Luận văn: Hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích hubt hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh thanh hóa, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Nguyễn Văn Tứ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phan Duy Minh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh Và Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Hoàn Thiện Phân Cấp Quản Lý Ngân Sách Địa Phương Trên Địa Bàn Tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
• 1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSNN
• 1.2. NỘI DUNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSNN TẠI ĐỊA PHƯƠNG
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSNN TẠI ĐỊA PHƯƠNG
• 1.4. KINH NGHIỆM PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSNN TẠI MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA
• 2.1. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH THANH HÓA
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSĐP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA GIAI ĐOẠN 2015 – 2017
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSĐP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSĐP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA
• 3.1. PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT TRIỂN VÀ MỤC TIÊU PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSĐP CỦA TỈNH THANH HÓA
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSĐP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THANH HÓA
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Thanh Hóa

Phân cấp quản lý ngân sách địa phương là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của tỉnh Thanh Hóa. Việc hoàn thiện phân cấp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo điều kiện cho các địa phương chủ động hơn trong việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh Luật Ngân sách năm 2015 có hiệu lực, việc nghiên cứu và hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương càng trở nên cấp thiết.

1.1. Khái niệm và vai trò của phân cấp quản lý ngân sách địa phương

Phân cấp quản lý ngân sách địa phương là quá trình phân chia quyền hạn và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền trong việc quản lý ngân sách. Điều này giúp các địa phương có thể tự chủ hơn trong việc sử dụng ngân sách, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế.

1.2. Tình hình hiện tại của phân cấp quản lý ngân sách tại Thanh Hóa

Hiện nay, phân cấp quản lý ngân sách tại Thanh Hóa đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết, như cơ chế phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi chưa thật sự hợp lý, dẫn đến tình trạng ỷ lại và bất công bằng trong phân bổ ngân sách.

II. Những thách thức trong phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Thanh Hóa

Mặc dù đã có những tiến bộ trong phân cấp quản lý ngân sách địa phương, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức lớn. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

2.1. Cơ chế phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi chưa hợp lý

Cơ chế phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa các cấp chính quyền chưa thật sự rõ ràng, dẫn đến tình trạng một số địa phương không thể khai thác tối đa nguồn lực của mình. Điều này cần được xem xét và điều chỉnh để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả.

2.2. Thiếu sự chủ động trong quản lý ngân sách của các địa phương

Nhiều địa phương vẫn phụ thuộc vào ngân sách trung ương, dẫn đến thiếu sự chủ động trong việc xây dựng và thực hiện các kế hoạch phát triển. Việc này cần được khắc phục để các địa phương có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình.

III. Phương pháp hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Thanh Hóa

Để hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách và đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh.

3.1. Hoàn thiện cơ chế phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi

Cần xây dựng một cơ chế phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi rõ ràng, hợp lý, nhằm đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc phân bổ ngân sách giữa các cấp chính quyền.

3.2. Tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách

Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức trong lĩnh vực tài chính ngân sách là một yếu tố quan trọng. Điều này sẽ giúp các địa phương có khả năng quản lý ngân sách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phân cấp quản lý ngân sách tại Thanh Hóa

Việc nghiên cứu và ứng dụng các giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những kết quả này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

4.1. Những thành tựu đạt được trong phân cấp quản lý ngân sách

Trong những năm qua, tỉnh Thanh Hóa đã đạt được nhiều thành tựu trong việc phân cấp quản lý ngân sách. Các địa phương đã chủ động hơn trong việc xây dựng và thực hiện các kế hoạch ngân sách, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

4.2. Những hạn chế và bài học kinh nghiệm

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế trong phân cấp quản lý ngân sách. Những bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác có thể giúp Thanh Hóa cải thiện tình hình này.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Thanh Hóa

Kết luận, việc hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương tại Thanh Hóa là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách cơ chế phân cấp, nâng cao năng lực quản lý và đảm bảo tính công bằng trong phân bổ ngân sách.

5.1. Định hướng phát triển trong phân cấp quản lý ngân sách

Định hướng phát triển trong phân cấp quản lý ngân sách cần phải được xác định rõ ràng, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Thanh Hóa trong tương lai.

5.2. Các giải pháp hỗ trợ cho việc hoàn thiện phân cấp

Cần có các giải pháp hỗ trợ từ trung ương và các cơ quan liên quan để đảm bảo việc hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương diễn ra hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước là một trụ cột then chốt trong quản trị tài chính công, quyết định mức độ tự chủ và hiệu quả khai thác nguồn lực của chính quyền cơ sở. Tỉnh Thanh Hóa sở hữu quy mô dân số lớn thứ 3 cả nước với 3.540,5 nghìn người, tổng diện tích tự nhiên 1.112.033 ha và tổ chức hành chính phức tạp gồm 27 đơn vị cấp huyện cùng 637 xã, phường, thị trấn. Trong bối cảnh Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2017, việc phân định thẩm quyền tài chính tại địa phương bộc lộ nhiều điểm nghẽn về tính khoa học và mức độ công bằng.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng phân cấp quản lý ngân sách địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa trong giai đoạn 2015 - 2017, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2018 - 2023. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán phân định nguồn thu, phân bổ nhiệm vụ chi và chuẩn hóa quy trình điều hành ngân sách giữa 3 cấp chính quyền địa phương: tỉnh, huyện và xã.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được định lượng qua việc tháo gỡ sự phụ thuộc tài khóa khi hơn 70% ngân sách cấp xã phải dựa vào nguồn trợ cấp cân đối từ cấp trên. Việc thiết lập cơ chế phân quyền khoa học không chỉ giúp địa phương khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển với 102 km bờ biển và khu vực kinh tế Nghi Sơn, mà còn bảo đảm cân đối chi đầu tư phát triển đạt trên 35% tổng chi ngân sách địa phương, giảm thiểu tình trạng chi tiêu dàn trải và nâng cao tính minh bạch tài khóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng Lý thuyết Phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory) của Wallace Oates và Charles Tiebout, kết hợp Lý thuyết Hàng hóa công cộng (Public Goods Theory) của Paul Samuelson và Richard Musgrave. Các lý thuyết này khẳng định chính quyền địa phương có lợi thế thông tin vượt trội trong việc nắm bắt nhu cầu của cư dân, từ đó tối ưu hóa phúc lợi xã hội thông qua cung ứng dịch vụ công hiệu quả với chi phí giao dịch thấp nhất.

Luận văn làm rõ 3 khái niệm cốt lõi: ngân sách nhà nước, ngân sách địa phương và phân cấp quản lý ngân sách. Quá trình vận hành tài khóa địa phương được điều chỉnh bởi 4 nguyên tắc phân cấp mang tính ràng buộc:

1. Đảm bảo vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương song song với việc tôn trọng quyền tự chủ của ngân sách địa phương.
2. Phân cấp ngân sách phải phù hợp và đồng bộ với phân cấp tổ chức bộ máy hành chính và quản lý kinh tế - xã hội.
3. Đảm bảo tính hiệu quả kinh tế, triệt tiêu các khâu trung gian gây thất thoát, lãng phí nguồn lực.
4. Đảm bảo tính công bằng xã hội giữa các vùng địa lý, dung hòa lợi ích giữa vùng kinh tế động lực và khu vực khó khăn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp từ Sở Tài chính tỉnh Thanh Hóa, Cục Thuế và Kho bạc Nhà nước tỉnh giai đoạn 2015 - 2017, phản ánh chi tiết chỉ tiêu thu ngân sách nhà nước theo từng sắc thuế và cơ cấu chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển của 27 huyện, thị xã, thành phố. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế và phỏng vấn chuyên sâu 65 cán bộ, công chức giữ vị trí lãnh đạo và chuyên viên tài chính - kế toán tại các cơ quan quản lý nhà nước trên địa bàn tỉnh.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp định ngạch chuyên gia (stratified purposive sampling). Cỡ mẫu 65 đối tượng được phân bổ đại diện theo 3 vùng sinh thái: 11 huyện miền núi (chiếm 75,44% diện tích), 10 huyện đồng bằng (chiếm 14,61% diện tích) và 6 huyện, thị ven biển (chiếm 9,95% diện tích).

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp so sánh đối chiếu đa chiều nhằm định lượng hóa chính xác tỷ lệ điều tiết nguồn thu và mức độ chênh lệch dự toán ngân sách. Phương pháp phân tích định tính quy nạp được sử dụng để mổ xẻ nguyên nhân cốt lõi từ văn bản quy phạm pháp luật và quy trình điều hành thực tế, bảo đảm kết quả nghiên cứu có độ tin cậy và giá trị ứng dụng cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát và phân tích dữ liệu giai đoạn 2015 - 2017 chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về hệ thống tài chính công tỉnh Thanh Hóa:

Thứ nhất, cơ cấu chi ngân sách địa phương mất cân đối nghiêm trọng khi chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo từ 65% đến 68% tổng chi ngân sách, trong khi chi đầu tư phát triển chỉ duy trì ở mức 32% đến 35%. Điều này hạn chế nguồn lực dành cho các công trình hạ tầng trọng điểm.

Thứ hai, công tác lập dự toán thu ngân sách chưa sát thực tế, đặc biệt là nguồn thu tiền sử dụng đất khi số thu thực tế luôn vượt dự toán từ 25% đến 45% qua các năm. Sự đột biến ngoài kế hoạch này tạo ra hiện tượng phân bổ vốn dàn trải và làm sai lệch chỉ tiêu điều tiết giữa các cấp.

Thứ ba, cơ chế phân chia tỷ lệ phần trăm giữa ngân sách cấp tỉnh, huyện và xã mang nặng tính ước lượng, thiếu tiêu chí định lượng chuẩn xác. 11 huyện miền núi chiếm hơn 75,44% diện tích tự nhiên nhưng khả năng tự cân đối ngân sách tại chỗ chỉ đạt dưới 15%, phụ thuộc gần như hoàn toàn vào trợ cấp ngân sách tỉnh.

Thứ tư, ngân sách cấp xã chưa được phân cấp nhiệm vụ chi sự nghiệp đào tạo và bảo dưỡng công trình công cộng, khiến hơn 90% xã, thị trấn lúng túng trong việc tự chủ ngân sách vận hành cơ sở hạ tầng nông thôn mới.

Thảo luận kết quả

Thực trạng bất cập trên bắt nguồn từ độ trễ trong quá trình chuyển giao thể chế giữa Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002 và Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015. Bên cạnh đó, năng lực dự báo thu của đội ngũ cán bộ thuế và tài chính cấp huyện còn hạn chế, dẫn đến việc xây dựng dự toán mang tính đối phó để dễ hoàn thành chỉ tiêu.

So sánh với mô hình của tỉnh Ninh Bình (phân chia linh hoạt thuế tài nguyên và phí bảo vệ môi trường theo 3 vùng sinh thái với tỷ lệ tỉnh 30%, huyện 50%, xã 20%) hay thành phố Hải Phòng (tập trung nguồn thu doanh nghiệp về cơ quan thuế thành phố), việc phân cấp của Thanh Hóa chưa thực sự tạo động lực nuôi dưỡng nguồn thu bền vững cho chính quyền cơ sở.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua biểu đồ cơ cấu nguồn thu cho thấy sự phụ thuộc lớn vào thuế xuất nhập khẩu và các khoản thu từ đất, trong khi nguồn thu từ hoạt động sản xuất kinh doanh nội địa khu vực ngoài quốc doanh chỉ tăng trưởng bình quân khoảng 8,5%/năm. Bảng đối chiếu thực hiện chi ngân sách cũng minh chứng rõ khoảng cách giữa dự toán phê duyệt đầu năm và quyết toán cuối năm chênh lệch bình quân từ 12% đến 18%, gây áp lực lớn lên cân đối ngân sách nhà nước cấp tỉnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách địa phương tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2018 - 2023:

1. Tái cấu trúc thẩm quyền ban hành định mức phân bổ ngân sách: Hội đồng nhân dân tỉnh cần ban hành hệ thống định mức phân bổ chi thường xuyên mới, áp dụng hệ số ưu tiên từ 1,3 đến 1,5 đối với dân số và diện tích của 184 xã miền núi nhằm giảm chênh lệch phát triển vùng. Thời hạn hoàn thành trong kỳ họp chuyên đề năm 2018 do Sở Tài chính chủ trì soạn thảo.

2. Hoàn thiện phân định nguồn thu và nhiệm vụ chi: Tăng tỷ lệ điều tiết giữ lại tại chỗ đối với thuế tài nguyên và tiền thuê đất cho ngân sách cấp huyện từ mức bình quân 30% lên 50%, tạo động lực kiểm soát khai thác khoáng sản. Đồng thời, phân cấp 100% nhiệm vụ chi duy tu công trình hạ tầng liên thôn, liên xã cho ngân sách cấp xã quản lý, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ tự cân đối của cấp xã lên tối thiểu 35% vào năm 2023.

3. Hiện đại hóa và rút ngắn quy trình lập, chấp hành ngân sách: Ứng dụng nền tảng số hóa trong thu nộp ngân sách và kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước, phấn đấu rút ngắn thời gian thẩm định, phê chuẩn quyết toán ngân sách cấp huyện xuống tối thiểu 20 ngày so với quy định hiện hành, do UBND tỉnh chỉ đạo triển khai trong giai đoạn 2019 - 2021.

4. Nâng cao năng lực cán bộ tài chính công: Tổ chức tối thiểu 2 đợt đào tạo chuyên sâu mỗi năm về quản lý tài chính công hiện đại và Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 cho hơn 600 công chức tài chính - kế toán cấp xã và huyện, bảo đảm 100% cán bộ thực hiện thành thạo quy trình lập dự toán trung hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Tài liệu cung cấp giá trị tham khảo sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

• Lãnh đạo và cơ quan quản lý nhà nước (HĐND, UBND, Sở Tài chính): Sử dụng luận văn làm căn cứ khoa học để hoạch định nghị quyết phân cấp ngân sách địa phương cho thời kỳ ổn định ngân sách 2021 - 2025, định hình tỷ lệ điều tiết nguồn thu sát hợp với 27 đơn vị hành chính.
• Cán bộ quản lý tài chính cấp huyện và xã: Tham khảo kinh nghiệm thực tế về phân cấp nhiệm vụ chi, các chỉ tiêu định mức phân bổ dự toán nhằm khắc phục triệt để tình trạng lập dự toán hình thức và nâng cao kỹ năng kiểm soát chi ngân sách.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu tài chính công: Bổ sung nguồn học liệu thực chứng phong phú với hệ thống dữ liệu chi tiết về cơ cấu kinh tế, ngân sách tỉnh Thanh Hóa, phục vụ giảng dạy các học phần Quản lý tài chính công và Phân cấp quản lý kinh tế.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Khai thác phương pháp luận, khung lý thuyết phân cấp tài khóa và quy trình xử lý dữ liệu thực tế tại một địa phương có quy mô kinh tế - xã hội phức tạp để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu cốt lõi của việc hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách tại Thanh Hóa là gì? Mục tiêu là xác định rõ trách nhiệm và thẩm quyền tài khóa của 3 cấp chính quyền địa phương, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách cấp tỉnh, đồng thời nâng cao tính tự chủ của ngân sách cấp huyện, xã, hướng tới mục tiêu giảm 15% tỷ lệ bổ sung cân đối từ cấp trên vào năm 2023.

Điểm mới cơ bản của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 tác động đến địa phương như thế nào? Luật năm 2015 trao quyền chủ động tuyệt đối cho HĐND cấp tỉnh trong việc quyết định định mức phân bổ và tỷ lệ phần trăm phân chia nguồn thu giữa các cấp ngân sách địa phương, kéo dài thời kỳ ổn định ngân sách lên 5 năm, tạo điều kiện cho các huyện chủ động kế hoạch tài chính trung hạn.

Vì sao ngân sách 11 huyện miền núi Thanh Hóa gặp khó khăn trong việc tự cân đối? Khu vực miền núi chiếm 75,44% diện tích nhưng mật độ dân số thấp, cơ sở công nghiệp nghèo nàn dẫn đến nguồn thu nội địa hạn hẹp (chỉ chiếm dưới 15% nhu cầu chi), trong khi suất đầu tư hạ tầng và chi an sinh xã hội trên địa bàn vùng cao lại lớn gấp 2 đến 3 lần vùng đồng bằng.

Luận văn đề xuất giải pháp gì đối với nguồn thu từ đất đai? Tác giả đề xuất xây dựng cơ chế phân chia tiền sử dụng đất theo tỷ lệ hợp lý: cấp tỉnh 30%, cấp huyện 50% và cấp xã 20% đối với các dự án do cấp huyện giải phóng mặt bằng, hạn chế việc dồn toàn bộ nguồn thu về tỉnh gây thiếu hụt vốn đầu tư tại cơ sở.

Năng lực chuyên môn của cán bộ cấp xã ảnh hưởng ra sao đến phân cấp ngân sách? Hơn 40% sai sót trong lập dự toán và quyết toán xuất phát từ việc cán bộ kế toán cấp xã chưa cập nhật đầy đủ mục lục ngân sách và phần mềm quản lý kho bạc, dẫn đến tình trạng chậm phê chuẩn quyết toán kéo dài từ 3 đến 6 tháng so với luật định.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phân cấp quản lý ngân sách nhà nước cấp địa phương, bám sát các nguyên tắc cốt lõi của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015.
• Phân tích sâu sắc thực trạng thu - chi ngân sách tại tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015 - 2017, chỉ rõ sự mất cân đối khi chi thường xuyên chiếm trên 65% và sự phụ thuộc trợ cấp của 11 huyện miền núi.
• Đúc kết bài học kinh nghiệm giá trị từ các địa phương điển hình như Hải Phòng và Ninh Bình để ứng dụng linh hoạt vào điều kiện địa kinh tế đặc thù của Thanh Hóa.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và 2 nhóm kiến nghị cụ thể với lộ trình thực thi rõ ràng từ năm 2018 đến năm 2023, gắn liền với trách nhiệm của HĐND, UBND và Sở Tài chính.
• Công trình là tài liệu tham khảo khoa học và thực tiễn giá trị cho các nhà hoạch định chính sách tài chính công, lãnh đạo chính quyền cơ sở và giới nghiên cứu học thuật trong việc tối ưu hóa quản trị nguồn lực tài khóa địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NSNN 1.1 Ngân sách nhà nước 1.1 Khái niệm NSNN Điều 4, Luật Ngân sách nhà nước 2015 nêu rõ khái niệm “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Ngân sách Nhà nước Việt Nam hiện nay bao gồm: Ngân sách trung ương và ngân sách địa phương. Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân. Phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền Nhà nước ta hiện nay ngân sách địa phương bao gồm: Ngân sách cấp tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương 6 (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh), ngân sách cấp huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là Ngân sách cấp huyện) và ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã).

Nội dung chủ yếu của ngân sách là thu, chi nhưng không phải là các con số, cũng không chỉ là quy mô, sự tăng giảm s ố l ượng ti ền t ệ đ ơn thu ần, mà còn phản ánh chủ trương phân cấp quản lý của Nhà nước, biểu hi ện các quan hệ tài chính giữa các cấp chính quyền, giữa nhà nước và các chủ thể kinh tế khác của nền kinh tế quốc dân trong quá trình phân bổ các nguồn lực của phân phối thu nhập.2 Đặc điểm và vai trò của NSNN * Đặc điểm của NSNN: Một là, việc tạo lập và sử dụng quỹ NSNN luôn gắn với quyền lực của Nhà nước và được Nhà nước tiến hành trên cơ sở luật định. Đặc điểm này thể hiện tính pháp lý tối cao của NSNN. Việc ban hành, sửa đổi, bổ sung hay bãi bỏ một khoản thu, chi nào của NSNN cũng chỉ có một cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước - Quốc hội quyết định. Mặt khác, tính quyền lực của Nhà nước đối với NSNN còn thể hiện ở chỗ Chính phủ không thể thực hiện thu, chi ngân sách một cách tuỳ tiện mà phải dựa trên cơ sở pháp lý đã được xác định trong các văn bản pháp luật do cơ quan quyền lực của Nhà nước ban hành.

Hai là, NSNN luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nước, nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước, luôn chứa đựng lợi ích chung, lợi ích công cộng. Như phần trên đã phân tích, hoạt động NSNN được biểu hiện cụ thể bằng các hoạt động thu và chi, trong đó thu NSNN chính là quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tiền tệ đặc biệt - quỹ này thuộc sở hữu của Nhà nước; chi NSNN chính là việc sử dụng quỹ này chi tiêu cho những hoạt động của bộ máy quản lý hành chính, quốc phòng, an ninh, chi cho xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng, các vấn đề về phúc lợi công cộng, về sự nghiệp xã hội trước mắt và lâu dài. Tất cả những khoản chi nói trên nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước. Kết 7 quả của các khoản chi nói trên không ngoài mục đích đảm bảo cho một xã hội ổn định, nền kinh tế tăng trưởng bền vững và phúc lợi công cộng được nâng cao.

Do vậy hoạt động của NSNN luôn chứa đựng lợi ích công cộng, lợi ích chung toàn xã hội. Ba là, hoạt động thu, chi NSNN được thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu. Tính chất không hoàn trả trực tiếp của hoạt động thu, chi NSNN được thể hiện trên các khía cạnh: i) Sự chuyển giao thu nhập của xã hội vào quỹ NSNN chủ yếu thông qua hình thức thuế. Đó là hình thức thu - nộp bắt buộc, không mang tính hoàn trả trực tiếp.

Có nghĩa là mức thu nhập mà người nộp chuyển giao cho Nhà nước không hoàn toàn dựa trên mức độ lợi ích mà người nộp thuế thừa hưởng từ những dịch vụ và hàng hoá công cộng do Nhà nước cung cấp. Ngược lại, người nộp thuế cũng không có quyền đòi hỏi Nhà nước cung cấp hàng hoá, dịch vụ công cộng trực tiếp cho mình mới nộp thuế cho Nhà nước; và ii) Mọi người dân sẽ nhận được một phần các hàng hoá, dịch vụ công cộng mà Nhà nước đã cung cấp cho cả cộng đồng. Phần giá trị mà người đó được hưởng thụ không nhất thiết tương đồng với khoản đóng góp mà họ đã nộp vào NSNN. Ngoài ba đặc điểm nêu trên, NSNN cũng có những đặc điểm như các quỹ tiền tệ khác (thể hiện tính mục đích và tính vận động thường xuyên).

Tuy nhiên, nét riêng biệt của NSNN với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước là nó được chia thành nhiều quỹ nhỏ, có tác dụng riêng và chỉ sau đó NSNN mới được chi dùng cho những mục đích nhất định đã định trước. * Vai trò của NSNN Nghiên cứu những đặc điểm của NSNN không những cho phép tìm được phương thức và phương pháp quản lý NSNN hiệu quả hơn, mà còn giúp nhận thức đúng và phát huy tốt hơn vai trò của NSNN trong mỗi giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội cụ thể NSNN có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng và đối ngoại của đất nước. Tuy nhiên, vai trò của NSNN bao giờ cũng gắn liền với vai trò của Nhà nước trong từng thời kỳ 8 nhất định. Trong nền kinh tế thị trường, vai trò của NSNN có thể xem xét trên một số mặt sau đây: Thứ nhất, NSNN là công cụ tài chính quan trọng nhất để cung ứng nguồn tài chính cho hoạt động của bộ máy nhà nước.

Sự hoạt động của nhà nước trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội luôn đòi hỏi phải có các nguồn tài chính để chi tiêu cho những mục đích xác định. Các nhu cầu chi tiêu của nhà nước được thỏa mãn từ các nguồn thu bằng hình thức thuế và thu ngoài thuế. Đây là vai trò lịch sử của NSNN, được xuất phát từ tính nội tại của phạm trù tài chính mà trong bất kỳ chế độ xã hội và cơ chế kinh tế nào, NSNN đều phải thực hiện và phát huy. Thứ hai, NSNN là công cụ thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đảm bảo cho nền kinh tế tăng trưởng ổn định và bền vững.

Thông qua các khoản chi kinh tế và chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế, phát triển những ngành mũi nhọn có khả năng cạnh tranh trên thị trường; đẩy mạnh sản xuất các mặt hàng thuộc thế mạnh xuất khẩu., Chính phủ có thể tạo điều kiện và hướng nguồn vốn đầu tư của các doanh nghiệp vào những lĩnh vực, những vùng cần thiết để hình thành cơ cấu kinh tế mới cũng như tạo ra môi trường thuận lợi cho sản xuất kinh doanh. Các khoản chi này của NSNN không thu hồi trực tiếp, nhưng hiệu quả của nó lại được tính bằng sự tăng trưởng của GDP, sự phân bố chung hợp lý của nền kinh tế hoặc bằng các chỉ tiêu khác như tạo ra khả năng tăng tốc độ lưu chuyển hàng hoá và dịch vụ. Thông qua thu ngân sách mà chủ yếu là thuế cũng góp phần định hướng phát triển sản xuất. Việc đặt ra các loại thuế với thuế suất ưu đãi, các quy định miễn, giảm thuế.

có tác dụng kích thích mạnh mẽ đối với các doanh nghiệp. Một chính sách thuế có lợi sẽ thu hút được doanh nghiệp bỏ vốn đầu tư vào nơi cần thiết, ngược lại, một chính sách thuế khắt khe sẽ giảm bớt luồng di chuyển vốn vào nơi cần hạn chế sản xuất, kinh doanh. Thứ ba, NSNN là công cụ để điều tiết thị trường, bình ổn giá cả và kiểm soát lạm phát. Trong nền kinh tế thị trường, quy luật cung cầu chi phối đến giá 9 cả thị trường rất mạnh mẽ.

Mọi sự biến động của giá cả trên thị trường đều có nguyên nhân từ sự mất cân đối giữa cung và cầu. Để ổn định giá cả, Chính phủ có thể thông qua công cụ NSNN để tác động vào cung hoặc cầu hàng hoá và dịch vụ trên thị trường. Sự tác động này có thể được thực hiện theo hai hướng thu và chi NSNN. Ngoài ra, NSNN còn đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện công bằng xã hội và giải quyết các vấn đề bảo đảm an sinh xã hội.2 Phân cấp quản lý NSNN 1.1 Khái niệm phân cấp quản lý NSNN Điều 4, Luật Ngân sách nhà nước 2015 nêu rõ khái niệm “Phân cấp quản lý ngân sách là việc xác định phạm vi, trách nhiệm và quyền hạn của chính quyền các cấp, các đơn vị dự toán ngân sách trong việc quản lý ngân sách nhà nước phù hợp với phân cấp quản lý kinh tế - xã hội”.

Hệ thống chính quyền nhà nước được tổ chức thành nhiều cấp và mỗi cấp đều được phân giao những nhiệm vụ nhất định, đều có nhiệm vụ thu, chi mang tính độc lập. Sự phân giao về ngân sách cho các cấp chính quyền làm nảy sinh khái niệm về phân cấp quản lý ngân sách. Có thể hiểu về phân cấp quản lý ngân sách nhà nước là việc phân định phạm vi trách nhiệm, quyền hạn của các cấp chính quyền nhà nước từ trung ương tới địa phương trong quá trình tổ chức tạo lập và sử dụng ngân sách nhà nước phục vụ cho việc thực thi chức năng nhiệm vụ của nhà nước. Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước chỉ xảy ra khi ở đó có nhiều cấp ngân sách, phân cấp ngân sách thể hiện mối quan hệ giữa các cấp chính quyền địa phương 1.2 Nguyên tắc phân cấp ngân sách nhà nước Một là, phân cấp ngân sách phải phù hợp và đồng bộ với phân cấp tổ chức bộ máy hành chính, quản lý kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của nhà nước.

Việc tổ chức bộ máy hành chính thường được quy định trong hiến pháp. Do đó để đảm bảo cơ sở pháp lý cho chế độ phân cấp ngân sách phải triệt để tôn 10 trọng những quy phạm, quy định trong hiến pháp có liên quan tới lĩnh vực này. Quá trình phân cấp quản lý ngân sách nhà nước còn cần phải chú ý đến quan hệ giữa quản lý theo ngành với quản lý theo lãnh thổ. Kết hợp giữa quản lý theo ngành với quản lý theo lãnh thổ là một trong những nguyên tắc quan trọng trong quản lý nhà nước về kinh tế - xã hội.