CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm về rủi ro và công tác quản trị rủi ro của doanh nghiệp.1 Khái niệm và phân loại rủi ro của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm rủi ro trong doanh nghiệp Rủi ro, theo nghĩa chung nhất, được hiểu là những điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến. Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Rủi ro hiện diện trong hầu hết hoạt động của con người, sự tồn tại khách quan của rủi ro do sự vận động ngẫu nhiên và bất ngờ của sự vật hiện tượng, hạn chế trong nhận thức con người. Khi có rủi ro người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả.
Sự hiện diện của rủi ro gây ra sự bất định. Như vậy, sự bất định là sự nghi ngờ về khả năng của chúng ta trong tiên đoán kết quả nó xuất hiện khi một cá nhân nhận thức được nguy cơ về rủi ro. Nguy cơ về rủi ro có thể phát sinh bất cứ khi nào và không thể sự đoán trước được. Và một khi xảy ra thì hậu quả thường thấy là mang lại nhiều tổn thất cho người gánh chịu nó.
Định nghĩa về rủi ro có hai điểm chủ yếu: Thứ nhất đó là các sự kiện bất ngờ, không mong đợi; thứ hai là khi xảy ra, rủi ro gây tổn thất cho con người, xã hội. Hoạt đông kinh doanh của doanh nghiệp rất đa dạng. Về lý thuyết, các hoạt động đó luôn có những rủi ro rình rập. Thay vì thống kê các rủi ro (là điều khó khăn), tiếp cận vấn đề từ việc nhận dạng các nguyên nhân gây rủi ro sẽ giúp các doanh nghiệp chủ động phòng tránh tốt hơn.
Như vậy, theo các khái niệm trên thì rủi ro có thể đo lường được, có thể xác định được và từ đó có thể lường trước và phòng ngừa cũng như hạn chế ở mức tối đa. Từ những khái niệm trên có thể đi đến khái niệm về rủi ro của doanh nghiệp như sau: 8 Rủi ro của doanh nghiệp là vận động khách quan bên ngoài doanh nghiệp gây khó khăn trở ngại cho doanh nghiệp trong quá trình thực hiện mục tiêu kinh doanh, tàn phá các thành quả đang có, bắt buộc doanh nghiệp phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, tài lực, vật lực và thời gian trong quá trình phát triển của mình.2 Phân loại rủi ro Phân loại theo nguyên nhân Rủi ro sự cố: là rủi ro gắn liền với những sự cố ngoài dự tính, đây là những rủi ro khách quan khó tránh khỏi. Rủi ro cơ hội là những rủi ro gắn liền với quá trình đưa ra quyết định của chủ thể. Nếu xét theo quá trình đưa ra quyết định thì rủi ro cơ hội bao gồm: Rủi ro liên quan đến giai đoạn trước khi đưa ra quyết định, rủi ro trong quá trình ra quyết định, rủi ro liên quan đến giai đoạn sau khi ra quyết định.
Phân loại theo cách xử lí Rủi ro có thể phân tán là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp như tài sản , tiền bạc. và chia sẻ rủi ro. Rủi ro không thể phân tán là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho những người tham gia vào quỹ đóng góp chung. Rủi ro theo chiều dọc và rủi ro theo chiều ngang Rủi ro theo chiều dọc xảy ra dọc theo các chức năng chuyên môn trong một doanh nghiệp theo truyền thống như rủi ro trong nghiên cứu thị trường, theo thiết kế sản phẩm, trong nhập nguyên liệu truyền thống, trong sản xuất… Rủi ro theo chiều ngang là những rủi ro xảy ra cùng một lúc ở các bộ phận chuyên môn như về nhân sự, rủi ro về tài chính, rủi ro về marketing… 9 1.2 Khái niệm và vai trò của công tác quản trị rủi ro trong doanh nghiệp Công tác quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống bao gồm quá trình nhận dạng, phân tích, đo lường đánh giá rủi ro, để từ đó tìm biện pháp kiểm soát, khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các nguồn lực kinh doanh.
Nói cách khác, công tác quản trị rủi ro là quá trình xác định các rủi ro và tìm cách hạn chế, quản lý các rủi ro đó xảy ra với tổ chức. Một cách tổng quát đó là quá trình xem xét toàn bộ các hoạt động của tổ chức, xác định các nguy cơ tiềm ẩn và khả năng xảy ra các nguy cơ đó. Từ đó có sự chuẩn bị các hành động thích hợp để hạn chế rủi ro đó ở mức thấp nhất. Nếu hệ thống quản trị rủi ro được thiết lập, có cơ cấu phù hợp và được xác lập liên tục trong toàn hệ thống doanh nghiệp từ việc xác định, đánh giá, ra quyết định đến việc phản hồi, tổng hợp thông tin về các mối quan hệ cũng như mối đe dọa ảnh hưởng đến việc đạt được mục tiêu đề ra của doanh nghiệp.
Trong hoạt động của doanh nghiệp rủi ro luôn tồn tại và xuất hiện tiềm ẩn ở mọi hoạt động trong doanh nghiệp. Để có thể tiến hành mọi công việc được suôn sẻ thì cần có công tác quản trị rủi ro hữu hiệu. Công tác quản trị rủi ro được sử dụng để đánh giá các cơ hội có thể đem lại lợi ích cho doanh nghiệp cũng như quản trị những nguy cơ có thể tác động bất lợi đến doanh nghiệp. Như vậy vai trò của công tác quản trị rủi ro đối với doanh nghiệp là: Xây dựng khuôn khổ nhằm giúp doanh nghiệp thực hiện kế hoạch tương lai có tính nhất quán và có thể kiểm soát.
Tăng cường năng lưc trong việc ra quyết định, lập kế hoạch và sắp xếp thứ tự ưu tiên công việc trên cơ sở hiểu thấu đáo và chặt chẽ về hoạt động kinh doanh, môi trường kinh doanh, cơ hội và thách thức của doanh nghiệp. 10 Góp phần phân bổ và sử dụng hiệu quả những nguồn lực của doanh nghiệp. Giảm thiểu những sai sót trong mọi khía cạnh của doanh nghiệp. Bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh của doanh nghiệp.
Phát triển và hỗ trợ nguồn nhân lực và nền tảng tri thức của doanh nghiệp. Tối ưu hóa hiệu quả hoạt động.2 Nội dung công tác quản trị rủi ro trong doanh nghiệp 1.1 Nhận dạng rủi ro Nhận dạng rủi ro là việc xác định các đe dọa, mối nguy hiểm hoặc cơ hội có thể xảy ra trong suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp. Có nhiều loại rủi ro rất dễ nhận dạng và dễ điều tiết, nhưng cũng có rất nhiều loại rất khó nhận dạng hoặc nhận dạng sai, do đó nhiều rủi ro gây ra tổn thất vô cùng lớn vì không nhận biết được chúng từ trước. Có rất nhiều cách nhận dạng rủi ro: Phương pháp báo cáo tài chính: áp dụng phương pháo này nhà quản trị rui ro sẽ phải nghiên cứu từng khoản mục trong bảng báo cáo tài chính để tìm ra những rủi ro tiềm năng.
Các rủi ro được nhận dạng ở phương pháp này là những rủi ro thuần túy, nó không bao gồm rủi ro suy đoán. Phương pháp thanh tra hiện trường: phương pháp này rất cần thiết trong quá trình quản trị rủi ro, bằng quan sát và nhận xét thực tế những hoạt động của công nhân viên có thể dẫn tới rủi ro, từ đó nhà quản trị rủi ro có thể nhận dạng được những nguy cơ rủi ro đối với doanh nghiệp. Phương pháp phân tích hợp đồng: do có quá nhiều rủi ro phát sinh từ quan hệ hợp đồng, để tránh rủi ro gây tổn thất các hợp đồng kinh doanh cần được nghiên cứu, 11 xem xét kỹ lưỡng về các điều khoản để tránh những sai sót dẫn đến kiên tụng và tranh chấp. Phương pháp nghiên cứu các số liệu tổn thất trong quá khứ: các số liệu thống kê cho phép các nhà quản trị rủi ro đánh giá được những xu hướng của các tổn thất gây ra.
Từ những số liệu đã thống kê từ những năm trước có thể nhận dạng được những rủi ro có thể gặp phải vào những năm tiếp theo. Phương pháp làm việc với các bộ phận khác của doanh nghiệp: nhà quản trị có thể nhận dạng rủi ro thông qua việc giao tiếp trao đổi với các cá nhân và các bộ phận khác trong doanh nghiệp, hoặc thông qua hệ thống tổ chức không chính thức. Với phương pháp này thông tin có thể thu thập được bằng văn bản hoặc bằng miệng. Phương pháp làm việc với các bộ phận bên ngoài: thông qua sự tiếp xúc, trao đổi, bàn luận với các cá nhân và các tổ chức bên ngoài doanh nghiệp có mối quan hệ với doanh nghiệp (như cơ quan thuế, cơ quan thông tin quảng cáo.) nhà quản trị có điều kiện bổ sung các rủi ro mà bản thân nhà quản trị bỏ sót, đồng thời có thể phát hiện ra các nguy cơ rủi ro từ chính các đối tượng này.2 Phân tích rủi ro Phân tích rủi ro là quá trình nghiên cứu những hiểm họa, xác định nguyên nhân rủi ro, phân tích tổn thất và đo lường rủi ro.
Với những rủi ro xảy ra, doanh nghiệp cần tiến hành những bước phân tích những nguyên nhân gây ra rủi ro. Mục đích của công tác này chính là việc xác định được nguồn gốc cũng như những dấu hiệu của rủi ro, tích lũy thành những kinh nghiệm thực tế. Phân tích hiểm họa +Nhà quản trị tiến hành phân tích những điều kiện tạo ra rủi ro hoặc những điều kiện làm tăng mức độ tổn thất khi rủi ro xảy ra. 12 + Nhà quản trị có thể thông qua quá trình kiểm soát, kiểm soát trong và kiểm soát sau để phát hiện ra những mối nguy hiểm.
Phân tích nguyên nhân rủi ro +Phân tích nguyên nhân rủi ro dựa trên quan điểm: phần lớn các rủi ro xảy ra đều liên quan đến con người. + Phân tích nguyên nhân rủi ro dựa trên quan điểm: phần lớn rủi ro xảy ra đều do yếu tố kỹ thuật, do tính chất lý hóa hoặc cơ học đối tượng rủi ro. + Phân tích nguyên nhân rủi ro dựa trên quan điểm kết hợp cả hai nguyên nhân trên. Nguyên nhân rủi ro một phần phụ thuộc vào yếu tố kỹ thuật, một phần phụ thuộc vào yếu tố con người.
Phân tích tổn thất + Phân tích tổn thất đã xảy ra: nghiên cứu, đánh giá những tổn thất đã xảy ra để dự đoán những tổn thất có thể xảy ra.