Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VỀ KẾ TOÁN THU, CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Chương này cung cấp một bức tranh tổng quan về quá trình nghiên cứu các vấn đề có liên quan đến nội dung của luận án. Tính tổng quát của chương thể hiện thông qua việc tác giả tiến hành khái quát hóa những nghiên cứu mà các nhà khoa học trong nước và quốc tế đã tìm hiểu về một số mảng nội dung khác nhau có liên quan đến hướng nghiên cứu của tác giả, qua đó xác định khe hở của vấn đề nghiên cứu và nhằm minh chứng cho tính cấp thiết của luận án này. Việc lựa chọn đề tài nghiên cứu được đánh giá là cần thiết nếu được xem xét tổng thể trong mối quan hệ với các nghiên cứu đã thực hiện trước đó. Các nghiên cứu công bố ở ngoài nước Kế toán thu, chi ngân sách nói riêng hay kế toán công nói chung là những vấn đề đang được khá nhiều nghiên cứu trên thế giới tiến hành tìm hiểu, phân tích, thảo luận.
Trong những năm gần đây, các quốc gia thường xuyên tiến hành tổ chức các hội thảo hoặc diễn đàn toàn cầu liên quan đến vấn đề kế toán trong khu vực công. Trong khi đó, tại Việt Nam, ngoại trừ các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính của nhà nước thì vẫn chưa được nhiều các nhà khoa học quan tâm đến cũng như việc tìm hiểu vẫn còn hạn chế. Thực tế này minh chứng rằng kế toán ngân sách đang là nội dung quan trọng và cần thiết để tiến hành thực hiện các nghiên cứu, ứng dụng trên phạm vi toàn thế giới và Việt Nam không thể nằm ngoài xu hướng chung có tính tất yếu này. Khi đề cập đến các nghiên cứu quốc tế, luận án đã tiến hành tìm hiểu nhiều loại công trình khác nhau, gồm bài báo tạp chí, báo cáo của tổ chức nghề nghiệp, các luận án tiến sĩ… Cụ thể, các công trình sau được các nhà nghiên cứu đã tìm hiểu, mỗi một tác phẩm đều hướng đến các giải pháp về xây dựng chuẩn mực kế toán công cho quốc gia hay khu vực, bao gồm các nhóm: [2] 1.
Về bài báo khoa học Đối với các bài báo nghiên cứu được công bố trên các tạp chí quốc tế, bên cạnh khá nhiều các nghiên cứu, tác giả tiến hành lựa chọn một số bài báo do các tác giả hàng đầu trong lĩnh vực kế toán công nghiên cứu trình bày. Cụ thể như sau: [1] Pallot, J. Bài báo này dựa trên nhu cầu phát triển một lĩnh vực nghiên cứu mới trong vấn đề về lý thuyết để xem xét đến các nhân tố, khái niệm, cách thức phân loại cũng như ý nghĩa của từng chỉ tiêu trong kế toán công thế giới. Bài viết còn tìm hiểu chi tiết các thành phần được đề cập trong khuôn mẫu lý thuyết hệ thống kế toán khu vực công đang được thế giới triển khai và hướng đến việc áp dụng rộng rãi.
L (2005), ‘IPSAS and government accounting reform in developing countries’, University Illinois at Chicago, Business Administration College – Accounting Department. Theo bài báo, để đạt mục tiêu về kinh tế xã hội, các nước đang phát triển yêu cầu các định chế trong khu vực công phải thiết lập, thực hiện các chính sách công và cải cách kế toán thu, chi ngân sách hay còn gọi là kế toán chính phủ. Vì thế giá trị về phương diện xã hội của việc cải cách kế toán nhà nước sẽ góp phần vào mục tiêu phát triển chung và kể cả việc giảm nghèo của quốc gia. Bài này còn nhấn mạnh đến việc đảm bảo sự trung thực tài chính và quá trình vận dụng IPSAS để cải cách kế toán chính phủ hiệu quả hơn.
& Caroline, R (2010), ‘Impact of IPSAS on reforming governmental financial information systems: a comparative study’, International Review of Administrative Sciences, vol. Sự khác nhau trong hệ thống thông tin tài chính chính phủ cải cách tạo ra một nhu cầu cho việc hội tụ theo xu hướng quốc tế và dẫn đến kết quả của IPSAS. Bằng việc khảo sát ý kiến các chuyên gia, nghiên cứu đã điều tra về mức độ của các chính phủ Châu Âu áp dụng kế toán dồn tích và giải thích các mức độ khác nhau trong việc lựa chọn. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các quốc gia hầu hết đều chuyển sang [3] áp dụng kế toán dồn tích theo IPSAS.
Với nghiên cứu này, có thể thấy rằng việc vận dụng theo IPSAS cũng được thực hiện trong nhiều năm trước tại các quốc gia. [4] Goddard, A (2010), ‘Contemporary public sector accounting research – An international comparison of journal papers’, British Accounting Review , vol. Bài báo được tác giả trình bày với mục tiêu cung cấp một bản tóm tắt có tính chất mở rộng về việc nghiên cứu kế toán khu vực công trong những năm gần đây, bao gồm kể cả việc thực hiện tại Hoa Kỳ. Bài viết kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng để nghiên cứu về những nội dung có liên quan đến bản chất, nguyên nhân và sự khác nhau giữa các công trình.
Kết quả của bài viết cho thấy các công trình đều thực hiện theo phương pháp đa kiểu mẫu và đây là một công cụ sẽ phát triển mạnh trong tương lai tại các quốc gia. [5] Lasse, O (2010), ‘Public sector accounting and the international standardization process of presenting financial statements’, Halduskultuur – Administrative Culture, vol. Bài báo này nghiên cứu quá trình chuẩn hóa quốc tế về việc lập và trình bày BCTC trong kế toán công. Trong bài này, tác giả tiến hành đánh giá quy trình chuẩn hóa và thực hiện lựa chọn các khuôn mẫu lý thuyết để trình bày báo cáo sao cho phù hợp với các quy định trên thế giới.
[6] Lapsley, I (1988), ‘Research in Public Sector Accounting: An Appraisal’, Accounting, Auditing & Accountability Journal, vol. Đây là một tổng quan về các nghiên cứu gần đây về tài chính, kế toán tài chính và trách nhiệm giải trình, kế toán nội bộ, hệ thống thông tin quản lý và kiểm toán trong khu vực công. Theo tác giả, hầu hết các nghiên cứu trước chỉ tập trung vào kế toán tài chính và trách nhiệm giải trình. Bài báo chỉ ra các khía cạnh khác nhau của kế toán công, gồm quá trình phát triển hiện tại và nội dung chưa được tìm hiểu.
Tác giả chỉ ra rằng kế toán công là nội dung chưa được nghiên cứu của cộng đồng khoa học. & Brewis, J (2012), ‘Engagement Research in Public Sector Accounting’, Financial Accountability & Management, vol. [4] Bài viết tổng hợp nhiều tác phẩm trước đây để lập luận, chứng minh giá trị cho những tiếp cận nghiên cứu về kế toán công. Tác giả đã phân tích, khám phá và đánh giá những bài học thông qua việc ứng dụng kế toán công để chứng minh tính tích cực khi cải cách chính sách công, chế độ kế toán và chuẩn hóa theo hướng quốc tế.
[8] Ekrem, K (2012), ‘Financial analysis in public sector accounting: an example of EU, Greece and Turkey’, European Journal of Scientific Research, ISSN 1450- 216X, vol.81-89, © EuroJournals Publishing, Inc. Theo tác giả thì trên thế giới cho đến thời điểm hiện nay thì vẫn còn khá ít các nghiên cứu về tài chính trong kế toán công. Do đó, bài viết này đã đề cập đến việc phân tích tài chính trong kế toán công cùng với những báo cáo so sánh để giúp cung cấp thông tin minh bạch hơn cho chính phủ, đồng thời có nghiên cứu thêm kinh nghiệm của EU, Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ. O (2013), ‘Inadequacies and redundancies in the principal financial authorities that guide public sector accounting and financial management in Nigeria’, Journal of Finance & Accounting, vol.
Hai tác giả đã nghiên cứu và khẳng định rằng tại Nigeria có một số tổ chức chịu trách nhiệm hướng dẫn nội dung về kế toán công và quản trị tài chính, tuy nhiên mức độ minh bạch cũng như trách nhiệm giải trình đối với tài chính và báo cáo kế toán còn thấp. Kết quả khảo sát lý thuyết cho thấy rằng các tổ chức tài chính có thẩm quyền chưa thật sự hữu hiệu và phù hợp. Từ đó, cần thiết tiến hành rà soát chi tiết hệ thống luật pháp hiện hành, hướng dẫn kế toán KVC một cách nhất quán với tình hình tài chính để nâng cao tính pháp lý của các văn bản tại nước này. & Adhikari, P (2010), ‘A Two-Country Comparison of Public Sector Accounting Reforms: same ideas, different paths?’, Journal of public budgeting, accounting & financial management, vol.
Hiện nay có khá nhiều chính phủ các quốc giả đã tiến hành chuyển đổi kế toán từ cơ sở tiền sang cơ sở dồn tích, đồng thời vận dụng theo bộ chuẩn mực kế toán công quốc tế. Đây là cơ sở cho nghiên cứu của tác giả khi áp dụng vào hai quốc gia là Nepal và Nga. Kết quả cho thấy rằng muốn thực hiện thành công việc chuyển đổi thì mỗi quốc gia cần có cách thức riêng bởi do hệ thống định chế khác nhau. [5] Tóm lại, các bài báo được đăng tải trên các tạp chí quốc tế cho thấy kế toán công và chuẩn mực kế toán công quốc tế được khá nhiều tác giả nghiên cứu.
Họ đã tìm hiểu được khuôn mẫu lý thuyết cơ bản của IPSAS và việc vận dụng tại một số quốc gia tại các nước phát triển. Khe hở được xác định trong các nghiên cứu trên là chưa có sự vận dụng IPSAS vào một hệ thống kế toán nhà nước cụ thể của quốc gia, trong đó có Việt Nam. Các luận án tiến sĩ và các đề tài nghiên cứu khoa học Cùng với các bài báo khoa học thì lĩnh vực kế toán công cũng được một số nghiên cứu sinh các nước lựa chọn cho luận án của mình và một số tác giả đã thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học theo dự án của các tổ chức quốc tế. Cụ thể có các đề tài như sau: * Luận án [1] Victoria, J.
S (2004), ‘Consolidation accounting issues in the Australian public sector’, PhD Thesis, Victoria University of Technology in Melbourne. Luận án này đã trình bày được vấn đề kế toán công tại Úc với việc nghiên cứu về kế toán quá trình hợp nhất trong khu vực công. [2] Ali, R (2008), ‘Accrual accounting and public sector reform: Northern Territory experience’, PhD Thesis, Charles Darwin University Luận án này đã trình bày được nội dung về cơ sở kế toán dồn tích và quá trình cải cách khu vực công thông qua việc sử dụng ví dụ thực tiễn và kinh nghiệm tại các quốc gia thuộc khu vực lãnh thổ Bắc Úc. [3] Zhou, N (2010), ‘Development of public sector and accounting issues in Hong Kong’, PhD Thesis, Norwegian School of Economics.
