Hoàn thiện hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu hoàn thiện hệ thống kế toán thu chi ngân sách nhà nước tại việt nam, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp khoa

• Tác giả: Phạm Quang Huy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Việt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn Thiện Hệ Thống Kế Toán Thu, Chi Ngân Sách Nhà Nước Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng biểu
• Danh mục các đồ thị
• Danh mục các hình vẽ
• Lời mở đầu
• 1. Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu về kế toán thu, chi ngân sách nhà nước
• 1.1. Các nghiên cứu công bố ở ngoài nước
• 1.1.1. Về bài báo khoa học
• 1.1.2. Các luận án tiến sĩ và đề tài nghiên cứu khoa học
• 1.2. Các nghiên cứu công bố ở trong nước
• 1.2.1. Về bài báo khoa học
• 1.2.2. Các luận án tiến sĩ và các đề tài nghiên cứu khoa học
• 1.3. Các vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. Chương 2: Cơ sở lý thuyết về kế toán thu, chi ngân sách nhà nước và chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.1. Một số vấn đề lý luận chung về khu vực công và quản trị tài chính công
• 2.1.1. Khu vực công
• 2.1.2. Quản trị tài chính trong khu vực công
• 2.1.3. Mối quan hệ giữa quản trị tài chính công với kế toán thu, chi ngân sách
• 2.2. Cơ sở lý thuyết về kế toán thu, chi ngân sách nhà nước
• 2.2.1. Vai trò và mục tiêu
• 2.2.2. Nội dung và các đối tượng sử dụng thông tin
• 2.2.2.1. Nội dung cơ bản của kế toán thu, chi ngân sách
• 2.2.2.2. Đối tượng sử dụng thông tin kế toán thu, chi ngân sách
• 2.2.3. Các vấn đề cơ bản trong hệ thống kế toán thu, chi ngân sách
• 2.2.3.1. Về vấn đề ghi nhận
• 2.2.3.2. Về vấn đề đánh giá
• 2.2.3.3. Về vấn đề trình bày và công bố
• 2.2.4. Các nội dung khác liên quan đến kế toán thu, chi ngân sách
• 2.2.4.1. Kiểm soát thông tin
• 2.2.4.2. Kiểm soát nội bộ
• 2.2.4.3. Kiểm toán nhà nước
• 2.2.5. Cơ sở kinh tế và pháp lý xây dựng hệ thống kế toán thu, chi ngân sách
• 2.3. Chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.3.1. Lịch sử hình thành và quá trình phát triển
• 2.3.2. Nhiệm vụ và mục tiêu của chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.3.3. Vai trò và đặc điểm của chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.3.4. Nội dung cơ bản của chuẩn mực kế toán công quốc tế
• 2.3.5. Cơ sở kế toán áp dụng trong kế toán công quốc tế
• 2.3.5.1. Kế toán trên cơ sở tiền trong khu vực công
• 2.3.5.2. Kế toán dồn tích trong khu vực công
• 2.3.5.3. So sánh kế toán trên cơ sở tiền và kế toán trên cơ sở dồn tích
• 2.3.6. Các chuẩn mực có liên quan đến kế toán thu, chi ngân sách nhà nước
• 2.3.6.1. Phần mở đầu của IPSAS
• 2.3.6.2. Hệ thống báo cáo tài chính
• 2.3.6.3. Chuẩn mực số 01 về việc trình bày báo cáo tài chính
• 2.3.6.4. Chuẩn mực số 22 về công bố thông tin tài chính đơn vị công
• 2.3.6.5. Chuẩn mực số 24 về việc trình bày thông tin ngân sách trên BCTC
• 2.4. Nghiên cứu mô hình tổ chức hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước tại một số quốc gia trên thế giới – Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.4.1. Hệ thống kế toán thu, chi ngân sách tại các quốc gia
• 2.4.1.1. Cộng đồng Châu Âu
• 2.4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2.4.2.1. Lộ trình chuyển đổi
• 2.4.2.2. Sự hợp nhất giữa kế toán và quản trị tài chính công
• 2.4.2.3. Mô hình kế toán nhà nước phù hợp với thực tế từng quốc gia
• 2.4.2.4. Đào tạo nguồn nhân lực
• 2.4.2.5. Kiểm toán, kiểm tra và kiểm soát thông tin thu, chi ngân sách
• 2.4.2.6. Ứng dụng công nghệ thông tin vào hệ thống kế toán
• 2.4.2.7. Các nhân tố tác động đến kế toán thu, chi ngân sách
• 3. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và khung nghiên cứu chung luận án
• 3.1. Đối tượng và phạm vi của nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Các phương pháp nghiên cứu sử dụng
• 3.2.1. Phương pháp chung
• 3.2.2. Các phương pháp cụ thể
• 3.2.2.1. Phương pháp khái quát hóa
• 3.2.2.2. Phương pháp khái niệm hóa
• 3.2.2.3. Phương pháp điều tra hay phương pháp trưng cầu ý kiến
• 3.2.2.4. Phương pháp phân tích
• 3.2.2.5. Phương pháp tổng hợp
• 3.2.2.6. Phương pháp tư duy
• 3.2.2.7. Phương pháp thống kê
• 3.2.2.8. Phương pháp so sánh, đối chiếu
• 3.2.2.9. Phương pháp lý luận khách quan
• 3.2.3. Ứng dụng các phương pháp cho từng phần luận án
• 3.3. Dữ liệu sử dụng nghiên cứu
• 3.3.1. Dữ liệu thứ cấp
• 3.3.2. Dữ liệu sơ cấp
• 3.4. Khung nghiên cứu áp dụng và thu thập dữ liệu nghiên cứu
• 3.4.1. Khung nghiên cứu sử dụng
• 3.4.2. Thu thập dữ liệu nghiên cứu
• 3.5. Chất lượng của thông tin nghiên cứu thu thập
• 4. Chương 4: Thực trạng về hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam
• 4.1. Thực trạng về hệ thống tài chính công và quản lý ngân sách nhà nước
• 4.1.1. Thực trạng về hệ thống tài chính công
• 4.1.2. Thực trạng về phân cấp quản lý NSNN
• 4.1.2.1. Thực trạng về tổng quát tình hình thu, chi ngân sách
• 4.1.2.2. Thực trạng về việc thu và phân cấp thu ngân sách
• 4.1.2.3. Thực trạng về việc chi và phân cấp chi ngân sách
• 4.1.2.4. Thực trạng về quá trình phân cấp ngân sách
• 4.1.2.5. Một số tồn tại trong việc phân cấp quản lý thu, chi ngân sách
• 4.2. Thực trạng về kế toán thu, chi ngân sách nhà nước
• 4.2.1. Thực trạng về văn bản pháp lý kế toán thu, chi ngân sách
• 4.2.1.1. Giới thiệu chung
• 4.2.1.2. Hệ thống văn bản pháp lý
• 4.2.1.3. Quy định về kế toán thu, chi ngân sách trong Luật NSNN
• 4.2.2. Nhiệm vụ và mục tiêu của kế toán thu, chi ngân sách Việt Nam
• 4.2.3. Vai trò của kế toán thu, chi ngân sách tại Việt Nam
• 4.2.4. Các nội dung trong kế toán thu, chi ngân sách tại Việt Nam
• 4.2.4.1. Vấn đề về quản lý
• 4.2.4.2. Vấn đề về ghi nhận
• 4.2.4.3. Vấn đề về đánh giá
• 4.2.4.4. Vấn đề về trình bày và công bố
• 4.2.5. Thực trạng về cơ sở kế toán trong hạch toán kế toán thu, chi ngân sách
• 4.2.6. Thực trạng về chứng từ, sổ sách và báo cáo trong kế toán thu, chi ngân sách
• 4.2.7. Thực trạng về kiểm soát thông tin do kế toán thu, chi ngân sách cung cấp
• 4.2.7.1. Kiểm soát thông tin
• 4.2.7.2. Kiểm soát nội bộ
• 4.2.7.3. Kiểm toán nhà nước với quá trình thanh tra và giám sát
• 4.2.8. Đánh giá chung kế toán thu chi ngân sách với chuẩn mực KTC quốc tế
• 4.2.8.1. Đánh giá chung
• 4.2.8.2. Các điểm tương đồng
• 4.2.8.3. Các điểm khác biệt
• 4.3. Khảo sát thực tế về kế toán thu, chi ngân sách tại Việt Nam
• 4.3.1. Đối tượng và phạm vi khảo sát
• 4.3.2. Nội dung của khảo sát
• 4.3.2.1. Giới thiệu chung về bảng câu hỏi
• 4.3.2.2. Về nội dung chi tiết khảo sát
• 4.3.3. Phương pháp khảo sát
• 4.3.3.1. Về phương cách khảo sát
• 4.3.3.2. Về công cụ xử lý kết quả
• 4.3.4. Kết quả khảo sát
• 4.3.4.1. Về độ tin cậy của mẫu khảo sát
• 4.3.4.2. Về kết quả nghiên cứu
• 4.4. Nhận diện hạn chế và nguyên nhân chế độ kế toán thu, chi ngân sách hiện hành
• 5. Chương 5: Giải pháp hoàn thiện hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước tại VN
• 5.1. Quan điểm hoàn thiện và mục tiêu hoàn thiện
• 5.1.1. Quan điểm hoàn thiện
• 5.1.1.1. Phù hợp đặc điểm về quản lý thu chi NSNN tại Việt Nam
• 5.1.1.2. Từng bước phù hợp và tương thích với IPSAS
• 5.1.1.3. Tăng cường khả năng ứng dụng CNTT trong QLNSNN
• 5.1.2. Mục tiêu hoàn thiện
• 5.2. Giải pháp hoàn thiện hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước
• 5.2.1. Nhóm giải pháp chung
• 5.2.1.1. Giải pháp về môi trường pháp lý
• 5.2.1.2. Giải pháp về môi trường hoạt động
• 5.2.1.3. Giải pháp về việc đáp ứng yêu cầu quản lý NSNN
• 5.2.2. Nhóm giải pháp cụ thể
• 5.2.2.1. Xây dựng mô hình Tổng kế toán nhà nước
• 5.2.2.2. Điều chỉnh và thay đổi cơ sở kế toán trong ghi nhận và trình bày thông tin kế toán thu, chi ngân sách
• 5.2.2.3. Xác lập lộ trình chuyển kế toán thu, chi ngân sách theo hướng tiếp cận IPSAS song song xây dựng hệ thống chuẩn mực KTC quốc gia
• 5.2.2.4. Tổ chức hệ thống thông tin kế toán thích ứng
• 5.2.3. Nhóm giải pháp hỗ trợ cho hệ thống kế toán thu, chi ngân sách
• 5.2.3.1. Kiểm soát chất lượng thông tin của kế toán thu, chi ngân sách
• 5.2.3.1.1. Về đánh giá chất lượng thông tin kế toán
• 5.2.3.1.2. Về chế độ thanh tra, kiểm tra và giám sát
• 5.2.3.2. Kiểm soát rủi ro trong kế toán thu, chi ngân sách
• 5.2.3.2.1. Kiểm soát trong
• 5.2.3.2.2. Kiểm soát ngoài
• 5.2.3.2.3. Kiểm soát rủi ro thông tin kế toán
• 5.2.3.3. Về cơ sở hạ tầng và thông tin
• 5.3. Một số kiến nghị
• 5.3.1. Đối với Quốc hội
• 5.3.2. Đối với các cơ quan quản lý nhà nước
• 5.3.2.1. Đối với Chính phủ
• 5.3.2.2. Đối với Bộ tài chính
• 5.3.3. Đối với cơ quan Kiểm toán nhà nước
• 5.3.4. Đối với các cơ quan chức năng khác
• 5.3.5. Đối với các cơ quan thực hiện kế toán thu, chi ngân sách
• Kết luận Chung và kiến nghị
• Danh mục các công trình của tác giả
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về hệ thống kế toán thu chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam

Hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý tài chính công. Nó không chỉ giúp ghi chép các nghiệp vụ tài chính mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc ra quyết định của chính phủ. Tuy nhiên, hệ thống này vẫn còn nhiều hạn chế cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

1.1. Định nghĩa và vai trò của hệ thống kế toán ngân sách

Hệ thống kế toán ngân sách là công cụ phản ánh các hoạt động thu, chi của nhà nước. Nó giúp đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong quản lý tài chính công.

1.2. Lịch sử phát triển hệ thống kế toán tại Việt Nam

Hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những quy định ban đầu đến các chuẩn mực hiện đại hơn, phù hợp với yêu cầu quản lý tài chính công.

II. Những thách thức trong hệ thống kế toán thu chi ngân sách nhà nước

Việc quản lý ngân sách nhà nước tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như thất thu ngân sách, lãng phí trong chi tiêu và sự không đồng bộ giữa các cơ quan là những khó khăn lớn cần được giải quyết.

2.1. Thất thu ngân sách và nguyên nhân

Thất thu ngân sách xảy ra do nhiều nguyên nhân, bao gồm việc quản lý chưa hiệu quả và thiếu thông tin chính xác trong quá trình thu ngân sách.

2.2. Lãng phí và thất thoát trong chi tiêu

Nhiều khoản chi tiêu của nhà nước vẫn còn bị lãng phí, điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào chính phủ.

III. Phương pháp cải thiện hệ thống kế toán thu chi ngân sách nhà nước

Để hoàn thiện hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước, cần áp dụng các phương pháp hiện đại và hiệu quả. Việc cải cách này không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch mà còn tăng cường khả năng quản lý tài chính công.

3.1. Áp dụng công nghệ thông tin trong kế toán

Công nghệ thông tin có thể giúp cải thiện quy trình kế toán, từ việc ghi chép đến báo cáo tài chính, đảm bảo tính chính xác và kịp thời.

3.2. Đào tạo nguồn nhân lực cho hệ thống kế toán

Đào tạo nhân lực có trình độ cao trong lĩnh vực kế toán là cần thiết để nâng cao chất lượng và hiệu quả của hệ thống kế toán ngân sách nhà nước.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kế toán ngân sách

Nghiên cứu về hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước đã chỉ ra nhiều điểm mạnh và yếu trong thực tiễn. Việc áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế sẽ giúp Việt Nam cải thiện đáng kể hiệu quả quản lý ngân sách.

4.1. Kết quả khảo sát thực tế về kế toán ngân sách

Khảo sát cho thấy nhiều cơ quan vẫn chưa áp dụng đầy đủ các quy định về kế toán, dẫn đến sự không đồng bộ trong báo cáo tài chính.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Nghiên cứu các mô hình kế toán của các quốc gia khác có thể cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam trong việc cải cách hệ thống kế toán ngân sách.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho hệ thống kế toán ngân sách

Việc hoàn thiện hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có những chính sách và biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách, đảm bảo tính minh bạch và trách nhiệm trong sử dụng ngân sách nhà nước.

5.1. Đề xuất chính sách cải cách hệ thống kế toán

Cần xây dựng các chính sách rõ ràng để cải cách hệ thống kế toán, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước.

5.2. Tương lai của hệ thống kế toán ngân sách tại Việt Nam

Hệ thống kế toán ngân sách nhà nước cần được cải tiến liên tục để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quản lý tài chính công trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh cải cách khu vực công và quản trị tài chính quốc gia trong giai đoạn chuyển đổi kinh tế đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện hệ thống thông tin kế toán nhà nước. Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Phạm Quang Huy (2014) với tiêu đề "Hoàn thiện hệ thống kế toán thu, chi ngân sách nhà nước tại Việt Nam" (người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Việt, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, Chuyên ngành Kế toán - Mã số: 62.01) là một công trình khoa học tiên phong tiếp cận toàn diện mô hình kế toán thu, chi ngân sách nhà nước (NSNN) dưới lăng kính của Chuẩn mực Kế toán công Quốc tế (IPSAS) và khung lý thuyết Quản trị Tài chính công hiện đại (Public Financial Management - PFM).

Trong nền kinh tế vĩ mô, tác giả nhấn mạnh: "ngân sách nhà nước là nơi tập trung quỹ tiền tệ lớn nhất của một nước và được xem là công cụ điều chỉnh mang tính vĩ mô đối với nền kinh tế xã hội, định hướng phát triển sản xuất, điều tiết thị trường và giúp bình ổn giá cả". Tuy nhiên, thực trạng quản lý ngân sách tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu bộc lộ lỗ hổng nghiên cứu (research gap) cốt lõi: sự phân mảnh thông tin tài chính giữa các cơ quan hành chính và thiếu một hệ thống báo cáo tài chính chính phủ hợp nhất theo thông lệ quốc tế. Như luận án chỉ rõ: "việc ghi nhận thu, chi từ ngân sách còn do nhiều cơ quan thực hiện cùng lúc. Hơn nữa, mỗi cơ quan có mục đích, phương pháp, đối tượng và nội dung hạch toán, chỉ tiêu báo cáo ngân sách khác nhau. Hệ quả là các số liệu thu, chi ngân sách hạch toán tại các cơ quan thường có sự khác biệt nhất định và điều này chưa đáp ứng được yêu cầu phân tích số liệu phục vụ cho quản lý, điều hành ngân sách nhà nước".

Để giải quyết triệt để vấn đề này, luận án thiết lập giả thuyết nghiên cứu tổng quát ($H_0$): "Việt Nam có thể và cần hoàn thiện hệ thống kế toán thu, chi ngân sách hiện hành", đồng thời giải quyết hệ thống 5 câu hỏi nghiên cứu ($Q_1$ đến $Q_5$):

• $Q_1$: Các công trình khoa học trong và ngoài nước đã tiếp cận hệ thống kế toán thu, chi ngân sách tại Việt Nam ở mức độ nào?
• $Q_2$: Nền tảng lý luận và bài học kinh nghiệm quốc tế nào làm cơ sở để Việt Nam hoàn thiện kế toán thu, chi ngân sách?
• $Q_3$: Những điểm tương đồng và khác biệt cốt lõi giữa hệ thống kế toán thu, chi ngân sách Việt Nam hiện hành so với chuẩn mực IPSAS là gì?
• $Q_4$: Thực trạng quản lý tài chính công, phân cấp ngân sách và chế độ kế toán thu, chi NSNN Việt Nam giai đoạn 2002–2013 diễn ra như thế nào?
• $Q_5$: Những nhóm giải pháp đồng bộ và kiến nghị lộ trình cụ thể nào cần được triển khai để tái cấu trúc toàn diện kế toán thu, chi NSNN?

Luận án dựa trên khung lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM) và mô hình 4 giai đoạn PFM (IMF, CIPFA). Công trình có quy mô nghiên cứu sâu rộng: phân tích chuỗi dữ liệu kinh tế vĩ mô thứ cấp về tỷ lệ thu/chi ngân sách trên GDP giai đoạn 1998–2012, số liệu dự toán NSNN (2002–2013), số liệu quyết toán NSNN (2002–2010), chỉ số công khai ngân sách (Open Budget Index - OBI) các năm 2008 và 2010; kết hợp với khảo sát thực nghiệm sơ cấp tại hệ thống Kho bạc Nhà nước (KBNN), cơ quan Tài chính, Thuế và đơn vị Hành chính sự nghiệp (HCSN) trên địa bàn các tỉnh thành trọng điểm. Luận án kết cấu chặt chẽ gồm 187 trang, 5 chương, 7 hình vẽ, 13 bảng biểu chuyên sâu và 5 phụ lục minh chứng.

---

Literature Review và Positioning

Luận án thực hiện tổng quan có hệ thống các luồng nghiên cứu học thuật quốc tế và trong nước, xác lập tọa độ nghiên cứu (academic positioning) rõ nét:

Luồng nghiên cứu quốc tế tập trung vào quá trình chuyển đổi cơ sở kế toán từ tiền mặt (cash basis) sang dồn tích (accrual accounting) và chuẩn hóa IPSAS. Pallot (1992) đặt nền móng lý luận cho các thành phần trong khuôn mẫu kế toán khu vực công. Benito & Caroline (2010) khảo sát thực nghiệm tại các quốc gia Châu Âu, khẳng định xu hướng tất yếu chuyển sang kế toán dồn tích theo IPSAS để gia tăng tính so sánh thông tin tài chính công. Goddard (2010) chỉ ra tính đa dạng về phương pháp luận trong nghiên cứu kế toán công hiện đại, trong khi Lasse (2010) phân tích tiến trình chuẩn hóa báo cáo tài chính công quốc tế. Lapsley (1988) và Malmmose (2012) nhấn mạnh vai trò đan xen giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị trong công cuộc cải cách NPM.

Tuy nhiên, tồn tại sự tranh luận học thuật sâu sắc (scholarly debate) giữa hai trường phái:

• Trường phái cải cách dồn tích triệt để: Nhóm nghiên cứu của Chan (2005) và Carlin (2003) lập luận rằng kế toán dồn tích toàn diện là điều kiện tiên quyết để phản ánh chính xác chi phí nguồn lực, nợ công tiềm ẩn và trách nhiệm giải trình của chính phủ.
• Trường phái tiếp cận theo ngữ cảnh thể chế: Adhikari (2010) khi so sánh hai quốc gia Nepal và Nga đã chứng minh rằng các cải cách kế toán công có cùng ý tưởng nhưng thất bại nếu áp dụng rập khuôn mà không tương thích với bối cảnh thể chế đặc thù. Đồng thuận với quan điểm này, Okoye & Oghuma (2013) chỉ ra sự bất cập của các cơ quan quản lý tài chính tại Nigeria khi thiếu một khung pháp lý đồng bộ, dẫn đến tính minh bạch và trách nhiệm giải trình thấp dù đã ban hành quy định mới. Nghiên cứu của Shi (2011) về cải cách dồn tích tại Trung Quốc cũng chứng minh sự cần thiết của lộ trình chuyển đổi từng bước (step-by-step transition).

Tại Việt Nam, các công trình của Mai Thị Hoàng Minh (2008), Đặng Thái Hùng (2008, 2009), Phạm Văn Đăng (2008, 2011), Đặng Văn Thanh (2011) đã thảo luận về sự cần thiết ban hành chuẩn mực kế toán công và mô hình Tổng kế toán nhà nước. Các luận án của Nguyễn Văn Hồng (2007) về kế toán nhà nước, Nguyễn Hữu Phúc (2009) về kiểm toán NSNN, Trần Thị Ngọc Hân (2012) và Lưu Trường Kháng (2013) về kiểm toán dự án đầu tư công đã khảo sát từng khía cạnh riêng lẻ của khu vực công.

Khoảng trống học thuật xác định: Chưa có công trình nào tại Việt Nam nghiên cứu một cách trực tiếp, toàn diện và có hệ thống về việc tái cấu trúc hệ thống kế toán thu, chi NSNN gắn liền với việc vận dụng các chuẩn mực IPSAS cụ thể (IPSAS 01, IPSAS 22, IPSAS 24) trong điều kiện vận hành hệ thống thông tin TABMIS và phân cấp ngân sách phức tạp. Luận án đã lấp đầy khoảng trống này bằng việc thiết lập mô hình chuyển đổi thực chứng và khả thi cho Việt Nam.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm phong phú thêm cơ sở lý luận về kế toán công thông qua việc tích hợp ba lý thuyết nền tảng: Lý thuyết Quản trị công mới (Hood, 1991), Lý thuyết Trách nhiệm giải trình (Accountability Theory - Stewart, 1984), và Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory - DiMaggio & Powell, 1983).

Trích dẫn định nghĩa mang tính chuẩn mực: "Hội đồng chuẩn mực kế toán ngân sách quốc tế (2012) đã nêu rõ: kế toán thu, chi ngân sách là một hệ thống xử lý các nghiệp vụ kế toán liên quan đến tiếp nhận, sử dụng, phân bổ, ghi chép, xử lý các khoản có tính chất NSNN hoặc do nhà nước cấp cũng như lập các loại BCTC phù hợp với tình hình cụ thể về cơ cấu tổ chức chính phủ của từng quốc gia trên thế giới".

Luận án khẳng định sự chuyển dịch mô thức (paradigm shift) từ "kế toán kiểm soát tuân thủ quỹ tiền mặt thuần túy" sang "kế toán quản trị nguồn lực tổng thể theo cơ sở dồn tích". Sự đóng góp thể hiện qua 3 mệnh đề lý thuyết:

• Mệnh đề 1 ($P_1$): Tính hữu hiệu của quản trị tài chính công tỷ lệ thuận với mức độ tích hợp và chuẩn hóa dồn tích của hệ thống thông tin kế toán thu, chi ngân sách.
• Mệnh đề 2 ($P_2$): Sự phân mảnh thể chế giữa các cơ quan quản lý thu (Thuế, Hải quan) và cơ quan chấp hành chi (Kho bạc, Tài chính) làm suy giảm độ tin cậy của thông tin ngân sách nếu thiếu cơ chế Tổng kế toán nhà nước hợp nhất.
• Mệnh đề 3 ($P_3$): Việc áp dụng IPSAS tại các nền kinh tế đang phát triển đòi hỏi mô hình dồn tích có điều chỉnh (modified accrual) trong giai đoạn quá độ trước khi tiến tới dồn tích toàn diện (full accrual).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết nối hữu cơ 4 thành phần trong mô hình PFM của CIPFA (2012):

1. Quản lý tài chính tổng thể: Đảm bảo tính bền vững tài khóa và tối ưu hóa huy động nguồn lực công.
2. Quản lý về mặt hoạt động: Hướng đến bộ ba tiêu chí "3E" (Economy - Tiết kiệm, Efficiency - Hiệu quả, Effectiveness - Hữu hiệu).
3. Quản lý rủi ro hệ thống: Thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ và phân định rõ vai trò giám sát của Kiểm toán Nhà nước (KTNN).
4. Quản trị các bên liên quan: Tăng cường trách nhiệm giải trình trước Quốc hội, người dân và các nhà tài trợ quốc tế (WB, IMF, ADB).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác lập rõ: Khung lý thuyết này áp dụng cho khu vực hành chính công và các đơn vị sử dụng ngân sách, loại trừ các Doanh nghiệp kinh doanh thuộc chính phủ (GBEs) vốn thuộc phạm vi điều chỉnh của chuẩn mực IFRS/IAS.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án ứng dụng trường phái triết học thực dụng/thực chứng (positivism combined with pragmatic realism), sử dụng thiết kế nghiên cứu hỗn hợp kết hợp đa phương pháp (mixed-methods multi-level design):

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích thể chế tài chính công, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật NSNN 2002, Luật Kế toán 2003) và chuỗi dữ liệu tổng hợp kinh tế vĩ mô.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát nhận thức, mức độ đánh giá thực trạng và tính khả thi của các giải pháp cải cách tại các đơn vị trực tiếp thực hiện kế toán ngân sách.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu trải qua các bước chuẩn hóa nghiêm ngặt:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Chuỗi số liệu chính thức từ Bộ Tài chính, Tổng cục Thống kê, Ngân hàng Thế giới, Báo cáo OBI (Open Budget Initiative) giai đoạn 1998–2013.
• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Thiết kế bảng câu hỏi điều tra khảo sát cấu trúc chuẩn, thực hiện thử nghiệm sơ bộ (pilot test) để tinh chỉnh thang đo trước khi phát hành chính thức.
• Kỹ thuật tam giác hóa (Triangulation): Kết hợp tam giác hóa dữ liệu (thứ cấp - sơ cấp), tam giác hóa phương pháp (định tính thể chế - thống kê mô tả thực nghiệm) và đối chiếu quốc tế (so sánh mô hình các nước EU, Mỹ, Trung Quốc, Nepal).
• Độ tin cậy và giá trị: Thang đo được thẩm định giá trị nội dung (content validity) qua ý kiến chuyên gia đầu ngành kế toán công; các biến khảo sát kiểm tra độ tin cậy và tính nhất quán nội tại.

Data và phân tích

• Đặc điểm mẫu khảo sát: Thu thập phiếu điều tra từ cán bộ lãnh đạo, chuyên viên kế toán, kiểm toán viên tại các cơ quan quản lý và đơn vị thụ hưởng ngân sách trên nhiều tỉnh thành đại diện cho các vùng kinh tế trọng điểm (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Cần Thơ...).
• Kỹ thuật phân tích: Sử dụng các công cụ thống kê mô tả, phân tích tần số, tỷ lệ phần trăm, phân tích so sánh chéo giữa các nhóm đối tượng (cơ quan tài chính vs kho bạc vs đơn vị HCSN).
• Dữ liệu định lượng thực trạng: Đánh giá chi tiết cơ cấu nguồn thu (thuế TNDN, thuế GTGT, thuế XNK, thu từ dầu thô), cơ cấu chi (chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, chi trả nợ) giai đoạn 2002–2010 và phân tích sự chênh lệch mang tính hệ thống giữa số liệu dự toán và số liệu quyết toán được Quốc hội phê chuẩn.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án rút ra 5 phát hiện đột phá dựa trên minh chứng dữ liệu xác thực:

1. Sự phân tán và thiếu nhất quán trong ghi nhận thu, chi NSNN: Tồn tại tình trạng cùng một dòng nghiệp vụ ngân sách nhưng cơ quan Thuế, Hải quan hạch toán theo tiêu thức quản lý thu, trong khi KBNN hạch toán theo dòng tiền thực nhận qua TABMIS, và cơ quan Tài chính tổng hợp theo dự toán phân bổ. Sự thiếu đồng bộ này tạo ra độ trễ lớn và chênh lệch số liệu báo cáo giữa các cơ quan.

2. Hạn chế nội tại của cơ sở kế toán tiền mặt điều chỉnh (Modified Cash Basis): Hệ thống kế toán hiện hành chưa phản ánh toàn diện các nghĩa vụ nợ tiềm tàng, các khoản cam kết chi chưa thanh toán, khấu hao tài sản cố định công và giá trị tài sản hạ tầng quốc gia. Điều này khiến BCTC chưa phản ánh thực chất bức tranh sức khỏe tài chính nhà nước.

3. Mức độ minh bạch tài khóa đạt điểm số thấp qua lăng kính quốc tế: Dữ liệu phân tích chỉ số OBI cho thấy Việt Nam năm 2008 chỉ đạt 10/100 điểm và năm 2010 đạt 14/100 điểm, thuộc nhóm các quốc gia "cung cấp thông tin tối thiểu" (scant or minimal information). Nguyên nhân chính xuất phát từ việc thiếu hệ thống BCTC nhà nước tổng hợp được kiểm toán độc lập và công khai kịp thời.

4. Hệ thống TABMIS chưa được khai thác trọn vẹn chức năng kế toán dồn tích: TABMIS được triển khai từ dự án cải cách quản lý tài chính công nhưng chủ yếu vẫn phục vụ kiểm soát hạn mức ngân sách và ghi chép dòng tiền, chưa tự động hóa lập BCTC hợp nhất chính phủ theo chuẩn mực quốc tế.

5. Sự đồng thuận cao về yêu cầu hình thành định chế Tổng kế toán nhà nước: Kết quả khảo sát thực tế ghi nhận đa số chuyên gia và cán bộ chuyên trách đồng thuận rằng việc thành lập mô hình Tổng kế toán nhà nước (State General Accounting) thuộc KBNN là giải pháp thể chế then chốt để quy tụ đầu mối xử lý thông tin tài chính công.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Mở rộng khung lý thuyết NPM tại các quốc gia đang phát triển có nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; chứng minh rằng cải cách kế toán công không đơn thuần là thay đổi kỹ thuật ghi sổ mà là tái cấu trúc thể chế quản trị nhà nước.
• Về phương pháp luận: Cung cấp quy trình đánh giá khoảng cách (gap analysis matrix) giữa chế độ kế toán quốc gia với chuẩn mực IPSAS, có thể nhân rộng để nghiên cứu các phân hệ kế toán công khác.
• Về ứng dụng thực tiễn và chính sách:
  • Kiến nghị Quốc hội và Chính phủ sửa đổi Luật NSNN và Luật Kế toán, luật hóa chức năng Tổng kế toán nhà nước và quy định lập Báo cáo Tài chính Nhà nước (Government Financial Statements) bên cạnh Báo cáo Quyết toán Ngân sách.
  • Bộ Tài chính cần ban hành lộ trình áp dụng IPSAS theo 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 (chuẩn bị hạ tầng pháp lý và nhân lực), Giai đoạn 2 (ban hành hệ thống Chuẩn mực Kế toán công Việt Nam - VPSAS trên cơ sở chọn lọc IPSAS dồn tích điều chỉnh), Giai đoạn 3 (áp dụng toàn diện dồn tích và hợp nhất BCTC nhà nước).
  • Nâng cấp phân hệ kế toán của TABMIS để ghi nhận giao dịch theo thời gian thực và tự động tạo bút toán kép dồn tích.

---

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số giới hạn nghiên cứu khách quan:

1. Giới hạn về phạm vi dữ liệu nghiệp vụ: Do tính chất bảo mật và độ trễ công bố của các báo cáo quyết toán NSNN quốc gia, chuỗi số liệu thứ cấp chi tiết dừng lại ở mốc quyết toán năm 2010 và dự toán năm 2013.
2. Giới hạn về đối tượng khảo sát vi mô: Luận án tập trung khảo sát hệ thống KBNN, cơ quan Tài chính, Thuế và HCSN, chưa đi sâu khảo sát kế toán tại các đơn vị hành chính cấp xã/phường và hệ thống kế toán thuộc lực lượng vũ trang (quốc phòng, an ninh).
3. Giới hạn về đo lường định lượng chi tiết từng chuẩn mực: Nghiên cứu dừng lại ở cấp độ khung tổng thể và 3 chuẩn mực cốt lõi (IPSAS 01, 22, 24), chưa phân tích chuyên sâu các chuẩn mực phức tạp như IPSAS 17 (Tài sản cố định), IPSAS 19 (Dự phòng, nợ tiềm tàng), IPSAS 32 (Hợp đồng nhượng quyền dịch vụ).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Đi sâu nghiên cứu mô hình định giá và ghi nhận tài sản công kết cấu hạ tầng (đường giao thông, cầu cảng, thủy lợi) theo IPSAS 17 vào Báo cáo tài chính nhà nước.
• Đánh giá tác động của công nghệ số hóa và tích hợp cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) vào hệ thống TABMIS thế hệ mới đối với chất lượng thông tin kế toán ngân sách.
• Mở rộng nghiên cứu kế toán ngân sách xã/phường và cơ chế kiểm soát nội bộ tại các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ tài chính cao.

---

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động đa tầng đối với khoa học và thực tiễn:

• Giá trị học thuật: Là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh chuyên ngành kế toán, tài chính công tại Việt Nam; cung cấp luận cứ khoa học vững chắc cho việc nghiên cứu xây dựng hệ thống Chuẩn mực Kế toán công Việt Nam (VPSAS).
• Tác động chính sách quốc gia: Các đề xuất của luận án về mô hình Tổng kế toán nhà nước và lập Báo cáo Tài chính Nhà nước đã trực tiếp đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách thuộc Bộ Tài chính và KBNN trong quá trình sửa đổi Luật Kế toán 2015 và xây dựng Đề án Tổng kế toán nhà nước được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt sau đó.
• Minh bạch hóa xã hội và hội nhập quốc tế: Đóng góp lộ trình nâng cao thứ hạng của Việt Nam trên bảng xếp hạng minh bạch ngân sách toàn cầu (OBI), tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính quốc tế (WB, IMF, ADB) trong việc cung cấp vốn ODA và tài trợ ngân sách.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên: Tiếp cận hệ thống tài liệu chuẩn mực về lý thuyết kế toán công, phương pháp phân tích so sánh IPSAS và khung đánh giá PFM hiện đại.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước (Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài chính): Sở hữu luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống thể chế quản lý ngân sách, phân cấp tài khóa và chuẩn hóa chế độ báo cáo.
• Hệ thống Kho bạc Nhà nước: Định hình rõ chức năng, nhiệm vụ và mô hình tổ chức bộ máy của Tổng kế toán nhà nước cùng quy trình hạch toán trên nền tảng TABMIS.
• Kiểm toán Nhà nước: Có cơ sở lý luận để hoàn thiện phương pháp kiểm toán Báo cáo Quyết toán NSNN và tiến tới kiểm toán Báo cáo Tài chính Nhà nước hợp nhất.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
Trả lời: Luận án đã tích hợp thành công mô hình PFM 4 thành phần của CIPFA/IMF với khuôn mẫu IPSAS, chứng minh rằng kế toán thu, chi NSNN không phải là hoạt động ghi chép nghiệp vụ thuần túy mà là cấu phần cốt lõi điều phối toàn bộ kỷ luật tài khóa và hiệu quả phân bổ nguồn lực công.

2. Điểm đổi mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?
Trả lời: Khác với các nghiên cứu trước (như Nguyễn Văn Hồng, 2007 chỉ dừng lại ở lý luận chung; Mai Thị Hoàng Minh, 2008 chỉ tiếp cận tổng quan IPSAS), luận án kết hợp đồng thời phân tích thể chế vĩ mô, chuỗi số liệu thực tế NSNN nhiều năm (1998–2013) và dữ liệu khảo sát thực nghiệm sơ cấp đa vùng miền, sử dụng ma trận so sánh chi tiết giữa thông lệ Việt Nam với từng điều khoản của IPSAS 01, 22, 24.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất?
Trả lời: Mức độ thiếu nhất quán nghiêm trọng giữa số liệu thu, chi NSNN của cơ quan Thuế, Hải quan và KBNN bắt nguồn từ việc sử dụng các hệ thống chỉ tiêu và cơ sở kế toán khác nhau, dẫn đến việc số liệu quyết toán ngân sách thực tế có độ trễ phê chuẩn từ 1 đến 2 năm so với năm tài chính kết thúc.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (replication protocol) không?
Trả lời: Có. Luận án cung cấp bảng câu hỏi điều tra chuẩn hóa, khung ma trận đánh giá tương thích IPSAS và sơ đồ luồng dữ liệu nghiệp vụ cho mô hình Tổng kế toán nhà nước, cho phép các nhà nghiên cứu khác áp dụng kiểm chứng tại các lĩnh vực công chuyên biệt.

5. Chương trình nghị sự 10 năm được phác thảo như thế nào?
Trả lời: Luận án đề xuất lộ trình 10 năm chia 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 (Hoàn thiện khung pháp lý và TABMIS); Giai đoạn 2 (Xây dựng và ban hành hệ thống VPSAS dựa trên IPSAS dồn tích điều chỉnh); Giai đoạn 3 (Triển khai toàn diện Tổng kế toán nhà nước và lập Báo cáo Tài chính Nhà nước hợp nhất thường niên).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Quang Huy (2014) ghi dấu mốc khoa học quan trọng trong lĩnh vực kế toán công tại Việt Nam qua các đóng góp cụ thể:

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản trị tài chính công và chuẩn mực kế toán công quốc tế (IPSAS).
2. Phân tích thực chứng bức tranh thu, chi NSNN và những điểm nghẽn của hệ thống kế toán ngân sách Việt Nam giai đoạn 2002–2013.
3. Xác lập ma trận đối chiếu chi tiết giữa chế độ kế toán thu, chi ngân sách hiện hành với các chuẩn mực IPSAS 01, IPSAS 22 và IPSAS 24.
4. Đề xuất hoàn chỉnh mô hình tổ chức Tổng kế toán nhà nước trực thuộc Kho bạc Nhà nước.
5. Thiết kế lộ trình chuyển dịch từ cơ sở tiền mặt sang cơ sở dồn tích điều chỉnh, tạo tiền đề vững chắc cho việc ban hành hệ thống Chuẩn mực Kế toán công Việt Nam (VPSAS) và nâng cao tính minh bạch tài khóa quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VỀ KẾ TOÁN THU, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Chương này cung cấp một bức tranh tổng quan về quá trình nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến nội dung của luận án. Tính tổng quát của chương thể hiện thông qua việc tác giả tiến hành khái quát hóa những nghiên cứu mà các nhà khoa học trong nước và quốc tế đã tìm hiểu về một số mảng nội dung khác nhau có liên quan đến hướng nghiên cứu của tác giả, qua đó xác định khe hở của vấn đề nghiên cứu và nhằm minh chứng cho tính cấp thiết của luận án này. Việc lựa chọn đề tài nghiên cứu được đánh giá là cần thiết nếu được xem xét tổng thể trong mối quan hệ với các nghiên cứu đã thực hiện trước đó. Các nghiên cứu công bố ở ngoài nước Kế toán thu, chi ngân sách nói riêng hay kế toán công nói chung là những vấn đề đang được khá nhiều nghiên cứu trên thế giới tiến hành tìm hiểu, phân tích, thảo luận.

Trong những năm gần đây, các quốc gia thường xuyên tiến hành tổ chức các hội thảo hoặc diễn đàn toàn cầu liên quan đến vấn đề kế toán trong khu vực công. Trong khi đó, tại Việt Nam, ngoại trừ các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính của nhà nước thì vẫn chưa được nhiều các nhà khoa học quan tâm đến cũng như việc tìm hiểu vẫn còn hạn chế. Thực tế này minh chứng rằng kế toán ngân sách đang là nội dung quan trọng và cần thiết để tiến hành thực hiện các nghiên cứu, ứng dụng trên phạm vi toàn thế giới và Việt Nam không thể nằm ngoài xu hướng chung có tính tất yếu này. Khi đề cập đến các nghiên cứu quốc tế, luận án đã tiến hành tìm hiểu nhiều loại công trình khác nhau, gồm bài báo tạp chí, báo cáo của tổ chức nghề nghiệp, các luận án tiến sĩ… Cụ thể, các công trình sau được các nhà nghiên cứu đã tìm hiểu, mỗi một tác phẩm đều hướng đến các giải pháp về xây dựng chuẩn mực kế toán công cho quốc gia hay khu vực, bao gồm các nhóm: [2] 1.

Về bài báo khoa học Đối với các bài báo nghiên cứu được công bố trên các tạp chí quốc tế, bên cạnh khá nhiều các nghiên cứu, tác giả tiến hành lựa chọn một số bài báo do các tác giả hàng đầu trong lĩnh vực kế toán công nghiên cứu trình bày. Cụ thể như sau: [1] Pallot, J. Bài báo này dựa trên nhu cầu phát triển một lĩnh vực nghiên cứu mới trong vấn đề về lý thuyết để xem xét đến các nhân tố, khái niệm, cách thức phân loại cũng như ý nghĩa của từng chỉ tiêu trong kế toán công thế giới. Bài viết còn tìm hiểu chi tiết các thành phần được đề cập trong khuôn mẫu lý thuyết hệ thống kế toán khu vực công đang được thế giới triển khai và hướng đến việc áp dụng rộng rãi.

L (2005), ‘IPSAS and government accounting reform in developing countries’, University Illinois at Chicago, Business Administration College – Accounting Department. Theo bài báo, để đạt mục tiêu về kinh tế xã hội, các nước đang phát triển yêu cầu các định chế trong khu vực công phải thiết lập, thực hiện các chính sách công và cải cách kế toán thu, chi ngân sách hay còn gọi là kế toán chính phủ. Vì thế giá trị về phương diện xã hội của việc cải cách kế toán nhà nước sẽ góp phần vào mục tiêu phát triển chung và kể cả việc giảm nghèo của quốc gia. Bài này còn nhấn mạnh đến việc đảm bảo sự trung thực tài chính và quá trình vận dụng IPSAS để cải cách kế toán chính phủ hiệu quả hơn.

& Caroline, R (2010), ‘Impact of IPSAS on reforming governmental financial information systems: a comparative study’, International Review of Administrative Sciences, vol. Sự khác nhau trong hệ thống thông tin tài chính chính phủ cải cách tạo ra một nhu cầu cho việc hội tụ theo xu hướng quốc tế và dẫn đến kết quả của IPSAS. Bằng việc khảo sát ý kiến các chuyên gia, nghiên cứu đã điều tra về mức độ của các chính phủ Châu Âu áp dụng kế toán dồn tích và giải thích các mức độ khác nhau trong việc lựa chọn. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các quốc gia hầu hết đều chuyển sang [3] áp dụng kế toán dồn tích theo IPSAS.

Với nghiên cứu này, có thể thấy rằng việc vận dụng theo IPSAS cũng được thực hiện trong nhiều năm trước tại các quốc gia. [4] Goddard, A (2010), ‘Contemporary public sector accounting research – An international comparison of journal papers’, British Accounting Review , vol. Bài báo được tác giả trình bày với mục tiêu cung cấp một bản tóm tắt có tính chất mở rộng về việc nghiên cứu kế toán khu vực công trong những năm gần đây, bao gồm kể cả việc thực hiện tại Hoa Kỳ. Bài viết kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng để nghiên cứu về những nội dung có liên quan đến bản chất, nguyên nhân và sự khác nhau giữa các công trình.

Kết quả của bài viết cho thấy các công trình đều thực hiện theo phương pháp đa kiểu mẫu và đây là một công cụ sẽ phát triển mạnh trong tương lai tại các quốc gia. [5] Lasse, O (2010), ‘Public sector accounting and the international standardization process of presenting financial statements’, Halduskultuur – Administrative Culture, vol. Bài báo này nghiên cứu quá trình chuẩn hóa quốc tế về việc lập và trình bày BCTC trong kế toán công. Trong bài này, tác giả tiến hành đánh giá quy trình chuẩn hóa và thực hiện lựa chọn các khuôn mẫu lý thuyết để trình bày báo cáo sao cho phù hợp với các quy định trên thế giới.

[6] Lapsley, I (1988), ‘Research in Public Sector Accounting: An Appraisal’, Accounting, Auditing & Accountability Journal, vol. Đây là một tổng quan về các nghiên cứu gần đây về tài chính, kế toán tài chính và trách nhiệm giải trình, kế toán nội bộ, hệ thống thông tin quản lý và kiểm toán trong khu vực công. Theo tác giả, hầu hết các nghiên cứu trước chỉ tập trung vào kế toán tài chính và trách nhiệm giải trình. Bài báo chỉ ra các khía cạnh khác nhau của kế toán công, gồm quá trình phát triển hiện tại và nội dung chưa được tìm hiểu.

Tác giả chỉ ra rằng kế toán công là nội dung chưa được nghiên cứu của cộng đồng khoa học. & Brewis, J (2012), ‘Engagement Research in Public Sector Accounting’, Financial Accountability & Management, vol. [4] Bài viết tổng hợp nhiều tác phẩm trước đây để lập luận, chứng minh giá trị cho những tiếp cận nghiên cứu về kế toán công. Tác giả đã phân tích, khám phá và đánh giá những bài học thông qua việc ứng dụng kế toán công để chứng minh tính tích cực khi cải cách chính sách công, chế độ kế toán và chuẩn hóa theo hướng quốc tế.

[8] Ekrem, K (2012), ‘Financial analysis in public sector accounting: an example of EU, Greece and Turkey’, European Journal of Scientific Research, ISSN 1450- 216X, vol.81-89, © EuroJournals Publishing, Inc. Theo tác giả thì trên thế giới cho đến thời điểm hiện nay thì vẫn còn khá ít các nghiên cứu về tài chính trong kế toán công. Do đó, bài viết này đã đề cập đến việc phân tích tài chính trong kế toán công cùng với những báo cáo so sánh để giúp cung cấp thông tin minh bạch hơn cho chính phủ, đồng thời có nghiên cứu thêm kinh nghiệm của EU, Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ. O (2013), ‘Inadequacies and redundancies in the principal financial authorities that guide public sector accounting and financial management in Nigeria’, Journal of Finance & Accounting, vol.

Hai tác giả đã nghiên cứu và khẳng định rằng tại Nigeria có một số tổ chức chịu trách nhiệm hướng dẫn nội dung về kế toán công và quản trị tài chính, tuy nhiên mức độ minh bạch cũng như trách nhiệm giải trình đối với tài chính và báo cáo kế toán còn thấp. Kết quả khảo sát lý thuyết cho thấy rằng các tổ chức tài chính có thẩm quyền chưa thật sự hữu hiệu và phù hợp. Từ đó, cần thiết tiến hành rà soát chi tiết hệ thống luật pháp hiện hành, hướng dẫn kế toán KVC một cách nhất quán với tình hình tài chính để nâng cao tính pháp lý của các văn bản tại nước này. & Adhikari, P (2010), ‘A Two-Country Comparison of Public Sector Accounting Reforms: same ideas, different paths?’, Journal of public budgeting, accounting & financial management, vol.

Hiện nay có khá nhiều chính phủ các quốc giả đã tiến hành chuyển đổi kế toán từ cơ sở tiền sang cơ sở dồn tích, đồng thời vận dụng theo bộ chuẩn mực kế toán công quốc tế. Đây là cơ sở cho nghiên cứu của tác giả khi áp dụng vào hai quốc gia là Nepal và Nga. Kết quả cho thấy rằng muốn thực hiện thành công việc chuyển đổi thì mỗi quốc gia cần có cách thức riêng bởi do hệ thống định chế khác nhau. [5] Tóm lại, các bài báo được đăng tải trên các tạp chí quốc tế cho thấy kế toán công và chuẩn mực kế toán công quốc tế được khá nhiều tác giả nghiên cứu.

Họ đã tìm hiểu được khuôn mẫu lý thuyết cơ bản của IPSAS và việc vận dụng tại một số quốc gia tại các nước phát triển. Khe hở được xác định trong các nghiên cứu trên là chưa có sự vận dụng IPSAS vào một hệ thống kế toán nhà nước cụ thể của quốc gia, trong đó có Việt Nam. Các luận án tiến sĩ và các đề tài nghiên cứu khoa học Cùng với các bài báo khoa học thì lĩnh vực kế toán công cũng được một số nghiên cứu sinh các nước lựa chọn cho luận án của mình và một số tác giả đã thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học theo dự án của các tổ chức quốc tế. Cụ thể có các đề tài như sau: * Luận án [1] Victoria, J.

S (2004), ‘Consolidation accounting issues in the Australian public sector’, PhD Thesis, Victoria University of Technology in Melbourne. Luận án này đã trình bày được vấn đề kế toán công tại Úc với việc nghiên cứu về kế toán quá trình hợp nhất trong khu vực công. [2] Ali, R (2008), ‘Accrual accounting and public sector reform: Northern Territory experience’, PhD Thesis, Charles Darwin University Luận án này đã trình bày được nội dung về cơ sở kế toán dồn tích và quá trình cải cách khu vực công thông qua việc sử dụng ví dụ thực tiễn và kinh nghiệm tại các quốc gia thuộc khu vực lãnh thổ Bắc Úc. [3] Zhou, N (2010), ‘Development of public sector and accounting issues in Hong Kong’, PhD Thesis, Norwegian School of Economics.