Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ

Quản lý ngân sách xã là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính quyền địa phương, đặc biệt tại huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ. 111 trang · Đại học Thủy Lợi.

• Tác giả: Hoàng Anh Tú
• Người hướng dẫn: PGS. Ngô Thị Thanh Vân
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn
• Địa điểm: Phú Thọ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ
• 1.1. Tổng quan về NSNN
• 1.1.1. Khái niệm về NSNN
• 1.1.2. Đặc điểm về NSNN
• 1.1.3. Vai trò của NSNN
• 1.1.4. Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước và phân cấp ngân sách nhà nước
• 1.2. Quản lý NSNN cấp xã trong hệ thống NSNN
• 1.2.1. Khái niệm ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.2.2. Đặc điểm ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.2.3. Vai trò ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.2.4. Nguồn thu, nhiệm vụ chi của NSNN cấp xã
• 1.3. Nội dung công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.3.1. Công tác lập dự toán ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.3.2. Công tác chấp hành dự toán ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.3.3. Công tác quyết toán ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.3.4. Công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.4. Các tiêu chí đánh giá công tác quản lý ngân sách cấp xã
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã
• 1.5.1. Nhóm nhân tố chủ quan
• 1.5.2. Nhóm nhân tố khách quan
• 1.6. Cơ sở thực tiễn về công tác quản lý ngân sách nhà nước
• 1.6.1. Kinh nghiệm quản lý ngân sách ở một số địa phương
• 1.6.2. Những bài học rút ra cho các xã thuộc huyện Hạ Hòa
• 1.7. Các công trình nghiên cứu có liên quan tới đề tài
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HẠ HÒA, TỈNH PHÚ THỌ
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Tình hình kinh tế - xã hội
• 2.2. Thực trạng cơ quan trực tiếp quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Hạ Hòa
• 2.2.1. Ban Tài chính xã, Phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Hạ Hòa
• 2.2.2. Kho bạc Nhà nước Hạ Hòa
• 2.2.3. Chi cục thuế huyện Hạ Hòa
• 2.3. Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Hạ Hòa
• 2.3.1. Công tác lập dự toán ngân sách nhà nước cấp xã
• 2.3.2. Công tác chấp hành dự toán ngân sách nhà nước cấp xã
• 2.3.3. Công tác quyết toán ngân sách nhà nước cấp xã
• 2.3.4. Công tác thanh tra, kiểm tra ngân sách cấp xã
• 2.4. Đánh giá về công tác quản lý ngân sách xã huyện Hạ Hòa
• 2.4.1. Những kết quả đạt được
• 2.4.2. Những hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân những hạn chế
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HẠ HÒA, TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội huyện Hạ Hòa trong thời gian tới
• 3.1.1. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội
• 3.1.2. Nhiệm vụ và các chỉ tiêu phát triển chủ yếu
• 3.2. Những cơ hội và thách thức đối với công tác quản lý ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa
• 3.3. Nguyên tắc đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã huyện Hạ Hòa
• 3.4. Những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Hạ Hòa
• 3.4.1. Giải pháp về hoàn thiện công tác lãnh đạo của các cấp chính quyền
• 3.4.2. Thu hút đầu tư phát triển kinh tế địa phương
• 3.4.3. Hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách nhà nước
• 3.4.4. Thực hiện tốt quy trình lập, chấp hành và quyết toán ngân sách nhà nước phù hợp với điều kiện của địa phương
• 3.4.5. Tăng cường thanh tra, kiểm tra, khen thưởng và xử lý kịp thời vi phạm trong quản lý ngân sách nhà nước
• 3.4.6. Nâng cao trình độ cán bộ quản lý ngân sách nhà nước
• 3.5. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ

Quản lý ngân sách xã là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính quyền địa phương, đặc biệt tại huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ. Ngân sách xã không chỉ phản ánh tình hình tài chính của địa phương mà còn là công cụ để thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội. Việc hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính, đảm bảo sự phát triển bền vững cho huyện.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách xã

Ngân sách xã là tổng thể các khoản thu, chi của chính quyền xã nhằm phục vụ cho các hoạt động phát triển địa phương. Vai trò của ngân sách xã rất quan trọng trong việc đảm bảo an sinh xã hội và phát triển hạ tầng cơ sở.

1.2. Đặc điểm của ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa

Ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh tình hình kinh tế - xã hội của địa phương. Sự phân bổ ngân sách cần phải phù hợp với nhu cầu thực tế và khả năng tài chính của xã.

II. Những thách thức trong quản lý ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa

Quản lý ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa đang đối mặt với nhiều thách thức. Những vấn đề như thiếu minh bạch trong quy trình lập ngân sách, sự chậm trễ trong việc thực hiện dự toán và kiểm soát chi tiêu là những yếu tố cần được khắc phục. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

2.1. Thiếu minh bạch trong quy trình lập ngân sách

Minh bạch trong quy trình lập ngân sách là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự tin tưởng của người dân. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều xã vẫn chưa thực hiện tốt việc công khai thông tin ngân sách.

2.2. Khó khăn trong việc kiểm soát chi tiêu

Việc kiểm soát chi tiêu ngân sách xã gặp nhiều khó khăn do thiếu nhân lực và công cụ quản lý hiệu quả. Điều này dẫn đến tình trạng lạm dụng và sử dụng ngân sách không đúng mục đích.

III. Phương pháp cải cách quản lý ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa

Để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã, cần áp dụng các phương pháp cải cách hiệu quả. Những giải pháp như tăng cường đào tạo cán bộ, cải tiến quy trình lập ngân sách và nâng cao công tác thanh tra, kiểm tra sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

3.1. Tăng cường đào tạo cán bộ quản lý ngân sách

Đào tạo cán bộ là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực quản lý ngân sách. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý tài chính công cho cán bộ địa phương.

3.2. Cải tiến quy trình lập ngân sách

Cần cải tiến quy trình lập ngân sách để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong lập ngân sách sẽ giúp tiết kiệm thời gian và nguồn lực.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quản lý ngân sách xã

Nghiên cứu thực tiễn về quản lý ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa cho thấy nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các giải pháp cải cách đã giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, đồng thời tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng. Những kết quả này cần được duy trì và phát huy trong tương lai.

4.1. Kết quả đạt được từ cải cách quản lý ngân sách

Các cải cách trong quản lý ngân sách đã giúp tăng cường tính minh bạch và hiệu quả sử dụng ngân sách. Người dân ngày càng tin tưởng vào chính quyền địa phương.

4.2. Những bài học rút ra từ thực tiễn

Từ thực tiễn quản lý ngân sách xã, có thể rút ra nhiều bài học quý giá về sự cần thiết của việc tham gia của cộng đồng trong quá trình lập và thực hiện ngân sách.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý ngân sách xã

Kết luận, việc hoàn thiện quản lý ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao năng lực quản lý, cải cách quy trình lập ngân sách và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Những nỗ lực này sẽ góp phần tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của huyện.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải cách quản lý ngân sách

Cải cách quản lý ngân sách không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc xây dựng một hệ thống ngân sách minh bạch, hiệu quả và bền vững, đáp ứng nhu cầu phát triển của huyện Hạ Hòa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý ngân sách nhà nước cấp cơ sở giữ vai trò then chốt trong việc duy trì bộ máy hành chính và phát triển hạ tầng nông thôn bền vững. Tại huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ – địa bàn miền núi có diện tích tự nhiên 339,34 km² với 33 đơn vị hành chính cấp cơ sở gồm 32 xã và 1 thị trấn, dân số đạt 108.058 người tính đến năm 2017. Trong giai đoạn 2015 - 2017, tổng giá trị sản xuất toàn huyện có sự tăng trưởng tích cực từ 1.629 tỷ đồng năm 2015 lên 1.811 tỷ đồng năm 2017, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 104,78%/năm. Tuy nhiên, công tác quản lý tài chính công tại cấp xã vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính cơ cấu, đặc biệt là sự mất cân đối giữa khả năng tạo lập nguồn thu tại chỗ và nhu cầu chi tiêu ngày càng tăng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung vào việc nhận diện các hạn chế trong chu trình quản lý ngân sách xã bao gồm lập dự toán, chấp hành, quyết toán và thanh tra kiểm tra. Mục tiêu cụ thể của công trình là đánh giá toàn diện thực trạng quản lý ngân sách của 33 xã, thị trấn trực thuộc huyện Hạ Hòa giai đoạn 2015 - 2017 theo tinh thần của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015. Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm gia tăng tỷ trọng nguồn thu tự chủ, tối ưu hóa các khoản chi thường xuyên và chi đầu tư xây dựng cơ bản, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân 2,61%/năm và thúc đẩy chương trình xây dựng nông thôn mới trên toàn địa bàn huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết tài chính công then chốt: Lý thuyết phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory) và Lý thuyết quản trị công mới (New Public Management). Lý thuyết phân cấp tài khóa giải thích mối quan hệ ủy quyền và phân bổ nguồn lực giữa chính quyền cấp trên và cấp cơ sở, làm rõ cơ chế chia sẻ nguồn thu và nhiệm vụ chi. Trong khi đó, lý thuyết quản trị công mới định hướng việc sử dụng nguồn lực ngân sách minh bạch, hiệu quả, lấy kết quả đầu ra làm thước đo quản trị.

Mô hình nghiên cứu chuẩn hóa chu trình quản trị tài chính công cấp xã gồm bốn khâu liên hoàn: lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán tài chính và kiểm tra, giám sát. Nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm nền tảng:

• Ngân sách nhà nước cấp xã: Quỹ tiền tệ tập trung của chính quyền cấp cơ sở phục vụ các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội theo phân cấp.
• Nguồn thu 100%: Các khoản thu địa phương được hưởng trọn vẹn như phí, lệ phí, tiền thuê đất công ích.
• Nguồn thu phân chia theo tỷ lệ điều tiết: Các khoản thu được phân chia giữa ngân sách cấp tỉnh, huyện và xã với tỷ lệ hưởng của cấp xã dao động từ 40% đến 80%.
• Chi ngân sách xã: Bao gồm chi thường xuyên cho bộ máy quản lý, an ninh quốc phòng, sự nghiệp giáo dục - văn hóa và chi đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiếp cận toàn diện với cỡ mẫu khảo sát đạt 100% tổng thể, bao gồm toàn bộ 33 đơn vị hành chính cấp xã và thị trấn trên địa bàn huyện Hạ Hòa. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được lựa chọn nhằm bảo đảm tính bao quát, loại trừ sai số mẫu và phản ánh chính xác sự chênh lệch về năng lực thu - chi giữa các xã vùng đồi thấp và vùng bãi ven sông Thao.

Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Phòng Tài chính - Kế hoạch, Chi cục Thuế và Kho bạc Nhà nước huyện Hạ Hòa trong chuỗi thời gian 3 năm từ 2015 đến 2017. Tác giả kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian, phân tích cơ cấu tỷ trọng và đối chiếu quy phạm pháp luật theo Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13, Nghị định số 163/2016/NĐ-CP và Thông tư số 344/2016/TT-BTC. Việc lựa chọn các phương pháp phân tích định lượng kết hợp đối chiếu chuẩn mực pháp lý giúp bóc tách rõ ràng mức độ tuân thủ định mức và hiệu quả sử dụng nguồn vốn công tại địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô kinh tế địa phương đạt 1.811 tỷ đồng năm 2017 nhưng cơ cấu nguồn thu ngân sách xã bộc lộ sự phụ thuộc nặng nề vào trợ cấp cấp trên. Trong cơ cấu kinh tế, ngành nông - lâm - thủy sản chiếm tỷ trọng chi phối 44,06% (đạt 571,41 tỷ đồng), thương mại - dịch vụ chiếm 40,05% (đạt 519,39 tỷ đồng), trong khi công nghiệp - xây dựng chỉ chiếm 15,89% (đạt 206,00 tỷ đồng). Do cơ cấu sản xuất tiểu thủ công nghiệp chậm bứt phá, các khoản thu tự chủ 100% tại 33 xã chỉ đóng góp khoảng 15% đến 20% tổng thu, buộc ngân sách cấp trên phải cấp bổ sung cân đối tới 65% - 70% tổng dự toán chi hàng năm.

Thứ hai, việc chấp hành dự toán chi ngân sách có xu hướng lệch mạnh về chi tiêu hành chính. Khoản chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo từ 75% đến 80% tổng chi ngân sách xã, tập trung chủ yếu vào lương, phụ cấp bộ máy quản lý và an sinh xã hội. Ngược lại, chi đầu tư phát triển và xây dựng cơ bản chỉ dao động ở mức 20% đến 25%, phần lớn phụ thuộc vào các nguồn vốn mục tiêu của tỉnh và huyện.

Thứ ba, công tác thanh tra và kiểm soát chứng từ còn nhiều sơ hở. Mặc dù 33/33 xã đều được bố trí đủ 02 cán bộ tài chính - kế toán theo quy định, nhưng tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học đúng chuyên ngành chỉ đạt khoảng 45%. Điều này dẫn đến tình trạng dự toán đầu năm lập thiếu sát thực tế, việc hạch toán mục lục ngân sách tại một số xã còn nhầm lẫn giữa nguồn chi thường xuyên và chi đầu tư.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng mất cân đối thu - chi xuất phát từ nền tảng kinh tế thuần nông với 59% lực lượng lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp (tương đương 41.217 người trên tổng số 70.192 lao động toàn huyện). Tỷ lệ thu điều tiết từ thuế chuyển nhượng bất động sản và thuế tài nguyên khoáng sản có sự biến động lớn giữa các năm, khiến nguồn thu cấp cơ sở thiếu tính ổn định.

Khi so sánh với các công trình nghiên cứu tại thành phố Việt Trì hoặc huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, mức độ tự chủ ngân sách của các xã tại Hạ Hòa thấp hơn đáng kể do thiếu vắng các khu công nghiệp tập trung. Trong báo cáo phân tích, các chỉ tiêu này có thể được trực quan hóa sinh động thông qua biểu đồ cột chồng phản ánh cơ cấu 3 nguồn thu chính (thu 100%, thu phân chia 40% - 80%, thu bổ sung cân đối) và biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng chi thường xuyên so với chi đầu tư xây dựng. Việc minh họa bằng bảng biểu giúp các nhà quản lý nhận diện trực quan khoảng cách thâm hụt tài khóa cơ sở qua từng năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa công tác lập dự toán ngân sách: UBND huyện Hạ Hòa chỉ đạo Phòng Tài chính - Kế hoạch phối hợp với Ban Tài chính 33 xã hoàn thành việc giao dự toán chi tiết trước ngày 31/12 hàng năm, giảm biên độ sai lệch giữa dự toán và quyết toán thực tế xuống dưới mức 5% trong giai đoạn 2020 - 2025.

Thứ hai, mở rộng cơ sở thu và nuôi dưỡng nguồn thu bền vững: Chi cục Thuế huyện phối hợp cùng chính quyền cấp xã tăng cường rà soát các cơ sở kinh doanh thương mại - dịch vụ ven đền mẫu Âu Cơ, quản lý chặt chẽ quỹ đất công ích 5% và khai thác khoáng sản. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ trọng nguồn thu 100% tại xã lên mức tối thiểu 25% tổng thu ngân sách trước năm 2025.

Thứ ba, tái cơ cấu nhiệm vụ chi theo hướng tiết kiệm và hiệu quả: UBND các xã thực hiện cắt giảm tối thiểu 10% chi hội nghị, khánh tiết không cần thiết, ưu tiên dành 30% đến 35% tổng nguồn chi cho đầu tư hạ tầng giao thông nông thôn và các công trình thủy lợi phục vụ nông nghiệp trong giai đoạn 2021 - 2025.

Thứ tư, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tài chính cơ sở: Phòng Nội vụ và Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện tổ chức định kỳ 2 khóa bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ mỗi năm, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% công chức kế toán xã có trình độ đại học chuyên ngành tài chính - kế toán và ứng dụng thành thạo phần mềm kế toán số trước năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, lãnh đạo UBND cấp xã và công chức tài chính - kế toán tại 33 xã, thị trấn trên địa bàn huyện Hạ Hòa: Luận văn cung cấp quy trình chuẩn hóa từ khâu lập biểu mẫu dự toán đến thủ tục kiểm soát thanh quyết toán qua Kho bạc Nhà nước, giúp giảm thiểu tối đa các sai sót hành chính.

Thứ hai, cán bộ quản lý tại Phòng Tài chính - Kế hoạch và Chi cục Thuế cấp huyện: Nghiên cứu mang lại góc nhìn thực chứng về việc phân bổ tỷ lệ điều tiết ngân sách (40% - 80%), hỗ trợ hiệu quả cho công tác tham mưu cân đối ngân sách địa phương hàng năm.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính công, Quản lý kinh tế: Đề tài là nguồn tài liệu tham khảo giá trị với hệ thống số liệu thực tế giai đoạn 2015 - 2017, phương pháp đánh giá định lượng kết hợp khung pháp lý của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015.

Thứ tư, các cơ quan hoạch định chính sách phát triển nông thôn: Cung cấp bằng chứng thực tiễn về mối quan hệ giữa phân cấp tài khóa và hiệu quả thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại các huyện miền núi.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ phân chia các khoản thu điều tiết cho ngân sách cấp xã tại huyện Hạ Hòa được xác định ra sao?
Theo phân cấp ngân sách tỉnh Phú Thọ và Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015, ngân sách cấp xã được hưởng từ 40% đến 80% đối với các sắc thuế phân chia như thuế giá trị gia tăng, lệ phí trước bạ, thuế tài nguyên và thuế thu nhập cá nhân phát sinh trên địa bàn.

Tại sao ngân sách xã tại huyện Hạ Hòa phụ thuộc lớn vào nguồn bổ sung từ cấp trên?
Do ngành nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn 44,06% trong khi công nghiệp - xây dựng chỉ đạt 15,89% vào năm 2017, các nguồn thu cố định tại cơ sở rất hạn chế, dẫn đến việc ngân sách huyện phải cấp bổ sung cân đối trên 65% để bảo đảm chi lương và an sinh xã hội.

Cơ cấu chi ngân sách cấp xã trong giai đoạn 2015 - 2017 có điểm bất cập nào?
Khoản chi thường xuyên chiếm tỷ trọng quá cao, từ 75% đến 80% tổng chi ngân sách xã, khiến nguồn lực dành cho chi đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật và công trình phúc lợi chỉ còn khoảng 20% đến 25%.

Luận văn đề xuất giải pháp gì để giảm sai lệch trong công tác lập dự toán?
Cần thiết lập quy trình phối hợp liên ngành giữa Ban Tài chính xã, Chi cục Thuế và Kho bạc Nhà nước, hoàn thành việc phê duyệt dự toán trước ngày 31/12 và căn cứ chặt chẽ vào số liệu quyết toán của 3 năm liền kề trước đó.

Đội ngũ cán bộ tài chính kế toán cấp xã cần được chuẩn hóa theo tiêu chí nào?
Địa phương cần tổ chức đào tạo định kỳ 2 đợt mỗi năm, bảo đảm 100% công chức kế toán đạt trình độ đại học chuyên ngành và làm chủ hệ thống phần mềm quản lý ngân sách nhà nước trước năm 2024.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng tài chính của 33 xã, thị trấn huyện Hạ Hòa giai đoạn 2015 - 2017 trong bối cảnh quy mô kinh tế tăng lên 1.811 tỷ đồng.
• Nghiên cứu chỉ rõ điểm nghẽn cơ cấu khi thu bổ sung cân đối chiếm tới 65% - 70% tổng thu và chi thường xuyên chiếm tới 75% - 80% tổng chi ngân sách xã.
• Công trình đóng góp hệ thống giải pháp phân cấp tài khóa đồng bộ, gắn liền với lộ trình hiện đại hóa công tác thu thuế và chi tiêu công đến năm 2025.
• Đề tài khẳng định tầm quan trọng của việc chuẩn hóa 100% trình độ cử nhân đại học cho đội ngũ công chức kế toán xã nhằm đáp ứng Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015.
• Kêu gọi các cấp chính quyền địa phương khẩn trương áp dụng khung giải pháp quản trị số hóa để nâng cao tính minh bạch, tối ưu hóa nguồn lực công và tạo đòn bẩy vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ 1.1 Tổng quan về NSNN 1.1 Khái niệm về NSNN Trong thời kỳ mở cửa hội nhập cùng kinh tế quốc tế ở nước ta như hiện nay không những đòi hỏi sự chuyển đổi về thể chế và cơ cấu kinh tế nói chung mà còn đòi hỏi những chuyển biến cần thiết về cả nhận thức và thể chế tài chính, ngân sách. Do đó việc nhận thức đúng đắn bản chất, chức năng NSNN sẽ giúp cho chúng ta sử dụng nhạy bén công cụ NSNN trong điều hành chính sách kinh tế vĩ mô. Ở Việt Nam, khái niệm ngân sách nhà nước được thể hiện ở khoản 14 Điều 4 luật Ngân sách Nhà nước năm 2015: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Như vậy, NSNN phản ánh các mối quan hệ kinh tế giữa một bên là Nhà nước với một bên là các chủ thể khác trong xã hội.

Các quan hệ kinh tế này phát sinh trong quá trình Nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của mình.2 Đặc điểm về NSNN NSNN ra đời cùng với sự xuất hiện của Nhà nước. Nhà nước bằng quyền lực chính trị và xuất phát từ nhu cầu về tài chính để đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình đã đặt ra những khoản thu, chi của NSNN. Điều này cho thấy chính sự tồn tại của Nhà nước, vai trò của Nhà nước đối với đời sống KT-XH là những yếu tố cơ bản quyết định sự tồn tại và tính chất hoạt động của NSNN. NSNN là hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước.

Hoạt động này được tiến hành trên nhiều lĩnh vực khác nhau và tác động đến mọi chủ thể KT-XH. Tuy nhiên, chúng có một số đặc điểm chung sau: 4 Các hoạt động thu chi NSNN luôn gắn chặt với quyền lực, kinh tế - chính trị của Nhà nước, được Nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định. Đằng sau những hoạt động thu, chi tài chính đó chứa đựng nội dung KT-XH nhất định và chứa đựng các quan hệ kinh tế, quan hệ lợi ích nhất định. Trong các quan hệ lợi ích đó, lợi ích quốc gia, lợi ích chung bao giờ cũng đặt trên hàng đầu và chi phối các mặt lợi ích khác trong thu, chi NSNN.

[1] Hoạt động ngân sách nhà nước là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó thể hiện ở hai lĩnh vực thu, chi của NSNN. NSNN luôn gắn chặt với sở hữu nhà nước, luôn chứa đựng những lợi ích chung, lợi ích cộng đồng. NSNN cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền tệ khác. Nét khác biệt của NSNN là một quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước, nó được chia làm nhiều quỹ nhỏ khác nhau có tác dụng riêng, sau đó mới được chi dùng cho những mục đích đã xác định.

Hoạt động thu, chi NSNN được thực hiện theo nguyên tác không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu.3 Vai trò của NSNN Thu của NSNN đều mang tính chất bắt buộc, còn các khoản chi của NSNN lại mang tính chất không hoàn lại. Đây là đặc trưng nổi bật của NSNN trong bất cứ một nhà nước nào. Xuất phát từ quyền lực của Nhà nước và các nhu cầu về tài chính để thực hiện chức năng quản lý và điều hành của Nhà nước đối với nền kinh tế - xã hội. Do nhu cầu chi tiêu của mình, Nhà nước đã sử dụng quyền lực thông qua hệ thống pháp luật tài chính, buộc mọi pháp nhân và thể nhân phải đóng góp một phần thu nhập của mình cho NSNN, tức là các chủ thể kinh tế thực hiện nghĩa vụ của mình với Nhà nước.

Sự bắt buộc đó là hoàn toàn khách quan, vì lợi ích của toàn xã hội chứ không phải phục vụ cho lợi ích riêng của Nhà nước. Các đối tượng nộp thuế cũng hoàn toàn ý thức được nghĩa vụ của mình trong việc đảm bảo sự tồn tại và phát triển của Nhà nước. Họ cũng hiểu được vai trò của Nhà nước trong việc sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện các chức năng kinh tế, xã hội, do nhân dân giao phó. [1] 5 Sự tồn tại và hoạt động của Nhà nước chính là yếu tố quyết định tính chất hoạt động của NSNN, nói lên bản chất của NSNN.

Mọi hoạt động của NSNN đều nhằm vào việc tạo lập và sử dụng các nguồn lực tài chính; nó phản ánh hệ thống các quan hệ kinh tế giữa Nhà nước và các chủ thể trong xã hội, phát sinh do Nhà nước tạo lập thông qua NSNN. Đó là mối quan hệ kinh tế giữa phần nộp vào NSNN và phần để lại cho các chủ thể kinh tế trong xã hội. Phần nộp vào ngân sách sẽ tiếp tục được phân phối lại nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước và phục vụ cho các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Với quyền lực tối cao của mình, Nhà nước có thể sử dụng các công cụ sẵn có để bắt buộc mỗi thành viên trong xã hội cung cấp cho mình các nguồn lực tài chính cần thiết.

Song cơ sở tạo lập các nguồn lực tài chính xuất phát từ sản xuất, mà chủ thể của sản xuất chính là các thành viên trong xã hội. Mọi thành viên đều có lợi ích kinh tế và đấu tranh bảo vệ lợi ích kinh tế đó, nghĩa là thông qua quyền lực của mình Nhà nước sử dụng các công cụ, chính sách giải quyết hài hoà giữa lợi ích Nhà nước và lợi ích của các thành viên trong xã hội. Do vậy muốn có NSNN đúng đắn, lành mạnh thì phải tôn trọng và vận dụng các quy luật kinh tế một cách khách quan, phải dựa trên cơ sở đảm bảo hài hoà lợi ích của Nhà nước và lợi ích cho các thành viên trong xã hội. Một NSNN lớn mạnh phải đảm bảo sự cân đối trên cơ sở khuyến khích phát triển sản xuất kinh doanh, bao quát hết toàn bộ các nguồn thu, nuôi dưỡng nguồn thu để đáp ứng nhu cầu chi ngày càng tăng.

NSNN có 2 chức năng chính sau: NSNN là chức năng phân phối và là giám đốc quá trình huy động các khoản thu và thực hiện các khoản chi.1 NSNN là chức năng phân phối Bất kỳ một Nhà nước nào, muốn tồn tại và duy trì được các chức năng của mình, trước hết phải có nguồn lực tài chính. Đó là các khoản chi cho bộ máy quản lý Nhà nước, cho lực lượng quân đội, cảnh sát, cho nhu cầu văn hoá, giáo dục, y tế, phúc lợi xã hội, chi cho đầu tư phát triển,. Nhưng muốn tạo lập được NSNN, trước hết phải tập hợp các khoản thu theo luật định, cân đối chi tiêu theo tiêu chuẩn định mức đúng với chính sách hiện hành. Đó chính là sự huy động các nguồn lực tài chính và đảm bảo nhu cầu 6 chi tiêu theo kế hoạch của Nhà nước, thực hiện việc cân đối thu chi bằng tiền của Nhà nước.2 NSNN là giám đốc quá trình huy động các khoản thu và thực hiện các khoản chi Thông qua chức năng này, NSNN kiểm tra, giám sát quá trình động viên các nguồn thu, tránh tình trạng trốn lậu thuế, chây ỳ nộp thuế của các đối tượng thực hiện nghĩa vụ nộp NSNN hoặc bị lạm dụng, làm trái pháp luật, coi thường pháp luật và các chính sách động viên khác.

Trong khâu cấp phát nếu buông lỏng việc kiểm tra, kiểm soát chi thì dễ dẫn đến tình trạng làm sai luật định và các chế độ chi quy định. Đồng thời thông qua kiểm tra, kiểm soát hoạt động thu chi NSNN giúp ta giám sát việc chấp hành các chế độ, chính sách của Đảng và Nhà nước. Thông qua đó đánh giá hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội của vốn NSNN, hiệu quả của các chủ trương, chính sách, chế độ do Đảng và Nhà nước đề ra. Như vậy, hai chức năng phân phối và giám đốc luôn có mối quan hệ mật thiết với nhau, có vị trí và tầm quan trọng như nhau, không thể coi chức năng này hơn chức năng kia, mà phải coi trọng cả hai chức năng ở mọi lúc, mọi nới trong tạo lập và sử dụng vốn NSNN.

Hoạt động và sự tồn tại của Nhà nước chính là nhân tố quyết định đến tính chất hoạt động của NSNN. Mọi hoạt động của NSNN đều là nhằm vào việc thu, chi các nguồn lực tài chính; nó phản ánh mối quan hệ giữa Nhà nước và các chủ thể KT-XH.4 Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước và phân cấp ngân sách nhà nước 1.1 Nguyên tắc tổ chức hệ thống NSNN Hệ thống NSNN là tổng thể ngân sách của các cấp chính quyền nhà nước. Tổ chức hệ thống ngân sách chịu tác động bởi nhiều yếu tố mà trước hết đó là chế độ xã hội của một nhà nước và phân chia lãnh thổ hành chính. Thông thường ở các nước hệ thống ngân sách được tổ chức phù hợp với hệ thống hành chính.

Ở nước ta với mô hình nhà nước thống nhất nên hệ thống ngân sách được tổ chức theo hai cấp: ngân sách trung ương và ngân sách của các cấp chính quyền địa phương, trong đó ngân sách địa phương bao gồm các cấp ngân sách: ngân sách thành phố (hay tỉnh), ngân sách quận (huyện), ngân sách xã (phường) [2] 7 Ở Việt Nam, hệ thống NSNN được thực hiện theo nguyên tắc tập trung dân chủ, thể hiện ở: tính thống nhất; tính tập trung và tính dân chủ.2 Hệ thống NSNN Hệ thống NSNN tại mỗi quốc gia khác nhau, tùy theo hệ thống tổ chức hành chính Nhà nước và phân cấp quản lý ngân sách của từng nước. Hiện nay theo Luật NSNN năm 2015, hệ thống NSNN ở Việt Nam gồm Ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương. (theo Luật số 83/2015/QH13 ngày 25/9/2015) - Ngân sách Trung ương bao gồm các đơn vị dự toán của cấp này. Mỗi bộ, cơ quan ngang bộ là một đơn vị dự toán của Ngân sách Trung ương.

- Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh); ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện) và ngân sách xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã). [3] Ngân sách Trung ương: phản ánh nhiệm vụ thu, chi theo ngành, tập trung các nguồn lực cơ bản để đảm bảo thực hiện các mục tiêu trọng yếu trên phạm vi cả nước và giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống NSNN.