CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC LẬP DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Đầu tư xây dựng a) Đầu tư Hiểu theo cách đầy đủ nhất ta có thể hiểu “Đầu tư nói chung là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được kết quả đó”. (Nguyễn Bạch Nguyệt, 2008) Theo quan điểm của Nhà nước: Đầu tư là hoạt động bỏ vốn phát triển, để từ đó thu được các hiệu quả kinh tế-xã hội, vì mục tiêu phát triển quốc gia. (Từ Quang Phương, 2012) Đầu tư là hoạt động nhằm tạo ra tài sản mới cho nền kinh tế, làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh và hoạt động xã hội khác. Đầu tư là hoạt động tạo ra việc làm cho người lao động, nâng cao đời sống của người dân trong xã hội, phát triển sản xuất.
Có thể nói, đầu tư chính là cốt lõi, là động lực cho sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế. (Nguyễn Bạch Nguyệt, 2008) b) Xây dựng Xây dựng (construction) có nghĩa là quá trình tạo ra hoặc xây lên các cấu trúc, công trình, hoặc tài sản vật lý. Quá trình xây dựng bao gồm nhiều công việc, bao gồm thiết kế, lập kế hoạch, mua sắm vật liệu, xây dựng, và hoàn thiện các dự án như nhà ở, cầu, đường, nhà máy, và các công trình dân dụng hoặc công nghiệp khác. Công trình xây dựng là sản phẩm được tạo thành bởi sức lao động của con người, vật liệu xây dựng, thiết bị lắp đặt vào công trình, được liên kết định vị với đất, có thể bao gồm phần dưới mặt đất, phần trên mặt đất, phần dưới mặt nước và phần trên mặt nước, được xây dựng theo thiết kế.
Công trình xây dựng bao gồm công trình xây dựng công cộng, nhà ở, công trình công nghiệp, giao thông, thủy lợi, năng lượng và các công trình khác. Đỗ Tiến Đạt 4 Luận văn tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa Quản lý kinh doanh c) Đầu tư xây dựng Từ các khái niệm trên có thể đưa ra khái niệm chung nhất về đầu tư xây dựng như sau: Đầu tư xây dựng trong nền kinh tế quốc dân là một bộ phận của đầu tư phát triển. Đây chính là quá trình bỏ vốn để tiến hành các hoạt động xây dựng nhằm tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng ra các tài sản cố định trong nền kinh tế. Đầu tư xây dựng là tiền đề quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế – xã hội của nền kinh tế nói chung và của các cơ sở sản xuất kinh doanh nói riêng.
Đầu tư xây dựng là hoạt động chủ yếu tạo ra tài sản cố định đưa vào hoạt động trong lĩnh vực kinh tế – xã hội, nhằm thu được lợi ích với nhiều hình thức khác nhau. Đầu tư xây dựng trong nền kinh tế quốc dân được thông qua nhiều hình thức xây dựng mới, cải tạo, mở rộng, hiện đại hoá hay khôi phục tài sản cố định cho nền kinh tế.2 Dự án đầu tư xây dựng Theo Luật Xây dựng số 50/2014/QH13 ngày 18/6/2014 quy định: “Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trò, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời gian và chi phí xác định. Ở giai đoạn chuẩn bị đầu tư xây dựng, dự án được thể hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đầu tư xây dựng, Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng”. Theo Ngân hàng thế giới (World Bank): “Dự án đầu tư xây dựng là tổng thể các chính sách, hoạt động và chi phí xây dựng, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng có liên quan với nhau được hoạch định nhằm đạt được những mục tiêu nào đó trong một thời gian nhất định”.
Hiện nay, có nhiều quan niệm khác nhau về dự án đầu tư xây dựng, phải xem xét ở các góc độ khác nhau. Đỗ Tiến Đạt 5 Luận văn tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa Quản lý kinh doanh - Xét về mặt hình thức, dự án đầu tư xây dựng là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động và chi phí theo một kế hoạch để đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai. Xét về góc độ quản lý, dự án đầu tư xây dựng là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả kinh tế tài chính trong một thời gian dài. - Xét trên góc độ kế hoạch hóa, dự án đầu tư xây dựng là một công cụ thể hiện kế hoạch chi tiết của một công cuộc đầu tư sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế - xã hội, làm tiền đề cho các quyết định đầu tư và tài trợ.
Dự án đầu tư xây dựng là một hoạt động kinh tế riêng biệt nhỏ nhất trong công tác kế hoạch hóa nền kinh tế nói chung. Có thể hiểu đơn giản: Dự án đầu tư xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một thời hạn nhất định.3 Kết cấu dự án đầu tư xây dựng Dự án đầu tư xây dựng công trình gồm phần thuyết minh và phần thiết kế cơ sở. Phần thuyết minh: Được lập tùy theo loại dự án đầu tư xây dựng công trình, bao gồm các nội dung chủ yếu sau: Sự cần thiết và mục tiêu đầu tư; đánh giá nhu cầu thị trường, tiêu thụ sản phẩm đối với dự án sản xuất, kinh doanh; tính cạnh tranh của sản phẩm; tác động xã hội đối với địa phương, khu vực (nếu có); hình thức đầu tư xây dựng công trình; địa điểm xây dựng, nhu cầu sử dụng đất; điều kiện cung cấp nguyên liệu, nhiên liệu và các yếu tố đầu vào khác.Mô tả về quy mô và diện tích xây dựng công trình, các hạng mục công trình thuộc dự án; phân tích lựa chọn phương án kỹ thuật, công nghệ và công suất. Các giải pháp thực hiện bao gồm: Đỗ Tiến Đạt 6 Luận văn tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa Quản lý kinh doanh Phương án chung về giải phóng mặt bằng, tái định cư và phương án hỗ trợ xây dựng hạ tầng kỹ thuật nếu có; các phương án thiết kế kiến trúc đối với công trình trong đô thị và công trình có yêu cầu kiến trúc; phương án khai thác dự án và sử dụng lao động; Phân đoạn thực hiện, tiến độ thực hiện và hình thức quản lý dự án.
Đánh giá tác động môi trường, các giải pháp phòng cháy, chữa cháy và các yêu cầu về an ninh, quốc phòng. Tổng mức đầu tư của dự án; khả năng thu xếp vốn, nguồn vốn và khả năng cấp vốn theo tiến độ; phương án hoàn trả vốn đối với dự án có yêu cầu thu hồi vốn và phân tích đánh giá hiệu quả kinh tế - tài chính, hiệu quả xã hội của dự án. Phần thiết kế cơ sở: Thiết kế cơ sở là thiết kế được thực hiện ở trong giai đoạn lập dự án đầu tư xây dựng công trình trên cơ sở phương án thiết kế được lựa chọn, bảo đảm thể hiện được các thông số kỹ thuật chủ yếu phù hợp với các quy chuẩn tiêu chuẩn được áp dụng, là căn cứ để triển khai các bước tiếp theo. Thiết kế cơ sở bao gồm phần thuyết minh và phần bản vẽ.
Phần thuyết minh thiết kế cơ sở bao gồm các nội dung: Giới thiệu tóm tắt địa điểm xây dựng, phương án thiết kế; tổng mặt bằng công trình, hoặc phương án tuyến công trình đối với công trình xây dựng theo tuyến; vị trí, quy mô xây dựng các hạng mục công trình; việc kết nối giữa các hạng mục công trình thuộc dự án và với hạ tầng kỹ thuật của khu vực; Phương án công nghệ, dây chuyền công nghệ đối với công trình có yêu cầu công nghệ; Phương án kiến trúc đối với công trình có yêu cầu kiến trúc; Phương án kết cấu chính, hệ thống kỹ thuật, hạ tầng kỹ thuật chủ yếu của công trình; Phương án bảo vệ môi trường, phòng cháy, chữa cháy theo quy định của pháp luật; Danh mục các quy chuẩn, tiêu chuẩn chủ yếu được áp dụng. Đỗ Tiến Đạt 7 Luận văn tốt nghiệp Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội Khoa Quản lý kinh doanh Phần bản vẽ thiết kế cơ sở được thể hiện với các kích thước chủ yếu, bao gồm: Bản vẽ tổng mặt bằng công trình hoặc bản vẽ bình đồ phương án tuyến công trình đối với công trình xây dựng theo tuyến; Sơ đồ công nghệ, bản vẽ dây chuyền công nghệ đối với công trình có yêu cầu công nghệ; Bản vẽ phương án kiến trúc đối với công trình có yêu cầu kiến trúc; Bản vẽ phương án kết cấu chính, hệ thống kỹ thuật, hạ tầng kỹ thuật chủ yếu của công trình, kết nối với hạ tầng kỹ thuật của khu vực.2 Đặc điểm và phân loại dự án đầu tư xây dựng 1.1 Đặc điểm dự án đầu tư xây dựng Dự án đầu tư xây dựng có các đặc điểm sau đây: Dự án đầu tư xây dựng có tính đa mục tiêu/ mục đích: Trong mỗi dự án đầu tư xây dựng công trình thường chứa đựng nhiều mục tiêu khác nhau, các mục tiêu ấy có thể không đồng hướng, thậm chí mâu thuẫn nhau. Có thể phân biệt hai loại mục tiêu: Mục tiêu ngỏ (công khai) và mục tiêu kín (bí mật). Mục tiêu ngỏ là những mục tiêu của dự án được xác định ngay từ khi có ý tưởng đầu tư và trong quá trình hình thành dự án Dự án đầu tư xây dựng có tính duy nhất: Mỗi công trình xây dựng đều có những đặc điểm kiến trúc, kết cấu, địa điểm xây dựng, không gian và thời gian xây dựng không giống nhau.