Luận án tiến sĩ về quản lý nhà nước và cơ sở hạ tầng đô thị du lịch tại Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Microsoft word luan an 14 12, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Hồ Đức Phớc
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thành Độ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Hoàn Thiện Quản Lý Nhà Nước Đối Với Cơ Sở Hạ Tầng Đô Thị Du Lịch Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐÔ THỊ DU LỊCH Ở VIỆT NAM
• 1.1. Đô thị du lịch, đặc điểm và vai trò của cơ sở hạ tầng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của đô thị du lịch
• 1.2. Đô thị và đô thị du lịch
• 1.3. Đặc điểm cơ sở hạ tầng của đô thị du lịch
• 1.4. Vai trò của cơ sở hạ tầng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở đô thị du lịch
• 1.5. Những vấn đề cơ bản về hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 1.6. Cơ sở lý thuyết định hướng cho việc hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 1.7. Sự cần thiết phải hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 1.8. Nội dung quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 1.9. Những nhân tố ảnh hưởng đến hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 1.10. Kinh nghiệm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch của một số quốc gia
• 1.11. Tổng quan về kinh nghiệm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch của một số quốc gia
• 1.12. Một số bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐÔ THỊ DU LỊCH Ở VIỆT NAM
• 2.1. Quá trình hình thành các đô thị du lịch ở Việt Nam
• 2.2. Khái quát quá trình đô thị hóa ở Việt Nam
• 2.3. Quá trình phát triển của ngành du lịch và đô thị du lịch
• 2.4. Tình hình cơ sở hạ tầng các đô thị du lịch
• 2.5. Tình hình quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 2.6. Tổng quan về tình hình quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 2.7. Đánh giá chung về thực trạng quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐÔ THỊ DU LỊCH Ở VIỆT NAM
• 3.1. Những căn cứ đề xuất phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 3.2. Bối cảnh quốc tế, cơ hội và thách thức đối với Việt Nam
• 3.3. Dự báo, quan điểm và mục tiêu phát triển du lịch và hệ thống đô thị của Việt Nam
• 3.4. Phương hướng phát triển cơ sở hạ tầng ở các đô thị du lịch Việt Nam
• 3.5. Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 3.5.1. Hoàn thiện công tác quy hoạch
• 3.5.2. Hoàn thiện các chế độ chính sách khuyến khích xây dựng nhanh và khai thác sử dụng có hiệu quả cơ sở hạ tầng đô thị
• 3.5.3. Hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý cơ sở hạ tầng đô thị du lịch và từng bước xây dựng chính quyền đô thị
• 3.5.4. Hoàn thiện công tác thanh tra, kiểm tra đối với cơ sở hạ tầng đô thị, trong đó có các đô thị du lịch
• 3.5.5. Xây dựng và thực hiện chính sách và luật pháp luật trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đô thị du lịch
• 3.5.6. Xây dựng văn hóa đô thị và văn hóa quản lý đô thị hiện đại
• 3.6. Các nhóm giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 3.6.1. Đổi mới, bổ sung điều chỉnh các công cụ vĩ mô, tạo cơ sở pháp lý nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng các đô thị du lịch
• 3.6.2. Chuyển đổi hình thức sở hữu đơn nhất của nhà nước đối với cơ sở hạ tầng sang đa dạng hóa các hình thức sở hữu, tăng cường xã hội hóa và đa dạng hóa đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng đô thị du lịch
• 3.6.3. Nâng cao năng lực quản lý của Nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch
• 3.7. Một số kiến nghị nhằm cụ thể nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam
• 3.7.1. Đối với Nhà nước Trung ương
• 3.7.2. Đối với chính quyền các đô thị du lịch
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch

Quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Cơ sở hạ tầng đô thị du lịch không chỉ đóng vai trò là nền tảng cho sự phát triển của ngành du lịch mà còn ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân. Việc hoàn thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực này là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững và hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và vai trò của cơ sở hạ tầng đô thị du lịch

Cơ sở hạ tầng đô thị du lịch bao gồm các công trình như giao thông, cấp nước, điện, và các dịch vụ công cộng khác. Vai trò của nó là tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động du lịch, thu hút đầu tư và nâng cao trải nghiệm của du khách.

1.2. Tình hình hiện tại của cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam

Hiện nay, cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam đang trong quá trình phát triển nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Nhiều thành phố du lịch lớn như Đà Nẵng, Nha Trang vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của du khách.

II. Những thách thức trong quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch

Quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu quy hoạch đồng bộ, sự chồng chéo trong quản lý và thiếu nguồn lực đầu tư là những yếu tố cản trở sự phát triển.

2.1. Thiếu quy hoạch và chính sách đồng bộ

Nhiều đô thị du lịch chưa có quy hoạch rõ ràng, dẫn đến tình trạng phát triển không đồng bộ và lãng phí nguồn lực. Chính sách phát triển cơ sở hạ tầng cũng chưa được thực hiện một cách hiệu quả.

2.2. Nguồn lực đầu tư hạn chế

Việc thiếu hụt nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước và các nguồn vốn khác đã làm chậm tiến độ phát triển cơ sở hạ tầng đô thị du lịch, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của ngành du lịch.

III. Phương pháp hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch

Để hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và hiệu quả. Việc cải cách hành chính và tăng cường sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng.

3.1. Cải cách hành chính trong quản lý

Cải cách hành chính sẽ giúp giảm thiểu thủ tục rườm rà, tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư và doanh nghiệp trong lĩnh vực du lịch.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc quản lý và phát triển cơ sở hạ tầng sẽ giúp nâng cao hiệu quả và tính bền vững của các dự án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cơ sở hạ tầng đô thị du lịch

Nghiên cứu về cơ sở hạ tầng đô thị du lịch đã chỉ ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu từ các quốc gia khác. Việc áp dụng các mô hình thành công sẽ giúp Việt Nam cải thiện quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.

4.1. Bài học từ các quốc gia phát triển

Nhiều quốc gia như Thái Lan và Malaysia đã có những chính sách hiệu quả trong phát triển cơ sở hạ tầng đô thị du lịch. Việt Nam có thể học hỏi từ những kinh nghiệm này.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng tại Việt Nam

Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng việc đầu tư vào cơ sở hạ tầng đô thị du lịch có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn, tạo ra nhiều việc làm và thu hút du khách.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho cơ sở hạ tầng đô thị du lịch

Việc hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững sẽ giúp bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân tại các đô thị du lịch.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực đầu tư và phát triển cơ sở hạ tầng sẽ giúp Việt Nam tiếp cận công nghệ mới và kinh nghiệm quản lý hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công cuộc đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ X đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ. Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ nhưng tỷ lệ đô thị hóa tại Việt Nam còn ở mức thấp (đạt khoảng 27,2% so với mức trung bình 48% của các nước có thu nhập trung bình và 75% của các nền kinh tế công nghiệp theo nghiên cứu của Trịnh Duy Hoàn, 2005), việc nâng cấp và hiện đại hóa cơ sở hạ tầng (CSHT) đô thị du lịch đóng vai trò là "mạch máu" và đòn bẩy thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội. Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Hồ Đức Phớc với đề tài "Hoàn thiện quản lý nhà nước đối với cơ sở hạ tầng đô thị du lịch ở Việt Nam" (Chuyên ngành Kinh tế, Mã số: 62310105, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, 2009; Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Đào Phương Liên và GS. Nguyễn Thành Độ) là công trình nghiên cứu hệ thống, giải quyết trực diện khoảng trống quản lý thể chế và đầu tư hạ tầng chuyên biệt cho đô thị du lịch.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi được xác định: Mặc dù Luật Du lịch đã được Quốc hội thông qua năm 2005 và Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định ngày 22 tháng 7 năm 2002 công nhận 11 đô thị du lịch trọng điểm (bao gồm Hạ Long, Huế, Nha Trang, Vũng Tàu, Đà Lạt, Phan Thiết, Sa Pa, Sầm Sơn, Hội An, Hà Tiên), song hệ thống thể chế quản lý nhà nước vẫn thiếu vắng khung tiêu chí định lượng chuẩn hóa về đô thị du lịch. Các quy định hiện hành chỉ thuần túy căn cứ vào quy mô dân số và mật độ cơ học của đô thị thông thường (theo Nghị định 72/2001/NĐ-CP), dẫn đến tình trạng bất cập sâu sắc khi hạ tầng không theo kịp sức chứa du khách vào mùa cao điểm, gây thất thoát vốn đầu tư công và suy thoái cảnh quan môi trường.

Luận án thiết lập 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và 3 giả thuyết tương ứng (Hypotheses - H):

• RQ1: Cơ sở lý luận nào chi phối vai trò quản lý nhà nước đối với CSHT mang tính chất hàng hóa công cộng đặc thù tại các đô thị du lịch?
  • H1: Bản chất của CSHT đô thị du lịch là hàng hóa công cộng không thuần túy, chịu tác động của tính thời vụ và ngoại ứng tích cực, đòi hỏi sự kết hợp giữa "Bàn tay hữu hình" của Nhà nước và "Bàn tay vô hình" của cơ chế thị trường.
• RQ2: Đâu là những điểm nghẽn, nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sự thiếu đồng bộ, thất thoát vốn và quá tải CSHT tại các đô thị du lịch tiêu biểu ở Việt Nam giai đoạn 2000 - 2009?
  • H2: Sự phân tán trong quản lý quy hoạch, thiếu cơ chế xã hội hóa nguồn vốn (BOT, BT, BTO, BOO) và bất cập trong tổ chức bộ máy chính quyền đô thị là nguyên nhân chủ yếu làm suy giảm hiệu quả đầu tư CSHT.
• RQ3: Khung giải pháp toàn diện nào về thể chế, tài chính và mô hình quản trị đô thị bảo đảm hiện đại hóa CSHT đô thị du lịch đến năm 2025 và tầm nhìn 2050?
  • H3: Chuyển đổi từ mô hình sở hữu đơn nhất sang đa dạng hóa sở hữu, hoàn thiện khung pháp lý đấu thầu, kiểm tra giám sát và xây dựng chính quyền đô thị chuyên trách sẽ tối ưu hóa hiệu quả kinh tế - xã hội của CSHT đô thị du lịch.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian 4 đô thị du lịch đại diện cho 4 vùng sinh thái đặc trưng: Thành phố Hạ Long (đô thị du lịch biển phía Bắc), Thành phố Huế (đô thị du lịch di sản - văn hóa lịch sử miền Trung), Thành phố Đà Lạt (đô thị du lịch sinh thái nghỉ dưỡng miền núi Tây Nguyên), và Thành phố Vũng Tàu (đô thị du lịch biển phía Nam); thời gian khảo sát thực trạng từ năm 2000 đến 2009 và hoạch định giải pháp đến năm 2025, tầm nhìn 2050.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       BỐI CẢNH & KHOẢNG TRỐNG THỂ CHẾ                         |
|  - Luật Du lịch 2005 & Quyết định 11 đô thị du lịch (2002)                    |
|  - Thiếu bộ tiêu chí chuẩn hóa; áp đặt tiêu chí đô thị truyền thống (NĐ 72)   |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
                                        |
                                        v
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                          KHUNG ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG                            |
|    Khảo sát 4 đô thị đại diện: Hạ Long - Huế - Đà Lạt - Vũng Tàu (2000-2009)  |
|    Đánh giá CSHT kỹ thuật, CSHT xã hội, quản lý vốn công, tính thời vụ        |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
                                        |
                                        v
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                        ĐỘT PHÁ GIẢI PHÁP ĐẾN NĂM 2025                         |
|   1. Đa dạng hóa sở hữu & Mô hình PPP (BOT, BT, BTO, BOO)                     |
|   2. Ban hành Bộ tiêu chí định lượng & Quy hoạch tích hợp không gian          |
|   3. Tái cấu trúc tổ chức bộ máy: Mô hình Quản trị Chính quyền Đô thị         |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy quản lý nhà nước đối với dịch vụ công và CSHT là chủ đề thu hút nhiều trường phái học thuật:

Dòng nghiên cứu về dịch vụ công và thể chế quản trị: Lê Chi Mai (2003) trong công trình "Cải cách dịch vụ công ở Việt Nam" và Chu Văn Thành (2004) với "Dịch vụ công và xã hội hóa dịch vụ công - một số vấn đề lý luận và thực tiễn" đã luận giải sâu sắc cơ sở lý luận của việc chuyển giao cung ứng dịch vụ từ độc quyền nhà nước sang khu vực tư nhân. Tuy nhiên, các công trình này tiếp cận dịch vụ công ở góc độ hành chính tổng thể, chưa đi sâu vào tính chất vật chất - kỹ thuật phức tạp của CSHT đô thị đặc thù.

Dòng nghiên cứu về hiệu quả vốn đầu tư xây dựng cơ bản (XDCB): Các tác giả như Trịnh Quân Được (2001) với nghiên cứu nâng cao hiệu quả đầu tư từ ngân sách nhà nước, Nguyễn Xuân Vinh (1989) về hiệu quả vốn đầu tư bưu điện, và Nguyễn Khắc Thiện (2006) về quản lý vốn XDCB cấp tỉnh đã chỉ rõ hiện tượng thất thoát, lãng phí trong giải ngân công. Dẫu vậy, các nghiên cứu trên chưa tích hợp biến số "tính thời vụ du lịch" (tourism seasonality) và "sức chứa sinh thái" (ecological carrying capacity) vào mô hình đánh giá hiệu quả vốn.

Tranh luận học thuật quốc tế: Tồn tại sự đối lập rõ rệt giữa hai luồng quan điểm:

1. Quan điểm bảo thủ công cộng: Nhấn mạnh CSHT đô thị là hàng hóa công cộng thuần túy, tiềm ẩn rủi ro độc quyền tự nhiên (natural monopoly), do đó Nhà nước phải nắm giữ 100% quyền sở hữu, đầu tư và vận hành để bảo đảm công bằng xã hội và an ninh quốc phòng.
2. Quan điểm kinh tế thị trường tự do mới: Cổ vũ tư nhân hóa triệt để, cho rằng cơ chế giá cả thị trường và quyền tư hữu sẽ triệt tiêu hoàn toàn sự phi hiệu quả (deadweight loss) của khu vực công.

Định vị của luận án: Luận án định vị tại điểm giao thoa giữa lý thuyết kinh tế công cộng hiện đại và kinh tế du lịch. Công trình vượt qua sự phân cực bằng cách chứng minh CSHT đô thị du lịch là "hàng hóa công cộng hỗn hợp" (không thuần túy), đòi hỏi mô hình quản lý đa chiều: Nhà nước giữ vai trò quy hoạch, kiểm soát chất lượng, môi trường và an ninh, đồng thời chuyển nhượng quyền đầu tư, khai thác cho khu vực tư nhân thông qua các định chế tài chính tiên tiến.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế:

• Kinh nghiệm Trung Quốc: Hệ thống đô thị du lịch Trung Quốc áp dụng bộ tiêu chuẩn định lượng nghiêm ngặt, trong đó điểm số CSHT kỹ thuật chiếm tỷ trọng cao nhất để xét công nhận đô thị du lịch, kết hợp quyền tự chủ tài khóa mạnh mẽ cho chính quyền đô thị.
• Quy chuẩn phương Tây (Mỹ, Canada, Pháp): Khái niệm đô thị được lượng hóa theo mật độ linh hoạt (Mỹ: từ 2.500 dân, mật độ 385 người/km²; Canada: 1.000 dân, mật độ 400 người/km²; Pháp: 2.000 dân), khác biệt hoàn toàn với tư duy hành chính cứng nhắc quy định mật độ đô thị loại 5 tối thiểu 2.000 người/km² như ở Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và phát triển các lý thuyết kinh tế kinh điển trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi định hướng XHCN:

• Hệ thống hóa học thuyết Bàn tay vô hình và Hàng hóa công cộng của Adam Smith (1776): Khẳng định trong điều kiện bình thường, thị trường tự điều tiết thông qua động cơ lợi ích cá nhân, nhưng đối với "những công việc công cộng và định chế công cộng", chi phí xã hội vượt quá khả năng thu hồi vốn cá nhân, bắt buộc phải có sự can thiệp của Nhà nước.
• Kế thừa học thuyết Kinh tế chính trị Mác - Lênin: Vận dụng quy luật biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, giữa kiến trúc thượng tầng và cơ sở hạ tầng kinh tế. Nhà nước với tư cách kiến trúc thượng tầng không chỉ phản ánh thụ động mà tác động trực tiếp thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của hệ thống hạ tầng vật chất.
• Tích hợp Lý thuyết Kinh tế học vĩ mô của John Maynard Keynes: Vận dụng tư tưởng "tạo cầu có hiệu quả" thông qua chi tiêu công vào cơ sở hạ tầng như một gói kích cầu vĩ mô, đối phó suy thoái kinh tế và tạo nền tảng thu hút vốn đầu tư xã hội.
• Mở rộng Lý thuyết Nền kinh tế hỗn hợp của Paul A. Samuelson: Phân tích 4 chức năng cốt lõi của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường hiện đại (thiết lập khung khổ luật pháp, khắc phục thất bại thị trường do độc quyền và ngoại ứng, phân phối lại thu nhập bảo đảm công bằng, ổn định vĩ mô). Luận án phát triển luận điểm: Đối với hàng hóa công cộng có "tính không loại trừ" và "tính không tranh giành" không hoàn hảo, Nhà nước phải thực hiện vai trò "bà đỡ" kiến tạo, chuyển từ quản lý mệnh lệnh trực tiếp sang điều tiết gián tiếp.

+---------------------------------------------------------------------------------+
|                        HỆ THỐNG LÝ THUYẾT NỀN TẢNG                              |
|                                                                                 |
|  [Adam Smith]           [Mác - Lênin]            [J.M. Keynes]   [P. Samuelson] |
|  Hàng hóa công cộng     Quan hệ Biện chứng:      Tạo cầu vĩ mô   Kinh tế hỗn hợp|
|  & Bàn tay vô hình      Hạ tầng - Thượng tầng    & Kích cầu công & 4 Chức năng  |
+---------------------------------------+-----------------------------------------+
                                        |
                                        v
+---------------------------------------------------------------------------------+
|                        KHUNG PHÂN TÍCH ĐỘC ĐÁO CỦA LUẬN ÁN                      |
|                                                                                 |
|  * Khái niệm: Đô thị du lịch là hệ thống kinh tế - không gian chuyên biệt       |
|  * Đặc tính CSHT: Mang tính hệ thống, vùng lãnh thổ, khấu hao dài, thời vụ      |
|  * Cơ chế: Kết hợp Quản lý vĩ mô Nhà nước + Đa dạng hóa sở hữu (BOT/BT/PPP)     |
+---------------------------------------------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Luận án xây dựng khung phân tích cấu trúc 3 tầng tích hợp:

1. Phân loại nhị phân CSHT đô thị du lịch:

   • Cơ sở hạ tầng kỹ thuật (CSHT du lịch): Hệ thống giao thông đối nội - đối ngoại, cấp điện chiếu sáng, cấp thoát nước và xử lý nước thải, bến cảng, sân bay, công trình công nghệ thông tin viễn thông, và bảo vệ môi trường.
   • Cơ sở hạ tầng xã hội (Cơ sở vật chất - kỹ thuật du lịch): Hệ thống cơ sở lưu trú (khách sạn, biệt thự du lịch), dịch vụ ăn uống, khu vui chơi giải trí, thể thao, văn hóa, bảo tàng, y tế cấp cứu, hệ thống tài chính - ngân hàng và an ninh trật tự.

2. Quan hệ tương hỗ đa biến: Cơ sở hạ tầng đô thị du lịch chịu sự chi phối chặt chẽ bởi mối quan hệ hữu cơ: Tài nguyên du lịch $\leftrightarrow$ Quy mô sức chứa CSHT $\leftrightarrow$ Môi trường sinh thái $\leftrightarrow$ Thể chế quản lý nhà nước.

3. Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được định vị trong bối cảnh thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, nơi Nhà nước giữ quyền sở hữu tối cao về đất đai và tài nguyên, nhưng chấp nhận cơ chế phân cấp, phân quyền và cạnh tranh công bằng giữa các thành phần kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu (Research Philosophy): Kết hợp giữa Chủ nghĩa duy vật biện chứng - duy vật lịch sử và Chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism), xem xét quản lý nhà nước trong sự vận động thực tiễn, phân tích bản chất các mối quan hệ kinh tế ẩn sau các số liệu thống kê.
• Thiết kế hỗn hợp (Mixed Methods): Kết hợp phân tích định tính (nghiên cứu văn bản quy phạm pháp luật, khảo sát thể chế, phỏng vấn sâu chuyên gia) và phân tích định lượng (thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian, so sánh chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật).
• Thiết kế đa cấp độ (Multi-level Design):
  • Cấp độ vĩ mô: Hệ thống luật pháp quốc gia (Luật Đầu tư, Luật Xây dựng, Luật Đất đai, Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Đấu thầu, Luật Du lịch).
  • Cấp độ trung mô: Quy hoạch vùng, chính sách ngành và quản lý liên kết đô thị.
  • Cấp độ vi mô: Năng lực quản lý ban dự án, hiệu quả vận hành công trình và sự hài lòng của du khách/cư dân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Chiến lược chọn mẫu (Sampling Strategy): Lựa chọn mẫu điển hình có chủ đích (Purposive Sampling) gồm 4 đô thị mang tính đại diện tuyệt đối cho cấu trúc không gian du lịch Việt Nam:
  1. Hạ Long: Đô thị du lịch biển phía Bắc (chịu ảnh hưởng thời vụ khí hậu 1 mùa nắng, 4 tháng cao điểm).
  2. Huế: Đô thị du lịch văn hóa - lịch sử - cố đô di sản.
  3. Đà Lạt: Đô thị du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao nguyên.
  4. Vũng Tàu: Đô thị du lịch biển phía Nam (khai thác 4 mùa quanh năm).
• Quy trình thu thập dữ liệu (Data Collection Protocols): Thu thập dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Du lịch, Kho bạc Nhà nước, Bộ Xây dựng, và báo cáo kinh tế - xã hội của UBND các tỉnh Quảng Ninh, Thừa Thiên Huế, Lâm Đồng, Bà Rịa - Vũng Tàu. Tổ chức các buổi tọa đàm, phỏng vấn chuyên sâu lãnh đạo quản lý đô thị, kiến trúc sư, và chuyên gia quy hoạch.
• Tam giác đạc (Triangulation): Kết hợp tam giác đạc dữ liệu (số liệu báo cáo đối chiếu với dữ liệu thống kê kiểm toán), phương pháp (định tính đối chiếu định lượng) và lý thuyết (kinh tế học cổ điển, Mác-Lênin, Keynes, Samuelson).

Data và phân tích

Các chỉ tiêu cơ sở hạ tầng được hệ thống hóa và lượng hóa chi tiết theo số liệu thực tế giai đoạn 2000 - 2008:

Bảng tổng hợp so sánh các chỉ tiêu kinh tế - hạ tầng then chốt tại các đô thị nghiên cứu (Số liệu thống kê 2007 - 2008):

Chỉ tiêu phân tích	TP. Hạ Long	TP. Huế	TP. Đà Lạt	TP. Vũng Tàu
Loại hình đặc trưng	Du lịch biển phía Bắc	Di sản - Văn hóa	Sinh thái cao nguyên	Du lịch biển phía Nam
Đặc điểm khai thác	Thời vụ rõ rệt (4 tháng/năm)	Quanh năm, phụ thuộc lễ hội	Quanh năm, cao điểm hè/nghỉ	Khai thác 4 mùa liên tục
Tỷ lệ thất thoát vốn XDCB ước tính	Cao trong giải phóng mặt bằng	Trung bình (vướng bảo tồn)	Trung bình (địa hình dốc)	Thấp hơn nhờ xã hội hóa
Thực trạng cấp thoát nước (2008)	Cấp nước đạt 70-80% đô thị	Mạng lưới cấp nước cổ	Hệ thống tự chảy, hạn chế	Tương đối đồng bộ
Chất thải rắn & xử lý môi trường	Chôn lấp lộ thiên chủ yếu	Thu gom đạt ~75-80%	Nguy cơ ô nhiễm nguồn nước	Xử lý tập trung tốt hơn
Phương thức huy động vốn chính	Ngân sách + Tín dụng NN	Ngân sách + ODA bảo tồn	Ngân sách + Tín dụng	Xã hội hóa + FDI + Doanh nghiệp

Luận án áp dụng các kỹ thuật so sánh đối sánh (Benchmarking), phân tích chi phí - lợi ích xã hội (Social Cost-Benefit Analysis), và đánh giá rủi ro thất thoát vốn trong toàn bộ chu trình dự án: Chuẩn bị đầu tư $\rightarrow$ Thẩm định thiết kế/dự toán $\rightarrow$ Đấu thầu $\rightarrow$ Thi công xây lắp $\rightarrow$ Quyết toán và khai thác.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự tồn tại của "khoảng trống thể chế" và tiêu chí quy chuẩn bất hợp lý: Luận án chỉ ra rằng dù đã công nhận 11 đô thị du lịch điểm từ năm 2002, Nhà nước vẫn chưa ban hành được Nghị định quy định tiêu chí đô thị du lịch. Việc áp đặt các tiêu chí cơ học theo Nghị định 72/2001/NĐ-CP (quy mô dân số $>4.000$ người, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp $\ge 60%$, mật độ dân số đô thị loại 5 là $2.000\text{ người/km}^2$) là hoàn toàn không tương thích với đô thị du lịch - nơi mật độ khách vãng lai tại thời điểm cao điểm có thể gấp nhiều lần dân số thực tế, đòi hỏi công suất CSHT vượt xa quy mô định mức thông thường.
2. Quy luật bất đối xứng thời vụ trong hiệu quả sử dụng CSHT: Luận án phát hiện sự chênh lệch sâu sắc về hiệu quả khai thác vốn đầu tư theo vùng miền. Các đô thị biển phía Bắc (như Hạ Long, Sầm Sơn) chỉ khai thác tối đa khoảng 4 tháng mùa hè, 8 tháng mùa đông CSHT lâm vào tình trạng công suất nhàn rỗi, khấu hao lãng phí; trong khi các đô thị phía Nam (như Vũng Tàu, Nha Trang) vận hành quanh năm. Quản lý nhà nước chưa tính toán bài toán kinh tế thời vụ để thiết kế công năng hạ tầng đa mục tiêu.
3. Thất thoát, lãng phí vốn đầu tư công nghiêm trọng ở khâu chuẩn bị và đấu thầu: Phân tích thực trạng đấu thầu và giải ngân vốn ngân sách năm 2008 cho thấy tình trạng thất thoát vốn diễn ra phổ biến do cơ chế "xin - cho", quy hoạch treo, thẩm định dự toán sai lệch, áp dụng đơn giá không chuẩn xác và hiện tượng thông đồng trong đấu thầu.
4. Mâu thuẫn gay gắt giữa bảo tồn cảnh quan tự nhiên và bê tông hóa đô thị: Thực trạng san đồi, lấp biển, phá vỡ kiến trúc cảnh quan nguyên bản tại Đà Lạt, Hạ Long phản ánh sự yếu kém của công tác quy hoạch và thanh tra xây dựng, đe dọa trực tiếp tính bền vững của chính tài nguyên du lịch.

+-------------------------------------------------------------------------------+
|                       CÁC PHÁT HIỆN THỰC TIỄN ĐỘT PHÁ                         |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Bất cập tiêu chí Nghị định 72 (áp đặt quy mô dân số cơ học cho du lịch)    |
| 2. Nghịch lý công suất thời vụ: Miền Bắc (4 tháng/năm) vs Miền Nam (quanh năm)|
| 3. Điểm nghẽn giải ngân công & Thất thoát vốn trong đấu thầu, dự toán         |
| 4. Xung đột giữa phát triển kết cấu hạ tầng với bảo tồn cảnh quan sinh thái   |
+---------------------------------------+---------------------------------------+
                                        |
                                        v
+-------------------------------------------------------------------------------+
|                        HỆ THỐNG GIẢI PHÁP TƯƠNG ỨNG                           |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| -> Ban hành Bộ tiêu chí định lượng chuẩn hóa dành riêng cho Đô thị Du lịch    |
| -> Đa dạng hóa sở hữu, huy động vốn tư nhân qua hợp đồng BOT, BTO, BT, BOO    |
| -> Minh bạch hóa thẩm định dự toán, đấu thầu điện tử, thanh tra độc lập       |
| -> Quy hoạch tích hợp không gian sinh thái, kiểm soát chặt sức chứa đô thị    |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật và lý thuyết: Định nghĩa lại khái niệm CSHT đô thị du lịch dưới lăng kính kinh tế học công cộng: CSHT đô thị du lịch là tài sản công có tính chất hỗn hợp, mang tính liên kết vùng, phục vụ đồng thời hai chủ thể (cư dân tại chỗ và du khách vãng lai), do đó mô hình định giá và tài trợ phải phân bổ chi phí dựa trên nguyên tắc người hưởng lợi chi trả (Beneficiary Pays Principle).
• Về mặt phương pháp luận: Thiết lập khung đánh giá đa tiêu chí kết hợp giữa quy chuẩn kỹ thuật hạ tầng đô thị với chỉ số tải trọng môi trường và hiệu quả kinh tế du lịch.
• Về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Cải cách thể chế sở hữu: Chuyển từ cơ chế Nhà nước bao cấp, sở hữu đơn nhất sang đa dạng hóa hình thức sở hữu. Thu hút vốn toàn xã hội thông qua các công cụ tài chính: Hợp đồng Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT), Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (BTO), Xây dựng - Chuyển giao (BT), Đầu tư xây dựng - Quản lý - Sử dụng (BOO), cơ chế "đổi đất lấy công trình" và khai thác quỹ đất tạo vốn.
  • Đổi mới tổ chức bộ máy quản lý: Từng bước chuyển đổi từ chính quyền nông thôn sang mô hình Quản trị Chính quyền Đô thị, tinh gọn đầu mối, nâng cao năng lực thẩm định và trách nhiệm giải trình của ban quản lý dự án.
  • Công khai minh bạch hóa: Thực thi triệt để phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" trong công tác quy hoạch không gian và đền bù giải phóng mặt bằng nhằm loại bỏ xung đột lợi ích.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ rõ các giới hạn học thuật không thể tránh khỏi:

• Giới hạn dữ liệu thời gian: Dữ liệu nghiên cứu tập trung trong giai đoạn 2000 - 2009. Đây là thời kỳ đầu của quá trình hội nhập WTO, hệ thống kế toán công và cơ sở dữ liệu số hóa về du lịch đô thị còn phân tán, thiếu các chuỗi dữ liệu kinh tế lượng vi mô chi tiết.
• Giới hạn mô hình hóa: Do điều kiện tiếp cận dữ liệu tại thời điểm nghiên cứu, luận án chủ yếu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh tình huống (case studies), chưa áp dụng các mô hình định lượng phức tạp như Mô hình Cấu trúc Tuyến tính (SEM) hay Kinh tế lượng Không gian (Spatial Econometrics).
• Điều kiện biên không gian: Tập trung sâu vào 4 đô thị hạt nhân đại diện, các phát hiện có thể cần điều chỉnh khi áp dụng cho các mô hình đô thị du lịch mới nổi, đô thị hải đảo (như Phú Quốc) hoặc các thị tứ vùng sâu.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Xây dựng mô hình định lượng hóa ngoại ứng tích cực và tiêu cực của CSHT du lịch đối với thu nhập của cộng đồng dân cư bản địa.
2. Nghiên cứu cơ chế tài chính hỗn hợp (Blended Finance) và trái phiếu xanh (Green Bonds) cho các dự án CSHT đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu.
3. Ứng dụng công nghệ số và hệ thống thông minh (Smart Infrastructure, IoT, Big Data) trong quản trị dòng khách và điều tiết tải trọng hạ tầng thời gian thực.
4. Đánh giá tác động của mô hình hợp tác công tư thế hệ mới (PPP) trong điều kiện khung pháp lý Luật PPP hiện đại.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là một trong những công trình tiên phong tại Việt Nam nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống và toàn diện về quản lý nhà nước đối với CSHT đô thị du lịch; tạo tiền đề tài liệu tham khảo cốt lõi cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học kinh tế và quản trị công.
• Định hình chính sách công: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp phục vụ các cơ quan lập pháp (Quốc hội), hành pháp (Chính phủ, Bộ Xây dựng, Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch) trong việc xây dựng Nghị định về quản lý đô thị du lịch, hoàn thiện các quy chuẩn xây dựng đô thị đặc thù.
• Thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân: Khung lý luận về đa dạng hóa đầu tư của luận án đã khuyến khích các nhà đầu tư chiến lược tham gia phát triển các tổ hợp hạ tầng du lịch quy mô lớn, giảm áp lực nợ công và gánh nặng ngân sách nhà nước.
• Lợi ích xã hội và môi trường: Hạn chế các dự án đầu tư dàn trải, kém hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng cấp thoát nước, xử lý chất thải rắn, bảo vệ môi trường sinh thái và nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng triệu cư dân đô thị du lịch.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống lý luận vững chắc về kinh tế công cộng, kinh tế du lịch và phương pháp luận phân tích thể chế hạ tầng.
• Các nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ, Ngành, UBND các tỉnh/thành): Nhận diện rõ các điểm nghẽn thể chế, từ đó ban hành các quyết định quy hoạch, tiêu chuẩn kỹ thuật và quy chế quản lý kiến trúc đô thị sát thực tiễn.
• Các Ban Quản lý Dự án & Doanh nghiệp Xây dựng: Nắm vững quy trình quản lý chu trình dự án từ lập, thẩm định dự án, bóc tách dự toán đến tổ chức đấu thầu minh bạch, triệt tiêu lãng phí.
• Cộng đồng doanh nghiệp & Nhà đầu tư tư nhân: Tiếp cận khung chính sách rõ ràng về các hình thức đầu tư BOT, BT, BTO, BOO để tham gia đấu thầu các dự án hạ tầng công cộng có khả năng thu hồi vốn và tạo lợi nhuận bền vững.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Nền kinh tế hỗn hợp của Paul Samuelson và Lý thuyết Hàng hóa công cộng của Adam Smith vào một phân khúc thị trường đặc thù: CSHT đô thị du lịch trong nền kinh tế chuyển đổi. Luận án đã chứng minh rằng CSHT đô thị du lịch không phải là hàng hóa công cộng thuần túy cố định, mà là một dạng hàng hóa công cộng không thuần túy chịu biến thiên công suất theo thời vụ và quá tải sinh thái. Do đó, luận án bác bỏ cả hai quan điểm cực đoan (Nhà nước bao cấp 100% hoặc tư nhân hóa hoàn toàn), thiết lập luận cứ khoa học cho mô hình sở hữu đa thành phần và quản lý vĩ mô kiến tạo.

2. Điểm mới về phương pháp luận nghiên cứu so với các công trình trước đây?

So với nghiên cứu của Lê Chi Mai (2003) hay Chu Văn Thành (2004) chỉ thuần túy phân tích lý luận hành chính, luận án của Hồ Đức Phớc đã thực hiện bước đột phá phương pháp luận khi kết hợp phân tích thể chế với khảo sát đối sánh 4 tình huống thực địa đại diện cho 4 vùng sinh thái - khí hậu khác biệt hoàn toàn (Hạ Long, Huế, Đà Lạt, Vũng Tàu). Quy trình nghiên cứu lượng hóa toàn diện các chiều kích: Giao thông, cấp thoát nước, xử lý chất thải rắn, viễn thông và thất thoát tài chính công.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và được chứng minh bằng số liệu nào?

Phát hiện gây bất ngờ nhất là sự phi lý và bất cập của hệ thống tiêu chí phân loại đô thị theo Nghị định 72/2001/NĐ-CP khi áp dụng cho đô thị du lịch. Trong khi các quốc gia tiên tiến như Canada (1.000 dân, mật độ 400 người/km²), Mỹ (2.500 dân, mật độ 385 người/km²) áp dụng quy chuẩn linh hoạt, Việt Nam lại áp đặt quy định cứng nhắc cho đô thị loại 5 tối thiểu 4.000 dân và mật độ 2.000 người/km². Điều này dẫn đến nghịch lý: Các đô thị du lịch bị ép tăng mật độ dân cư cơ học thay vì đầu tư hạ tầng phục vụ lượng khách vãng lai gấp nhiều lần dân số, trực tiếp gây ra tình trạng quá tải hạ tầng và phá hủy môi trường du lịch.

4. Luận án có cung cấp quy trình/giao thức nhân rộng (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp bộ khung quy trình 4 giai đoạn hoàn thiện quản lý nhà nước có thể chuyển giao và áp dụng cho toàn bộ hệ thống đô thị có tiềm năng du lịch tại Việt Nam:

1. Giai đoạn lập và công khai quy hoạch có sự tham gia của cộng đồng (Public Consultation).
2. Giai đoạn thẩm định và loại bỏ sai lệch dự toán/thiết kế cơ sở.
3. Giai đoạn đấu thầu công khai và đa dạng hóa hình thức đầu tư (BOT, BTO, BT, BOO).
4. Giai đoạn thanh tra, kiểm tra độc lập gắn với văn hóa quản lý đô thị hiện đại.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào?

Luận án định hình chương trình nghị sự dài hạn hướng tới năm 2025 và 2050, tập trung vào 3 trụ cột:

• Thể chế: Hoàn thiện Luật Quy hoạch, ban hành Nghị định tiêu chí đô thị du lịch và luật hóa mô hình Chính quyền Đô thị.
• Hạ tầng xanh & Công nghệ: Ứng dụng vật liệu mới (bê tông xốp, gạch không nung, tấm lợp 3D) và hạ tầng số hóa viễn thông đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.
• Hội nhập quốc tế: Xây dựng các cụm liên kết đô thị du lịch xuyên biên giới, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong khuôn khổ các cam kết thương mại quốc tế (WTO, ASEAN).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Hồ Đức Phớc đã đạt được 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận kinh tế: Làm rõ bản chất kinh tế của CSHT đô thị du lịch là hàng hóa công cộng không thuần túy, định vị chính xác vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.
2. Khảo sát thực chứng sâu rộng: Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng phát triển và quản lý CSHT tại 4 đô thị đại diện (Hạ Long, Huế, Đà Lạt, Vũng Tàu), vạch rõ các nguyên nhân gốc rễ dẫn đến thất thoát vốn và quá tải công trình.
3. Đột phá về giải pháp thể chế: Đề xuất lộ trình chuyển đổi từ sở hữu nhà nước đơn nhất sang đa dạng hóa sở hữu, thúc đẩy mạnh mẽ cơ chế xã hội hóa thông qua các hợp đồng BOT, BTO, BT, BOO.
4. Đổi mới mô hình quản trị công: Luận giải sự cần thiết phải thiết lập mô hình Quản trị Chính quyền Đô thị, phân cấp ủy quyền mạnh mẽ và chuẩn hóa công tác thanh tra, giám sát chất lượng công trình XDCB.
5. Đề xuất ban hành Bộ tiêu chí Đô thị Du lịch chuyên biệt: Kiến nghị bãi bỏ áp đặt tiêu chuẩn đô thị hành chính cứng nhắc, thay thế bằng khung tiêu chuẩn tích hợp giữa năng lực tiếp nhận du khách, chất lượng CSHT kỹ thuật và sự bền vững của môi trường sinh thái.

Công trình là bước tiến quan trọng trong khoa học quản lý kinh tế công tại Việt Nam, mở ra hướng tiếp cận mới trong liên kết quy hoạch không gian đô thị với chiến lược phát triển kinh tế du lịch quốc gia, để lại giá trị lý luận và thực tiễn lâu dài trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐÔ THỊ DU LỊCH Ở VIỆT NAM 1. ĐÔ THỊ DU LỊCH, ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA CƠ SỞ HẠ TẦNG ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA ĐÔ THỊ DU LỊCH 1. Đô thị và đô thị du lịch * Khái niệm đô thị: Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, "Đô thị là không gian cư trú của cộng đồng người sống tập trung và hoạt động trong những khu vực kinh tế phi nông nghiệp”. (tr 836) Theo từ điển bách khoa Xô viết năm 1963: “đô thị là một điểm dân cư lớn, trong đó cư dân hoạt động chủ yếu trong công nghiệp, thương nghiệp"1.

Theo giáo trình kinh tế xây dựng trường Đại học Kiến trúc thì: "đô thị là nơi tập trung dân cư sinh sống trong một khu vực không gian có giới hạn và thực hiện các hoạt động kinh tế không gắn trực tiếp với đất đai". (tr 6) Quy định tại nghị định 72/2001/NĐ-CP: Đô thị là khu dân cư tập trung gồm thành phố, thị xã, thị trấn được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập với chức năng là trung tâm tổng hợp hoặc trung tâm chuyên ngành,có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của cả nước hoặc một vùng lãnh thổ nhất định; Tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tối thiểu 60% tổng số lao động, có quy mô dân số trên 4.000 người, có cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động dân cư; mật độ dân số phù hợp với tiêu chuẩn quy chuẩn loại đô thị được quy định. Như vậy để xác định đô thị có ba tiêu chí cơ bản: - Quy mô dân số: Do đặc điểm về kinh tế nên quy mô dân số quy định ở từng nước có khác nhau. Việt Nam quy định quy mô dân số tương đối cao là trên 4.000 người, ở Mỹ chỉ quy định 2.500 người, Canada quy định 1.000 người và Pháp quy định là 2.

6 - Chức năng đô thị: Hoạt động chủ yếu của con người trong đô thị là công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại dịch vụ là chủ yếu do đó dân số phi nông nghiệp phải trên 60%. - Không gian kiến trúc và cảnh quan: Quy định này liên quan đến mật độ dân cư. Việt Nam quy định tiêu chí này cao, đô thị loại 5 là 2.000 người/km2, trong khi ở Mỹ 385 người/km2, ở Canada 400 người/km2. Theo tác giả: Đô thị là đơn vị hành chính được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập, có chức năng là trung tâm tổng hợp hoặc chuyên ngành về kinh tế, hành chính, văn hoá, giáo dục - đào tạo, du lịch có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của một vùng, hoặc cả nước, với dân số 2.000 người trở lên,mật độ dân số 1.000 người/km2 trở lên, có tỉ lệ lao động phi nông nghiệp 65% trở lên ở khu vực nội thị, hệ thống cơ sở hạ tầng đã và đang xây dựng tiến tới đồng bộ, kiến trúc, cảnh quan đô thị từng bước thực hiện xây dựng phát triển đô thị theo quy chế quản lý kiến trúc đô thị.

- Đô thị hóa: Theo từ điển bách khoa Việt Nam, đô thị hóa được định nghĩa như sau: "Đô thị hóa là quá trình biến đổi về phân bố các lực lượng sản xuất, bố trí dân cư những vùng không phải đô thị trở thành đô thị. Tiền đề cơ bản của đô thị hóa là sự phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ… thu hút nhiều nhân lực từ nông thôn đến sinh sống làm việc, làm cho tỷ trọng dân cư ở các đô thị tăng nhanh. Trong quá trình phát triển của nền kinh tế quốc dân, tất yếu phải đô thị hóa. Quá trình đô thị hóa thường diễn ra theo cách sau: Biến vùng nông thôn trở thành đô thị, tức là đô thị mới hoàn toàn; mở rộng diện tích và phát triển dân số từ đô thị cũ sang vùng mới; nâng cấp phát triển đô thị có nghĩa là phát triển theo chiều sâu.

Hiện nay các nước có mức độ đô thị hóa cao là Anh 92%, Pháp 74%, Mỹ 74%, Hàn quốc 69%, Việt Nam có mức độ đô thị hóa thấp vào loại thấp nhất khu vực 27,2% và phấn đấu đến năm 2020 đạt đô thị hoá là 40%.1: Quan hệ giữa trình độ đô thị hóa và GDP bình quân đầu người của các nhóm nước Nhóm nước GDP Tỷ lệ đô thị hóa Các nước thu nhập thấp 270 USD 22% Các nước thu nhập trung bình 1.290 USD 48% Những nền kinh tế thị trường công nghiệp 11.810 USD 75% Nguồn: Trịnh Duy Hoàn, xã hội học đô thị, HN 2005, tr80 - Du lịch là một khái niệm mà trên thế giới và trong nước có nhiều cách định nghĩa khác nhau,bởi vì đặc điểm du lịch luôn phát triển, mở rộng nhiều loại hình khác nhau và phát triển đa dạng; nhận thức của xã hội về du lịch là một quá trình đi từ thấp đến cao. Xét theo nghĩa từ "Du lịch" tiếng Anh viết là tourism, tiếng Pháp viết là letourisme; tiếng Nga viết là typuzu điều đó có nghĩa là khởi hành, đi lại, chinh phục không gian. Khái niệm du lịch hiện nay đã được quốc tế hóa, luật hóa tại văn bản của nhiều nước. Theo định nghĩa luật du lịch Bungary: du lịch bao gồm các loại hình du lịch nghỉ ngơi, du lịch văn hóa, du lịch sinh thái, du lịch phục hồi sức khỏe và vật lý trị liệu, du lịch thể thao, du lịch nông thôn, các loại hình du lịch khác.Theo định nghĩa của Hội nghị quốc tế về thống kê du lịch ở Otawa, Canda tháng 6 năm 1991:"Du lịch là hoạt động của con người đi tới một nơi ngoài môi trường thường xuyên (nơi ở thường xuyên của mình) trong một khoảng thời gian ít hơn khoảng thời gian đã được các tổ chức du lịch quy định trước,mục đích của chuyến đi không phải là để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng tới thăm".

Theo từ điển tiếng việt: Du lịch là đi chơi thăm thú nhiều nơi. Luật du lịch Việt Nam 2005 nêu rõ: Du lịch là các hoạt động liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định. Như vậy, du lịch là một dạng nghỉ dưỡng sức tham quan của con người ngoài nơi cư trú với mục đích nghỉ ngơi, giải trí, xem danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, công trình văn hóa nghệ thuật. du lịch mặt khác được coi là một ngành kinh doanh tổng 8 hợp có hiệu quả cao về nhiều mặt: nâng cao hiểu biết về thiên nhiên, truyền thống lịch sử và văn hóa dân tộc.

- Điểm du lịch, theo nghĩa rộng và chung nhất là những chỗ hoặc cơ sở mà khách du lịch hướng đến và lưu trú, điểm du lịch có thể là những chỗ không có dân cư. Theo nghĩa hẹp trong kinh tế điểm du lịch là một nơi, một vùng một địa phương có sức hấp dẫn đặc biệt đối với dân ngoài địa phương và có những thay đổi nhất định trong kinh tế do hoạt động du lịch gây nên. Theo nghĩa này, điểm du lịch có thể là điểm có quy mô lớn hay nhỏ có tài nguyên du lịch (tài nguyên tự nhiên, nhân văn…) và du lịch đã phát triển. Cần phân biệt khái niệm điểm du lịch với điểm tài nguyên du lịch.

Điểm tài nguyên du lịch là điểm mà ở đó có nhiều tài nguyên du lịch nhưng chưa được tổ chức khai thác và sử dụng trong du lịch. Điểm du lịch là điểm tài nguyên du lịch đã được tổ chức khai thác và sử dụng trong thực tiễn du lịch. - Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên,yếu tố tự nhiên,di tích lịch sử,văn hoá,công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng hằm đáp ứng nhu cầu khách du lịch;là yếu tố cơ bản để hình thành các điểm du lịch,khu du lịch,đô thị du lịch. Tài nguyên Du lịch gồm tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn.tài nguyên tự nhiên gồm yếu tố địa hình,địa mạo,địa chất,khí hậu, hệ động thực vật, mỏ, khoáng sản, phong cảnh, sông suối, biển và các yếu tố khác.

Tài nguyên nhân văn gồm di tích khảo cổ,di tích văn hoá,lịch sử,kiến trúc,nghệ thuật,công trình văn hoá, yếu tố nghệ thuật dân gian, các thành tựu chính trị và kinh tế có ý nghĩa đặc trưng cho sự phát triển du lịch một địa điểm, một vùng hoặc đất nước. - Khách du lịch: Theo quan điểm của nhà kinh tế học người Áo lozef Stander vào đầu thế kỷ XX định nghĩa "Khách du lịch là hành khách xa hoa ở lại theo ý thích,ngoài nơi cư trú thường xuyên để thoả mãn những nhu cầu sinh hoạt cao cấp mà không theo đuổi các mục đích kinh tế". Còn Nhà kinh tế học người Anh Odgil Vi khẳng định: để trở thành khách du lịch phải có hai điều kiện, thứ nhất Phải xa nhà thời gian dưới một năm; thứ hai, ở đó phải tiêu những khoản tiền tiết kiệm ở nơi khác. Định nghĩa của Hội nghị quốc tế về Du lịch tại Hà Lan năm 1989: "Khách Du lịch quốc tế là những người đi thăm một đất nước khác,với mục đích tham quan, nghỉ ngơi, giải trí, thăm hội trong khoảng thời gian nhỏ hơn ba tháng, những người khách này không được làm gì để được trả thù lao và sau một thời gian lưu trú ở đó du khách 9 trở về nơi ở thường xuyên của mình".

Tại pháp lệnh Du lịch ban hành năm 1999 khách du lịch Việt nam được quy định như sau: Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi đến". Khách du lịch gồm khách du lịch nội địa và khách du lịch quốc tế. Tại điều 20, chương IV: "Khách du lịch nội địa là công dân Việt nam hoặc người nước ngoài cư trú tại Việt Nam đi du lịch trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam". "Khách du lịch quốc tế là người nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài vào Việt Nam du lịch và công dân Việt Nam,người nước ngoài cư trú tại Việt Nam ra nước ngoài du lịch".

- Cơ sở lưu trú du lịch: là cơ sở kinh doanh gường, buồng và các dịch vụ khác phục vụ khách du lịch.cơ sở lưu trú du lịch gồm khách sạn, làng du lịch, biệt thự căn hộ, lều bãi tắm cắm trại cho thuê, trong đó khách sạn là cơ sở lưu trú du lịch chủ yếu.