Luận văn thạc sĩ: Hoàn thiện pháp luật về bán hàng đa cấp tại Việt Nam theo kinh nghiệm quốc tế

Luận văn thạc sĩ phân tích hoàn thiện pháp luật về bán hàng đa cấp tại Việt Nam dựa trên kinh nghiệm quốc tế, cung cấp giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Vũ Văn Tú
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Quang Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện pháp luật về bán hàng đa cấp tại Việt Nam theo kinh nghiệm một số nước trên thế giới
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP VÀ VIỆC HỌC HỎI KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP CỦA VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của bán hàng đa cấp
• 1.2. Vai trò bán hàng đa cấp
• 1.3. Nhu cầu điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động bán hàng đa cấp tại Việt Nam
• 1.4. Pháp luật về bán hàng đa cấp
• 1.4.1. Khái niệm pháp luật về bán hàng đa cấp
• 1.4.2. Nội dung pháp luật về bán hàng đa cấp
• 1.5. Vấn đề học hỏi kinh nghiệm một số nước trên thế giới về bán hàng đa cấp của Việt Nam
• 1.5.1. Nhu cầu học hỏi kinh nghiệm quốc tế để hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bán hàng đa cấp
• 1.5.2. Nguyên tắc học hỏi kinh nghiệm quốc tế
• 1.5.3. Kinh nghiệm của một số nước
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Một số nét về ngành công nghiệp bán hàng đa cấp tại Việt Nam
• 2.2. Lịch sử phát triển
• 2.3. Thực trạng ngành công nghiệp bán hàng đa cấp tại Việt Nam
• 2.4. Thực trạng quy định pháp luật về bán hàng đa cấp của Việt Nam
• 2.5. Chủ thể của quan hệ pháp luật bán hàng đa cấp
• 2.6. Quản lý nhà nước đối với hoạt động Bán hàng đa cấp
• 2.7. Các hiệp hội có liên quan
• 2.8. Hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp
• 2.9. Kiểm soát hoạt động bán hàng đa cấp
• 2.10. Thực trạng thực thi quy định pháp luật và những khó khăn trong việc quản lý về bán hàng đa cấp tại Việt Nam
• 2.11. Vi phạm pháp luật về bán hàng đa cấp
• 2.12. Xử lý vi phạm
• 2.13. Khó khăn, vướng mắc trong quá trình quản lý bán hàng đa cấp tại Việt Nam
• 2.14. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP TẠI VIỆT NAM THEO KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 3.1. Nhận định chung
• 3.2. Nhu cầu hoàn thiện những quy định pháp luật về Bán hàng đa cấp tại Việt Nam
• 3.3. Một số nét chính có thể học hỏi trong kinh nghiệm các nước để hoàn thiện pháp luật Việt Nam về Bán hàng đa cấp
• 3.4. Các giải pháp cụ thể để hoàn thiện quy định pháp luật Việt Nam về Bán hàng đa cấp
• 3.4.1. Tiếp tục thừa nhận phương thức bán hàng đa cấp và siết chặt quản lý
• 3.4.2. Điều chỉnh tên gọi của phương thức
• 3.4.3. Tội phạm hóa hành vi bán hàng đa cấp vi phạm pháp luật
• 3.4.4. Thừa nhận một cách chính thức bán hàng đa cấp đối với dịch vụ
• 3.4.5. Điều chỉnh các quy định về Giấy chứng nhận đăng ký hoạt động Bán hàng đa cấp
• 3.4.6. Các điều chỉnh khác
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật bán hàng đa cấp tại Việt Nam

Bán hàng đa cấp (BHĐC) là một phương thức tiếp thị đang phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều lỗ hổng, dẫn đến việc quản lý và kiểm soát hoạt động này gặp nhiều khó khăn. Việc hoàn thiện pháp luật về BHĐC là cần thiết để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành này.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của bán hàng đa cấp

BHĐC là phương thức tiếp thị để bán lẻ hàng hóa thông qua mạng lưới người tham gia. Đặc điểm nổi bật của BHĐC là người tham gia không chỉ nhận hoa hồng từ doanh số bán hàng của mình mà còn từ doanh số của những người cấp dưới trong mạng lưới. Điều này tạo ra một hệ thống phân phối linh hoạt và hiệu quả.

1.2. Vai trò của bán hàng đa cấp trong nền kinh tế

BHĐC không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí quảng cáo mà còn tạo ra nhiều việc làm cho xã hội. Với hơn 1 triệu người tham gia, BHĐC đã trở thành một nguồn thu nhập quan trọng cho nhiều người, đặc biệt là những người có ít điều kiện tiếp cận việc làm chính thức.

II. Những thách thức trong quản lý bán hàng đa cấp tại Việt Nam

Mặc dù BHĐC mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức trong việc quản lý và kiểm soát hoạt động này. Các doanh nghiệp lợi dụng lỗ hổng pháp luật để thực hiện các hành vi bất chính, gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

2.1. Thực trạng vi phạm pháp luật trong bán hàng đa cấp

Nhiều doanh nghiệp BHĐC đã vi phạm quy định pháp luật, dẫn đến tình trạng lừa đảo và chiếm đoạt tài sản của người tiêu dùng. Việc xử lý các vi phạm này gặp nhiều khó khăn do thiếu quy định cụ thể và rõ ràng.

2.2. Khó khăn trong việc quản lý nhà nước đối với BHĐC

Quản lý nhà nước về BHĐC còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc kiểm soát hoạt động của các doanh nghiệp. Sự thiếu minh bạch trong hoạt động của các doanh nghiệp BHĐC đã tạo ra nhiều thách thức cho cơ quan quản lý.

III. Kinh nghiệm quốc tế trong quản lý bán hàng đa cấp

Việc học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác là cần thiết để hoàn thiện pháp luật về BHĐC tại Việt Nam. Nhiều quốc gia đã áp dụng các biện pháp hiệu quả để quản lý hoạt động này, từ đó giảm thiểu rủi ro cho người tiêu dùng.

3.1. Kinh nghiệm từ các nước phát triển

Nhiều quốc gia như Mỹ, Canada đã xây dựng hệ thống pháp luật chặt chẽ để quản lý BHĐC. Họ áp dụng các quy định nghiêm ngặt về minh bạch thông tin và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, từ đó tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh.

3.2. Bài học từ các nước đang phát triển

Các nước như Malaysia và Indonesia đã có những bước đi quan trọng trong việc điều chỉnh pháp luật về BHĐC. Họ đã áp dụng các biện pháp quản lý linh hoạt, phù hợp với thực tiễn địa phương, giúp bảo vệ người tiêu dùng và phát triển ngành BHĐC.

IV. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bán hàng đa cấp tại Việt Nam

Để hoàn thiện pháp luật về BHĐC, cần có những giải pháp cụ thể nhằm tăng cường quản lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Việc điều chỉnh các quy định pháp lý là cần thiết để tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững.

4.1. Cải cách quy định pháp luật về BHĐC

Cần điều chỉnh các quy định hiện hành để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong hoạt động BHĐC. Việc xây dựng các quy định rõ ràng về quyền lợi và nghĩa vụ của các bên tham gia là rất quan trọng.

4.2. Tăng cường công tác quản lý nhà nước

Cần nâng cao năng lực của các cơ quan quản lý nhà nước trong việc giám sát và kiểm tra hoạt động của các doanh nghiệp BHĐC. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý sẽ giúp tăng cường hiệu quả công tác này.

V. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc hoàn thiện pháp luật về BHĐC không chỉ là lý thuyết mà cần được áp dụng vào thực tiễn. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các quy định mới sẽ giúp giảm thiểu rủi ro cho người tiêu dùng và tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh.

5.1. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các quy định mới đã giúp giảm thiểu các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực BHĐC. Người tiêu dùng ngày càng tin tưởng hơn vào các doanh nghiệp hoạt động hợp pháp.

5.2. Ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn

Các giải pháp đề xuất cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo tính khả thi. Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và doanh nghiệp là rất quan trọng trong quá trình này.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của bán hàng đa cấp tại Việt Nam

Việc hoàn thiện pháp luật về BHĐC là một quá trình liên tục và cần sự tham gia của nhiều bên. Tương lai của BHĐC tại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng điều chỉnh và quản lý của nhà nước cũng như sự hợp tác của các doanh nghiệp.

6.1. Tương lai của bán hàng đa cấp tại Việt Nam

Với sự phát triển của công nghệ và xu hướng tiêu dùng hiện đại, BHĐC có tiềm năng phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ để bảo vệ người tiêu dùng.

6.2. Định hướng phát triển bền vững cho ngành BHĐC

Cần xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và đồng bộ để đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành BHĐC. Việc nâng cao nhận thức của người tiêu dùng cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP VÀ VIỆC HỌC HỎI KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VỀ BÁN HÀNG ĐA CẤP CỦA VIỆT NAM 1. Khái niệm và đặc điểm của Bán hàng đa cấp BHĐC là thuật ngữ chung dùng để chỉ phương thức tiếp thị để bán lẻ sản phẩm với đội ngũ bán hàng được trả thưởng không chỉ từ doanh số bán hàng của họ mà còn từ doanh số bán hàng của những NPP cấp dưới, từ đó tạo thành hệ thống gồm các cấp độ trả thưởng khác nhau. Thông thường, các NPP sẽ bán sản phẩm trực tiếp tới tay NTD thông qua các mối quan hệ quen biết hay thông qua trao đổi, gặp gỡ và tiếp thị trực tiếp. Khách hàng cũng có thể lựa chọn mua hàng trực tiếp tại công ty hoặc qua một NPP của công ty (nhưng không phải thông qua các đại lý hay cửa hàng bán lẻ).

Nhờ vậy, hình thức này tiết kiệm rất nhiều chi phí về tiền sân bãi, kho chứa, vận chuyển, khuyến mại, quảng cáo… Số tiền này thay vào đó, được dùng để trả thưởng cho NPP và nâng cấp, cải tiến sản phẩm (do đó chất lượng sản phẩm của các công ty tiếp thị đa cấp thường cao và liên tục được nâng cấp). BHĐC là phương thức tiếp thị tận dụng chính thói quen của NTD khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ tốt là thường chia sẻ cho người thân, bạn bè và những người xung quanh. NPP có vai trò như những đại lý bởi họ dùng những kinh nghiệm sử dụng sản phẩm của bản thân và những người quen biết để chia sẻ, từ đó thu hút khách hàng. Trên cơ sở đó, họ đem về lượng khách hàng cho công ty và bản thân họ.

Ngoài ra họ còn có thể tìm kiếm những đối tác khác để có thể trở thành NPP cùng làm việc với mình, việc này được quản lý bằng mã số. Khi đó, mã số của một NPP mới được kết nối với mã số của người bảo trợ hay còn gọi là tuyến trên của người đó. Tại Việt Nam, BHĐC được định nghĩa trong Luật Cạnh tranh 2004 cũng mang những đặc điểm chung của BHĐC như sau: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BHĐC là phương thức tiếp thị để bán lẻ hàng hóa đáp ứng các điều kiện sau đây: a) Việc tiếp thị để bán lẻ hàng hóa được thực hiện thông qua mạng lưới người tham gia BHĐC gồm nhiều cấp, nhiều nhánh khác nhau; b) Hàng hóa được người tham gia BHĐC tiếp thị trực tiếp cho NTD tại nơi ở, nơi làm việc của NTD hoặc địa điểm khác không phải là địa điểm bán lẻ thường xuyên của doanh nghiệp hoặc của người tham gia; c) Người tham gia BHĐC được hưởng tiền hoa hồng, tiền thưởng hoặc lợi ích kinh tế khác từ kết quả tiếp thị bán hàng của mình và của người tham gia BHĐC cấp dưới trong mạng lưới do mình tổ chức và mạng lưới đó được doanh nghiệp BHĐC chấp thuận [26, Điều 3 khoản 11] Căn cứ vào định nghĩa được nêu ra tại khoản 11 Điều 3 Luật Cạnh tranh 2004, các đặc trưng của phương thức BHĐC bao gồm: - BHĐC là phương thức tiếp thị để bán lẻ hàng hóa Với phương thức bán lẻ hàng hoá thông qua mạng lưới tiếp thị, doanh nghiệp BHĐC thiết lập mối quan hệ mua bán sản phẩm trực tiếp với NTD không cần đầu tư thành lập, duy trì mạng lưới phân phối dạng cửa hàng giới thiệu sản phẩm, đại lý phân phối. Doanh nghiệp BHĐC có thể là doanh nghiệp sản xuất trực tiếp tiếp thị và bán lẻ bằng phương thức đa cấp (Công ty TNHH Amway Việt Nam, Công ty TNHH Mỹ phẩm AVON Việt Nam…) hoặc là các doanh nghiệp phân phối hàng hóa do doanh nghiệp khác sản xuất (Công ty TNHH Kangzen-Kenko Việt Nam, Công ty TNHH Nu Skin Enterprises Việt Nam, Công ty TNHH Tupperware Việt Nam…).

Cầu nối giữa doanh nghiệp và NTD là hệ thống NPP. Họ được cung cấp tài liệu và hướng dẫn các thông tin về đặc tính của sản phẩm để họ có thể giới thiệu chi tiết tới khách hàng. Họ được trả hoa hồng thay vì lương, cộng tác với doanh nghiệp và tìm kiếm đối tác để xây dựng hệ thống của chính mình thay vì được tuyển dụng. Điều này giúp cho cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp BHĐC gọn nhẹ, tiết kiệm chi phí hệ thống và giảm giá thành sản phẩm.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đối tượng của phương thức BHĐC hiện nay vẫn chỉ là hàng hoá. Mặc dù Nghị định số 42 được thông qua có ghi nhận trường hợp BHĐC đối với dịch vụ có thể được phép [10, Điều 4. Tuy nhiên, cho đến khi nào nhà làm luật có những quy định cụ thể hơn thì việc BHĐC với dịch vụ mới được triển khai. Hiện tại, dịch vụ vẫn chưa phải là đối tượng được phép BHĐC.

Mặt khác, không phải mọi hàng hóa đều là đối tượng có thể được phân phối dưới hình thức BHĐC. Theo quy định của pháp luật hiện hành, những hàng hóa như: dược phẩm, hóa chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn dùng trong lĩnh vực gia dụng và y tế, hàng hóa pháp luật cấm kinh doanh… không được phân phối dưới phương thức BHĐC. - Việc tiếp thị để bán lẻ hàng hóa được thực hiện thông qua mạng lưới người tham gia gồm nhiều cấp, nhiều nhánh khác nhau. Người tham gia BHĐC là những cộng tác viên trong việc tiếp thị, bán lẻ hàng hoá (họ được gọi với nhiều tên khác nhau như NPP độc lập, tư vấn viên…) trực tiếp cho NTD mà không nhân danh doanh nghiệp.

Như vậy, doanh nghiệp không phải là chủ thể trực tiếp thiết lập quan hệ với NTD mà thông qua mạng lưới người tham gia. Do người tham gia BHĐC không phải là nhân viên của mình, nên doanh nghiệp không phải chịu trách nhiệm trước khách hàng tiêu thụ sản phẩm về hành vi của người tham gia, mà chỉ chịu trách nhiệm trong giới hạn phạm vi chất lượng sản phẩm và các thông tin liên quan đến sản phẩm do họ cung cấp. Khi tham gia mạng lưới BHĐC, người tham gia không phải là các đại lý phân phối theo quy định của Luật Thương mại 2005 [29], không thuộc các cửa hàng tiêu thụ sản phẩm do doanh nghiệp thành lập. Luật Cạnh tranh 2004 quy định: “người tham gia tiếp thị hàng hoá tại nơi ở, nơi làm việc của NTD mà không phải là địa điểm bán lẻ thường xuyên của doanh nghiệp hay của người tham gia” [26, Điều 3 khoản 11].

Do trực tiếp gặp gỡ NTD để giới thiệu và bán lẻ sản phẩm, người tham gia không phải đăng ký kinh doanh khi tham gia BHĐC. Người tham gia được tổ chức thành những cấp khác nhau. Trong quan hệ nội bộ, người tham gia ở cấp trên có vai trò tổ chức và điều hành hoạt động của những người trong mạng lưới cấp dưới của mình và khi số người trong hệ thống đạt đến một mức độ nhất định thì hệ thống sẽ tách nhánh. Số lượng bao nhiêu để một hệ 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thống tách nhánh tùy thuộc vào chính sách của mỗi doanh nghiệp.

- Người tham gia được hưởng tiền hoa hồng, tiền thưởng, lợi ích kinh tế khác từ kết quả bán hàng của mình và của người tham gia khác trong mạng lưới do mình tổ chức ra và được doanh nghiệp BHĐC chấp nhận. Như vậy, thù lao của người tham gia được hưởng xuất phát từ hai nguồn: Hoa hồng trực tiếp được tính trên doanh số BHTT của người tham gia; Hoa hồng gián tiếp: là khoản tiền thưởng cho công sức xây dựng mạng lưới tiêu thụ của người tham gia. Cách thức phân chia lợi ích như trên vừa kích thích người tham gia tích cực tiêu thụ hàng hoá, vừa kích thích họ tích cực tạo lập hệ thống phân phối cấp dưới. Tùy vào chính sách cụ thể của từng doanh nghiệp mà người tham gia BHĐC được hưởng các khoản hoa hồng khác nhau.

Nhưng, nhìn chung hoa hồng được trích cho người tham gia từ khoản tiền chênh lệch giá mà họ lấy từ hàng hóa của doanh nghiệp với giá sỉ và bán ra với giá bán lẻ đã được công ty ấn định và số hoa hồng trích ra từ phần trăm hoa hồng của những người tham gia cấp dưới do mình xây dựng lên. Vai trò của bán hàng đa cấp - BHĐC là phương thức tiếp cận NTD hữu hiệu, có thể đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho NTD như: mua hàng trực tiếp từ nhà sản xuất, tránh được nạn hàng giả, hàng kém chất lượng. Vào năm 1990, BHĐC đã được nhận định là phương thức tiếp cận NTD hữu hiệu nhất những năm 90 trên tạp chí Business – một tạp chí kinh doanh hàng đầu của Mỹ [54]. Cho đến ngày nay, người ta vẫn không thể phủ nhận đây là một ngành kinh doanh hiệu quả và nhiều triển vọng.

- Đối với doanh nghiệp, BHĐC tiết kiệm được chi phí quảng cáo, cắt giảm được hàng loạt các chi phí khác như chi phí thuê mặt bằng trưng bày, chi phí vận chuyển. Mặt khác do có mạng lưới phân phối để đưa hàng hoá trực tiếp đến NTD, BHĐC tạo nhiều thuận lợi cho quảng bá hàng hoá một cách trực tiếp và hữu hiệu. - BHĐC là một thay đổi lớn về thương mại. Thay vì đi siêu thị hay đến tận các cửa hàng mua sắm theo kiểu truyền thống, giờ đây với sự ra đời của loại hình BHĐC, NTD đang dần chuyển sang mua sắm qua internet, qua catalogue, qua tivi.

Và BHĐC với mô hình kinh doanh tiếp thị đa cấp (MLM – Multi Level Marketing) 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đang ngày càng đóng vai trò lớn trong sự thay đổi này. BHĐC là một phương thức tiếp cận khách hàng hiệu quả trong thời buổi NTD vô cùng bận rộn hiện nay. - Cung cấp hàng hóa chất lượng cao, giá cả phù hợp cho xã hội. Các công ty BHĐC phân phối rất nhiều mặt hàng khác nhau như: thời trang, đồ trang sức, sản phẩm dinh dưỡng, hóa mỹ phẩm.

Các sản phẩm của các công ty đều đã được chứng nhận chất lượng trước khi lưu hành. Mặt khác, vì các doanh nghiệp BHĐC không phải tốn chi phí cho quảng cáo, thuê kho bãi, lưu thông hàng hóa. nên giá cả hàng hóa của các doanh nghiệp này thường rất cạnh tranh với sản phẩm cùng loại của các doanh nghiệp khác. - Giải quyết việc làm cho xã hội.

BHĐC tạo ra nhiều việc làm cho xã hội do phương thức kinh doanh này không giới hạn số lượng người tham gia. Điển hình như ở Việt Nam, số lượng người tham gia BHĐC lên tới hơn 1 triệu người [23], nó mang lại nguồn thu nhập cho nhiều người.