phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý thu ngân sách nhà nƣớc. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn. Chƣơng 3: Thực trạng công tác quản lý thu NSNN qua KBNN trên địa bàn huyện Phù Ninh Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thu NSNN qua Kho bạc NN trên địa bàn huyện Phù Ninh. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn Khi đề cập đến các công cụ tài chính trong quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh tế - xã hội, nhà nƣớc không thể không sử dụng một công cụ rất quan trọng đó là ngân sách nhà nƣớc. Ngân sách nhà nƣớc là dự toán thu – chi bằng tiền của nhà nƣớc trong một khoản thời gian nhất định. Xuất phát từ vai trò nhƣ vậy nên vấn đề thu ngân sách và quản lý thu ngân sách nhà nƣớc đƣợc rất nhiều tác giả quan tâm.
Đến nay, đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu khoa học viết về lĩnh vực này nhƣ: 1. Hoàng Thị Ánh Tuyết, “Công tác quản lý thu ngân sách nhà nước tại Thị xã Phú Thọ tỉnh Phú Thọ”, Luận văn thạc sỹ Luận văn đã phân tích, đánh giá đƣợc những ƣu điểm, nhƣợc điểm khi triển khai thu ngân sách và đƣa ra một số giải pháp, định hƣớng và mục tiêu của công tác quản lý thu ngân sách trên địa bàn thị xã Phú Thọ. Tuy nhiên, luận văn chƣa đi sâu phân tích đƣợc các nội dung khác liên quan đến quản lý thu ngân sách tại Kho bạc Nhà nƣớc. Vũ Công Chính, “Phối hợp thu NSNN góp phần cải cách hành chính nhà nước”, 2012, Tạp chí ngân quỹ quốc gia, số 126, trang 12-15.
Tác giả nêu lên tính hiện đại, tiện ích trong công tác phối hợp thu đƣợc thực hiện rõ bởi các cơ quan, đơn vị tham gia công tác phối hợp thu ngân sách nhà nƣớc đều sử dụng chung một cơ sở dữ liệu đầu vào và đầu ra. Nhƣ vậy tính hiện đại trong triển khai dự án phối hợp thu NSNN đã xóa đi sự không thống nhất về số liệu thu NSNN giữa cơ quan Thuế, Hải Quan, Tài chính và 4 Kho bạc hay gặp phải. Ngô Thị Kim Tuyến, “Hiệu quả ứng dụng chương trình TCS đối với thu phạt vi phạm hành chính”, 2014, Tạp chí ngân quỹ quốc gia, số 145, trang 20-22. Nội dung bài viết nói đến việc nâng cấp chƣơng trình hiện đại hóa quy trình quản lý thu.
Hiệu quả của ứng dụng chƣơng trình này là kết quả của việc áp dụng tiến bộ khoa học, cải tiến công nghệ thông tin để nâng cao hiệu quả hoạt động nghiệp vụ của Kho bạc nhà nƣớc, góp phần vào việc đẩy mạnh công tác cải cách hành chính Nhà nƣớc giai đoạn 2011-2020 của Chính Phủ, và thực hiện Chiến lƣợc phát triển Kho bạc Nhà nƣớc đến năm 2020. Nguyễn Thị Hoài, “Những nội dung mới về cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế, hải quan liên quan đến KBNN”, 2014, Tạp chí Quản lý ngân quỹ quốc gia, số 148, trang 16 - 18. Tác giả đề cập tới việc thực hiện chỉ đạo của Thủ tƣớng Chính phủ, Bộ Tài Chính đã kịp thời, quyết liệt vào cuộc, nhằm mục tiêu cắt giảm tối đa thời gian thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực thuế, hải quan dƣới góc độ các công việc trực tiếp và gián tiếp liên quan đến giao dịch của KBNN và ngƣời nộp thuế. Nguyễn Thị Hoài, “Kho bạc Nhà nước tích cực triển khai cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thu ngân sách nhà nước”, 2014, Tạp chí Quản lý ngân quỹ quốc gia, số 150, trang 34-35.
Nội dung bài viết đề cập tới việc thực hiện chỉ đạo của Bộ Tài Chính về cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực thu NSNN, KBNN đã khẩn trƣơng phối hợp với các cơ quan thu và NHTM để rà soát và triển khai các nội dung liên quan. Nguyễn Văn Quang, “Kết quả triển khai chiến lược phát triển kho bạc Nhà nước đến năm 2020 và giải pháp thực hiện”, Tạp chí Quản lý ngân quỹ quốc gia, số 151+152, trang 22-27. 5 Trong bài viết, tác giả đã tổng kết kết quả đạt đƣợc sau 7 năm triển khai thực hiện Chiến lƣợc phát triển KBNN, đồng thời cũng đặt ra những vấn đề cần phải tiếp tục triển khai, hoàn thiện nhằm hoàn thành tốt nhất mục tiêu chiến lƣợc đã đề ra. Lƣu Hoàng, “Một số định hướng thực hiện kế hoạch phát triển Kho bạc Nhà nước giai đoạn 2016-2020”, 2015, Tạp chí Quản lý ngân quỹ quốc gia (số 151+152), Tr28 - 31.
Theo bài viết, chiến lƣợc phát triển KBNN đến năm 2020 với mục tiêu là : Xây dựng KBNN hiện đại, hoạt động an toàn, hiệu quả và phát triển ổn định vững chắc, đến năm 2020, các hoạt động KBNN đƣợc thực hiện trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại và hình thành Kho bạc điện tử. Bùi Thế Phƣơng, “Kho bạc nhà nước xây dựng và triển khai thành công hệ thống thanh toán song phương điện tử và phối hợp thu ngân sách nhà nước”, 2015, Tạp chí Quản lý ngân quỹ quốc gia (số 153+154), Tr13-14. Theo bài viết, Việc điện tử hóa giao dịch thu chi ngân sách nhà nƣớc góp phần tập trung kịp thời, đầy đủ các khoản thu NSNN, đáp ứng nhanh và chính xác các khoản chi của NSNN và các đơn vị sử dụng NSNN. Riêng về thu NSNN, việc kết nối điện tử giữa ngân hàng thƣơng mại, KBNN và cơ quan thu thành công đã góp phần quan trọng để tiếp tục thực hiện cải cách hành chính, giảm thời gian và thủ tục cho ngƣời đi nộp thuế, đẩy nhanh tiến độ trao đổi thông tin điện tử về thu NSNN để kịp thời thông quan, trừ nghĩa vụ nợ thuế cho ngƣời nộp thuế.
Khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu Các bài viết của các tác giả đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau liên quan đến quản lý ngân sách nhà nƣớc và quản lý thu NSNN qua KBNN. Trƣớc yêu cầu mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc và hội nhập kinh tế quốc tế, công tác quản lý thu NSNN qua KBNN dù liên tục có sự đổi 6 mới qua từng thời kỳ với nhiều nội dung nhƣ: khai thác những thành tựu công nghệ thông tin vào quản lý thu NSNN; thực hiện cải cách quy trình quản lý, nghiệp vụ; cải cách thủ tục hành chính…thì vẫn cần có những giải pháp mới để tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho các đối tƣợng nộp thuế; theo dõi hạch toán khoa học các nguồn thu của NSNN; tập trung thật đầy đủ, kịp thời nguồn thu vào NSNN. Tóm lại, đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này, tuy nhiên trong luận văn của mình tác giả mong muốn đánh giá vấn đề trên các góc độ khác nhau để có thể tăng độ tin cậy cho nhận định và hiệu quả cho các giải pháp. Mặt khác trong giai đoạn hiện nay cũng cần có những đánh giá mang tính cập nhật hơn khi công tác quản lý thu NSNN qua KBNN nói chung và KBNN Phù Ninh nói riêng đã có những cải cách mạnh mẽ trong những năm qua.
Xuất phát từ những lý do trên tác giả đã lựa chọn đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý thu Ngân sách qua KBNN Phù Ninh” để tiếp tục nghiên cứu vấn đề cấp thiết này. Tác giả đã kế thừa và phát huy có chọn lọc các lý thuyết nghiên cứu của các tác giả trƣớc đó để làm rõ hơn một số vấn đề về công tác thu và quản lý thu NSNN, đề ra các giải pháp nhằm góp phần thực hiện tốt hơn công tác quản lý thu NSNN qua KBNN Phù Ninh trong giai đoạn hiện nay và những năm tiếp theo. Cơ sở lý luận về thu ngân sách và quản lý thu ngân sách qua kho bạc nhà nƣớc. Khái quát về ngân sách nhà nước NSNN là phạm trù kinh tế và là phạm trù lịch sử.
Sự hình thành, phát triển của NSNN gắn liền với sự xuất hiện, phát triển của kinh tế hàng hóa - tiền tệ trong các phƣơng thức sản xuất của các cộng đồng và Nhà nƣớc của từng cộng đồng. Nói cách khác, sự ra đời của Nhà nƣớc, sự tồn tại của kinh tế hàng hóa- tiền tệ là những tiền đề cho sự phát sinh, tồn tại và phát triển của NSNN. 7 Bất kỳ Nhà nƣớc nào cũng phải tạo lập nguồn lực tài chính để bảo đảm chi tiêu nhằm thực hiện các chức năng vốn có của Nhà nƣớc. NSNN là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nƣớc, là kế hoạch tài chính cơ bản của Nhà nƣớc.
NSNN là dự toán hàng năm về toàn bộ các nguồn tài chính đƣợc Nhà nƣớc huy động và sử dụng, nhằm bảo đảm thực hiện chức năng của Nhà nƣớc do Hiến pháp qui định. NSNN là tiềm lực tài chính của Nhà nƣớc. Quản lý và điều hành NSNN có tác động chi phối trực tiếp đến các hoạt động khác trong nền kinh tế. Xét về mặt hình thức, NSNN là một bản dự toán thu, chi do Chính phủ lập ra, đệ trình Quốc hội phê chuẩn và giao cho Chính phủ tổ chức thực hiện.
Xét về thực thể, NSNN bao gồm những nguồn thu cụ thể và đƣợc định lƣợng. Các nguồn thu đều đƣợc nộp vào một quỹ tiền tệ và các khoản chi đều đƣợc xuất ra từ quỹ tiền tệ ấy. Thu và chi quỹ này có quan hệ ràng buộc với nhau gọi là cân đối. Cân đối thu chi NSNN là cân đối lớn nhất trong nền kinh tế và đƣợc Nhà nƣớc quan tâm đặc biệt.
Xét về các quan hệ kinh tế chứa đựng trong NSNN, các khoản thu- nhập quỹ NSNN, các khoản chi- xuất quỹ NSNN đều phản ánh những quan hệ kinh tế nhất định giữa Nhà nƣớc với ngƣời nộp, giữa Nhà nƣớc với cơ quan, đơn vị thụ hƣởng quỹ NSNN. Hoạt động thu chi NSNN là hoạt động tạo lập - sử dụng quỹ NSNN làm cho vốn tiền tệ, nguồn tài chính vận động giữa một bên là Nhà nƣớc với một bên là các chủ thể phân phối và ngƣợc lại trong quá trình phân phối các nguồn tài chính. Việc phân phối hoặc phân phối lại thông qua thu - chi NSNN dƣới các hình thức khác nhau, về bản chất đó là quá trình giải quyết lợi ích kinh tế giữa Nhà nƣớc và các chủ thể kinh tế - xã hội nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc đƣợc giao và thực hiện mục tiêu chung của quốc gia.