CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ RỦI RO TRONG KINH DOANH VÀ QUẢN TRỊ RỦI RO 1. Khái niệm rủi ro và quản trị rủi ro. Khái niệm rủi ro. Trong cuộc sống hàng ngày, cũng như trong hoạt động kinh tế của con người thường có những tai nạn, sự cố bất ngờ, ngẫu nhiên xảy ra, gây thiệt hại về người và tài sản.
Những tai họa, tai nạn, sự cố xảy ra một cách bất ngờ, ngẫu nhiên như vậy gọi là rủi ro. Như vậy, theo quan điểm này có thể định nghĩa “rủi ro là những sự kiện bất lợi, bất ngờ xảy ra và gây tổn thất cho con người’. Theo một số nhà khoa học C.Arthur William, Jr.Smith: “ Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết các hoạt động của con người.
Khi có rủi ro người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả. Sự hiện diện của rủi ro gây nên sự bất định. Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến khả năng được hoặc mất không thể đoán trước.” Theo Anlan Willett: “ Rủi ro là bất trắc có thể liên quan đến những biến cố không mong đợi.” Theo từ điển Tiếng Việt: “Rủi ro là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến”. Như vậy, rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả.
Rủi ro hiện diện trong hầu hết hoạt động của con người, sự tồn tại khách quan của rủi ro do sự vận động ngẫu nhiên và bất ngờ của sự vận hiện tượng, hạn chế trong nhận thức con người, so sự bất cẩn của con người. Khi có rủi ro người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả. Sự hiện diện của rủi ro gây ra sự bất định. Như vậy, sự bất định là sự nghi ngờ về khả năng của chúng ta trong tiên đoán kết quả nó xuất hiện khi một cá nhân nhận thức được nguy cơ về rủi ro.
Nguy cơ rủi ro có thể phát sinh bất cứ khi nào và không thể dự đoán trước được. Và một khi xảy ra thì hậu quả thường thấy là mang lại nhiều tổn thất cho người gánh chịu rủi ro đó. Khái niệm rủi ro trong kinh doanh là: Rủi ro trong kinh doanh là những vận động khách quan bên ngoài chủ thể kinh doanh, gây khó khăn trở ngại cho chủ thể trong quá trình thực hiện mục đích kinh doanh, tàn phá những thành quả hiện có, bắt buộc các chủ thể phải chi nhiều chi phí 14 hơn về nhân lực, tài lực, vật lực trong quá trình kinh doanh hoặc trong quá trình phát triển của mình. Khái niệm quản trị rủi ro.
Khái niệm của quản trị rủi ro Quản trị rủi ro trong kinh doanh là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích đánh giá rủi ro và tìm các biện pháp kiểm soát, tài trợ khắc phục hậu quả của của rủi ro đối với hoạt động kinh doanh nhằm sử dụng tối đa các nguồn lực của doanh nghiệp. Vai trò của quản trị rủi ro Trong xu thế hội nhập ngày nay, cạnh tranh ngày càng gay gắt, cơ hội mở ra càng nhiều nhưng bên cạnh đó cũng có không it thách thức cho doanh nghiệp trong nước bới sự biến động khó lường của môi trường kinh tế kéo theo nhiều rủi ro xuất hiện gây ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Quản trị rủi ro trong doanh nghiệp là một trong những công cụ hiệu quả để góp phần ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro ảnh hưởng đến doanh nghiệp bởi những lợi ích mà quản trị rủi ro mang lại cho doanh nghiệp gồm: Thứ nhất: quản trị rủi ro bảo đảm cho doanh nghiệp có được trạng thái an toàn, tăng sự tự tin, tập trung cho hoạt động kinh doanh, ra quyết định đầu tư đúng đắn,tránh đầu tư lệch lạc. Trong một số trường hợp có thể biến rủi ro thành lợi thế để tìm kiếm lợi nhuận.
Thứ hai: một doanh nghiệp có quá trình quản trị rủi ro có hiệu quả sẽ hoạt độngổn định, giảm các chi phí trực tiếp và gián tiếp, được các đối tác và các tổ chức tài trợ vốn tin cậy, giảm rủi ro tín dụng. Thứ ba: quản trị rủi ro tốt giúp daonh nghiệp đạt được mục tiêu và kết quả kinh doanh như mong đợi, giúp daonh nghiệp có gia tăng vị thế và uy tín của doanh nghiệp cũng như nhà quản trị. Làm cơ sở vững chắc cho những quyết định thành công trong hoạt động kinh doanh mạo hiểm. Đặc trưng của rủi ro.
Rủi ro có tính đối xứng có tính đối xứng hoặc không đối xứng tùy thuộc vào quan điểm cá nhân. Tần số xuất hiện rủi ro là thông số phản ánh việc rủi ro có thể xảy ra hay không. Xảy ra nhiều hoặc ít trong một koản thời gian nhất định. 15 Biên độ rủi ro là thông số phản ánh mức độ thiệt hại mà rủi ro gây ra cảu mỗi lần xảy ra rủi ro.
Nhận diện rủi ro. Nhận diện rủi ro liên quan đến việc nhận diện các rủi ro có thể ảnh hưởng đến dự án và tài liệu hóa đặc điểm của chúng. Những người tham gia trong việc nhận diện rủi ro nói chung có thể bao gồm những người sau đây: đội dự án, đội quản lý rủi ro, chuyên gia vấn đề từ các bộ phận khác của công ty, khách hàng, người dùng cuối, những người quản lý dự án khác, các bên liên quan, và các chuyên gia từ bên ngoài. Nhận diện rủi ro là một quá trình lặp đi lặp lại.
Phiên đầu tiên có thể được thực hiện bởi một phần của đội dự án, hoặc bởi đội quản lý rủi ro. Toàn bộ đội dự án và các bên liên quan chính có thể thực hiện phiên lặp thứ hai. Để đạt được một phân tích khách quan, những người không tham gia vào dự án có thể thực hiện phiên lặp cuối cùng. Phát triển các ứng phó rủi ro thường đơn giản và hiệu quả và thậm chí có thể thực hiện được khi các rủi ro được nhận diện.
Các nội dung của quản trị rủi ro. Những rủi ro thường gặp trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Rủi ro sự cố và rủi ro cơ hội. Rủi ro sự cố: là những rủi ro gắn liền với sự cố ngẫu nhiên ngoài dự kiến khách quan và khó tránh khỏi.
Rủi ro cơ hội : là những rủi ro gắn lền với việc ra quyết định , bao gồm : rủi ro ở giai đoạn trước quyết định ; rủi ro liên quan đến bản thân việc ra quyết định một khi quyết định đã được đưa ra sẽ không chỉ có những rủi ro đi liền với hậu quả của quyết đinh mà còn những rủi ro do không chọn các quyết định khác ; rủi ro ở giai đoạn sau quyết định là rủi ro về sự không tương hợp so với dự kiến ban đầu , phát sinh do việc lựa chọn quyết định. Rủi ro ở giai đoạn trước quyết định là rủi ro liên quan đến bản thân việc ra quyết định một khi quyết định đã được đưa ra sẽ không chỉ có những rủi ro đi liền với hậu quả của quyết đinh mà còn những rủi ro do không chọn các quyết định khác Rủi ro trong khi ra quyết định là rủi ro liên quan đến quá trình hoạt động khi quyết định một sự việc nào. 16 Rủi ro ở giai đoạn sau quyết định là rủi ro về sự không tương hợp so với dự kiến ban đầu , phát sinh do việc lựa chọn quyết định. Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán.
Rủi ro thuần tuý: tồn tại khi có một nguy cơ tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lợi nhuận, hoặc nói cách khác là những rủi ro đó không có khả năng có lợi cho chủ thể. Rủi ro suy đoán: tồn tại khi có một cơ hội kiếm lợi nhuận cũng như một nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác rủi ro đó hoặc có khả năng có lợi hoặc tổn thất cũng có thể xảy ra 1. Rủi ro có thể phân tán và rủi ro không thể phân tán. Rủi ro có thể phân tán: nếu có thể giảm bớt rủi ro thông qua các thoả hiệp như đóng góp tài sản.
Rủi ro không thể phân tán: là những thoả hiệp đóng góp về tiền bạc hoặc những tài sản của những người tham gia vào quỹ đóng góp chung và nó được sử dụng khi người tham gia đó có thể giảm bớt được rủi ro như cổ phần hoá doanh nghiệp. Rủi ro theo chiều dọc và theo chiều ngang. Rủi ro theo chiều dọc: xảy ra dọc theo các chức năng chuyên môn trong một doanh nghiệp theo truyền thống như rủi ro trong nghiên cứu thị trường , theo thiết kế sản phẩm, trong nhập nguyên liệu truyền thống, trong sản xuất Rủi ro theo chiều ngang : là rủi ro xảy ra cùng một lúc ở các bộ phận chuyên môn như rủi ro về nhân sự , rủi ro về tài chính , rủi ro về marketing. Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp.
Giai đoạn 1: Khởi sự Là giai đoạn ban đầu, khi chủ doanh nghiệp lên kế hoạch xây dựng một mô hình kinh doanh và bắt đầu bước vào các giai đoạn đầu tiên của chu kỳ vòng đời doanh nghiệp. Trong giai đoạn này, mọi thành công của doanh nghiệp đều bắt đầu từ ý tưởng. Người chủ doanh nghiệp nhìn thấy một cơ hội kinh doanh mà những người khác không thấy và bắt đầu bằng cách xây dựng tầm nhìn, sứ mệnh của mình. Giai đoạn 2: Trưởng thành Giai đoạn trưởng thành bắt đầu khi doanh thu đạt đến mức khổng lồ.
Doanh nghiệp đang nắm bắt một lượng khách hàng cực tốt và dòng tiền ổn định thường xuyên. Thời điểm này cần tập trung nhiều hơn và lập kế hoạch một cách chi tiết và 17 vững chắc. Trong giai đoạn tăng trưởng, những quyết định nhanh chóng thường mang lại cơ hội thành công rất lớn. Nhưng ở giai đoạn này, mọi thay đổi trở nên chậm chạp, do vậy cần phải lập những bản kế hoạch dài hơi và chi tiết hơn.
Giai đoạn 3: Suy vong Để duy trình một trạng thái ổn định, cần phải tập trung vào chăm sóc khách hàng hiện tại để biết họ đang cần những gì. Để làm việc này cần phải thực hiện một cuộc khảo sát nghiên cứu thị trường nhằm đạt được kết quả chính xác. Sau quá trình nghiên cứu và phát triển, trạng thại ổn định sẽ dừng lại và cần phải lái con tàu doanh nghiệp sang hướng làm mới lại. Hãy cẩn trọng, bởi vì không thể duy trình trạng thái ổn định mãi mãi vì nó sẽ rơi vào suy thoái nếu bạn không định hướng sang quá trình làm mới lại.
Rủi ro do tác động của yếu tố môi trường kinh doanh.