 10 ngân hàng thương mại lớn nhất và dữ liệu khảo sát thực nghiệm năm 2021 bằng phần mềm EViews, công trình đã phản ánh rõ nét thực trạng và nguyên nhân cản trở hoạt động thanh toán số tại Việt Nam. Kết hợp với bài học kinh nghiệm từ Thụy Điển, Bỉ, Pháp, Canada và Hàn Quốc, khóa luận đã đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị có tính ứng dụng cao nhằm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt cá nhân trong giai đoạn 2021 - 2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) trải qua nhiều thời kỳ và đã trở thành phƣơng thức thanh toán không thể thiếu tại nhiều quốc gia phát triển trên thế giới và chiếm khoảng 90% tổng số giao dịch trong ngày. Thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) với những ƣu điểm về sự nhanh chóng, tiện lợi, an toàn, hiệu quả, giảm bớt chi phí cho các chủ thể tham gia đã giúp đẩy nhanh việc tập trung và phân bổ các dòng vốn trong nền kinh tế, góp phần hạn chế đƣợc các giao dịch không hợp pháp, ngoài ra còn giúp cho NHNN điều tiết và giám sát lƣợng tiền đi vào lƣu thông, từ đó có giải pháp phù hợp để tác động vào nền kinh tế. Tuy nhiên, tính đến hiện nay thì còn nhiều ngƣời dân tại Việt Nam đang sử dụng quá nhiều tiền mặt.

Nguyên nhân do thói quen, tâm lý và nhận thức của các cá nhân trong việc xem tiền mặt là một công cụ đƣợc ƣu tiên hàng đầu trong việc thanh toán. Các thủ tục mở tài khoản, đổi mã pin, sử dụng thẻ,. chƣa thật sự tiện lợi đối với nhiều ngƣời. Ngoài ra, hạ tầng thanh toán số của các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam chƣa đồng bộ và thiếu sự nhất quán.

Hệ thống thanh toán còn nhiều mặt hạn chế bởi tốc độ phát triển, tính đa dạng về dịch vụ, thời gian xử lý giao dịch chậm chƣa thật sự thu hút đƣợc nhiều khách hàng sử dụng dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt,…. Nhƣ vậy, có một sự phát triển chƣa đồng điều khi mà nền kinh tế tăng trƣởng mạnh mẽ nhƣng phƣơng tiện thanh toán số lại khá chậm. Thực trạng trên thực sự là một khó khăn đối với nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt khi lĩnh vực tài chính Ngân hàng tại Việt Nam đang trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế. Xuất phát từ tình hình thực tế và tính cấp thiết của những vấn đề nêu trên, việc hoàn thiện dịch vụ thanh toán KDTM là điều cần thiết.

Do đó, em đã chọn đề tài “Hoạt Động Thanh Toán Không Dùng Tiền Mặt Đối Với Khách Hàng Cá Nhân Tại Các Ngân Hàng Thƣơng Mại Việt Nam” để làm luận văn. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI 2.1 Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu đề xuất các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam.2 Mục tiêu cụ thể • Khái quát hoá các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam. • Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động TTKDTM đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam hiện nay. • Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động thanh toán KDTM đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam trong thời gian tới.

CÂU HỎI NGHIÊN CỨU • Các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam bao gồm những gì? • Thực trạng của việc thanh toán không dùng tiền mặt đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam hiện nay nhƣ thế nào? • Cần thực hiện những giải pháp gì nhằm hoàn thiện hoạt động thanh toán KDTM đối với khách hàng cá nhân tại các ngân hàng thƣơng mại Việt Nam trong thời gian tới? 4. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU • Đối tƣợng nghiên cứu: Hoạt động thanh toán KDTM đối với khách hàng cá nhân tại các NHTM Việt Nam.