CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN 1. Khái quát về chi NSNN và quản lý chi NSNN cấp huyện 1. Chi ngân sách nhà nước cấp huyện 1. Khái niệm Chi ngân sách nhà nước cấp huyện là quá trình phân phối và sử dụng quỹ ngân sách huyện nhằm đảm bảo thực hiện chức năng nhiệm vụ của nhà nước trên địa bàn cấp huyện.
Đó là toàn bộ các khoản chi ngân sách cấp huyện có trong dự toán, được cơ quan có thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của chính quyền địa phương cấp huyện và mục tiêu phát triển KT - XH trên địa bàn huyện. Nội dung chi NSNN cấp huyện Chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối, sử dụng quỹ ngân sách Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định cho việc thực hiện các nhiệm vụ của nhà nước. Thực chất chi ngân sách nhà nước chính là việc cung cấp các phương tiện tài chính cho các nhiệm vụ của nhà nước. Qua đó ngân sách nhà nước huyện thực hiện các nội dung chi cơ bản sau: Chi đầu tư phát triển: Là quá trình Nhà nước sử dụng một phần vốn tiền tệ đã được tạo lập thông qua hoạt động thu của NSNN để đầu tư xây dựng hạ tầng Kinh tế - xã hội, phát triển sản xuất để dự trữ vật tư hàng hóa, nhằm đảm bảo thực hiện các mục tiêu ổn định và tăng trưởng của nền kinh tế.
Hay chi ĐTPT là nhiệm vụ chi của Ngân sách nhà nước, gồm chi đầu tư xây dựng cơ bản và một số nhiệm vụ chi đầu tư khác theo quy định của pháp luật. Chi thường xuyên: Là những khoản chi không có trong khu vực đầu tư và có tính chất thường xuyên để đảm bảo cho hoạt động của các cơ quan nhà nước nhằm duy trì “đời sống quốc gia”. Về nguyên tắc, các khoản chi này phải được đảm bảo bằng các khoản thu không mang tính hoàn trả (thu trong cân đối) của NSNN. Hay 6 chi thường xuyên là nhiệm vụ chi của Ngân sách nhà nước nhằm bảo đảm hoạt động của BMNN, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội và các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Quản lý chi NSNN cấp huyện 1. Khái niệm Quản lý là quá trình tác động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đến các hoạt động chi NSNN nhằm làm cho quỹ NSNN được phân bổ, sử dụng đúng quy định của pháp luật, tránh bỏ sót nguồn thu và tình trạng thất thoát, bảo đảm sử dụng hiệu quả, tiết kiệm NSNN nhằm phục vụ tốt nhất cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ do cơ quan quản lý nhà nước đảm nhận. Quản lý chi NSNN cấp huyện là quá trình các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền sử dụng hệ thống và các biện pháp tác động vào hoạt động chi ngân sách cấp huyện, đảm bảo cho các khoản chi NSNN cấp huyện được sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả. Nguyên tắc quản lý chi NSNN cấp huyện Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập trung một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà nước trên cơ sở sử dụng hệ thống chính sách, pháp luật.
Chi ngân sách mới thể hiện ở khâu phân bổ ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện pháp quản lý. Rõ ràng quản lý chi ngân sách sẽ quyết định hiệu quả sử dụng vốn ngân sách. Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình thực hiện có hệ thống các biện pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy và thực hiện các chức năng của Nhà nước. Thực chất quản lý chi Ngân sách nhà nước là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nước từ khâu lập kế hoạch đến khâu sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của nhà nước phục vụ các mục tiêu KT-XH.
Vấn đề quan trọng trong quản lý chi Ngân sách nhà nước là việc tổ chức 7 quản lý giám sát các khoản chi sao cho tiết kiệm và có hiệu quả cao, muốn vậy cần phải quan tâm các mặt sau: - Quản lý chi phải gắn chặt với việc bố trí các khoản chi làm cơ sở cho việc quản lý xây dựng quy chế kiểm tra, kiểm soát. - Bảo đảm yêu cầu tiết kiệm và hiệu quả trong việc bố trí và quản lý các khoản chi tiêu ngân sách nhà nước. - Quản lý chi phải thực hiện các biện pháp đồng bộ, kiểm tra giám sát trước, trong và sau khi chi. - Phân cấp quản lý các khoản chi cho các cấp chính quyền địa phương và các tổ chức trên cơ sở phải phân biệt rõ nhiệm vụ phát triển KT-XH của các cấp theo luật ngân sách để bố trí các khoản chi cho thích hợp.
- Quản lý chi ngân sách phải kết hợp quản lý các khoản chi ngân sách thuộc vốn nhà nước với các khoản chi thuộc nguồn của các thành phần kinh tế để tạo ra sức mạnh tổng hợp, nâng cao hiệu quả chi. - Quản lý chi ngân sách nhà nước là hoạt động không thể thiếu ở mọi quốc gia, hoạt động này không chỉ giúp tiết kiệm những khoản chi không cần thiết mà còn hạn chế tình trạng thâm hụt ngân sách, tham ô, đục khoét. Quan hệ chủ thể và đối tượng quản lý được xác định: Chủ thể quản lý chi NSNN cấp huyện là các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền đối với lĩnh vực chi NSNN trên địa bàn huyện (HĐND huyện, UBND huyện, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện, KBNN huyện) và các đơn vị sử dụng (cơ quan nhà nước cấp huyện và đơn vị sự nghiệp công lập sử dụng cấp huyện). Đối tượng quản lý chi NSNN là toàn bộ các khoản chi cấp huyện trong năm tài khóa được bố trí để phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trong từng giai đoạn nhất định.
Hoạt động bao gồm việc lập và giao dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán, thanh tra và kiểm tra chi NSNN. * Nguyên tắc quản lý chi NSNN cấp huyện Quản lý chi NSNN cấp huyện là một mặt hoạt động của quản lý NSNN. Chính vì vậy quản lý chi NSNN phải tuân thủ nguyên tắc chung của quản lý NSNN. 8 Luật NSNN quy định: NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, có phân công trách nhiệm gắn với quyền hạn, phân cấp quản lý giữa các ngành, các cấp.
Trên cơ sở nguyên tắc chung đó, các quy phạm pháp luật trong các văn bản pháp luật quy định về chi NSNN còn thể hiện những tư tưởng mang tính chất chỉ đạo của nhà nước đặt ra phương châm và mục đích của hoạt động chi NSNN. Các nguyên tắc đó bao gồm: Nguyên tắc tập trung dân chủ: Nguyên tắc này đòi hỏi: trong hoạt động chi, một mặt, nó bảo đảm sự thống nhất ý chí và lợi ích qua huy động và phân bổ để có được những hàng hoá, dịch vụ công cộng có tính chất quốc gia. Mặt khác, nó đảm bảo phát huy tính chủ động và sáng tạo của các địa phương, các tổ chức, cá nhân trong đảm bảo giải quyết các vấn đề cụ thể, trong những hoàn cảnh và cơ sở cụ thể. Tập trung ở đây không phải là độc đoán, chuyên quyền mà trên cơ sở phát huy dân chủ thực sự trong tổ chức hoạt động quản lý chi của các cấp chính quyền, các ngành, các đơn vị.
Nguyên tắc này được quán triệt thông qua sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước trong phân cấp quản lý ở cả ba khâu của chu trình quản lý chi. Nguyên tắc hợp pháp, công khai, minh bạch: Công khai có nghĩa là để cho mọi người biết, không giữ kín, minh bạch là làm cho mọi việc trở nên rõ ràng, dễ hiểu, sáng sủa, không thể nhằm lẫn được. Quản lý đòi hỏi phải công khai, minh bạch xuất phát từ đòi hỏi chính đáng của người dân với tư cách là người nộp thuế cho nhà nước. Việc Nhà nước có đảm bảo trách nhiệm trước dân về huy động và sử dụng các nguồn thu hay không phụ thuộc nhiều vào tính minh bạch của.
Điều này cũng rất quan trọng đối với nhà tài trợ, những người hiển nhiên sẽ không hài lòng nếu sau khi hỗ trợ tài chính cho một quốc gia lại không có đủ thông tin về việc sử dụng nó vào đâu, như thế nào? Những nhà đầu tư cũng cần có sự minh bạch về để có thể đưa ra các quyết định đầu tư, cho vay… Nguyên tắc tiết kiệm và hiệu quả: Tiết kiệm, hiệu quả, chống lãng phí là nguyên tắc căn bản trong quản lý chi, sử dụng kinh phí NSNN của nhiều nước trên thế giới. Trong điều kiện nền kinh tế của nước ta nguồn thu NSNN hạn hẹp, nhu cầu 9 chi tiêu rất lớn, chỉ có tiết kiệm chi thì mới có thể đủ nguồn tài chính trang trải được các nhu cầu cấp bách. Quá trình hoạch định chính sách, hình thành và thực hiện NSNN cũng không thể dự liệu trước được từ đầu năm. Thêm vào đó, các thông tin để xây dựng kế hoạch không đủ mức chính xác cần thiết, nên mặc dù trong các dự NSNN hàng năm, người ta đã luôn bố trí một khoản dự phòng khoảng 2 - 5% tổng số dự toán chi NSNN, nhưng số dự phòng trên cũng không thể bảo đảm cho quá trình điều hành NSNN.
Vì vậy, tiết kiệm chi và đẩy mạnh thu là một trong những nguyên tắc phải được quán triệt ngay từ đầu khi bắt đầu một chu trình. Tiết kiệm chi không phải là đơn thuần cắt bỏ các khoản chi NSNN một cách tùy tiện, mà là chi tiêu đúng theo các định mức, đúng tiêu chuẩn và đúng chế độ mà Nhà nước đã quy định cho từ đơn vị sử dụng, cơ quan có lập dự toán thu chi. Nguyên tắc chi theo kế hoạch và đúng mục đích: Tính kế hoạch của NSNN đòi hỏi hoạt động thu, chi NSNN đều phải dựa trên cơ sở kế hoạch. Sự thiếu ăn khớp giữa thu, chi NSNN đều tạo ra những khó khăn cho hoạt động quản lý chi NSNN và hạn chế hiệu quả trong thực tế.
Do đó, để bảo đảm sự ăn khớp giữa thu và chi NSNN đòi hỏi chúng phải được thực hiện theo kế hoạch.