Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ CỬA KHẨU QUỐC TẾ LÀO CAI VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG GIAO THƯƠNG 1. Khái quát về cửa khẩu quốc tế Lào Cai Hai tỉnh Lào Cai (Việt Nam) và Vân Nam (Trung Quốc) có vị trí địa kinh tế đặc biệt quan trọng, thuộc tuyến hành lang kinh tế động lực Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, là vùng đệm khu mậu dịch ASEAN + Trung Quốc. Những đặc điểm trên thực sự là lợi thế quan trọng giúp cho hai tỉnh đẩy mạnh giao lưu hợp tác trong lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư và du lịch, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng các cửa khẩu trên tuyến biên giới Việt - Trung. Với Hiệp định về cửa khẩu và quy chế quản lý cửa khẩu biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc giữa Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được ký kết tại Bắc Kinh (Trung Quốc) ngày 18/11/2009, có hiệu lực kể từ ngày 14/7/2010.
Hiệp định đã chỉ rõ thuật ngữ “Cửa khẩu biên giới” và “Cửa khẩu” có nghĩa như nhau, là chỉ khu vực xác định ở hai bên biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc dành cho người, hàng hóa, vật phẩm, phương tiện giao thông vận tải trực tiếp xuất - nhập cảnh tại khu vực nhất định, bao gồm cửa khẩu song phương và cửa khẩu quốc tế. Căn cứ theo tính chất có thể chia ra cửa khẩu đường bộ, cửa khẩu đường sắt và cửa khẩu đường thủy. Cửa khẩu song phương là cửa khẩu được mở cho người, phương tiện giao thông vận tải, hàng hóa, vật phẩm của hai bên xuất, nhập cảnh qua biên giới. Cửa khẩu quốc tế là cửa khẩu được mở cho người, phương tiện giao thông vận tải, hàng hóa, vật phẩm của hai bên và nước thứ ba (khu vực) xuất, nhập cảnh qua biên giới.
Hiệp định cũng chỉ rõ về vị trí, loại hình, thời gian mở, thời gian làm việc của cửa khẩu biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc. Trong đó quy định cửa khẩu Lào Cai (đường bộ) - Hà Khẩu (đường bộ) nằm gần mốc giới số 102, 103 trên 9 biên giới Việt - Trung. Hai bên cửa khẩu là thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai, Việt Nam và thị trấn Hà Khẩu, huyện Hà Khẩu, châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Cửa khẩu này là cửa khẩu quốc tế.
Thời gian làm việc phía Việt Nam là 7h00 - 22h00 giờ Hà Nội. Thời gian làm việc phía Trung Quốc là 8h00 - 23h00 giờ Bắc Kinh và cửa khẩu Lào Cai (đường sắt) - Hà Khẩu (đường sắt). Cửa khẩu này nằm gần mốc giới số 102, 103 trên biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Hai bên cửa khẩu là thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai, Việt Nam và thị trấn Hà Khẩu, huyện Hà Khẩu, châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.
Cửa khẩu này là cửa khẩu quốc tế [7]. Đồng thời nhằm đẩy mạnh hơn nữa hoạt động giao lưu kinh tế thương mại qua biên giới đất liền giữa hai nước Việt Nam và Trung Quốc, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 685 về việc mở cửa khẩu quốc tế đường bộ số II Kim Thành - Lào Cai thuộc cặp cửa khẩu quốc tế Lào Cai (Việt Nam) - Hà Khẩu (Trung Quốc) và đã được hai tỉnh Lào Cai (Việt Nam) và Vân Nam (Trung Quốc) thống nhất vận hành từ tháng 8 năm 2012. Vị trí cửa khẩu tại khu Kim Thành (Lào Cai, Việt Nam) - Bắc Sơn (Hà Khẩu, Trung Quốc), gần mốc giới số 99 và 100 trên biên giới Việt - Trung bên cửa khẩu là thành phố Lào Cai (tỉnh Lào Cai, Việt Nam) và huyện Hà Khẩu (châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc). Loại hình, chức năng của cửa khẩu: Là cửa khẩu quốc tế dành cho người, phương tiện giao thông vận tải, hàng hóa, vật phẩm của hai bên và nước thứ ba (khu vực) xuất - nhập cảnh qua biên giới.
Giai đoạn trước mắt chủ yếu dành cho hàng hóa xuất - nhập khẩu, có thể dành cho khách du lịch xuất - nhập cảnh, sau này sẽ từng bước dành cho hàng hóa xuất - nhập khẩu và khách du lịch xuất - nhập cảnh. Thời gian vận hành cửa khẩu bắt đầu từ 7h (giờ Hà Nội), 8h (giờ Bắc Kinh). Đây là cửa khẩu được nối với đường cao tốc Hà Nội - Lào Cai (Việt Nam) với Côn Minh (Trung Quốc), có vị trí quan trọng trong giao lưu kinh tế thương mại qua biên giới đất liền giữa hai nước Việt Nam và Trung Quốc. Việc mở cửa khẩu này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, góp phần đẩy mạnh hoạt động xuất - nhập khẩu chính ngạch và các hoạt động giao lưu giữa hai nước.
10 Để khuyến khích phát triển khu vực biên giới cũng như giao lưu kinh tế biên giới qua khu vực cửa khẩu quốc tế Lào Cai, Thủ tướng Chính phủ đã đưa ra Quyết định số 100/TTg ngày 26-5-1998 về việc áp dụng thí điểm một số chính sách tại khu vực cửa khẩu biên giới tỉnh Lào Cai và được chính thức áp dụng chính sách KKTCK theo Quyết định số 53/2001/QĐ -TTg ngày 19/4/2001. Hiện nay khu cửa khẩu quốc tế Lào Cai với diện tích khoảng 50 ha nằm trong KKTCK tỉnh Lào Cai: là khu vực hoạt động xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, thương mại, du lịch, dịch vụ. Cửa khẩu quốc tế Lào Cai với 03 địa điểm làm thủ tục hải quan, bao gồm: Cửa khẩu quốc tế đường bộ Lào Cai (Việt Nam) - Hà Khẩu (Trung Quốc) (cầu Hồ Kiều 1); Cửa khẩu quốc tế đường bộ số II Kim Thành (cầu Sông Hồng); Cửa khẩu quốc tế đường sắt Lào Cai (Việt Nam) - Hà Khẩu (Trung Quốc) (cầu Hồ Kiều 2) [55, tr. Hai tỉnh Lào Cai - Vân Nam đã nỗ lực đầu tư, xây dựng hạ tầng khu vực cửa khẩu quốc tế Lào Cai - Hà Khẩu như: nhà liên ngành, kho bãi, hệ thống dịch vụ… nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong thời kỳ hội nhập.
Hiện tại, cặp cửa khẩu quốc tế Lào Cai - Hà Khẩu là một trong những cặp cửa khẩu khang trang, hiện đại nhất trên tuyến biên giới Việt - Trung. Với vị trí chiến lược Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai là lối mở ngắn nhất, thuận tiện nhất cho tỉnh Vân Nam nói riêng, vùng Tây Nam rộng lớn của Trung Quốc nói chung để ra các cảng biển, nối với vùng Đông Nam Á và cả thế giới. Nếu đi bằng đường sắt từ thành phố Côn Minh (thủ phủ tỉnh Vân Nam) qua Lào Cai về cảng biển Hải Phòng dài 854 km, trong khi đó tuyến đường sắt nội địa ngắn nhất đi từ Côn Minh ra cảng Phòng Thành tỉnh Quảng Tây Trung Quốc dài hơn 1. Tuyến đường bộ hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cũng là tuyến đường ngắn nhất, thuận tiện nhất trong vận chuyển hàng hóa XNK quá cảnh từ Vân Nam đi Việt Nam, ra các nước thứ ba và ngược lại.
Cửa khẩu Lào Cai - Hà Khẩu là cửa khẩu duy nhất giữa Việt Nam - Trung Quốc hội đủ tất cả các loại hình vận tải: Đường sắt, đường bộ, đường sông và trong tương lai sẽ có cả đường hàng không. Tuyến đường sắt Côn Minh - Hà Nội - Hải Phòng dài 854 km được Pháp xây dựng trong thập niên đầu tiên của thế kỷ XX là 11 tuyến vận tải ngắn nhất, hiệu quả nhất. Hiện nay được xác định là tuyến đường sắt xuyên Á: Côn Minh - Hà Nội - Hồ Chí Minh - Singapore. Tuyến đường bộ hành lang Côn Minh - Hải Phòng đi qua cửa khẩu Quốc tế Lào Cai đã và đang là tuyến đường huyết mạch vận chuyển hàng hóa giữa hai nước Việt - Trung.
Tuyến đường sông Hồng - con sông cái của vùng đồng bằng Bắc Bộ Việt Nam được bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam Trung Quốc, qua Lào Cai, về Hà Nội cũng là tuyến giao thông quan trọng. Nếu được khai thông, nạo vét, tuyến giao thông này sẽ đem lại hiệu quả to lớn trong việc vận chuyển hàng hóa, phục vụ du lịch cho cả hai bên. Cửa khẩu Lào Cai là cửa khẩu nằm trong lòng một thành phố trực thuộc tỉnh, nên có cả hệ thống dịch vụ của một thành phố phục vụ cho nhu cầu giao lưu thương mại, XNK, quá cảnh và du lịch giữa hai nước. Đây là lợi thế rất quan trọng của cửa khẩu Lào Cai.
Song song với những thuận lợi trên, đối diện với cửa khẩu Lào Cai là cửa khẩu Hà Khẩu của cả vùng Tây Nam Trung Quốc rộng lớn. Đây là vùng miền núi, nhiều dân tộc, trình độ sản xuất và mức sống của nhân dân chưa phát triển bằng vùng duyên hải Trung Quốc như: Quảng Đông, Phúc Kiến, Thượng Hải. Nhằm cải thiện đời sống nhân dân, rút ngắn khoảng cách chênh lệch giàu nghèo giữa miền Đông và miền Tây. Đặc biệt những năm gần đây, Đảng và Chính phủ Trung Quốc đã tiến hành triển khai chính sách "Đại khai phá miền Tây", với nhiều chủ trương, chính sách ưu đãi, tập trung nguồn vốn lớn để xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế thương mại cho vùng này.
Nhu cầu về hàng hóa ở đây rất đa dạng, yêu cầu về tiêu chuẩn, chất lượng hàng hóa không cao lắm, phù hợp với trình độ sản xuất hàng hóa hiện có của Việt Nam. Như vậy, Tây Nam là một trong những thị trường giàu tiềm năng đối với các doanh nghiệp Việt Nam và việc phát triển khu cửa khẩu quốc tế Lào Cai là tất yếu khách quan. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giao thương 1. Điều kiện tự nhiên 1.
Vị trí địa lí Lào Cai là tỉnh vùng cao biên giới, nằm chính giữa vùng Đông Bắc và vùng Tây Bắc của Việt Nam, cách Hà Nội 296 km theo đường sắt và 345 km theo đường 12 bộ. Tọa độ địa lí từ 22040’56” đến 22050’30” vĩ Bắc; 103030’24” đến 104038’21” kinh Đông. Phía bắc giáp tỉnh Vân Nam, nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Phía nam giáp tỉnh Yên Bái.
Phía đông giáp tỉnh Hà Giang. Phía tây giáp tỉnh Sơn La và Lai Châu. Lào Cai được tái lập tháng 10/1991 trên cơ sở tách ra từ tỉnh Hoàng Liên Sơn. Từ ngày 1/1/2004 (sau khi tách huyện Than Uyên sang tỉnh Lai Châu) diện tích tự nhiên: 6.
Hiện nay tỉnh có 09 đơn vị hành chính (1 thành phố, 8 huyện - Bảo Thắng, Bảo Yên, Bát Xát, Bắc Hà, Mường Khương, Si Ma Cai, Sa Pa, Văn Bàn ). Lào Cai có đường biên giới chung với nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa dài 203 km, trong đó có 59 km đường đất liền và 144 km đường sông, suối.
