mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo phục lục, Luận văn chia thành 03 chƣơng với các nội dung cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chi thƣờng xuyên ngân sách xã Chƣơng 2:Thực trạng quản chi thƣờng xuyên ngân sách xã Đa phƣớc, huyện An phú, tỉnh An giang. Chƣơng 3:Giải pháp tăng cƣờng quản chi thƣờng xuyên ngân sách xã Đa phƣớc, huyện An phú, tỉnh An giang. 8 Luan van Phần nội dung CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬNVỀ CHI THƢỜNG XUYÊNNGÂN SÁCH XÃ 1.1 Khái niệm, đặc điểmvà vai trò ngân sách xã 1.1 Khái niệm ngân sách xã Lịch sử ra đời, tồn tại và phát triển của NSNN luôn gắn liền với tiền đề rất quan trọng là Nhà nƣớc và nền kinh tế hàng hóa tiền tệ.Trong cơ cấu tổ chức của NSNN bao gồm ngân sách Trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. Ngân sách Trung ƣơng bao gồm ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ và cơ quan khác ở Trung ƣơng.
Ngân sách địa phƣơng bao gồm ngân sách của các đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Ngân sách xã, phƣờng, thị trấn là một cấp ngân sách thuộc ngân sách địa phƣơng.Trong đó, ngân sách xã là ngân sách của đơn vị hành chính cấp xã có UBND và HĐND. Ngân sách Nhà nƣớc (hay ngân sách chính phủ) là một phạm trù kinh tế đồng thời c ng à phạm trù lịch sử, là một thành phần trong hệ thống tài chính. Các nhà kinh tế Nga quan niệm: NSNN là bảng liệt kê các khoản thu, chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của quốc gia.
Luật NSNN của Việt Nam đƣợc Quốc hội Việt Nam thông qua ngày 25/6/2015 định nghĩa: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc. Ngân sách Nhà nƣớc bao gồm ngân sách Trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng.Ngân sách Trung ƣơng là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở Trung ƣơng. Ngân sách địa phƣơng bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Theo đó có thể lập sơ đồ hệ thống NSNN nhƣ sau: 9 Luan van NS TW NSNN NS ĐP NS Cấp tỉnh NS Cấp huyện NS Cấp xã Sơ đồ 1.
Hệ thống NSNN ở Việt Nam Nguồn: Theo Luật NSNN 2015 Nhƣ vậy, ngân sách xã là cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nƣớc cấp xã nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nƣớc cấp xã trong phạm vi đã đƣợc phân cấp quản lý. Theo khái niệm: “NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nƣớc cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nƣớc cấp cơ sở trong khuôn khổ đã đƣợc phân công, phân cấp quản ”. Xét về nguồn gốc xuất hiện NSNN nói chung và NSX nói riêng, thì các nhà nghiên cứu đều nhất trí rằng: Sự xuất hiện và tồn tại của Nhà nƣớc và nền kinh tế hàng hóa – tiền tệ đã tạo ra những điều kiện cần và đủ cho NSNN ra đời và tồn tại. Chừng nào còn tồn tại cả 2 điều kiện trên, thì NSNN vẫn còn tồn tại.
Cơ cấu tổ chức của bộ máy Nhà nƣớc ở mọi quốc gia đều là sự hợp thành của một số cấp hành chính nhất định, và có sự phân công, phân cấp về quản lý kinh tế, xã hội cho mỗi cấp đó. Nên cấu trúc của hệ thống NSNN ở các quốc gia luôn bao gồm một số cấp ngân sách nhất định; trong đó NSX uôn đƣợc coi là cấp ngân sách cơ sở. Trong thực tiễn, thuật ngữ ngân sách thƣờng để chỉ tổng số thu và chi của một đơn vị trong một thời gian nhất định. Một bảng t nh toán các chi ph để thực hiện một kế hoạch, hoặc một chƣơng trình cho một mục đ ch nhất định của một chủ thể nào đó.
10 Luan van Hiện nay, trong Luật NSNN và các văn bản hƣớng dẫn thực hiện Luật NSNN c ng chƣa đƣa ra khái niệm cụ thể và đầy đủ về NSX. Thông tƣ số 344/2016/TT- BTC ngày 30/12/2016 của Bộ Tài ch nh xác định: “NSX là một bộ phận của NSNN”. Vai trò của NSX là công cụ của chính quyền Nhà nƣớc cấp xã để thực hiện chức năng quản lý kinh tế - tài chính ở xã. NSX đƣợc quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có sự phân công cụ thể, gắn quyền hạn với trách nhiệm.
Nhiệm vụ của NSX à huy động nguồn thu, bảo đảm các nhu cầu chi tiêu của xã, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung. Thông qua hoạt động thu, chi NSX, đầu tƣ xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển kinh tế, nâng cao đời sống vật chất, văn hóa tinh thần cho nhân dân trong xã, đảm bảo sự công bằng xã hội, tăng cƣờng hiệu quả các hoạt động quản lý Nhà nƣớc, bảo đảm an ninh trật tự trên địa bàn xã.2 Đặc điểm của ngân sách xã Là một cấp NS cơ sở trong hệ thống NSNN thống nhất, NSX vừa có những đặc điểm chung của NSNN lại vừa có những đặc điểm riêng sau đây: Thứ nhất, Ngân sách xã là cấp ngân sách cuối cùng gắn chặt với việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã.NSX là cấp ngân sách cuối cùng vì nó à nơi trực tiếp giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nƣớc với nhân dân, đảm bảo cho pháp luật của Nhà nƣớc đƣợc thực hiện nghiêm minh.NSX là một loại quỹ tiền tệ của cơ quan ch nh quyền Nhà nƣớc cấp cơ sở. Hoạt động của quỹ này thể hiện trên hai phƣơng diện: Huy động nguồn thu vào quỹ (gọi tắt là thu NSX) và phân phối, sử dụng các khoản vốn quỹ đó (gọi tắt là chi NSX). Thông qua hoạt động thu, chi NSX thì mối quan hệ về lợi ích giữa ngƣời dân -ngƣời dân, ngƣời dân - Nhà nƣớc c ng sẽ đƣợc giải quyết tốt và triệt để nếu nhƣ chính quyền cấp xã thực hiện đúng việc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi trong nhiệm vụ và quyền hạn của mình.
Ví dụ nhƣ thu thuế chẳng hạn thì đó ch nh à việc lấp bớt một phần thu nhập của dân để tập trung vào NSX, điều này sẽ ảnh hƣởng trực tiếp đến lợi ích của dân, từ đó đặt ra yêu cầu ngƣời dân c ng muốn biết “khoản 11 Luan van đóng góp” của mình sẽ đƣợc sử dụng nhƣ thế nào. Mặt khác, thông qua chi NSX đã tạo ra phúc lợi công cộng cho mọi ngƣời dân hƣởng nhƣ xây dựng Nhà văn hóa nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân theo hƣớng văn minh đô thị, hay góp phần àm đƣờng giao thông nôngthôn nội đồng…. ua hoạt động thu, chi NSX nhƣ vậy c ng ch nh à để chính quyền xã thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình mà thôi. Thứ hai, Hoạt động thu, chi NSX luôn gắn liền với chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã đƣợc phân cấp, đồng thời luôn chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan quyền lực của Nhà nƣớc ở cấp xã.
Chính vì vậy, các chỉ tiêu thu, chi NSX luôn mang tính pháp lý. Thứ ba, Các quan hệ thu, chi NSX rất đa dạng và biểu hiện dƣới nhiều hình thức khác nhau. Những số thu hoặc số chi theo từng hình thức chỉ có thể đƣợc thực thi một khi nó đã đƣợc ghi vào dự toán và đã đƣợc cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền phê duyệt, ẩn chứa đằng sau các hoạt động thu, chi NSX là các quan hệ có lợi giữa một bên là lợi ích cộng đồng cấp cơ sở mà chính quyền xã à ngƣời đại diện với một bên là lợi ích của các chủ thể kinh tế - xã hội khác. Thứ tƣ, Một điểm khác biệt với cấp ngân sách khác đó à: NSX vừa là một cấp ngân sách vừa là một đơn vị dự toán đặc biệt.
NSX là một đơn vị dự toán đặc biệt vì dƣới nó không có các đơn vị dự toán trực thuộc vào nó phải tạo nguồn kinh phí thông qua khoản thu ngân sách xã đƣợc phân định, vừa duyệt cấp chi trực tiếp và tổng hợp các khoản chi trực tiếp đó vào chi ngân sách. Ch nh đặc điểm riêng có này ảnh hƣởng và chi phối rất lớn đến quá trình tổ chức, lập, chấp hành kế toán và quyết toán NSX. Có thể nói, NSX mang tính chất “ ƣỡng t nh”, vừa là một cấp tự cân đối thu - chi, vừa à đơn vị trực tiếp chi tiêu. Do đó, NSX càng đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế.
Chính vì vậy, nghiên cứu công tác quản lý NSX tuy không phải là vấn đề mới song lại vô cùng cần thiết để tìm ra những giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách trong điều kiện kinh tế hiện nay.3 Vai trò của ngân sách xã 12 Luan van Xã là cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống Nhà nƣớc ta, chính quyền xã không chỉ có nhiệm vụ quản lý phát triển kinh tế - xã hội, phát triển kinh tế trên vùng lãnh thổ mà còn à nơi trực tiếp liên hệ với dân, giải quyết công việc của dân, do dân, vì dân, gắn bó với đời sống của nhân dân. Giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nƣớc với nhân dân bằng pháp luật, do đó nhiệm vụ của chính quyền xã rất rộng, để đảm bảo cho chính quyền xã thực tốt nhiệm vụ, chức năng của mình thì cần phải có nguồn lực tài chính nhất định để hình thành các quỹ tiền tệ phục vụ cho việc duy trì hoạt động của bộ máy chính quyền xã phải đảm nhận thông qua tài chính xã. Là một đơn vị hành chính Nhà nƣớc cấp cơ sở, chính quyền cấp xã trực tiếp giải quyết các mối quan hệ giữa Nhà nƣớc với nhân dân dựa trên các quy định của pháp luật. Do vậy, NSX đóng vai trò hết sức to lớn, là công cụ tiên quyết cho chính quyền xã thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình.
Nó là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế - xã hội, định hƣớng phát triển sản xuất, điều tiết thị trƣờng, bình ổn giá cả, điều chỉnh đời sống xã hội trên địa bàn xã.