CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.1 Đặc điểm của hoạt động kinh doanh thương mại ảnh hưởng đến kế toán bán hàng và xác định KQKD 1.1 Khái niệm về kinh doanh thương mại Hoạt động kinh doanh thương mại là hoạt động lưu thông phân phối hàng hóa trên thị trường của từng quốc gia riêng biệt hoặc giữa các quốc gia với nhau. Đó là sự đầu tư tiền của, công sức của một cá nhân hay một tổ chức vào việc mua hàng hóa và bán lại hàng hóa đó để kiếm lợi nhuận 1.2 Đặc điểm về kinh doanh thương mại Đặc điểm về hoạt động: Hoạt động kinh tế của kinh doanh thương mại là lưu chuyển hàng hóa. Lưu chuyển hàng hóa là sự tổ hợp các hoạt động thuộc quá trình mua bán, trao đổi, dự trữ hàng hóa. Đặc điểm về hàng hóa: Hàng hóa trong kinh doanh thương mại gồm các loại vật tư, sản phẩm có hình thái vật chất và phi vật chất mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán.
Đặc điểm về phương thức lưu chuyển hàng hóa: Lưu chuyển hàng hóa trong kinh doanh thương mại có thể theo một trong hai phương thức là bán buôn và bán lẻ: Bán buôn hàng hóa là bán cho người kinh doanh trung gian chứ không bán thẳng cho người tiêu dùng; bán lẻ hàng hóa là việc bán thẳng cho người tiêu dùng trực tiếp. Đặc điểm về tổ chức kinh doanh: Tổ chức kinh doanh thương mại có thể theo nhiều mô hình khác nhau như tổ chức các công ty bán buôn, bán lẻ, công ty kinh doanh tổng hợp, công ty môi giới, công ty xúc tiến thương mại. Đặc điểm về sự vận động của hàng hóa: Sự vận động của hàng hóa trong kinh doanh thương mại không giống nhau tùy thuộc vào nguồn hàng, ngành hàng. Chi phí thu mua và thời gian lưu chuyển hàng hóa cũng có sự khác nhau giữa các loại hàng hóa.3 Ảnh hưởng của hoạt động kinh doanh thương mại đến kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh.
Từ những đặc điểm của hoạt động kinh doanh thương mại nói trên ta có thể thấy rằng doanh nghiệp thương mại đáp ứng nhu cầu của thị trường bằng cách lưu Nguyễn Thị Ngà Lớp KTI.K12 Khóa luận tốt nghiệp 4 Học viện Ngân hàng chuyển hàng hóa từ nhà sản xuất và cung cấp đến cho người tiêu dùng. Để đứng vững trên thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, nâng cao lợi nhuận và mở rộng kinh doanh, các doanh nghiệp kinh doanh thương mại cần tìm hiểu rất kỹ lưỡng những hướng đi đúng để tìm được nguồn hàng hóa có chất lượng tốt phù hợp với nhiều thị trường khác nhau. Đối với DNTM, khi nhu cầu thị trường thay đổi họ luôn tìm cách thay đổi theo sao cho phù hợp. Chính vì vậy, các mặt hàng của doanh nghiệp thương mại vô cùng phong phú.
Không như các doanh nghiệp sản xuất, chỉ sản xuất những mặt hàng nhất định hay những nhóm hàng theo các chủng loại họ thường sản xuất và rất khó thay đổi vì liên quan đến sự thay đổi công nghệ, máy móc và trình độ của chính bản thân họ. Nhưng đối với các DNTM lại khác, họ kinh doanh nhiều nhóm hàng, thậm chí những mặt hàng xa nhau về tính chất do tính linh hoạt trong hoạt động của các doanh nghiệp này. Do đó, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp thương mại cũng khá phức tạp do khối lượng hàng hóa nhiều, các mặt hàng đa dạng và phong phú. Kế toán phải quản lý sổ sách khá nhiều và phức tạp do các mặt hàng tiêu thụ khá đa dạng, các chứng từ phát sinh trong các nghiệp vụ kinh tế của DNTM là rất nhiều đòi hỏi sự phân loại chính xác và phản ánh hợp lý, kịp thời.
Ngoài ra, kế toán còn phải phản ánh được quá trình tiêu thụ và xác định kết quả cho từng mặt hàng hay từng nhóm hàng để xác định chính xác hiệu quả kinh doanh của các mặt hàng đó, từ đó có những hướng đi, chính sách phát triển trong tương lai đúng đắn hơn.2 Vai trò, nhiệm vụ và yêu cầu của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại.1 Vai trò của kế toán bán hàng và xác định KQKD Đối với một doanh nghiệp nói chung và một doanh nghiệp thương mại nói riêng, việc tổ chức tốt công tác bán hàng và xác định kết quả kinh doanh sẽ từng bước hạn chế được sự thất thoát hàng hóa, phát hiện những hàng hóa chậm luân chuyển để có những biện pháp xử lý thích hợp nhằm thúc đẩy quá trình luân chuyển vốn, tăng hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp. Thông tin do kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp cho doanh nghiệp là cơ sở để các nhà quản trị doanh nghiệp nắm được tình hình quản lý hàng hóa trên hai mặt: hiện vật và giá trị, đánh giá được tình hình thực hiện kế hoạch bán hàng, chính sách giá cả hợp lý và năng lực kinh doanh của doanh nghiệp thông qua kết quả kinh doanh đạt được. Nguyễn Thị Ngà Lớp KTI.K12 Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Ngân hàng Ngoài ra, các thông tin đó cũng giúp doanh nghiệp thấy được mức độ hoàn chỉnh của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh từ đó tìm ra những thiếu sót và nguyên nhân mất cân đối giữa khâu mua, khâu dự trữ và khâu bán để có các biện pháp quản lý, chiến lược kinh doanh, bán hàng phù hợp Bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có vai trò quan trọng không chỉ đối với bản thân doanh nghiệp mà còn đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Đối với bản thân doanh nghiệp có bán được hàng thì mới có thu nhập để bù đắp những chi phí bỏ ra, tạo ra lợi nhuận thì mới có điều kiện mở rộng hoạt động kinh doanh, nâng cao đời sống cho người lao động, tạo nguồn tích lũy cho nền kinh tế quốc dân.
Việc xác định chính xác kết quả kinh doanh là cơ sở xác định chính xác hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp. Đối với các bạn hàng của doanh nghiệp, thông qua các số liệu mà kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cung cấp có thể biết được khả năng mua- dự trữ- bán các mặt hàng của doanh nghiệp để từ đó có quyết định đầu tư, cho vay vốn và mở rộng các quan hệ làm ăn với doanh nghiệp. Đối với Nhà nước, thông qua việc doanh nghiệp nộp thuế, phí, lệ phí vào ngân sách nhà nước, xác định được chi phí hợp lý và sử dụng có hiệu quả cao số lợi nhuận thu được từ đó giải quyết hài hòa giữa các lợi ích kinh tế: Nhà nước, tập thể và cá nhân người lao động. Ngoài ra, thông qua số liệu của từng doanh nghiệp trung thực, khách quan, từ đó tổng hợp lên mới có số liệu từng ngành, từng khu vực sản xuất,…mà Nhà nước có thể đưa ra các chính sách quản lý nền kinh tế vĩ mô phù hợp.2 Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh.
Để đáp ứng được các yêu cầu về quản lý về hàng hóa, thành phẩm, bán hàng, xác định kết quả và phân phối kết quả các hoạt động một cách tốt nhất, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Tổ chức theo dõi, phản ánh và ghi chép kịp thời, đầy đủ, chính xác tình hình hiện có và sự biến động của từng sản phẩm, hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị để thuận lợi cho công tác quản lý chúng. - Tính toán, xác định chính xác trị giá vốn hàng xuất bán, phân bổ chi phí thu mua cho hàng xuất bán trong kỳ để xác định chính xác kết quả. - Theo dõi, phản ánh và giám đốc chặt chẽ quá trình bán hàng, ghi chép đầy đủ các khoản doanh thu, giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp. Nguyễn Thị Ngà Lớp KTI.K12 Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Ngân hàng - Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thu hồi nợ phải thu khách hàng và quản lý tiền hàng, theo dõi nợ phải thu chi tiết theo từng đối tượng khách hàng và theo thời hạn trả nợ.
- Phản ánh và tính toán chính xác kết quả của từng hoạt động. Kiểm tra, giám sát tiến độ thực hiện kế hoạch bán hàng, kế hoạch lợi nhuận, phân phối lợi nhuận và nghĩa vụ đối với Nhà nước. - Cung cấp thông tin kế toán phục vụ cho việc lập Báo cáo tài chính và định kỳ phân tích hoạt động kinh tế liên quan đến quá trình bán hàng, xác định và phân phối kết quả kinh doanh. Tuy nhiên, để phát huy được vai trò và thực hiện tốt các nhiệm vụ trên, kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh cần phải: - Tổ chức tốt hệ thống ghi chép ban đầu và trình tự luân chuyển chứng từ.
- Báo cáo kịp thời tình hình nhập, xuất hàng hóa, tình hình bán hàng và thanh toán, đôn đốc thu các khoản tiền hàng, xác định kết quả kinh doanh - Phải tổ chức công tác kế toán thật khoa học, hợp lý: tổ chức tốt hệ thống tài khoản kế toán, hệ thống sổ sách kế toán phải phù hợp với đặc điểm sản xuất kinh doanh của đơn vị - Đồng thời, cán bộ kế toán phải nắm vững nội dung của việc tổ chức tốt công tác kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh đặc biệt là công tác kế toán quản trị bán hàng.3 Yêu cầu quản lý quá trình bán hàng và xác định kết quả kinh doanh.1 Khái niệm hàng hóa và bán hàng Hàng hóa là sản phẩm lao động có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người và dùng để trao đổi với nhau. Hàng hóa có 2 thuộc tính: Giá trị và giá trị sử dụng. Bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng, đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, đây là quá trình chuyển hóa vốn từ hình thái vốn hiện vật hay vốn sản phẩm, hàng hóa sang hình thái vốn tiền tệ hoặc vốn trong thanh toán.2 Yêu cầu quản lý hàng hóa Nguyễn Thị Ngà Lớp KTI.