Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CHỨNG THỰC TẠI ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP XÃ 1. TỔNG QUAN VỀ CHỨNG THỰC 1. Khái niệm chứng thực Hiện nay có rất nhiều khái niệm về “chứng thực”- một thuật ngữ khá phức tạp, do đó, cần tìm hiểu, so sánh các khái niệm khác nhau, dưới nhiều góc độ khác nhau ( góc độ ngôn ngữ học, góc độ khoa học pháp lý), khu vực khác nhau ( trong nước và nước ngoài trên thế giới). Thứ nhất, về mặt ngôn ngữ học, “ Chứng là cái đưa ra để đảm bảo sự việc là có thật”1.
“ Chứng thực là nhận cho để làm bằng là đúng sự thật hay xác nhận là đúng” 2. “ Chứng thực là ( cấp có thẩm quyền) xác nhận ( lời nói, bản khai) là đúng sự thật, để có giá trị pháp lý” 3. “ Sao chép lại hoặc tạo ra bản khác theo đúng bản gốc ( thường nói về giấy tờ hành chính)”4. Thứ hai, về mặt khoa học pháp lý, các quốc gia trên thế giới đều có những quy định về chứng thực, cụ thể: Tại Mỹ và Anh thời kỳ sau Chiến tranh Thế giới thứ 2, về lĩnh vực triết học và xã hội học có chủ nghĩa thực chứng được thịnh hành và phát triển.
Chủ nghĩa thực chứng- positivism bắt nguồn từ positive- có nghĩa là xác thực rõ ràng. “Chủ nghĩa thực chứng cho rằng phương pháp khoa học là cách thức tốt nhất để lý giải các sự kiện của tự nhiên, xã hội và con người, không thừa nhận lối tư duy tư biện và những tư tưởng tư biện, chỉ thừa nhận những tri thức xác thực đã được chứng thực”5. 1 Xem Hoàng Phê chủ biên (2002), Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, tr. 2 Xem Hoàng Phê chủ biên (2002), Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, tr.
3 Xem Từ điển trực tuyến, http://tratu. 4 Xem Viện ngôn ngữ học (1997), Từ điển Tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, tr. 5 Xem Rashed, Roshdi (2007); The Celestial Kinematics of Ibn al-Haytham, NXB Arabic Sciences and Philosophy (Cambridge University Press) ; tr.55 Hoàng Diệu Hương- MSV: 11151902. 8 Chuyên đề thực tập ngành Luật Tại Bang Aargau, Thụy Sĩ có ghi “Việc chứng thực áp dụng đối với chữ ký, bản sao chụp, trích lục, sao chép hoặc bản dịch”6.
Ở Cộng hòa Liên bang Đức quy định “ Khi chứng thực bản sao một văn bản cần xác định đó là bản chính”7. Có thể thấy, các quốc gia này chưa đưa ra khái niệm về “chứng thực”, mà chỉ ghi nhận những thuật ngữ gắn với những việc làm cụ thể. Còn đối với nước Việt Nam, trong Sắc lệnh số 59/SL ngày 15/11/1945 của Chính phủ lâm thời Việt Nam dân chủ cộng hòa ấn định về thể lệ việc thị thực các giấy tờ, thời kỳ này, không sử dụng thuật ngữ “chứng thực” mà sử dụng thuật ngữ “thị thực”, quy định: “Các Ủy ban có quyền thị thực tất cả các giấy má trong địa phương mình, bất kỳ đương sự làm giấy má ấy thuộc về quốc tịch nào. Tuy nhiên, Ủy ban thị thực phải là Ủy ban ở trú quán một bên đương sự lập ước và về việc bất động sản phải là Ủy ban ở nơi sở tại bất động sản” 8.
Trong Thông tư số 858/QLTPK ( văn bản đầu tiên xuất hiện thuật ngữ “chứng thực”) quy định: “Tất cả các đơn từ, giấy tờ khác có nội dung không trái pháp luật và đạo đức xã hội chủ nghĩa, thì có thể được công chứng viên chứng thực chữ ký của người lập ra chúng. Khi chứng nhận chữ ký, công chứng viên không phải kiểm tra, xác nhận nội dung của việc trong đơn từ, giấy tờ, mà chỉ cần xem nội dung các văn bản đó có trái pháp luật và các quy định hiện hành hay không? Nếu thấy nội dung và các sự việc nêu trong đơn từ, giấy tờ có thể có hại cho người ký, thì công chứng viên giải thích cho đương sự hiểu hậu quả pháp lý của nó. Sau khi đã kiểm tra chữ ký của đương sự, công chứng viên phải yêu cầu đương sự ký vào đơn từ, giấy tờ và ghi chứng thực theo mẫu”9. Nghị định số 31/CP đã giao cho UBND thực hiện việc chứng thực: “Uỷ ban nhân dân quận, huyện, thị xã thuộc tỉnh chứng thực các việc do pháp luật quy định và chứng thực bản sao giấy tờ từ bản chính, trừ các việc được quy định tại khoản 1, 2 Điều 18 của Nghị định này; Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn chứng thực 6 Xem Khoản 3, Điều 2, Luật Công chứng và chứng thực ban hành ngày 30/08/2011 của Bang Aargau, Thụy Sĩ 7 Xem Khoản 1, Điều 42, Chương III, Luật Công chứng ban hành ngày 28/09/1969 của Cộng hòa Liên bang Đức 8 Xem Điều thứ hai, sắc lệnh 59/SL của Chủ tịch nước về việc ấn định thể lệ về việc thị thực các giấy tờ.
9 Xem Phần II, Thông tư số 858/QLTPK hướng dẫn về thực hiện các việc làm công chứng. Hoàng Diệu Hương- MSV: 11151902. 9 Chuyên đề thực tập ngành Luật việc từ chối nhận di sản, chứng thực di chúc và các việc khác do pháp luật quy định”10. Khái niệm “chứng thực” đã được quy định đầu tiên trong Nghị định số 75/2000/NĐ-CP: “Chứng thực là việc Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã xác nhận sao y giấy tờ, hợp đồng, giao dịch và chữ ký của cá nhân trong các giấy tờ phục vụ cho việc thực hiện các giao dịch của họ theo quy định của Nghị định này”.11 Nghị định số 79/2007/NĐ-CP ngày 18/5/2007 của Chính phủ về cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký lại không có khái niệm chung về “chứng thực” mà chỉ đưa ra khái niệm về chứng thực bản sao, chứng thực chữ ký: “Chứng thực bản sao từ bản chính là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định tại Điều 5 của Nghị định này căn cứ vào bản chính để chứng thực bản sao là đúng với bản chính; Chứng thực chữ ký là việc cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định tại Điều 5 của Nghị định này chứng thực chữ ký trong giấy tờ, văn bản là chữ ký của người đã yêu cầu chứng thực”.12 Nghị định hiện hành- NĐ số 23/2015/NĐ- CP có hiệu lực, “chứng thực” không có khái niệm chung mà chia ra thành : “Chứng thực bản sao từ bản chính là việc cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo quy định tại Nghị định này căn cứ vào bản chính để chứng thực bản sao là đúng với bản chính.
Chứng thực chữ ký là việc cơ quan, tổ chức có thẩm quyền theo quy định tại Nghị định này chứng thực chữ ký trong giấy tờ, văn bản là chữ ký của người yêu cầu chứng thực. Chứng thực hợp đồng, giao dịch là việc cơ quan có thẩm quyền theo quy định tại Nghị định này chứng thực về thời gian, địa điểm giao kết hợp đồng, giao dịch; năng lực hành vi dân sự, ý chí tự nguyện, chữ ký hoặc dấu điểm chỉ của các bên tham gia hợp đồng, giao dịch”13. Có thể thấy, có rất nhiều khái niệm, cách hiểu về chứng thực được nêu ra ở nhiều nơi, nhưng chưa có một khái niệm nào cụ thể, rõ ràng. Vì vậy, em xin đưa ra một cách hiểu chung về chứng thực và khái niệm này sẽ xuyên suốt quá trình làm chuyên đề thực tập của em: Chứng thực là việc xác nhận tính có thật, tính chính xác của các giấy tờ, văn bản, chữ ký, các sự kiện pháp lý, thông tin cá nhân để phục vụ 10 Xem Điều 19, Nghị định số 31/CP ngày 18 tháng 5 năm 1996 về tổ chức và hoạt động công chứng nhà nước.
11 Xem Khoản 2, Điều 2, Nghị định 75/2000/NĐ-CP Nghị định của Chính phủ về Công chứng, Chứng thực. 12 Xem Khoản 5, 6, Điều 2, Nghị định số 79/2007/NĐ- CP về cấp bản sao từ sổ gốc, chứng thực bản sao từ bản chính, chứng thực chữ ký. 13 Xem Khoản 2, 3, 4, Điều 2, NĐ số 23/2015/NĐ- CP. Hoàng Diệu Hương- MSV: 11151902.
10 Chuyên đề thực tập ngành Luật trong các quan hệ dân sự, kinh tế, hành chính…do các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền chứng thực thực hiện. Đặc điểm của chứng thực Thứ nhất, chứng thực là hoạt động mang tính chất hành chính, được thực hiện bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện hoạt động chứng thực gồm UBND xã, phường, thị trấn ( gọi chung là UBND cấp xã); Phòng Tư pháp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh ( gọi chung là Phòng Tư pháp) thuộc UBND cấp huyện; Cơ quan đại diện ngoại giao, Cơ quan đại diện lãnh sự và Cơ quan khác được ủy quyền thực hiện chức năng lãnh sự của Việt Nam ở nước ngoài. Đây là một điểm phân biệt giữa chứng thực và công chứng.
Do đó, tính xác thực của các VB- GT, HĐ- GD được chứng thực do các cơ quan trên chịu trách nhiệm. Nếu xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ có sự giả mạo thì các cơ quan này có quyền yêu cầu xác minh; phải thực hiện đúng quy định pháp luật về thủ tục; trong quá trình thực hiện xảy ra các hành vi vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật hoặc phải bồi thường nếu có thiệt hại xảy ra. Thứ hai, chứng thực xác thực giá trị pháp lý của bản sao được chứng thực từ bản chính, chữ ký được chứng thực và hợp đồng, giao dịch được chứng thực Quy định về giá trị pháp lý của bản sao được chứng thực từ bản chính, chữ ký được chứng thực và HĐ- GD được chứng thực nằm trong NĐ 23/2015/NĐ- CP như sau: “+ Bản sao được chứng thực từ bản chính theo quy định của Nghị định này có giá trị sử dụng thay cho bản chính đã dùng để đối chiếu chứng thực trong các giao dịch, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. + Chữ ký được chứng thực theo quy định của Nghị định này có giá trị chứng minh người yêu cầu chứng thực đã ký chữ ký đó, là căn cứ để xác định trách nhiệm của người ký về nội dung của giấy tờ, văn bản.
+ Hợp đồng, giao dịch được chứng thực theo quy định của Nghị định này có giá trị chứng cứ, chứng minh về thời gian, địa điểm các bên đã ký kết hợp đồng, giao dịch; năng lực hành vi dân sự, ý chí tự nguyện, chữ ký hoặc dấu điểm chỉ của các bên tham gia hợp đồng, giao dịch”14. Có một số thuật ngữ được hiểu xuyên suốt chuyên đề này theo đúng quy định của pháp luật như: 14 Xem Điều 3, NĐ 23/2015/NĐ-CP. Hoàng Diệu Hương- MSV: 11151902.