CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm có liên quan 1. Khái niệm, đặc điểm và phân loại rủi ro 1. Khái niệm rủi ro Rủi ro trong kinh doanh được biểu hiện là những vận động khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục tiêu kinh doanh tàn phá các thành quả đang có và bắt buộc các chủ thể phải chi phí nhiều hơn về nhân lực, tài lực, vật lực, thời gian trong quá trình phát triển của mình.
Qua khái niệm trên, ta có thể rút ra một số nhận xét sau để hiểu rõ hơn về bản chất của rủi ro: Rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng của doanh nghiệp là hai đại lượng đồng biến với nhau trong một phạm vi nhất định. Khi đề cập đến rủi ro người ta thường nhắc đến hai yếu tố mang tính đặc trưng của rủi ro là biên độ rủi ro: mức độ thiệt hại do rủi ro gây ra và tần suất xuất hiện rủi ro: số trường hợp thuận lợi để rủi ro xuất hiện / tổng số trường hợp đồng khả năng. Rủi ro là yếu tố khách quan nên người ta không thể nào loại trừ được hẳn mà chỉ có thể ạn chế sự xuất hiện và những tác hại của chúng gây ra. Đặc điểm của rủi ro Rủi ro là sự kiện bất ngờ đã xảy ra: Đó là những sự kiện mà người ta không lường trước được một cách chắc chắn, nó có thể xuất hiện vào bất kỳ một thời điểm bất kỳ trong tương lai và bất kỳ đâu.
Mọi rủi ro là bất ngờ cho dù mức độ bất ngờ có thể khác nhau. Tính bất ngờ của rủi ro phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức của con người, vào quy luật của rủi ro, nhờ đó con người có thể đề ra những biện pháp thích hợp để phòng ngừa, hạn chế rủi ro. Môt trong những mục tiêu của con người nhằm chống lại rủi ro là làm sao để giảm bớt tính bất ngờ của rủi ro. Rủi ro là những sự cố gây ra tổn thất: Một khi rủi ro xảy ra là để lại hậu quả cho con người, hậu quả đó có thể nghiêm trọng hoặc ít nghiêm trọng.
Nhiều hậu quả của rủi ro không đáng kể nên khó nhận thấy. Tổn thất có nguyên nhân từ rủi ro tồn tại dưới dạng hữu hình hoặc vô hình, có thể là những tổn thất về vật chất hoặc tinh thần, sức khỏe hoặc trách nhiệm pháp lý. Không phải mọi tổn thất người ta đều có thể nhận thấy Luan van 6 dễ dàng, chẳng hạn tổn thất là những cơ hội mất đi. Nhìn chung mọi tổn thất đều có một đặc tính là gây thiệt hại, giảm sút lơi ích của con người.
Rủi ro là sự kiện ngoài mong đợi: Điều hiển nhiên rủi ro là sự kiện bất ngờ gây tổn thất vì vậy nó là sự kiện ngoài mong đợi của tất cả mọi người. Không ai trong chúng ta lại không mong muốn về một tương lai tốt đẹp, những kỳ vọng với những dự định về cuộc sống, sự nghiệp thành đạt. Tuy nhiên, có thể coi là rủi ro nếu như mong muốn đó không thực hiện được. Như vậy một sự kiện chỉ được coi là rủi ro khi có cả ba đặc điểm nêu trên.
Phân loại rủi ro Phân loại theo tính chất của rủi ro: Rủi ro sự cố là những sự cố ngoài dự kiến, đây là những rủi ro khách quan khó tránh khỏi gắn với các yếu tố bên ngoài. Rủi ro cơ hội là rủi ro gắn liền với quá trình ra quyết định của chủ thể. Nếu xét theo quá trình ra quyết định thì rủi ro cơ hội bao gồm: Rủi ro liên quan đến quá trình trước khi ra quyết định: liên quan đến việc thu thập xử lý thông tin, lựa chọn cách thức ra quyết định. Rủi ro trong quá trình ra quyết định: rủi ro phát sinh do ta chọn quyết định này mà không chọn quyết định khác.
Rủi ro liên quan đến giai đoạn sau khi ra quyết định: rủi ro về sự tương hợp giữa kết quả thu được với dự kiến ban đầu. Phân loại theo phạm vi ảnh hưởng của rủi ro: Rủi ro thuần túy thuần túy tồn tại khi có một nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác là rủi ro trên đó không có khả năng sinh lợi, nhưng có khả năng tổn thất. Rủi ro suy đoán tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời nhưng cũng tồn tại một nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro vừa có khả năng sinh lời vừa có khả năng tổn thất. Phân loại theo khả năng phân tán, chia sẻ: Rủi ro có thể phân tán: là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp ( ví dụ: tài sản, tiền bạc…) và chia sẻ rủi ro.
Rủi ro không thể phân tán: là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng góp về tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho những người tham gia vào quỹ đóng góp chung. Luan van 7 Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của công ty: Giai đoạn khởi sự: rủi ro không được thị trường chấp nhận. Giai đoạn trưởng thành: rủi ro tốc độ tăng trưởng của kết quả không tương hợp với tốc độ tăng trưởng của chi phí. Giai đoạn suy thoái: rủi ro phá sản.
Phân loại rủi ro do tác động của các yếu tố môi trường kinh doanh Yếu tố luật pháp: các văn bản pháp lý, luật doanh nghiệp, các quy định về vệ sinh ATTP… Yếu tố kinh tế: suy thoái kinh tế, lạm phát… Yếu tố văn hóa - xã hội: phong tục tập quán, thói quen tiêu dung… Yếu tố điều kiện tự nhiên: thiên tại, bão lũ, mưa đá… Rủi ro theo chiều dọc và rủi ro theo chiều ngang: Rủi ro theo chiều dọc là rủi ro theo chiều chức năng chuyên môn truyền thống của công ty. Ví dụ như từ nghiên cứu thị trường đến thiết kế sản phẩm, rồi đến nhập nguyên vật liệu, rồi sản xuất và tung sản phẩm ra thị trường. Rủi ro theo chiều ngang là rủi ro xảy ra ở các bộ phận chuyên môn khác nhau như: nhân sự, tài chính, marketing, nghiên cứu phát triển… 1. Khái niệm và vai trò của quản trị rủi ro 1.
Khái niệm quản trị rủi ro Quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và có hệ thống nhằm nhận dạng, kiểm soát, phòng ngừa và giảm thiểu những tổn thất, mất mát những ảnh hưởng bất lợi của rủi ro. Vai trò của quản trị rủi ro Giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác các rủi ro Kết quả của phân tích rủi ro có thể được sử dụng để tạo ra một hồ sơ (có thể thiết lập hệ thống về rủi ro) rủi ro, cho phép đánh giá (nội dung và lĩnh vực gì) rủi ro để có thể phát hiện sớm và kiểm soát rủi ro. Các hoạt động phân tích rủi ro hỗ trợ doanh nghiệp hoạt động hiệu quả đòi hỏi sự quan tâm sự quan tâm của Lãnh đạo doanh nghiệp. Điều này tạo thuận lợi cho kiểm soát rủi ro tiềm năng của doanh nghiệp.
Sự biến động của phương pháp quản trị để thích ứng có sẵn rủi ro bao gồm: sự thao túng, xử lý, chuyển giao và chấm dứt rủi ro. Một doanh nghiệp có thể quyết định kinh doanh chắc chắn và đó cũng là một nhu cầu để cải thiện môi trường kiểm soát. Luan van 8 Giúp doanh nghiệp đối phó với rủi ro trong các hoàn cảnh nguy nan Mục tiêu ứng phó rủi ro bao gồm như là yếu tố chính của rủi ro, kiểm soát rủi ro (hoặc giảm nhẹ rủi ro), đòi hỏi phải dự đoán xa hơn. Ví dụ: việc phòng tránh rủi ro, việc chuyển giao rủi ro của công ty bằng cách phân chia rủi ro và lợi ích của công ty cho các đối tác khác và việc cuối cùng là tài trợ tài chính cho hoạt động cho rủi ro.
Bất kỳ hệ thống xử lý rủi ro nào cũng cần phải xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả. Hiệu quả của kiểm soát nội bộ là mức độ rủi ro sẽ được loại bỏ hoặc giảm rủi ro nhờ các biện pháp đề xuất kiểm soát. Hiệu quả chi phí của kiểm soát nội bộ liên quan đến chi phí thực hiện kiểm soát so với những lợi ích giảm thiểu rủi ro đạt được. Giúp doanh nghiệp xây dựng hệ thống thông tin phản hồi Hệ thống thông tin phản hồi để góp phần thực hiện những giám sát và đánh giá hiệu suất và truyền thông và tư vấn trên hệ thống thống tin quản trị rủi ro minh bạch và kịp thời.
Công việc giám sát và xem xét nguy cơ rủi ro phải đảm bảo rằng doanh nghiệp giám sát hiệu suất rủi ro và bài học từ kinh nghiệm từ những rủi ro và tổn thất trước đây. Hệ thống thông tin phản hồi giúp việc phản hồi thông tin liên quan đến rủi ro và kịp thời đưa ra quyết định giúp doanh nghiệp vượt qua rủi ro và hạn chế các nguy cơ trong dài hạn. Giúp doanh nghiệp xây dựng khuôn khổ quản lý rủi ro Tùy thuộc vào bản chất của doanh nghiệp, chức năng quản lý rủi ro có thể từ một người quản lý rủi ro một phần thời gian, một nhà quản trị rủi ro tốt nhất, một bộ phận quản lý rủi ro quy mô đầy đủ. Vai trò của chức năng kiểm toán nội bộ cũng sẽ khác nhau giữa các doanh nghiệp.
Xác định vai trò thích hợp nhất đối với kiểm toán nội bộ, doanh nghiệp cần phải đảm bảo sự độc lập và khách quan của kiểm toán nội bộ không bị chi phối. Các quan điểm về rủi ro và quản trị rủi ro 1. Quan điểm truyền thống Theo từ điển tiếng Việt xuất bản năm 1995: “Rủi ro là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến”. Theo Giáo sư Nguyễn Lân: “Rủi ro (đồng nghĩa với rủi) là sự không may”.
(Từ điển từ và ngữ Việt Nam năm 1998, tr.1540) Theo từ điển Oxford: “Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn thiệt hại. Luan van 9 Theo George Rejda: “Rủi ro được hiểu là sự không chắc chắn, gây ra những mất mát thiệt hại” Như vậy: “Rủi ro là những thiệt hại, mất mát, nguy hiểm hoặc các yếu tố liên quan đến nguy hiểm, khó khăn hoặc điều không chắc chắn có thể xảy ra cho con người”. Quan điểm hiện đại Trường phái mới cho rằng cần quản trị tất cả mọi loại rủi ro của tổ chức một cách toàn diện.