phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo, khóa luận đƣợc trình bày thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phísản xuất trong doanh nghiệp sản xuất Chƣơng 2: Thực trạng kế toán quản trị chi phísản xuất tại công ty cổ phần Thủy Tạ Chƣơng 3: Một số giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phísản xuất tại công ty cổ phần Thủy Tạ Nguyễn Ngọc Mai K14KTDNG Học viện Ngân hàng 3 Khoa Kế toán – Kiểm toán CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤTTRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ 1. Khái niệm kế toán quản tri chi phí Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của kế toán quản trị trong doanh nghiệp, vì vậy, khái niệm của kế toán quản trị chi phí đƣợc thể hiện trƣớc hết qua chính khái niệm của kế toán quản trị. Theo Luật Kế toán Việt Nam 2003 và thông tƣ 53/2006/TT-BTC ngày 12/6/2006: “Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán.” Nhƣ vậy, dựa vào đó, kế toán quản trị chi phí đƣợc hiểu là một bộ phận của hệ thống kế toán quản trị có nhiệm vụ thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin về chi phí để mỗi tổ chức thực hiện chức năng quản trị yếu tố nguồn lực tiêu dùng cho các hoạt động, nhằm xây dựng kế hoạch, kiểm soát, đánh giá hoạt động và ra các quyết định hợp lý.
Bản chất của kế toán quản trị chi phí Chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp là toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp chi ra trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh biểu hiện bằng thƣớc đo tiền tệ, đƣợc tính cho một thời kỳ nhất định. Đối với những nhà quản lý thì chi phí là mối quan tâm hàng đầu, vì lợi nhuận thu đƣợc nhiều hay ít chịu ảnh hƣởng trực tiếp từ những chi phí đã chi ra. Do đó, mục đích quan trọng đặt ra của kế toán quản trị là cung cấp thông tin thích hợp và kịp thời về chi phí giúp cho các nhà quản trị kiểm soát tốt các khoản mục chi phí và ra những quyết định đúng đắn. Nhƣ vậy, kế toán quản trị chi phí không đơn thuần nhận thức chi phí theo quan điểm của kế toán tài chính mà nhận diện theo nhiều phƣơng diện khác nhau để đáp Nguyễn Ngọc Mai K14KTDNG Học viện Ngân hàng 4 Khoa Kế toán – Kiểm toán ứng nhu cầu thông tin trong hoạch đinh, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định.
Từ đó, có thể rút ra bản chất của kế toán quản trị chi phí nhƣ sau: - Kế toán quản trị chi phí không chỉ thu nhận, xử lý và cung cấp các thông tin về các nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh đã thực sự hoàn thành, đã ghi chép, hệ thống hóa trong sổ kế toán, các thông tin quá khứ mà còn xử lý và cung cấp các thông tin phục vụ cho việc lập kế hoạch và dự toán trên cở sở định mức chi phí nhằm kiểm soát chi phí thực tế, đồng thời làm căn cứ quyết định các phƣơng án kinh doanh nhƣ định giá bán sản phẩm, ký kết hợp đồng, tiếp tục sản xuất hay thuê ngoài… - Kế toán quản trị chi phí cung cấp các thông tin về hoạt động kinh tế tài chính gắn với trách nhiệm và yêu cầu của các nhà quản lý trong doanh nghiệp. Kế toán quản trị chi phí sẽ trả lời chi phí là bao nhiêu, biến động nhƣ thế nào khi có sự thay đổi của một số nhân tố nào đó, trách nhiệm giải thích những thay đổi bất lợi của chi phí thuộc về ai và các giải pháp đƣa ra để điều chỉnh sự thay đổi chi phí đó một cách kịp thời. - Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của công tác kế toán nói chung và là một bộ phận không thể thiếu đƣợc để kế toán thực sự trở thành công cụ quản lý. Vai trò của kế toán quản trị chi phí trong quản trị doanh nghiệp 1.
Các chức năng quản trị doanh nghiệp Các chức năng cơ bản của quản trị doanh nghiệp là lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, kiểm tra – đánh giá việc thực hiện kế hoạch và ra quyết định.Hoạt động quản lý là một quá trình khép kín từ khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch đến kiểm tra và đánh giá việc thực hiện kế hoạch. Ra quyết định không phải là một chức năng độc lập của quản lý mà nó là một phần không thể tách rời của các chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch và kiểm tra – đánh giá việc thực hiện kế hoạch, trong mỗi chức năng đó đều đòi hỏi nhà quản lý phải đƣa ra các quyết định. Nguyễn Ngọc Mai K14KTDNG Học viện Ngân hàng 5 Khoa Kế toán – Kiểm toán Sơ đồ 1. Các chức năng cơ bản của quản trị doanh nghiệp LẬP KẾ HOẠCH RA QUYẾT ĐỊNH KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ TỔ CHỨC THỰC HIỆN Chức năng ra quyếtđịnh yêu cầu các nhà quản lý cần lựa chọn một giải pháp hợp lý nhất trong số các giải pháp đề xuất.
Chức năng lập kế hoạch yêu cầu các nhà quản lý cần xây dựng các mục tiêu chiến lƣợc cho doanh nghiệp và vạch ra các bƣớc cụ thể để thực hiện các mục tiêu đó. Chức năng tổ chức thực hiện, các nhà quản lý cần quyết định cách sử dụng hợp lý nhất các nguồn lực của doanh nghiệp để đạt đƣợc các kế hoạch đã đề ra. Chức năng kiểm tra đánh giá yêu cầu các nhà quản lý so sánh báo cáo thực hiện với các số liệu kế hoạch để bảo đảm cho các bộ phận trong doanh nghiệp thực hiện đúng các mục tiêu đã định. Để thực hiện tốt các chức năng quản trị doanh nghiệp, nhà quản trị cần phải đƣa ra đƣợc các quyết định đúng đắn và vai trò của kế toán quản trị chi phí chính là nguồn cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý trong quá trình ra quyết định.
Vai trò của kế toán quản trị chi phí Kế toán quản trị chi phí cung cấp thông tin cho các nhà quản trị doanh nghiệp trong việc thực hiện các chức năng quản lý. Để thực hiện vai trò của mình, kế toán quản trị chi phí tiến hành lập dự toán chi phí để trợ giúp các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện chức năng lập kế hoạch, phản ánh thông tin thực hiện để trợ giúp các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện chức năng tổ chức thực hiện kế hoạch và xử lý thông tin thực hiện để từ đó các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện chức Nguyễn Ngọc Mai K14KTDNG Học viện Ngân hàng 6 Khoa Kế toán – Kiểm toán năng kiểm tra, đánh giá việc thực hiện kế hoạch. Nhƣ vậy, kế toán quản trị chi phí đã đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho quản lý cả trƣớc, trong và sau quá trình kinh doanh. Cung cấp thông tin cho quá trình lập kế hoạch và dự toán: Lập kế hoạch là xây dựng các mục tiêu phải đạt đƣợc và vạch ra các bƣớc thực hiện để đạt đƣợc mục tiêu đó.
Các kế hoạch này có thể là dài hạn hay ngắn hạn. Để kế hoạch lập ra có tính khả thi cao thì kế hoạch đó phải đƣợc xây dựng trên cơ sở các thông tin phù hợp do kế toán quản trị cung cấp. Kế toán quản trị chi phí sẽ cũng cấp thông tin về chi phí ƣớc tính cho sản phẩm, dịch vụ hoặc các đối tƣợng khác theo yêu cầu của nhà quản lý. Cung cấp thông tin cho quá trình tổ chức thực hiện: Kế hoạch và dự toán là những định hƣớng cho quá trình tổ chức thực hiện.
Trong khâu tổ chức thực hiện, các nhà quản trị phải biết cách liên kết tốt nhất giữa các yếu tố, tổ chức, con ngƣời và các nguồn lực sao cho kế hoạch đƣợc thực hiện ở mức cao nhất và hiệu quả nhất. Vì thế, nhà quản trị phải cần các thông tin khác nhau do nhiều bộ phận cung cấp, trong đó kế toán quản trị chi phí sẽ cung cấp thông tin chủ yếu liên quan đến kinh tế, tài chính. Kế toán quản trị chi phí sẽ dự toán nhiều tình huống khác nhau của các phƣơng án khác nhau để điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh theo các mục tiêu chung. Cung cấp thông tin cho quá trình kiểm tra, giám sát: Nhà quản trị sau khi đã lập kế hoạch đầy đủ và hợp lý, tổ chức thực hiện kế hoạch, đòi hỏi phải kiểm tra, đánh giá hoạt độngvà đánh giá việc thực hiện kế hoạch.
Việc kiểm tra, đánh giá này đƣợc tiến hành thông qua việc cung cấp thông tin của kế toán quản trị qua các báo cáo đánh giá, phƣơng pháp thƣờng dùng là so sánh số liệu thực tế với số liệu kế hoạch và dự toán, xác định những sai biệt giữa kết quả đạt đƣợc với mục tiêu đề ra. Việc cung cấp các thông tin về chi phí hoạt động một cách chi tiết và thƣờng xuyên sẽ giúp các nhà quản trị trong việc đánh giá và hoàn thiện quá trình sản xuất kinh doanh, phát hiện các hoạt động tốn kém quá nhiều chi phí để thiết kế lại quá trình sản xuất, loại bỏ hoạt động tốn kém chi phí đó hoặc có những cải tiến giúp hoạt động đó hiệu quả, ít tốn kém chi phí hơn. Ngoài ra, các báo cáo hoạt động định kỳ so sánh kết quả thực tế với mục tiêu doanh thu, chi phí, lợi nhuận đặt ra sẽ làm cơ sở để đánh giá hoạt động quản lý và tạo động lực cho các nhà quản lý hoạt động hiệu quả hơn. Nguyễn Ngọc Mai K14KTDNG Học viện Ngân hàng 7 Khoa Kế toán – Kiểm toán Cung cấp thông tin cho quá trình ra quyết định: Kế toán quản trị chi phí dựa trên các hệ thống thông tin quá khứ và dự đoán tƣơng lai để tiến hành phân loại, lựa chọn, tổng hợp và cung cấp những thông tin cần thiết liên quan đến chi phí thích hợp cho quá trình ra quyết định.
Đó là một chức năng quan trọng, xuyên suốt các khâu của quản trị doanh nghiệp. Tổ chức kế toán quản trị chi phí hợp lý sẽ giúp cho hệ thống kế toán của đơn vị hoạt động hiệu quả, đảm bảo cung cấp thông tin đầy đủ và hữu ích nhất.